საქმე №ას-646-2022 30 სექტემბერი, 2022 წელი,

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ეკატერინე გასიტაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ზურაბ ძლიერიშვილი,

ნინო ბაქაქური

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი – ნ. წ-რი (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ი. ბ-ვი (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 6 აპრილის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – უძრავი ქონების უკანონო სარგებლობით მიყენებული ზიანის ანაზღაურება

საკითხი, რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 26 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით ნ. წ-ის (შემდეგში: პირველი მოპასუხე, აპელანტი ან კასატორი), ბ. დ-ის (შემდეგში - მეორე მოპასუხე), დ. დ-ის (შემდეგში - მესამე მოპასუხე), გ. დ-ის (შემდეგში - მეოთხე მოპასუხე), ზ. დ-ის (შემდეგში - მეხუთე მოპასუხე) და ა. დ-ის (შემდეგში - მეექვსე მოპასუხე, შემდეგში - ერთობლივად მოპასუხეები) მიმართ ზიანის ანაზღაურების თაობაზე ი. ბ-ის (შემდეგში - მოსარჩელე) სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა:

1.1. პირველ მოპასუხეს ზიანის სახით - 18 000 ლარი მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა.

2. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება, რომელიც პირველმა მოპასუხემ სააპელაციო წესით გაასაჩივრა, უცვლელად დარჩა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 6 აპრილის განჩინებით.

3. სააპელაციო სასამართლომ მოცემულ საქმეზე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები მიიჩნია დადგენილად:

3.1. საჯარო რეესტრის ამონაწერით დგინდება, რომ უძრავი ქონება, რომლის მონაცემებია: თბილისი, ---- მასივი, მე--- მ/რ, ---, საკადასატრო კოდი N------, საცხოვრებელი ფართით - 79.00 კვ.მ, 2015 წლის 22 ივლისიდან მოსარჩელის საკუთრებად ირიცხება.

3.2. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 26 ივლისის გადაწყვეტილებით, წინამდებარე სარჩელის მოსარჩელის მიმართ ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებულად ცნობის თაობაზე პირველი მოპასუხის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 30 ნოემბრის განჩინებით, პირველი მოპასუხის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩა განუხილველად. შესაბამისად, თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2018 წლის 26 ივლისის გადაწყვეტილება შესულია კანონიერ ძალაში.

3.3. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 16 ივნისის გადაწყვეტილებით, მოსარჩელის სარჩელი დაკმაყოფილდა, მოპასუხეების უკანონო მფლობელობიდან გამოთხოვილ იქნა უძრავი ქონება, რომლის მისამართია ქ. თბილისი, ------ მ/რ, კორპ. ---, ბინა N---, საკადასტრო კოდი: ----- და გამოთავისუფლებული გადაეცა მესაკუთრეს. გადაწყვეტილება თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2017 წლის 30 ნოემბრის განჩინებით უცვლელად დარჩა, რომელიც გასაჩივრდა საკასაციო წესით.

3.4. ინდივიდუალური აუდიტორის 2016 წლის 26 ნოემბრის შეფასებით, სადავო უძრავი ქონების გაქირავებით მიღებული საიჯარო ღირებულების საბაზრო ფასი - 500 ლარს შეადგენს. მოსარჩელემ ზიანის სახით სარჩელის აღძვრამდე წინა სამი წლის, სულ 36 თვის ქირის - 18 000 ლარის გადახდა მოითხოვა.

3.5. მოპასუხეებს სადავოდ არ გაუხდიათ პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი სადავო ფაქტობრივი გარემოება, რომ სადავო ბინის ფლობის/სარგებლობის ფაქტი უცილოდ და სარწმუნოდ არ დასტურდება. შესაბამისად, მითითებული ფაქტობრივი გარემოება სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია.

4. სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, პირველი ინსტანციის სასამართლომ პირველ მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ ზიანის სახით 18 000 ლარი მართებულად დააკისრა.

5. სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი მოპასუხის მხრიდან მოსარჩელის საკუთრების უფლებაში ჩარევის თაობაზე საქალაქო სასამართლოს მიერ დადგენილი გარემოება, რაც მოსარჩელის კუთვნილი უძრავი ქონებით კანონიერი საფუძვლის გარეშე სარგებლობაში გამოვლინდა, თუმცა სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვის შესახებ აღსრულებული არ არის და მოსარჩელის უფლების დარღვევა გრძელდება დღემდე. სასამართლომ მოსარჩელის მოთხოვნა პირველი მოპასუხის მიმართ გაიზიარა, ხოლო დანარჩენი მოპასუხეების მიერ უძრავი ქონების რაიმე ფორმით ფლობის/სარგებლობის ფაქტი კი არ დაადგინა, ვინაიდან ამის თაობაზე მოსარჩელემ კუთვნილი მტკიცების ტვირთის რეალიზება სათანადო მტკიცებულების წარდგენის გზით ვერ უზრუნველყო. ამის გათვალისწინებით, საქალაქო სასამართლომ 2021 წლის 26 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში - სსკ-ის) 979-ე, 982-ე, 985-ე და 991-ე მუხლებზე დაყრდნობით, წინამდებარე სარჩელი ნაწილობრივ დააკმაყოფილა.

6. საქმის მასალებიდან დგინდება, რომ მიღებული გადაწყვეტილების იურიდიული შედეგის შესაბამისად, სააპელაციო საჩივარი მხოლოდ პირველმა მოპასუხემ წარადგინა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების მიმართ სააპელაციო პრეტენზია მხოლოდ პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილ ბინის ყოველთვიური ქირის ოდენობას დაუკავშირა. ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში - სსსკ) 377-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად აპელანტისთვის დაკისრებული ქირის ოდენობის მართლზომიერებაზე იმსჯელა.

7. სააპელაციო სასამართლომ სსსკ-ის მე-4, 102-ე და 105-ე მუხლებზე მიუთითა და განმარტა, რომ განცდილი ზიანის, ანუ დაზოგილი სიმდიდრის (გამდიდრების) ოდენობის დამტკიცების ტვირთი აწევს დაზარალებულ მხარეს, ანუ კრედიტორს. ზიანის ანაზღაურება, ანუ გამდიდრების გათანაბრება, უნდა განისაზღვროს მხოლოდ ობიექტური კრიტერიუმებით ისე, რომ დარღვეული ქონებრივი ბალანსი აღდგეს.

8. პირველი ინსტანციის სასამართლომ მოსარჩელის მიერ წარდგენილი ინდივიდუალური აუდიტორის საიჯარო ღირებულების შეფასების საფუძველზე დაადგინა, რომ სადავო ქონების ერთი თვის საიჯარო ქირა 500 ლარს შეადგენს. აღნიშნული მტკიცებულების საპირისპიროდ, სსსკ-ის 102-ე მუხლის შესაბამისად, პირველ მოპასუხეს რაიმე მტკიცებულება სასამართლოსთვის არ წარუდგენია. აპელანტის მხოლოდ ზეპირსიტყვიერი განმარტება, რომ დასკვნაში მითითებული ქირის ოდენობა შეუსაბამოა ბაზარზე რეალურად არსებულ ფასებთან, ვერ მიიჩნევა დასაშვებ და დასაბუთებულ პრეტენზიად, რაც სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით დადგენილი ზემოაღნიშნული ფაქტობრივი გარემოებების გაბათილებისა და სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილების შესაძლებლობას მისცემდა. საპირისპირო მტკიცებულების არარსებობის პირობებში, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ მოსარჩელის მიერ წარდგენილი გაანგარიშებით მართებულად იხელმძღვანელა.

