15 ივლისი 2022 წელი

საქმე №ას-930-2021 ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

მოსამართლეები: ლაშა ქოჩიაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

ამირან ძაბუნიძე

თეა ძიმისტარაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი - გ.გ–ი

მოწინააღმდეგე მხარე - შ.პ.ს. „ს.პ–მი“

გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 14 ივლისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი - ურთიერთმოთხოვნების გაქვითვით ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულების შეწყვეტა, საკრედიტო დავალიანების გადახდევინება, იპოთეკით დატვირთული ქონების რეალიზაცია

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

1. შ.პ.ს „ს.პ–მმა“ სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას, მოპასუხის - გ.გ–ის მიმართ და მოპასუხისათვის მოსარჩელის სასარგებლოდ, სესხის ძირითადი თანხის - 12607.74 აშშ დოლარისა და სესხზე დარიცხული სარგებლის/პროცენტის 6160.84 აშშ დოლარის დაკისრება, ასევე, დაკისრებული/გადასახდელი თანხების გადახდის ...... საკადასტრო კოდზე რეგისტრირებული იპოთეკით დატვირთული უძრავი ქონების იძულებით აუქციონზე რეალიზების გზით უზრუნველყოფა მოითხოვა.

2. მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო.

3. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 16 ივლისის გადაწყვეტილებით სასარჩელო მოთხოვნა დაკმაყოფილდა. მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ სესხის ძირითადი თანხის 12 607.74 აშშ დოლარისა და დარიცხული სარგებლის 6 160.84 აშშ დოლარის, სულ 18 768.58 აშშ დოლარის გადახდა დაეკისრა. დაკისრებული თანხის გადახდის უზრუნველსაყოფად იპოთეკით დატვირთული ქონების ს/კ ........, იძულებით აუქციონზე რეალიზაცია დადგინდა.

4. ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო საჩივრით გაასაჩივრა მოპასუხემ, მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით - სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

5. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 14 ივლისის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება, შემდეგ ფაქტობრივ-სამართლებრივ საფუძვლებზე მითითებით:

5.1. 2015 წლის 25 მარტს მოსარჩელეს (გამსესხებელს) და მოპასუხეს (მსესხებელს) შორის გაფორმდა სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულება (სანოტარო მოქმედების რეგისტრაციის ნომერი 150290641), რომლის თანახმად, ხელშეკრულების საგანს გამსესხებლის მიერ მსესხებლისათვის სესხის - 20000 აშშ დოლარის გადაცემა წარმოადგენდა.

5.2. სესხს სარგებლის/პროცენტის სახით ყოველწლიურად სესხის თანხის 10% ერიცხებოდა, სესხის თანხისა და დარიცხული პროცენტის გადახდა ნებისმიერ დროს, ხელშეკრულების მოქმედების პერიოდში განხორციელდებოდა, დარიცხული სარგებელი სესხით სარგებლობის ფაქტიურ დროზე გამოითვლებოდა; სესხს სარგებელი მხოლოდ სესხით სარგებლობის პერიოდში ერიცხებოდა და ფაქტობრივად ნასარგებლები დღეების მიხედვით იმგვარად გამოითვლებოდა, რომ წლიური პროცენტის გამოთვლისას წელიწადი 365 დღით განისაზღვრებოდა, ხოლო პროცენტი იმ თანხას დაერიცხებოდა, რომლითაც მსესხებელი ფაქტობრივად ისარგებლებდა (2.3 და 2.4 პუნქტები).

5.3. სესხი და მასზე დარიცხული პროცენტი 2016 წლის 25 მარტამდე უნდა დაბრუნებულიყო (ს.ფ. 2-5, 22-26).

5.4. ნაკისრი ვალდებულებების შესრულების უზრუნველყოფის მიზნით, მსესხებელმა (მესაკუთრემ), გ.გ–მა გამსესხებლის (იპოთეკარის) სასარგებლოდ აღნიშნული ხელშეკრულებით მის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონება (რეგისტრირებული საკადასტრო კოდით ....., მის: თბილისი, ........, სართული 6, ბინა №31, ფართი 104.43 კვ.მ) იპოთეკით დატვირთა. ხელშეკრულება საჯარო რეესტრში დარეგისტრირდა (ს.ფ. 2-5, 22-26, 32-32).

