საქმე №ას-466-2021 27 სექტემბერი, 2022 წელი,

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

მოსამართლეები: გიორგი მიქაუტაძე (თავმჯდომარე),

თამარ ზამბახიძე (მომხსენებელი),

მირანდა ერემაძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – დახურული სააქციო საზოგადოება „ა.რ–ა“ (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ლ.ნ-ბ–ძე (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 18.02.2021 წლის განჩინება

საკასაციო საჩივრის ავტორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილებით - სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – სამსახურიდან განთავისუფლების შესახებ ბრძანების ბათილად ცნობა, კომპენსაციის დაკისრება

საკითხი, რომელზეც მიღებულია განჩინება – საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი და საფუძვლები:

1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 28.10.2020 წლის გადაწყვეტილებით ლ.ნ-ბ–ძის (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც „მოსარჩელე“, ან „დასაქმებული“) სასარჩელო მოთხოვნა დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, ბათილად იქნა ცნობილი დახურული სააქციო საზოგადოება ა.რ–ის საქართველოს ფილიალის (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც „მოპასუხე“, „დამსაქმებელი“, „კომპანია“ ან "კასატორი") 13.04.2020 წლის ბრძანება #13/კ მოსარჩელესთან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ. მოსარჩელის პირვანდელ ან ტოლფას სამსახურში აღდგენის შეუძლებლობის და იძულებით განაცდურის ანაზღაურების სანაცვლოდ, მოპასუხეს დაეკისრა მოსარჩელის სასარგებლოდ კომპენსაციის სახით დასაბეგრი 14000 აშშ დოლარის ექვივალენტის გადახდა ლარში, გადახდის დროისთვის საქართველოს ეროვნული ბანკის მიერ დადგენილი ვალუტის გაცვლითი კურსის შესაბამისად. გადაწყვეტილება ეფუძნება შემდეგს:

1.1. მოსარჩელე 06.11.2015 წლიდან - 13.05.2020 წლამდე პერიოდში დასაქმებული იყო კომპანიაში უფროსი ბუღალტრის პოზიციაზე. შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის დროისათვის მოსარჩელე იმყოფებოდა უვადო შრომით ურთიერთობაში მოპასუხესთან და მისი ყოველთვიური შრომის ანაზღაურება შეადგენდა დასაბეგრ 1400 აშშ დოლარის ეკვივალენტს ეროვნულ ვალუტაში.

1.2. 13.04.2020 წლის ბრძანების საფუძველზე კომპანიაში განხორციელებული რეორგანიზაციის საფუძვლით 13.05.2020 წლიდან მოსარჩელესთან შეწყდა შრომითი ურთიერთობა შეწყვეტის დროს მოქმედი საქართველოს შრომის კოდექსის (შემდეგში სშკ) 37.1. მუხლის ,,ა“ ქვეპუნქტის საფუძველზე.

1.3. 11.05.2020 წელს მოსარჩელემ განცხადებით მიმართა მოპასუხეს და მოითხოვა გათავისუფლების საფუძვლების წერილობითი დასაბუთება.

1.4. 18.05.2020 წლის წერილით მოპასუხემ მოსარჩელეს წერილობით განუმარტა გათავისუფლების საფუძვლები. წერილობით დასაბუთებაში აღნიშნულია შემდეგი: დსს ა.რ–ამ 19.03.2020 წელს გამოსცა ბრძანება, რომლითაც მოპასუხეს დაევალა ბაქო-თბილისი-ყარსის ახალი სარკინიგზო ხაზის პროექტის საქართველოს ნაწილის მარაბდა-თურქეთის რესპუბლიკის საზღვრამდე რკინიგზის მონაკვეთის ექსპლუატაციასთან, მართვასა და ინფრასტრუქტურის შენარჩუნებასთან დაკავშირებული ყველა საორგანიზაციო და ტექნიკური სამუშაოს განხორციელება. ამავე ბრძანებით, ამგვარი ორგანიზაციული და ეკონომიკური ცვლილებების გათვალისწინებით, განისაზღვრა საშტატო ერთეულების ოპტიმიზაციის და ახალი საშტატო განრიგის პროექტის მომზადების საჭიროება. აღნიშნულის თაობაზე ყველა თანამშრომელს წერილობით ეცნობა 20.03.2020 წლის ელ-ფოსტის საშუალებით. ბრძანების შესრულების ფარგლებში, მოპასუხემ მიიღო ბუღალტერიის განყოფილების ოპტიმიზაციის გადაწყვეტილება.