9. სააპელაციო სასამართლომ აპელანტის ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზეც, რომ მას, როგორც მოპასუხეს, წერილობით წარდგენილ შესაგებელში სადავოდ არ გაუხდია მოსარჩელის მიერ მოთხოვნილი ქირის ოდენობა, შესაბამისად, ამ კუთხით არათუ სპეციალისტის მიერ შედგენილი დოკუმენტი არ წარუდგენია პირველი ინსტანციის სასამართლოში, არამედ არც კი მიუთითებია მოთხოვნილი თანხის არაგონივრულობის შესახებ.

10. საბოლოოდ, სააპელაციო სასამართლოს განსჯით, მტკიცების ტვირთის მართებულად გადანაწილებით, მხარეთათვის უზრუნველყოფილ იქნა თანასწორობისა და შეჯიბრებითობის კონსტიტუციურ პრინციპზე დაყრდნობით საქმის გამოკვლევა და შესწავლა. მოსარჩელემ საკუთარი მტკიცების ტვირთი სათანადოდ გასწია, შესაბამისად, პირველ მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ ზიანის სახით - 18 000 ლარის გადახდა მართებულად დაეკისრა.

11. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი

11.1. პირველმა მოპასუხემ საკასაციო წესით გაასაჩივრა სააპელაციო სასამართლოს განჩინება, მისი გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.

11.2. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 5 ივლისის განჩინებით, სსსკ-ის 391-ე მუხლის მიხედვით, პირველი მოპასუხის საკასაციო საჩივარი წარმოებაში იქნა მიღებული დასაშვებობის წინაპირობების შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, მტკიცებულებათა გაანალიზებისა და საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის იურიდიული დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მივიდა დასკვნამდე, რომ პირველი მოპასუხის საკასაციო განაცხადი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, ამიტომ იგი დაუშვებელია შემდეგი არგუმენტაციით:

12. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

13. სსსკ-ის 404-ე მუხლის პირველი პუნქტით, საკასაციო სასამართლო გადაწყვეტილებას ამოწმებს საკასაციო საჩივრის ფარგლებში, ამავე კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილით, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლოთა გადაწყვეტილებებში ან სხდომათა ოქმებში. გარდა ამისა, შეიძლება მხედველობაში იქნეს მიღებული ამ კოდექსის 396 - ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები; ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება); საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ კასატორს არ წარმოუდგენია დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება), რაც საშუალებას მისცემდა სასამართლოს, არსებითად განსახილველად დაეშვა საკასაციო განაცხადი.

14. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოხსენებული საფუძვლით.

15. საკასაციო პრეტენზიების მართებულობის საკითხის შემოწმებამდე საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სააპელაციო სასამართლოს გამოკვლეული აქვს სამართლებრივი მნიშვნელობის მქონე ყველა ფაქტობრივი გარემოება, რაც აუცილებელია საქმის სწორი იურიდიული კვალიფიკაციისათვის.

16. კასატორის პრეტენზია ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების მიერ მისთვის მოსარჩელის სასარგებლოდ ქირის სახით დაკისრებულ თანხას უკავშირდება.

17. საკასაციო სასამართლო, საპროცესო სამართლით დადგენილი მტკიცების სტანდარტის გათვალისწინებით განმარტავს, რომ სსსკ-ის მე-4 მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მოთხოვნები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები. ამავე კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი და მეორე ნაწილების მიხედვით, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. ამ გარემოებათა დამტკიცება შეიძლება თვით მხარეთა (მესამე პირთა) ახსნა-განმარტებით, მოწმეთა ჩვენებით, ფაქტების კონსტატაციის მასალებით, წერილობითი თუ ნივთიერი მტკიცებულებებითა და ექსპერტთა დასკვნებით, ხოლო მე-3 ნაწილის მიხედვით, საქმის გარემოებები, რომლებიც კანონის თანახმად უნდა დადასტურდეს გარკვეული სახის მტკიცებულებებით, არ შეიძლება დადასტურდეს სხვა სახის მტკიცებულებებით.