5.5. 2015 წლის 25 მარტს გაფორმებულ სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულებაში, 2015 წლის 12 ოქტომბრის მხარეთა შეთანხმებით (სანოტარო მოქმედების რეგისტრაციის ნომერი 151125855), ცვლილება შევიდა, რომლის თანახმად, გამსესხებელმა მსესხებელს დამატებით (20000 აშშ დოლარის გარდა) 8000 აშშ დოლარი გადასცა. იპოთეკით უზრუნველყოფილი მოთხოვნის მოცულობამ 28000 აშშ დოლარი შეადგინა. ხელშეკრულება საჯარო რეესტრში დარეგისტრირდა. ხელშეკრულების სხვა პირობები უცვლელი დარჩა (ს.ფ. 2-5, 27-30, 32-32).

5.6. 2019 წლის 17 მარტის მდგომარეობით მოპასუხის დავალიანება მოსარჩელის წინაშე სესხის ძირითადი თანხის სახით 12607.74 აშშ დოლარს, ხოლო სარგებლის სახით - 6160.84 აშშ დოლარს შეადგენს.

5.7. სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია ფაქტობრივი გარემოება მასზე, რომ საქმის მასალებში წარმოდგენილი 2015 წლის 25 მარტის სესხისა და იპოთეკის, ასევე, 2015 წლის 25 მარტის არასაცხოვრებელი ფართის საიჯარო ხელშეკრულება, ურთიერთდაკავშირებულ ხელშეკრულებებს წარმოადგენს.

სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, იმისათვის, რათა ურთიერთმოთხოვნათა გაქვითვის თეორიული შესაძლებლობა დადგეს, აუცილებელია მოდავე მხარეებს ერთმანეთთან მოთხოვნის უფლება გააჩნდეთ და ეს მოთხოვნები ვადამოსული იყოს, შესაბამისად, უპირველესად მხარეთა შორის ურთიერთდამოკიდებული მოთხოვნების არსებობა უნდა დადგინდეს. განსახილველ შემთხვევაში, საქმის მასალებში წარმოდგენილია იდენტურ მხარეებს შორის დადებული ორი ხელშეკრულება. არასაცხოვრებელი ფართის იჯარის შესახებ ხელშეკრულების თანახმად, რომელიც მხარეთა მიერ 2015 წლის 25 მარტსაა ხელმოწერილი, საიჯარო ქირა 1000 ლარს შეადგენდა, რასაც მოიჯარე შ.პ.ს. „ს.პ–მი“ მეიჯარეს გ.გ–ს იჯარის საგანში მოიჯარის მიერ საწვავის შეტანისა და იჯარის საგნის, როგორც ავტოგასამართი სადგურის ფუნქციონირების დაწყების დღიდან ერთი წლის განმავლობაში გადაუხდიდა. ამავე ხელშეკრულების მე-10 მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად კი, საიჯარო ქირის გადახდა, საიჯარო საგანში საავტომობილო საწვავის შეტანისა და იჯარის საგნის, როგორც ავტოგასამართი სადგურის ფუნქციონირების დაწყების დღიდან, ნაღდი ან უნაღდო ანგარიშსწორების წესით დაიწყებოდა. ხსენებულ ხელშეკრულებაში, განსაკუთრებით საყურადღებოა მე-13 მუხლის მე-3 პუნქტი, რომლის მიხედვით, იმ შემთხვევაში, თუ ხელშეკრულების ვადაზე ადრე შეწყვეტის სურვილს მეიჯარე გამოთქვამს, იგი ვალდებული იქნება ხელშეკრულების შეწყვეტამდე მოიჯარისგან აღებული სესხი და მასზე დარიცხული პროცენტი სრულად დაფაროს (ს.ფ. 90-97). იმავე მხარეებს შორის, იმავე დღეს, კერძოდ, 2015 წლის 25 მარტს გაფორმებული სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების თანახმად კი, ხელშეკრულების საგანს გამსესხებლის მიერ მსესხებლისათვის სესხის 20 000 აშშ დოლარის გადაცემა წარმოადგენდა.