1.5. სამსახურიდან გათავისუფლებისას მოსარჩელისათვის ტოლფასი თანამდებობა ან სხვა პოზიციაზე მუშაობა არ შეუთავაზებიათ.

1.6. 01.04.2020 წელს დამტკიცებული საშტატო განრიგით გათვალისწინებულ იქნა მთავარი ბუღალტრის 1, წამყვანი ბუღალტრის 1 და ბუღალტრის 2 პოზიცია. საშტატო განრიგით არ არის გათვალისწინებული მოსარჩელის მიერ გათავისუფლებამდე დაკავებული უფროსი ბუღალტრის პოზიცია. ახალი საშტატო ნუსტის დამტკიცებამდე ძველი საშტატო ნუსხით კომპანიაში იყო მთავარი ბუღალტრის და უფროსი ბუღალტრის შტატი.

1.7. მოსარჩელეს ხელშეკრულების შეწყვეტის დროისათვის ჩაერიცხა 1 თვის ხელფასი კომპენსაციის სახით.

1.8. სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ მოპასუხის მიერ გამოვლენილი ნება რეორგანიზაციის საფუძვლით მოსარჩელესთან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ არამართლზომიერია. შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძველი გახდა სშკ-ის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის ”ა” ქვეპუნქტი. მოპასუხემ მიუთითა, რომ: ორგანიზაციული ცვლილებების მთავარი არსი შეიძლება ფორმულირდეს, როგორც მიზანმიმართული ფუნდამენტალური ცვლილებები კორპორატიულ კულტურაში, ორგანიზაციის ცვალებად გარემო პირობებთან ადაპტაციის მიზნით, რაც გვაქვს კიდეც სახეზე, ვინაიდან მოპასუხის 19.03.2020 წლის N39/ს ბრძანებით კომპანიაში დაწყებულია სათანადო ცვლილებები, კერძოდ, მშენებლობის წარმოებიდან ორგანიზაცია უნდა გადაკვალიფიცირდეს დამატებით სარკინიგზო გზის საექსპლუატაციო კომპანიად; ტერმინი ,,ოპტიმიზაცია“ აღნიშნავს ,,მრავალი შესაძლებელი ვარიანტიდან ოპტიმალური საუკეთესო ვარიანტის ამორჩევის პროცესს“, რაც მოხდა კიდეც კომპანიაში.