18. საქმის მასალებით დადგენილია, რომ: ა) მოსარჩელე უძრავი ქონების მესაკუთრეა, რაც დასტურდება ამონაწერით საჯარო რეესტრიდან; ბ) მოპასუხე (კასატორი) სადავო ბინას სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე ფლობს; გ) მოდავე მხარეებს შორის სახელშეკრულებო ურთიერთობა არ არსებობს.

19. საკასაცო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ სასარჩელო მოთხოვნის დამფუძნებელ ნორმად სსკ-ის 982-ე მუხლის (ხელყოფის კონდიქცია) მითითებას და დამატებით განმარტავს: იმ ვითარებაში, როდესაც მხარეები სამართლებრივ ურთიერთობაში არმყოფი პირები არიან და პირველი მოპასუხე ყოველგვარი საფუძვლის გარეშე ფლობს მოსარჩელის კუთვნილ უძრავ ქონებას, მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლების კონკურენცია კონდიქციური ვალდებულების სასარგებლოდ უნდა გადაწყდეს, კერძოდ კი, ხელყოფის კონდიქციის ნორმების შესაბამისად. სასამართლოსთვის უსაფუძვლო გამდიდრების ნორმების გამოყენება (მითითება) სუბსიდიური ხასიათისააა, რაც იმას ნიშნავს, რომ მხარეთა შორის არ უნდა არსებობდეს სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილების სახელშეკრულებო საფუძველი. სხვადასხვა საქმეზე საკასაციო სასამართლომ განმარტა, რომ კონდიქციური დანაწესების (სსკ-ის 976-ე-991-ე მუხლები) გამოყენების უმთავრესი წინაპირობა მისი სუბსიდიურობით ვლინდება, რაც იმას ნიშნავს, რომ უსაფუძვლო გამდიდრების წესები მოთხოვნის დამფუძნებელ ნორმებად გვევლინება მხოლოდ მაშინ, როდესაც სასამართლო, მოვლენათა დინამიკის გათვალისწინებით, დაასკვნის, რომ გამორიცხულია სხვა უფრო სპეციალური ნორმის გამოყენება და იკვეთება უსაფუძვლო გამდიდრების ინსტიტუტის გამოყენების უპირატესობა (იხ. სუსგ-ები: Nას-1266-2019, 29.05.2020წ; Nას-1671-2018, Nას-774-723-2017, 11.10.2017წ: Nას-664-635-2016წ; 2.03.2017წ).

20. კონდიქციური ვალდებულების წარმოშობისათვის სახეზე უნდა იყოს ერთი პირის გამდიდრება მეორის ხარჯზე და ასეთი გამდიდრება მოკლებული უნდა იყოს სამართლებრივ საფუძველს, რომელიც ან თავიდანვე არ არსებობდა, ან შემდგომში მოიშალა. ამასთან, მნიშვნელობა არა აქვს იმ გარემოებას, თუ რის შედეგად დადგა უსაფუძვლო გამდიდრების ფაქტი – თავად დაზარალებულის მოქმედების, გამდიდრებულის მოქმედების თუ მესამე პირთა მოქმედების შედეგად. კონდიქციური ვალდებულების არსებობის სამართლებრივი საფუძვლით სარჩელის დასაკმაყოფილებლად მნიშვნელოვანია, დადგინდეს ობიექტური შედეგი, რაც გულისხმობს იმას, რომ ერთი პირის ქონება იმატებს მეორე პირის ქონების შესაბამისი შემცირების ხარჯზე. ხელყოფის კონდიქციისთვის გადამწყვეტია ის გარემოება, რომ მოპოვებული ქონებრივი შეღავათი სხვას (კონდიქციის კრედიტორს) ეკუთვნოდა (იხ. სუსგ Nას-1507-1427-2017, 3.04.2017წ). საგულისხმოა, რომ ხელყოფის კონდიქციიდან წარმოშობილი ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნა წინაპირობად არ აყენებს ბრალეულობას. მართალია, დოქტრინაში განვითარებულია მოსაზრება, რომ ხელყოფის კონდიქცია დელიქტურ სამართალს განავრცობს, თუმცა, ხელყოფის კონდიქციას დელიქტისგან არსებითად განასხვავებს ის, რომ მისგან (ხელყოფის კონდიქციისგან) წარმოშობილი ზიანის ანაზღაურებისთვის აუცილებელ წინაპირობას ბრალეულობა არ წარმოადგენს.