5.8. სასამართლომ აღნიშნა, რომ საქმის მასალებში, გარდა მხარეთა შორის ხელმოწერილი გარიგებებისა, ასევე 2017 წლის 07 აპრილით დათარიღებული, მოსარჩელე კომპანიის ბეჭდით დამოწმებული და საწარმოს სარეალიზაციო ქსელის განვითარების მენეჯერის გ.მ–ის მიერ ხელმოწერილი დოკუმენტია წარმოდგენილი, რომელშიც მითითებულია, რომ მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის გაფორმებული საიჯარო ხელშეკრულების შესაბამისად, კომპანიას საიჯარო ქირა ჰქონდა გადასახდელი. სულ იჯარის ხელშეკრულების მოქმედების განმავლობაში, ავტოგასამართი სადგურის დარიცხულმა იჯარამ 126 459.56 ლარი შეადგინა. საშემოსავლო გადასახადის გამოკლების შემდგომ მეიჯარის მიერ მისაღებმა თანხამ 101167.65 ლარი, ხოლო მეიჯარის მიერ ქირის სახით უკვე მიღებულმა თანხამ 53316.44 ლარი შეადგინა. გ.გ–ის მიერ საწვავის სახით ათვისებული თანხა 14536.99 ლარს შეადგენდა, რაც საიჯარო ქირის სახელით მეიჯარისთვის გადასახდელ თანხებში ჩაითვალა. ამასთან, მოსარჩელე კომპანიის მიერ ძირითად საშუალებებში (რეზერვუარებში დამატება, რაც მეიჯარის აქტივი გახდა) მიმართულმა თანხებმა 820 ლარი შეადგინა და ეს თანხაც ასევე, საიჯარო ქირის გადასახდელ თანხაში ჩაითვალა. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, კომპანიას მეიჯარისთვის, ქირის სახით, 32494.28 ლარი ჰქონდა გადასახდელი. ამავე წერილში საუბარია ასევე, სესხის სახით გაცემული თანხების დაბრუნებაზე, სადაც გ.მ–ი სესხის სახით გადასახდელი თანხების შესახებ საუბრობს და საბოლოო ჯამში კომპანიის სახელით, ვალდებულებების ურთიერთგაქვითვის თაობაზე, სურვილს და თანხმობას გამოთქვამს, რის შედეგადაც მოპასუხეს მოსარჩელის მიმართ 7 033.73 ლარის ოდენობით თანხა დარჩებოდა გადასახდელი. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, კომპანიის წარმომადგენელი მეიჯარეს განუმარტავდა, რომ დარჩენილი გადასახდელი თანხის გათვალისწინებით, მხარის მიერ ნაკისრი ვალდებულება სრულად შესრულებულად ვერ მიიჩნეოდა, რის გამოც იპოთეკის მოხსნა ვალდებულების სრულად დაფარვამდე ვერ განხორციელდებოდა (ს.ფ. 207-208).

5.9. სააპელაციო პალატამ ყურადღება მიაპყრო მოპასუხის განმარტებას შესაგებელში, რომ სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულებით მიღებული თანხით უნდა დასრულებულიყო საიჯარო ქონების ექსპლუატაციისათვის ვარგის მდგომარეობაში მოყვანა. ავტოგასამართი სადგურის ფუნქციონირება და სესხის დაფარვა ერთდროულად ხდებოდა, ან იჯარის შედეგად მიღებული თანხით სესხისა და იპოთეკის თანხა იფარებოდა, რაც ამ ორ გარიგებას ურთიერთდაკავშირებულს ხდიდა. სააპელაციო პალატამ მხარეთა მიერ გამოვლენილი ნების გონივრული განმარტების შედეგად, მხედველობაში მიიღო რა, ხსენებული ორი ხელშეკრულების ერთ დღეს გაფორმების ფაქტი, საიჯარო ქირის ღირებულებისა და სესხის თანხის იდენტურობა, საიჯარო ხელშეკრულებაში სესხის და იპოთეკის ხელშეკრულების შესრულების ვალდებულების გათვალისწინება, კომპანიის წარმომადგენლის მიერ ვალდებულებათა ურთიერთგაქვითვის შესახებ გამოხატული სურვილი და მზაობა, ასევე, კომპანიის წარმომადგენლის მიერ საიჯარო ქირისა და იპოთეკის ხელშეკრულების დეტალური განხილვა და გადასახდელი თანხების ამ ორი ხელშეკრულებიდან გამომდინარე დაანგარიშება, ასევე, გაითვალისწინა რა ის გარემოება, რომ სხვა რაიმე სახის ურთიერთობა, რომელიც მხარეთა შორის 2015 წლის მარტამდე არსებობდა, საქმის მასალებით არ დგინდებოდა, მიიჩნია, რომ საქმის მასალებში წარმოდგენილი ხელშეკრულებები ურთიერთდამოკიდებული იყო, თუმცა, მოცემულ შემთხვევაში, სასამართლო მოკლებული იყო შესაძლებლობას, ურთიერთგაქვითვის შესაძლებლობაზე ემსჯელა, ვინაიდან მოპასუხემ სარჩელის დაკმაყოფილების პერსპექტივა მოთხოვნის შემწყვეტი შესაგებლის წარუდგენლობის გამო, გამორიცხა, რაც რაღა თქმა უნდა, მხარეს დამოუკიდებელი სარჩელით საიჯარო ქირის შედავების შესაძლებლობას არ უკარგავს.