1.9. შრომითსამართლებრივი ურთიერთობის ბუნებიდან გამომდინარე სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა მტკიცების ტვირთის განაწილების წესზე და განმარტა, რომ მოსარჩელის მითითება სამსახურიდან უკანონოდ გაათავისუფლების შესახებ, მტკიცების ტვირთს აბრუნებს და დამსაქმებელს დასაქმებულის სამსახურიდან მართლზომიერად გათავისუფლების მტკიცების ვალდებულებას აკისრებს. დავის სწორად გადაწყვეტისათვის შესაფასებელია რეორგანიზაციის საფუძვლით მართლზომიერად გათავისუფლდა თუ არა მოსარჩელე დაკავებული თანამდებობებიდან, ადგილი ხომ არ ჰქონდა დამსაქმებლის მხრიდან უფლების ბოროტად გამოყენებას, ვინაიდან რეორგანიზაცია მუშაკთან ხელშეკრულების შეწყვეტის ფორმალური საფუძველი არ არის და ორგანიზაციაში მიმდინარე სტრუქტურული, ორგანიზაციული ცვლილებები არ უნდა იქცეს უმართებულო გადაწყვეტილების მიღების კანონისმიერ საფუძვლად. ამგვარი ნების გამოვლენას საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში სსკ) 54-ე მუხლის დისპოზიციური შინაარსი (საჯარო წესრიგისა და ზნეობის წინააღმდეგობა) ბათილად მიიჩნევს და მის იურიდიულ შედეგს არ უკავშირებს. საერთაშორისოდ აღიარებული სტანდარტია, რომ დასაქმებულის სამუშაო ადგილიდან დათხოვნისას, თუნდაც სშკ-ის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ პუნქტის წინაპირობებისას, უნდა არსებობდეს გათავისუფლების გონივრული საფუძველი. შრომით ურთიერთობაში მოქმედი საქართველოს კანონმდებლობით დასაქმებულის სამსახურიდან დათხოვნა შეიძლება მხოლოდ კანონიერი საფუძვლის არსებობისას, რაც უკავშირდება დასაქმებულის შესაძლებლობებს, ქცევის წესს ან კვალიფიკაციას, დამსაქმებლის მიერ არჩევანის გაკეთებისას გონივრული და დასაბუთებული კრიტერიუმით ხელმძღვანელობას. კომპანიის მიერ მიღებულ გადაწყვეტილებაში ორგანიზაციული მოწყობის თვალსაზრისით სასამართლო ვერ ჩაერევა, რადგან ეს იქნება საქართველოს კონსტიტუციით გარანტირებული მეწარმეობის თავისუფლებაში არაპროპორციული ჩარევა სახელმწიფოს მხრიდან. შესაძლებელია არსებობდეს ორგანიზაციული ცვლილებების საჭიროება, რაც თვითონ მოპასუხის გადასაწყვეტია, თუმცა ამ ორგანიზაციულ ცვლილებებს შედეგად უნდა მოჰყვებოდეს სამუშაო ძალის შემცირება. ვინაიდან სასამართლო ამ შემთხვევაში არ იხილავს ორგანიზაციული ცვლილებების აუცილებლობას, განხილვის და შეფასების საგანს წარმოადგენს ორგანიზაციულ ცვლილებებს აუცილებლად მოჰყვებოდა თუ არა მოსარჩელის მიერ დაკავებული პოზიციის შემცირება და დამსაქმებელმა რეორგანიზაციის დროს შესთავაზა თუ არა მოსარჩელეს მისი კვალიფიკაციისა და უნარ-ჩვევების გათვალისწინებით არსებული ყველა ვაკანსია, რათა თავიდან აეცილებინა მოსარჩელესთან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტა. ასევე უნდა შეფასდეს, რეორგანიზაციის დროს მოპასუხეს გააჩნდა თუ არა წინასწარ დადგენილი სამართლიანი და ობიექტური კრიტერიუმები, რითაც იხელმძღვანელებდა შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის თაობაზე გადაწყვეტილების მიღებისას.