21. სსკ-ის 982-ე მუხლის სამართლებრივი ბუნება და მისგან გამომდინარე შედეგები უკავშირდება სსკ-ის 164-ე მუხლს და მასში განმტკიცებულ სანივთო უფლებას: ნივთის მფლობელობისას მხოლოდ არაკეთილსინდისიერი მფლობელობა წარმოშობს უსაფუძვლო გამდიდრების ინსტიტუტის გამოყენების აუცილებლობას სსკ-ის 982-ე მუხლის საფუძველზე. „არაკეთილსინდისიერმა მფლობელმა უფლებამოსილ პირს უნდა დაუბრუნოს როგორც ნივთი, ასევე - მიღებული სარგებელი, ნივთის ან უფლების ნაყოფი. მფლობელი ვალდებულია, აანაზღაუროს ის ნაყოფი, რომელიც მან ბრალეულად არ მიიღო. ნივთზე გაწეული ხარჯები და გაუმჯობესებანი მას შეუძლია მხოლოდ მაშინ მოითხოვოს, თუ მათ ნივთის უკან დაბრუნების მომენტისათვის უფლებამოსილი პირის გამდიდრება მოჰყვა შედეგად“. სსკ-ის 979-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად კი, „უკან დაბრუნების მოთხოვნა ვრცელდება შეძენილზე, მიღებულ სარგებელზე, ასევე- სხვა ყველაფერზე, რაც მიმღებმა შეიძინა მიღებული საგნის განადგურების, დაზიანების ან ჩამორთმევის სანაცვლო ანაზღაურების სახით“... ხსენებული ნორმის მე-2 ნაწილის თანახმად, „თუ უკან დაბრუნება შეუძლებელია გადაცემული საგნის მდგომარეობის გამო ან, თუ მიმღებს რაიმე მიზეზით არ შეუძლია საგნის უკან დაბრუნება, მაშინ მან უნდა აანაზღაუროს მისი საერთო ღირებულება. ღირებულება განისაზღვრება ანაზღაურების მოთხოვნის უფლების წარმოშობის დროის მიხედვით.“ ვინაიდან განსახილველ საქმეში სწორედ მიღებულის უკან დაბრუნების ობიექტური შეუძლებლობა იკვეთება, ქონებრივი წონასწორობის აღდგენის მიზნით ხელმყოფს (მოპასუხეს) ეკისრება, რომ მის მიერ დაზოგილი სიკეთე - მოცემულ შემთხვევაში დაზოგილი ქირა (რომელსაც იგი გადაიხდიდა, თუკი მესაკუთრესთან ან სხვასთან სახელშეკრულებო სამართალურთიერთობაში იქნებოდა) აუნაზღაუროს მესაკუთრეს, რომელმაც ვერ მიიღო შესაბამისი სარგებელი და განიცადა ქონებრივი დანაკლისი (იხ. სუსგ - ები: N ას-1399-2020, 08.04.2021წ; ას-519-2020, 17.03.2021წ; N ას-1100-2020, 23.12.2020წ; N ას-852-796-2017, 22.09.2017წ; N ას-308-293-2013, 30.05.2017წ; N ას-197-186-2017 -30.05.2017წ; N ას-472-448-2013, 5.12.2013წ).