5.10. სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ ურთიერთმოთხოვნათა გაქვითვა მოთხოვნის შემწყვეტი შესაგებლის წარდგენის გზით შესაძლებელია, თუმცა იმ მტკიცების ნაკლის გამო, რომელიც მოპასუხის (აპელანტი) მიერ წარდგენილ შესაგებელს გააჩნდა, სააპელაციო საჩივრის პროცესუალურ-სამართლებრივი დაკმაყოფილების შესაძლებლობა არ არსებობდა.

5.11. სამოქალაქო კოდექსის 442-ე მუხლით გათვალისწინებული ურთიერთომოთხოვნათა გაქვითვით სარგებლობისთვის დაინტერესებულ მხარეს ამ უფლების განსახორციელებლად სასამართლოსათვის დამოუკიდებელი სარჩელით მიმართვა, რომელშიც ასევე შეგებებული სარჩელის აღძვრაც მოიაზრება, არ სჭირდება. საკასაციო პალატის მყარად დამკვიდრებული პრაქტიკის შესაბამისად, გაქვითვა წარმოადგენს პირის მატერიალურ-სამართლებრივ აღმჭურველ უფლებას და ამ უფლების რეალიზაციას ერთ-ერთი მხარე მეორე მხარისათვის შეტყობინებით ახდენს და ამისათვის დამოუკიდებელი სარჩელის აღძვრა ან დაწყებულ პროცესში შეგებებული სარჩელის აღძვრა არ არის საჭირო. აღნიშნული პრაქტიკის მიუხედავად, ცალსახაა, რომ მოპასუხის მიერ შესაგებელში მოყვანილი არგუმენტების წარმატებით ოპონირებისთვის, მას შესაგებელში გაქვითვის შესახებ მოთხოვნის მითითებისა და რაც მთავარია, კვალიფიციური შედავების წარმოდგენის ვალდებულება უნარჩუნდება, რაც საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსში განმტკიცებული შეჯიბრებითობისა და დისპოზიციურობის პრინციპის გამოვლინებაა.

5.12. შესაგებლის საპროცესოსამართლებრივ ბუნებასთან მიმართებით სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობა ითვალისწინებს სარჩელისაგან მოპასუხის თავდაცვის ისეთ ეფექტურ საშუალებას, როგორიცაა შესაგებელი. შესაგებელი, როგორც მოპასუხის საპროცესო თავდაცვის საშუალება მნიშვნელოვანი ინსტიტუტია სამოქალაქო სამართალწარმოებაში, მასში ვლინდება წერილობითი შეჯიბრებითობის პრინციპი. იგი ასევე ერთგვარი გამოხატულებაა დისპოზიციურობის პრინციპისა, რომელიც უზრუნველყოფს მხარეთა საპროცესო უფლებების ავტონომიურად განკარგვის შესაძლებლობას. საპროცესო ავტონომიის ფარგლებში მოპასუხის გადასაწყვეტია ცნობს თუ არა სარჩელს, დაასრულებს თუ არა საქმეს მორიგებით, ან რა სახის საპროცესო თავდაცვის საშუალებას გამოიყენებს, რაც გარკვეულწილად დავაში შესვლას და სარჩელში მითითებულ გარემოებებზე პასუხის გაცემას გულისხმობს. შესაბამისად, სარჩელის წარმატება იმაზე იქნება დამოკიდებული, თუ რამდენად კვალიფიციურად დაიცავს თავს მოპასუხე სარჩელისაგან.

5.13. შესაგებლის ზოგადი კლასიფიკაცია შემდეგია: მატერიალური და საპროცესო შესაგებელი; აბსტრაქტული (ზოგადი) და კონკრეტული შესაგებელი; მარტივი და კვალიფიციური (არსებითი) შესაგებელი. რა ტიპის შესაგებელს წარადგენს მოპასუხე, სრულად ამ უკანასკნელის ნების ავტონომიის ფარგლებში თავსდება. კონკრეტული შესაგებლის წარდგენის ვალდებულება სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 201-ე მუხლის მე-4 ნაწილის შინაარსიდან გამომდინარეობს (ივარაუდება, რომ შედავებული უნდა იყოს დავის გადასაწყვეტად მნიშვნელოვანი ფაქტები და არა სამართლებრივი მოსაზრებები, ე.ი. ისეთი ფაქტები, რომელთა არსებობა წარმოშობენ მოთხოვნას), წინააღმდეგ შემთხვევაში, მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტები, დამტკიცებულად ითვლება.