1.10. მოცემულ შემთხვევაში, მოპასუხეს შემოსავლები არ შემცირებია, შესაბამისად, ეს არ შეიძლებოდა გამხდარიყო რეორგანიზაციის საფუძველი. მას დაემატა დამატებითი ფუნქციები, ტვირთების გადაზიდვასთან დაკავშირებული. არ განხორციელებულა არც ტექნოლოგიური ცვლილებები და არ მომხდარა საწარმოს გადაიარაღება, რაც სამუშაო ძალის საჭიროებას შეამცირებდა ან გამორიცხავდა. რაც შეეხება ორგანიზაციულ ცვლილებებს, აღნიშნული მართლაც განხორციელდა. კერძოდ, საქმეში არსებული მოპასუხის 19.03.2020 წლის #39/ს ბრძანებით უდავოდ დადგენილია, რომ მოპასუხეს კი არ მოაკლდა ფუნქციები, არამედ დაემატა შპს დემირიოლსერვისიდან ნაწილი ფუნქციების გადმოტანით. შესაბამისად, სასამართლომ მიიჩნია, რომ აღნიშნულ ორგანიზაციულ ცვლილებებს არ შეიძლებოდა მოჰყოლოდა სამუშაო ძალის შემცირება და მოსარჩელესთან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტა. ასევე ვერ დადასტურდა მოპასუხის მიერ მოსარჩელისათვის ამ ორგანიზაციული ცვლილების შედეგად გათავისუფლებამდე არსებული, მოსარჩელის კვალიფიკაციის და უნარ-ჩვევების შესაბამისი ყველა ვაკანტური თანამდებობის შეთავაზება, რაც მოსარჩელესთან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის დროისათვის არსებული ვაკანსიებიდანაც დგინდება. გასათვალისწინებელია ის გარემოება, რომ 2020 წლის მარტში გამოცხადდა რეორგანიზაცია, თუმცა მოპასუხემ მოსარჩელესთან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტამდე შეავსო ბუღლტერიის განხრით მანამდე არსებული და შემდგომ წარმოშობილი ყველა ვაკანტური თანამდებობა, ხოლო მოსარჩელის პოზიცია გააუქმა. დამსაქმებელმა შპს დემირიოლსერვისიდან გადმოიყვანა 2 ბუღალტერი და ისე გაათავისუფლა მოსარჩელე, რომ მინიმუმ ახალი საშატატო განრიგით გათვალისწინებული 2 ჩვეულებრივი ბუღალტრის თანამდებობიდან არცერთი არ შეუთავაზებია. სასამართლომ შესაბამისი მტკიცებულებების არარსებობის გამო არ გაიზიარა მოპასუხის განმარტება, რომ მან რეორგანიზაციის დროს საუკეთესო კანდიდატი შეარჩია. სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოპასუხე საწარმოს მიერ რეორგანიზაციის ჩატარების დროს არ არსებობდა წინასწარ დადგენილი კონკრეტული, ნათელი, სამართლიანი და მკაფიო პროცედურები იმ პოზიციებთან მიმართებით, რომელზეც დადგენილი იყო საკვალიფიკაციო მოთხოვნები. ასეთ პირობებში კი მოსარჩელესთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტა ვერ მიიჩნევა, დამსაქმებლის მხრიდან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის ლეგალურ წინაპირობად. სასამართლომ მიუთითა სსკ-ის 54-ე და 115-ე მუხლებზე და განმარტა, რომ არსებობს მოსარჩელის სამსახურიდან გათავისუფლების შესახებ სადავო ბრძანების ბათილად ცნობის წინაპირობა.

1.11. სასარჩელო მოთხოვნას წარმოადგენს მოსარჩელის აღდგენა მთავარი ბუღალტრის პოზიციაზე. დადგენილია, რომ მოსარჩელეს ეკავა უფროსი ბუღალტრის პოზიცია, რომელიც ახალი საშტატო ნუსხით გათვალისწინებული აღარ არის. მთავარი ბუღალტრის თანამდებობა ვაკანტური არ არის, რაც შეეხება სხვა ტოლფას თანამდებობას, მოსარჩელეს სარჩელში აღნიშნულზე არ მიუთითებია. შესაბამისად, სასამართლო სასარჩელო მოთხოვნის ფარგლებს ვერ გასცდება და ამ ნაწილში მოსარჩელის სასარჩელო მოთხოვნა არ უნდა დაკმაყოფილდეს. სშკ-ის 38-ე მუხლის მე-8 ნაწილის შესაბამისად, მოპასუხეს უნდა დაევალოს შრომითი ურთიერთობის არამართლზომიერად შეწყვეტის გამო მოსარჩელისათვის ერთჯერადი კომპენსაციის გადახდა, როგორც სამსახურში აღდგენის ალტერნატივა და მოსარჩელის შელახული კანონიერი უფლების ღირსეული და საკმარისი რესტიტუცია. კომპენსაციის ოდენობის განსაზღვრისას სასამართლომ უნდა გაითვალისწინოს მოპასუხე ორგანიზაციის ფინანსური სიმძლავრე და წონა, კომპანიის ლიკვიდურობა. შრომითი ურთიერთობის ხასიათი, დასაქმებულის პიროვნება, მისი სტაჟი. აფასებს რა ამ ყოველივეს, სასამართლო სამართლიანად და ადეკვატურ ოდენობად მიიჩნევს მოპასუხისთვის მოსარჩელის სასარგებლოდ კომპენსაციის სახით 11 თვის სახელფასო ანაზღაურების დაკისრებას, რასაც უნდა გამოაკლდეს მოსარჩელის მიერ უკვე მიღებული კანონით განსაზღვრული 1 თვის საკომპენსაციო თანხა და საერთო ჯამში მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ უნდა დაეკისროს 14000 აშშ დოლარის ექვივალენტი ლარის გადახდა, გადახდის დროისთვის საქართველოს ეროვნული ბანკის მიერ დადგენილი ვალუტის გაცვლითი კურსის შესაბამისად.