22. საკასაციო სასამართლო აქვე განმარტავს, რომ განცდილი ზიანის ანუ დაზოგილი სიმდიდრის (გამდიდრების) ოდენობის დამტკიცების ტვირთი აწევს დაზარალებულ მხარეს - კრედიტორს. ზიანის ანაზღაურება, ანუ გამდიდრების გათანაბრება, უნდა განისაზღვროს მხოლოდ ობიექტური კრიტერიუმებით, ისე, რომ ამას მოჰყვეს დარღვეული ქონებრივი ბალანსის აღდგენა და არა პირუკუ შედეგი - დაზარალებულის უსაფუძვლო გამდიდრება (იხ. სუსგ N ას-504-2019, 13.03.2020წ).

23. საქმეში მოსარჩელის მიერ წარდგენილი ინდივიდუალური აუდიტორის 2016 წლის 26 ნოემბრის შეფასებით სადავო უძრავი ქონების გაქირავებით მიღებული საბაზრო ფასი 500 ლარს შეადგენს. საქმის მასალებით არ დასტურდება, რომ პირველმა მოპასუხემ მოსარჩელის მიერ წარდგენილი მტკიცებულების გამაქარწყლებელი მტკიცებულება წარადგინა, რომლითაც მოსარჩელის მიერ ზიანის სახით მოთხოვნილი თანხის სხვაგვარ გაანგარიშებაზე მსჯელობას შესთავაზებდა სასამართლოს. მეტიც, მოპასუხე არც კი შედავებია მოსარჩელის მტკიცებას. საკასაციო სასამართლოს განსჯით, პირველი მოპასუხისთვის სადავო უძრავი ქონების არამართლზომიერი ჩარევის შედეგად მიღებული სარგებლის ანაზღაურების თაობაზე განსაზღვრული 18 000 ლარი სამართლიანი და კანონიერია, ხოლო კასატორის დამატებითი პრეტენზია, მისი ჯანმრთელობისა და სოციალური მდგომარეობის გამო ზიანის ანაზღაურების დაკისრების მიზანშეუწონლობის შესახებ, უსაფუძვლოა და არ არის გაზიარებული.

24. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ წინამდებარე საქმეზე სწორად დაადგინა ფაქტობრივი გარემოებები და სამართლებრივად მართებულად შეაფასა ისინი, სწორად გამოიყენა მატერიალური (სსკ-ის 979-ე, 982-ე) ნორმები და შეასრულა სწორედ ის საპროცესო მოქმედებები, რომლებიც, მხარეთა თანასწორუფლებიანობის პირობებში, საჭირო იყო საქმის გარემოებათა დადგენისა და, მხარეთათვის დაკისრებული მტკიცების ტვირთის შესაბამისად, მათ მიერ წარდგენილი მტკიცებულებების შეფასებისათვის. აღნიშნული ცხადყოფს, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე.

25. საკასაციო საჩივრის არსებითად განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

26. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც იმ საფუძვლით, რომ სააპელაციო სასამართლოს განჩინება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან. მსგავს საკითხებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკა არსებობს, რომელსაც წინამდებარე განჩინება არ ეწინააღმდეგება (იხ. სუსგ-ები: N ას-1043-1004-2016, 12.12.2016წ; N ას-901-867-2016, 9.12.2016წ; N ას-3-3-2016, 9.03.2016წ; N ას-1082-1039-2016, 14.02.2017წ; N ას-292-276-2017, 31.03.2017წ; N ას-358-334-2017, 13.04.2017წ; Nას-638-2020, 28.10.2020წ; Nას-479 2021, 15.10.2021წ).

27. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება კანონიერია, ხოლო საკასაციო საჩივარი - დაუსაბუთებელი, რაც გამორიცხავს მისი არსებითად განსახილველად დაშვების სამართლებრივ შესაძლებლობას.

28. კასატორი სსსკ-ის 46-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე გათავისუფლებულია სახელმწიფო ბაჟის გადახდის ვალდებულებისგან.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 408.3-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ნ. წ-ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ე. გასიტაშვილი

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ნ. ბაქაქური