5.14. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, პირველი ინსტანციის სასამართლოში გ.გ–ის მიერ წარმოდგენილ შესაგებელში, მართალია, მხარე შინაარსობრივად გაქვითვის უფლების გამოყენების თაობაზე მიუთითებს, თუმცა, არ აკონკრეტებს, თუ რა ოდენობის თანხა უნდა გაიქვითოს, კონკრეტულად საიდან მომდინარეობს ეს თანხა, არის თუ არა ვადამოსული, და თუ არის, რის საფუძველზე. ამასთან, საქმის მასალებში წარმოდგენილი შეუცილებადი მტკიცებულებით დასტურდება, რომ საიჯარო ხელშეკრულება თავად აპელანტმა შეწყვიტა (ს.ფ. 98), ამ პირობებში კი, მის მიერ კომპანიისთვის დასაკისრებელლ თანხის ოდენობაზე მითითება შესაგებლის დასაბუთებულად ცნობის ერთ-ერთი უმთავრესი წინაპირობა იყო, რაც არ განხორციელებულა. შესაბამისად, სააპელაციო პალატა მოკლებული იყო შესაძლებლობას, თავად დაედგინა, შეეფასებინა და გამოეანგარიშებინა ისეთი გარემოებები, რომლებზეც მოპასუხე დასაბუთებული შესაგებლით არ დავობდა და ამით მოსარჩელისათვის ოპონირებისა და შეჯიბრებითობის შესაძლებლობა მოესპო.

5.15. მხარეთა შეჯიბრებითობისა და დისპოზიციურობის პრინციპის გათვალისწინებით, სასამართლო შეზღუდულია მხარეთა მიერ მითითებული ფაქტებითა და მათ მიერ მითითებული მტკიცებულებებით. ასეთ პირობებში, სასამართლო გადაწყვეტილებას იღებს საქმეში არსებულ მტკიცებულებებზე დაყრდნობით, მტკიცების ნაკლი კი, სამართალწარმოებაში მხარისათვის არასასურველ შედეგს იწვევს. განსახილველ შემთხვევაში, სააპელაციო საჩივარი დაუსაბუთებული იყო, იმ მტკიცების ნაკლის გამო, რომელიც მოწინააღმდეგე მხარემ წარდგენილ შესაგებელში ვერ გასწია, ამიტომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილების ფაქტობრივ-სამართლებრივი წინაპირობები არ არსებობდა.

6. სააპელაციო სასამართლოს ზემოაღნიშნული განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხემ, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით - სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა, შემდეგი საფუძვლებით:

6.1. გასაჩივრებული განჩინება არ მოიცავს მსჯელობას საკვანძო საკითხზე - არსებობს თუ არა მოსარჩელის დავალიანება მოპასუხის მიმართ და რა ოდენობისაა იგი. ნიშანდობლივია, რომ დავალიანების არსებობას თავად მოსარჩელეც არ უარყოფს, ის მხოლოდ დავალიანების ოდენობას ხდის სადავოდ.

6.2. სააპელაციო პალატამ არ გაითვალისწინა, რომ ორივე მხარე გამოხატავს ნებას მოთხოვნათა ურთიერთგაქვითვაზე, ისინი ვერ თანხმდებიან მხოლოდ გასაქვითი მოთხოვნების ოდენობაზე, რომლის დადგენის მიზნითაც საქმეში წარმოდგენილია საკმარისი მტკიცებულებები.

6.3. სესხისა და იპოთეკის, ასევე, არასაცხოვრებელი ფართის საიჯარო ხელშეკრულება ერთსა და იმავე სახელშეკრულებო ურთიერთობას აწესრიგებს. ის გარემოება, რომ სახელშეკრულებო ურთიერთობა მოწესრიგდა ორი დოკუმენტით და არა ერთით - ფორმალურ ხასიათს ატარებს. შესაბამისად, სასამართლოს ზემოაღნიშნული გარიგებებით მოწესრიგებული ურთიერთობა უნდა განეხილა ერთ სახელშეკრულებო ურთიერთობად და გამოეყენებინა სამოქალაქო კოდექსის 369-ე მუხლი. გამომდინარე იქიდან, რომ მოსარჩელეს მოპასუხის მიმართ ვალდებულება წინასწარ უნდა შეესრულებინა, კასატორი ნებისმიერ შემთხვევაში, უფლებამოსილია, უარი განაცხადოს საპასუხო მოქმედების შესრულებაზე.