1.12. რაც შეეხება წინამდებარე დავასთან მიმართებაში ამჟამად მოქმედი სშკ-ის 48-ე მუხლის მე-9 ნაწილის გამოყენებას, სასამართლომ განმარტა, რომ აღნიშნული ნორმა სადავო პერიოდში არ არსებობდა და შესაბამისად, დამსაქმებლისათვის მოსალოდნელი და სავარაუდო ვერ იქნებოდა კანონმდებლის მიერ მოგვიანებით ახალი კანონის მიღებით მისი სამოქალაქო პასუხისმგებლობის დამძიმების შესახებ. სსკ-ის 412-ე მუხლით ანაზღაურებას ექვემდებარება მხოლოდ ის ზიანი, რომელიც მოვალისათვის წინასწარ იყო სავარაუდო და წარმოადგენს ზიანის გამომწვევი მოქმედების უშუალო შედეგს.

2. გადაწყვეტილება სააპელაციო საჩივრით გაასაჩივრა მოპასუხემ, მოითხოვა მისი გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილებით - სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინების სარეზოლუციო ნაწილი და საფუძველი:

3. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 08.07.2021 წლის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა. უცვლელად დარჩა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება. სააპელაციო სასამართლო დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს, მათ სამართლებრივ შეფასებებს და მიიჩნია, რომ არსებობდა ბრძანების ბათილად ცნობის და კომპენსაციის დაკისრების საფუძველი.

საკასაციო საჩივრის მოთხოვნა:

4. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე საკასაციო საჩივარი წარადგინა მოპასუხემ და მოითხოვა მისი გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილებით - სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

5. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის განჩინებით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში სსსკ) 391-ე მუხლის მიხედვით, საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც ის დაუშვებელია:

6. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებასა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით.

7. სსსკ-ის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. კასატორს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

8. დამსაქმებლის საკასაციო საჩივრის ფარგლებში, სამსახურიდან განთავისუფლების ბრძანების ბათილობის საფუძვლიანობის შემოწმების მიზნით, უნდა შეფასდეს რეორგანიზაციის ჩატარებისა და მოსარჩელის მიმართ რეორგანიზაციის შედეგების მართლზომიერება. კერძოდ, რეორგანიზაციის მოტივით მართლზომიერად გათავისუფლდა თუ არა მოსარჩელე დაკავებული თანამდებობიდან, ადგილი ხომ არ ჰქონდა დამსაქმებლის მხრიდან უფლების ბოროტად გამოყენებას, რაც ეწინააღმდეგება სშკ-ის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტს (წინამდებარე განჩინებაში მითითებულია და შეფასებულია სშკ-ის ნორმები სადავო პერიოდში მოქმედი რედაქციით), სსკ-ის 115-ე, მე-8 მუხლებსა და საქართველოს კონსტიტუციით აღიარებულ შრომის უფლებას, ვინაიდან რეორგანიზაცია მუშაკთან ხელშეკრულების შეწყვეტის ფორმალური საფუძველი არ არის და ორგანიზაციაში მიმდინარე სტრუქტურული, ორგანიზაციული ცვლილებები არ უნდა იქცეს უმართებულო გადაწყვეტილების მიღების კანონისმიერ საფუძვლად (შდრ. სუსგ №ას-115-111-2016, 08.04.2016წ.).

9. პალატა აღნიშნავს, რომ სშკ-ის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული ეკონომიკური გარემოებები, ტექნოლოგიური ან ორგანიზაციული ცვლილებები შეიძლება არსებობდეს დამოუკიდებლად, თუმცა იმისათვის, რომ შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტა საფუძვლიანად იქნეს მიჩნეული, აუცილებელია ნებისმიერ აღნიშნულ გარემოებას შედეგად მოჰყვებოდეს სამუშაო ძალის შემცირება. როდესაც დამსაქმებელი რეორგანიზაციის გადაწყვეტილებას იღებს, უნდა დარწმუნდეს, რომ აღნიშნული ნაბიჯი შეესაბამება ორგანიზაციის ინტერესებს, და ამავე დროს, გაუმართლებლად არ ხელყოფს დასაქმებულთა კანონიერ უფლებებს.