6.4. სასამართლომ არასწორად განმარტა 2015 წლის 25 მარტის არასაცხოვრებელი ფართის საიჯარო ხელშეკრულების მე-13 მუხლი, რომლის მიხედვითაც, თუ ხელშეკრულების ვადაზე ადრე შეწყვეტის სურვილს მეიჯარე გამოთქვამს, იგი ვალდებული იქნება, ხელშეკრულების შეწყვეტამდე მოიჯარისაგან აღებული სესხი და მასზე დარიცხული პროცენტი სრულად დაფაროს. დასახელებული მუხლი ისეთ შემთხვევას გულისხმობს, როდესაც მეიჯარე შესაბამისი წინაპირობების არსებობის გარეშე, ერთპიროვნულად გადაწყვეტს ხელშეკრულების შეწყვეტას, მაშინ, როდესაც, განსახილველ შემთხვევაში, ადგილი ჰქონდა ხელშეკრულების მოშლას მოიჯარის მიერ ვალდებულების შეუსრულებლობის გამო. ასეთ შემთხვევაზე კი, ხელშეკრულების მე-13 მუხლი არ გამოიყენება.

6.5. სასამართლომ არასწორად განმარტა სამოქალაქო კოდექსის 442-ე და 447-ე მუხლები და უსაფუძვლოდ განაცხადა უარი მოთხოვნათა გაქვითვაზე.

6.6. ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლომ უსაფუძვლოდ დაასკვნა, რომ მოპასუხემ ვერ დაძლია მტკიცების ტვირთი. სინამდვილეში, მტკიცების ტვირთი ვერ დაძლია მოსარჩელემ, რომელსაც არც კი უცდია იმის დამტკიცება, რომ სახელშეკრულებო ურთიერთობის ფარგლებში ნაკისრი ვალდებულება შესრულებული აქვს.

6.7. სასამართლომ არ გაითვალისწინა საქმეში წარმოდგენილი მასალები, რომლითაც მარტივად დგინდება მოსარჩელის დავალიანების ოდენობა, კონკრეტულად საიდან მომდინარეობს ეს თანხა, ვადამოსულია თუ არა მოთხოვნა და თუ არის, რის საფუძველზე. აღნიშნულთან დაკავშირებული ერთადერთი პრობლემა მხოლოდ ისაა, რომ მოსარჩელე აღიარებს საკუთარი დავალიანების არსებობას, თუმცა არ უთითებს მის ოდენობას, რაც ცალსახად მისი პოზიციის ნაკლია და არა - კასატორის.

7. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის მიერ საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც ის დაუშვებელია:

8. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით.

9. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

10. საკასაციო სასამართლოს შეფასების საგანია სახეზე იყო თუ არა მხარეთა შორის ურთიერთმოთხოვნათა გაქვითვის წინაპირობები.

11. დადგენილია და საკასაციო საჩივრითაც არ არის შედავებული, რომ სარჩელზე წარდგენილ შესაგებელში მოპასუხეს არ მიუთითებია თუ რა გასაქვითი მოთხოვნა გააჩნდა მას კომპანიის მიმართ, რის საფუძველზე გააჩნდა აღნიშნული მოთხოვნა, რას შეადგენს მისი ოდენობა და იყო თუ არა ხსენებული მოთხოვნა ვადამოსული.

12. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 442-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ორ პირს შორის არსებული ურთიერთმოთხოვნა შეიძლება გაქვითვით შეწყდეს, თუ დამდგარია ამ მოთხოვნათა შესრულების ვადა. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის მე-2 წინადადების თანახმად, ვალდებულებათა გაქვითვა ხორციელდება მეორე მხარისათვის შეტყობინებით.

ურთიერთმოთხოვნის გაქვითვა ხდება მეორე მხარისათვის შეტყობინებით. უნდა აღინიშნოს ის გარემოება, რომ მოთხოვნის გაქვითვის თაობაზე გამოვლენილი ნება ცალმხრივი გარიგებაა და ამავე კოდექსის 51.1 მუხლის შესაბამისად, იგი ნამდვილია მას შემდეგ, რაც მეორე მხარეს მიუვა. (იხ. სუსგ №ას-753-721-2016, 17.05.2019 წ.)

ამდენად, ურთიერთმოთხოვნათა გაქვითვა ცალმხრივ გარიგებას წარმოადგენს, რა დროსაც, სამართლებრივი შედეგის დადგომისათვის სავალდებულოა ერთი პირის მიერ ნების გამოვლენა, ხოლო მეორე პირის მიერ მისი მიღება.

ამასთან, იმისათვის, რომ განხორციელდეს მოთხოვნათა გაქვითვა, აუცილებელია სახეზე იყოს გარიგების ნამდვილობის ყველა წინაპირობა: უფლებამოსილი პირის მიერ გაქვითვაზე გამოვლენილი ნება, რომელიც ადრესატს მიუვიდა, გასაქვითი მოთხოვნების ერთგვაროვნება, ურთიერთმოთხოვნათა შესრულების ვადის დადგომა და სამოქალაქო კოდექსის 447-ე მუხლით გათვალისწინებული გაქვითვის გამომრიცხველი გარემოებების არარსებობა.

განსახილველ შემთხვევაში, მოპასუხემ, სარჩელზე წარდგენილ შესაგებელში, მართალია ზოგადად მიუთითა ურთიერთმოთხოვნათა გაქვითვაზე, თუმცა, არ დააკონკრეტა თუ რას წარმოადგენს მისი მოთხოვნა და რის საფუძველზე წარმოეშვა მას იგი, არის თუ არა მისი მოთხოვნა ვადამოსული და რა ფარგლებში უნდა გაიქვითოს მოთხოვნები.

13. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობა ითვალისწინებს სარჩელისაგან მოპასუხის თავდაცვის ისეთ ეფექტურ საშუალებას, როგორიცაა შესაგებელი. შესაგებელი, როგორც მოპასუხის საპროცესო თავდაცვის საშუალება მნიშვნელოვანი ინსტიტუტია სამოქალაქო სამართალწარმოებაში, მასში ვლინდება წერილობითი შეჯიბრებითობის პრინციპი. იგი ასევე ერთგვარი გამოხატულებაა დისპოზიციურობის პრინციპისა, რომელიც უზრუნველყოფს მხარეთა საპროცესო უფლებების ავტონომიურად განკარგვის შესაძლებლობას. საპროცესო ავტონომიის ფარგლებში მოპასუხის გადასაწყვეტია თუ რა სახის საპროცესო თავდაცვის საშუალებას გამოიყენებს. შესაბამისად, სარჩელის წარმატება იმაზე იქნება დამოკიდებული, თუ რამდენად კვალიფიციურად დაიცავს თავს მოპასუხე სარჩელისაგან. თუმცა იმ შემთხვევაში, როდესაც მოპასუხე სარჩელისგან თავდაცვის მიზნით შესაგებელში მიუთითებს მხარეებს შორის ურთიერთმოთხოვნათა გაქვითვით ვალდებულების შეწყვეტაზე, მას, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 201-ე მუხლის მე-4 ნაწილის საფუძველზე აღნიშნულის კვალიფიციურად განხორციელება ევალება, რათა მოსარჩელეს თავის მხრივ არ წაერთვას შესაგებელში მითითებულ არგუმენტებზე კვალიფიციური ოპონირების საშუალება.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდი პალატის 2017 წლის 02 მარტის გადაწყვეტილების მიხედვით (№ას-664-635-2016, 02 მარტი, 2017, პ.201), პასუხში (შესაგებელში) სრულყოფილად და თანამიმდევრობით უნდა იყოს ასახული მოპასუხის მოსაზრებები სარჩელში მითითებულ თითოეულ ფაქტობრივ გარემოებასა და მტკიცებულებასთან დაკავშირებით. თუ მოპასუხე არ ეთანხმება სარჩელში მოყვანილ რომელიმე გარემოებას, იგი ვალდებულია მიუთითოს ამის მიზეზი და დაასაბუთოს შესაბამისი არგუმენტაციით; წინააღმდეგ შემთხვევაში მას ერთმევა უფლება, შეასრულოს ასეთი მოქმედება საქმის არსებითად განხილვის დროს. მოპასუხე ვალდებულია, პასუხს დაურთოს მასში მითითებული ყველა მტკიცებულება. თუ მოპასუხეს საპატიო მიზეზით არ შეუძლია პასუხთან ერთად მტკიცებულებათა წარდგენა, იგი ვალდებულია, ამის შესახებ მიუთითოს პასუხში. წინააღმდეგ შემთხვევაში მოპასუხეს ერთმევა უფლება, შემდგომში წარადგინოს მტკიცებულებები). სამოქალაქო პროცესში მტკიცების საგანი, რომელიც წარმოადგენს სადავო მატერიალურსამართლებრივ ფაქტებს, რომელზეც მიუთითებენ მოსარჩელე და მოპასუხე, მოთხოვნის თუ შესაგებლის დასაბუთების ან გაქარწყლებისათვის, შეუძლებელია წარმოვიდგინოთ მტკიცებითი საქმიანობის გარეშე. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 მუხლის პირველი ნაწილი ნათელი დადასტურებაა იმისა, რომ მოპასუხე ვალდებულია, საქმის მომზადების მიზნით აქტიურად იმოქმედოს, რაც, უპირველესად, სასამართლოსათვის სარჩელზე მისი წერილობითი მოსაზრებების წარდგენაში გამოიხატება. მოპასუხის მიერ ამ უფლების განუხორციელებლობა, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 206-ე მუხლის შესაბამისად, ართმევს მას უფლებას, შეასრულოს ასეთი მოქმედება ამ საქმის არსებითად განხილვის დროს (ანუ, სასამართლოს სხდომაზე მხარისაგან მტკიცებულების მიღება აღარ ხდება). ამ შემთხვევისათვის სხვა რაიმე სპეციალურ შედეგს კანონი არ ადგენს“.