10. ორგანიზაციაში მიმდინარე სტრუქტურული, ორგანიზაციული ცვლილებები მხოლოდ იმ შემთხვევაში წარმოშობს მუშაკის სამსახურიდან გათავისუფლების მართლზომიერ საფუძველს, თუ დადგინდება, რომ ეკონომიკური სიდუხჭირის, შტატების ან/და ხელფასების შემცირების ან სხვა ობიექტური საჭიროების გამო, დამსაქმებელი დგას კონკრეტული თანამდებობიდან მუშაკის გათავისუფლების აუცილებლობის წინაშე. სხვა შემთხვევაში, ორგანიზაციაში მიმდინარე სტრუქტურული, ორგანიზაციული ცვლილებებიც, თავისთავად, არ არის მუშაკთან ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძველი, ვინაიდან ასეთ შემთხვევაში, ე.წ. „რეორგანიზაციის“ საფუძვლით პირის სამსახურიდან გაშვების დისკრიმინაციული მოტივები შეიძლება დაიფაროს და იქცეს ადმინისტრაციის მიერ უმართებულო გადაწყვეტილების მიღების კანონისმიერ საფუძვლად. შესაბამისად, დასაქმებულის სამსახურიდან ნებისმიერი, მათ შორის რეორგანიზაციის, საფუძვლით დათხოვნის საკითხის გადაწყვეტისა და არჩევანის დროს დამსაქმებელი ვალდებულია იხელმძღვანელოს გონივრული და დასაბუთებული კრიტერიუმით, რაც გამორიცხავს ეჭვის საფუძველს გადაწყვეტილების მიღების პროცესში და დაუსაბუთებლად არ ხელყოფს დასაქმებულის კანონიერ ინტერესს, მის შრომით უფლებებს (სუსგ. Nას-224-224-2018, 18.05.2018წ.).

11. საპროცესო სამართალწარმოებაში მოქმედი მტკიცების ტვირთის განაწილების ზოგადი წესის თანახმად, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს (სსსკ-ის 102-ე მუხლი). საკასაციო პალატამ არაერთხელ აღნიშნა და ამ შემთხვევაშიც ამახვილებს ყურადღებას, რომ შრომითსამართლებრივი დავები მტკიცების ტვირთის განაწილების გარკვეული თავისებურებით ხასიათდება, რასაც, მტკიცებულებების წარმოდგენის თვალსაზრისით, დამსაქმებლისა და დასაქმებულის არათანაბარი შესაძლებლობები განაპირობებს. მოსარჩელე, რომელიც სამსახურიდან უკანონოდ დათხოვნის თაობაზე აპელირებს, ვერ დაადასტურებს სამსახურიდან დათხოვნის უკანონობას. მოსარჩელის მითითება მასზე, რომ იგი უკანონოდ გაათავისუფლეს, მტკიცების ტვირთს აბრუნებს დამსაქმებლის მხარეს, რომელსაც აკისრებს დასაქმებულის სამსახურიდან მართლზომიერად გათავისუფლების მტკიცების ვალდებულებას. შესაბამისად, იმ გარემოების მტკიცების ტვირთი, რომ დასაქმებულთან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ ნების გამოვლენა განაპირობა სამუშაო ძალის შემცირებამ, კადრების ოპტიმიზაციამ, კომპანიის ფინანსურმა სიძნელეებმა, დამსაქმებელს ეკისრება. განსახილველ შემთხვევაში, ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებმა სწორად გაანაწილეს მტკიცების ტვირთი.

12. დამსაქმებელმა რეორგანიზაციის საფუძვლით შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის დროს კუმულაციურად უნდა დაასაბუთოს და დაამტკიცოს შემდეგი წინაპირობები: 1) საწარმოო აუცილებლობა, რომელიც შესაძლოა ლეგიტიმურ მიზანს წარმოადგენდეს რეორგანიზაციისა და შტატების შემცირებისათვის; 2) შტატების რეალურად და კანონთან შესაბამისად შემცირების ფაქტი - კერძოდ, რეორგანიზაციის ფაქტობრივად განხორციელება კანონის შესაბამისად ისე, რომ პროცესში არ მოხდეს თვალთმაქცურად არასასურველი მუშაკების განთავისუფლება (შდრ. სუსგ №ას-1440-2020, 28.04.2021წ.). დამსაქმებელმა უნდა წარმოაჩინოს თანმიმდევრული სურათი, რომელიც გონიერ დამკვირვებელს დაარწმუნებს მთელი ამ პროცესის სისწორესა და კანონიერებაში.