საკასაციო პალატა იზიარებს ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობას, რომ იმ პირობებში, როდესაც, მოპასუხეს შესაგებელში კვალიფიციურად არ მიუთითებია ურთიერთმოთხოვნათა გაქვითვისთვის აუცილებელ გარემოებებზე, სასამართლოს მხრიდან, აღნიშნულის თავისი ინიციატივით დადგენა, მოსარჩელესთან მიმართებით შეჯიბრებითობისა და დისპოზიციურობის პრინციპის დარღვევას წარმოადგენდა.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებმა მართებულად გამორიცხეს კონკრეტულ შემთხვევაში ურთიერთმოთხოვნათა გაქვითვით ვალდებულების შეწყვეტის შესაძლებლობა.

14. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტების ფარგლებში, რაც სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის (სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლი), კასატორმა ვერ შეძლო დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზიის წარმოდგენა, რითაც ვერ დაძლია გასაჩივრებული განჩინების ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება და ვერ შეძლო მისი გაბათილება სარწმუნო მტკიცებულებებით. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. ასეთ საფუძველზე ვერც კასატორი მიუთითებს.

15. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება კანონიერია, ხოლო საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობები არ არსებობს, რაც მისი არსებითად განსახილველად დაუშვებლად ცნობის სამართლებრივი საფუძველია.

16. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 39-ე მუხლის პირველი ნაწილის „გ“ ქვეპუნქტის თანახმად, სახელმწიფო ბაჟის ოდენობა საკასაციო საჩივრისთვის შეადგენს დავის საგნის ღირებულების 5%-ს, მაგრამ არანაკლებ 300 ლარისა. განსახილველ შემთხვევაში, დავის საგნის ღირებულება არის 18768.58 აშშ დოლარი, შესაბამისად, წინამდებარე საკასაციო საჩივარზე გადასახდელი სახელწიფო ბაჟის ოდენობა შეადგენს 938.43 აშშ დოლარის ეკვივალენტ ლარს (18 768.58*5/100=938.43). საქმეში წარმოდგენილი საგადახდო დავალებით ირკვევა, რომ გადახდის დღეს არსებული ვალუტის კურსით (1 აშშ დოლარი = 3,1411 ლარს), 938.43 აშშ დოლარი იყო 2947,70 ლარი (938.43*3.1411=2947,70). ვინაიდან, კასატორის მიერ სახელმწიფო ბაჟი გადახდილია 2950 ლარის ოდენობით, მას უკან უნდა დაუბრუნდეს ზედმეტად გადახდილი 2,3 ლარი. ამასთან, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401.4 მუხლის თანახმად, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი. ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაუშვებელია, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 2947.70 ლარის 70% - 2063.39 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე, 284-ე, 285-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. გ.გ–ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად.

2. გ.გ–ს დაუბრუნდეს ზედმეტად გადახდილი სახელმწიფო ბაჟი 2(ორი) ლარის და 30(ოცდაათი) თეთრის ოდენობით (საგადახდო დავალება №11814367028, გადახდის თარიღი: 21.10.2021წ. გადამხდელი: თ. გ–ძე; გადამხდელის პ/ნ: .....) შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150).

3. გ.გ–ს დაუბრუნდეს გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის – 2947.70 ლარის (საგადახდო დავალება №11814367028, გადახდის თარიღი: 21.10.2021წ. გადამხდელი: თ.გ–ძე; გადამხდელის პ/ნ: .....) 70% – 2063.39 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150).

4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

მოსამართლეები: ლაშა ქოჩიაშვილი

ამირან ძაბუნიძე

თეა ძიმისტარაშვილი