13. განსახილველ შემთხვევაში, დამსაქმებელმა ვერ დაასაბუთა რეორგანიზაციის შედეგად მოსარჩელის განთავისუფლების შესახებ მიღებული გადაწყვეტილების მიზანშეწონილობა, ვერ წარმოადგინა სათანადო არგუმენტები, რომლითაც ის ხელმძღვანელობდა ამ გადაწყვეტილების მიღებისას. საქმეში წარმოდგენილი არ არის მტკიცებულება იმის შესახებ, რამდენად ობიექტურ და სამართლიან კრიტერიუმებს ემყარებოდა დამსაქმებლის გადაწყვეტილება სამსახურიდან მოსარჩელის გათავისუფლების თაობაზე. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ დამსაქმებელს, როგორც მეწარმე სუბიექტს, უფლება აქვს სამეწარმეო მიზნების შესაბამისად წარმართოს თავისი საქმიანობა, თუმცა, როდესაც მის მიერ მიღებული გადაწყვეტილება უპირისპირდება დასაქმებულის და მესამე პირთა ინტერესებს, უგულებელყოფილი არ უნდა იყოს საქართველოს კონსტიტუციით და სშკ-ით გარანტირებული უფლებები.

14. პალატა მიუთითებს, რომ საერთაშორისოდ აღიარებული სტანდარტების შესაბამისად, დასაქმებულის სამსახურიდან ნებისმიერი, მათ შორის რეორგანიზაციის, საფუძვლით დათხოვნის საკითხის გადაწყვეტისას, დამსაქმებელმა უნდა იხელმძღვანელოს გონივრული და დასაბუთებული კრიტერიუმით, რაც გამორიცხავს ეჭვის საფუძველს გადაწყვეტილების მიღების პროცესში და დაუსაბუთებლად არ ხელყოფს დასაქმებულის კანონიერ ინტერესს, მის შრომით უფლებებს. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ერთ-ერთ განჩინებაში განმარტებულია შემდეგი: საქართველოში განხორციელებული შრომის კანონმდებლობის რეფორმის ერთ-ერთი მიზანი სწორედ დასაქმებულის უფლებების დაცვა იყო, ამასთან, მნიშვნელოვანია, რომ შრომის სამართალი დაკავშირებულია ქვეყნის ეკონომიკურ განვითარებასთან და თითოეული დასაქმებულის საქმის ინდივიდუალური შეფასებისას გამოყენებული უნდა იქნეს ე.წ. „favor prestatoris“ პრინციპი, რაც დასაქმებულისათვის სასარგებლო წესთა უპირატესობას ნიშნავს. სწორედ აღნიშნული პრინციპის გამოყენებისას, საჭიროა დამსაქმებლისა და დასაქმებულის მოთხოვნებისა და ინტერესების წონასწორობის დაცვა სამართლიანობის, კანონიერებისა და თითოეული მათგანის ქმედების კეთილსინდისიერების კონტექსტში. დასაქმებულის გათავისუფლების საფუძვლების კვლევისას, მნიშვნელოვანია, დადგინდეს, რა ღონისძიებები გაატარა დამსაქმებელმა, რათა უზრუნველეყო დასაქმებულისათვის დაკავებული პოზიციის შენარჩუნება, ცხადია, შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის მომწესრიგებელი თითოეული საფუძვლის გამოყენებამდე, დასაბუთებული უნდა იყოს მისი გამოყენების წინაპირობა (სუსგ Nას-224-224-2018, 18.05.2018წ.; Nას-941-891-2015, 29.01.2016 წ.).

15. საკასაციო პალატა იზიარებს ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების დასკვნას, რომ განსახილველ შემთხვევაში მოპასუხემ სათანადო და დამაჯერებელ მტკიცებულებებზე მითითებით ვერ უზრუნველყო მისი წილი მტკიცების ტვირთის რეალიზება. აღნიშნული კი გამორიცხავს რეორგანიზაციის მოტივით მოსარჩელის გათავისუფლების კანონიერების შესახებ მოპასუხის პოზიციის გაზიარების შესაძლებლობას.

16. რაც შეეხება მოპასუხის პრეტენზიას კომპენსაციის განსაზღვრის ნაწილში, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ ამ ნაწილშიც გასაჩივრებული განჩინება სრულად შეესაბამება დადგენილ სასამართლო პრაქტიკას (სუსგ-ები: №ას-727-680-2017, 15.09.2017წ.; Nას-632-2019, 21.06.2019წ.; Nას-395-2019, 27.06.2019წ.). საქმის გარემოებებიდან გამომდინარე, მოსარჩელისათვის მიკუთვნებული კომპენსაცია გონივრულია. კომპენსაცია შეძლებისდაგვარად უნდა უზრუნველყოფდეს იმ ზიანის ანაზღაურებას, რომელიც გათავისუფლების შესახებ ბათილი ბრძანების შედეგად წარმოეშვა დასაქმებულს, ამავდროულად, მისი ოდენობა უნდა იყოს გონივრული და არ უნდა ქმნიდეს არც ერთი მხარისათვის უსაფუძვლო გამდიდრების ობიექტურ წინაპირობებს (სსკ-ის 976-991-ე მუხლები) (შდრ: სუსგ №ას-787-736-2017, 10.11.2017წ.; სუსგ. Nას-632-2019, 21.06.2019წ.). საკასაციო პალატა ეთანხმება ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნას, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ განსაზღვრული კომპენსაცია - დასაბეგრი 14 000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარი, როცა მოსარჩელის ყოველთვიური ხელფასის ოდენობა შეადგენდა დასაბეგრ 1400 აშშ დოლარის ეკვივალენტ ლარს, გონივრულია და არ არსებობს წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრის ფარგლებში მისი შემცირების წინაპირობა.

17. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, # 7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81).

18. კასატორმა ვერ შეძლო დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზიის წარმოდგენა, რითაც ვერ დაძლია გასაჩივრებული განჩინების ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება და ვერ შეძლო მისი გაბათილება სარწმუნო მტკიცებულებებით. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. ასეთ საფუძველზე ვერც კასატორი მიუთითებს. საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით. გასაჩივრებული განჩინება კანონიერია, ხოლო საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობები არ არსებობს, რაც მისი არსებითად განსახილველად დაუშვებლად ცნობის სამართლებრივი საფუძველია.

19. სსსკ-ის 39-ე მუხლის პირველი ნაწილის „გ“ ქვეპუნქტის და ამავე კოდექსის 41-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარზე გადასახდელი სახელწიფო ბაჟის ოდენობა შეადგენს 2416.47 ლარს. კასატორის მიერ გადახდილია 2570 ლარი. სსსკ-ის 401.4 მუხლით, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი. ამდენად, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს როგორც ზედმეტად გადახდილი 153.53 ლარი, ასევე სახელმწიფო ბაჟის ანგარიშში გადახდილი 2416.47 ლარის 70% – 1691.53 ლარი, საერთო ჯამში – 1845.06 ლარი,

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სსსკ-ის 391-ე, 401-ე, 284-ე, 285-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. დახურული სააქციო საზოგადოება „ა.რ–ის“ საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად.

2. დახურულ სააქციო საზოგადოება „ა.რ–ას“ უკან დაუბრუნდეს დახურული სააქციო საზოგადოება „ა.რ–ის“ საქართველოს ფილიალის (ს/ნ: ....) მიერ სახელმწიფო ბაჟის სახით გადახდილი 2570 ლარიდან (საგადახდო დავალება №114536, გადახდის თარიღი 22.04.2021წ.) ზედმეტად გადახდილი 153.53 ლარი, ასევე სახელმწიფო ბაჟის ანგარიშში გადახდილი 2416.47 ლარის 70% – 1691.53 ლარი, საერთო ჯამში – 1845.06 ლარი, შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150.

3. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე: გიორგი მიქაუტაძე

მოსამართლეები: თამარ ზამბახიძე

მირანდა ერემაძე