13 ივლისი, 2022 წელი,

საქმე №ას-1047-2021 თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა/მოსამართლეები:

ვლადიმერ კაკაბაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ლევან მიქაბერიძე,

მირანდა ერემაძე

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი - ლ. ნ-ლი (მოსარჩელე, მოპასუხე დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნის მქონე მესამე პირის სარჩელზე)

მოწინააღმდეგე მხარე - გ. ო-ძე (მესამე პირი დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნით)

შ. გ-ლი (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 28 ივლისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი - სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულებების ნაწილობრივ ბათილად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

1. ლ. ნ-სა (შემდეგში - მოსარჩელე, კასატორი ან გამსესხებელი) და შ. გ-ლს (შემდეგში - პირველი მოპასუხე ან მსესხებელი) შორის 2007 წლის 16 აგვისტოს სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულება დაიდო, რომლითაც მოპასუხემ მოსარჩელისგან ისესხა 20 000 ლარი, ორი წლის ვადით.

2. სესხის უზრუნველსაყოფად იპოთეკით დაიტვირთა მსესხებლის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონება (ქ.თბილისში, ----- შესახვევის მე----კორპუსში მდებარე #--- ბინა, შემდეგში მოხსენიებული, როგორც უძრავი ნივთი, უზრუნველყოფილი ბინა ან უზრუნველყოფილი ქონება), რომელიც მსესხებელმა 2007 წლის 28 ივნისის ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე შეიძინა გ. ო-ის (შემდეგში - მესამე პირი ან ბინის მფლობელი) ყოფილი რძლის, მ. რ-ან (შემდეგში - გამსხვისებელი).

3. უძრავ ნივთში 1980 წლიდან დღემდე ცხოვრობს და რეგისტრირებულია მესამე პირი.

4. თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 17 მაისის გადაწყვეტილებით მესამე პირის სარჩელი დაკმაყოფილდა, ბათილად იქნა ცნობილი 2006 წლის 11 აპრილს ქ.თბილისის ისანი-სამგორის რაიონის გამგეობასა და გამსხვისებელს შორის გაფორმებული პრივატიზაციის ხელშეკრულება, ამ უკანასკნელისათვის ქონების საკუთრებაში უსასყიდლოდ გადაცემის თაობაზე.

5. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 21 თებერვლის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით არ დაკმაყოფილდა მსესხებლის სარჩელი მესამე პირის მიმართ, უკანონო მფლობელობიდან უძრავი ნივთის გამოთხოვის თაობაზე. ამავე გადაწყვეტილებით მესამე პირის შეგებებული სარჩელი დაკმაყოფილდა, ბათილად იქნა ცნობილი მსესხებელსა და გამსხვისებელს შორის 2007 წლის 28 ივნისს დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულება.

6. თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 17 მაისისა და თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2012 წლის 21 თებერვლის გადაწყვეტილებების საფუძველზე, გაუქმდა მსესხებლის საკუთრების რეგისტრაცია და საჯარო რეესტრში უძრავი ნივთის მესაკუთრედ ქ.თბილისის მუნიციპალიტეტის მერია (შემდეგში - მეორე მოპასუხე) აღირიცხა.

7. მოპასუხეთა წინააღმდეგ მოსარჩელემ სასამართლოში სარჩელი შეიტანა, მესამე პირის მონაწილეობით, რომლითაც მეორე მოპასუხისათვის მის სასარგებლოდ სასესხო დავალიანების (20 000 ლარი) დაკისრება და ამ დავალიანების გადახდევინების მიზნით იპოთეკით დატვირთული უძრავი ნივთის საჯარო აუქციონზე რეალიზაცია მოითხოვა.

8. იმავე სასამართლოში სარჩელი შეიტანა მესამე პირმა, მოსარჩელისა და პირველი მოპასუხის მიმართ, 2007 წლის 16 აგვისტოს სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების მე-3-4 პუნქტებისა და ამ ხელშეკრულებაში ცვლილების შეტანის შესახებ 2007 წლის 17 დეკემბრის ხელშეკრულების მე-3 პუნქტის ბათილობის მოთხოვნით.

9. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2018 წლის 30 აგვისტოს გადაწყვეტილებით:

- მოსარჩელის მოთხოვნა არ დაკმაყოფილდა;

- მესამე პირის სარჩელი დაკმაყოფილდა;

- ბათილად იქნა ცნობილი, მსესხებელსა და მოსარჩელეს შორის 2007 წლის 16 აგვისტოს დადებული სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების მე-3 და მე-4 პუნქტები, ისევე, როგორც, ამ ხელშეკრულებაში ცვლილების შესახებ 2017 წლის 17 დეკემბრის ხელშეკრულების მე-3 პუნქტი.

10. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ, რომელმაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება, ხოლო ახალი გადაწყვეტილებით, სარჩელის დაკმაყოფილება და, შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.

9. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2021 წლის 16 ივნისის საოქმო განჩინებით, წინამდებარე საქმეზე გ. ო-ძე ცნობილი იქნა ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის უფლებამონაცვლედ.

10. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2021 წლის 28 ივლისის განჩინებით, მოპასუხის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება უცვლელად დარჩა.

10.1. სააპელაციო სასამართლომ საქმეზე დადგენილად ცნო წინამდებარე განჩინების 1-5 პუნქტებში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები.

პირველ რიგში, სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მისი კვლევის საგანი იყო, წარმოადგენდა თუ არა გამსესხებელი კეთილსინდისიერ იპოთეკარს. ამ კუთხით სააპელაციო პალატამ შემდეგ გარემოებაზე მიუთითა:

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 21 თებერვლის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით დადგინდა, რომ უძრავი ქონების კანონიერ მესაკუთრე მესამე პირი იყო, ხოლო მსესხებელი უძრავი ნივთის არაკეთილსინდისიერ მყიდველს წარმოადგენდა. აქედან გამომდინარე, არ არსებობდა უძრავ ნივთზე ამ უკანასკნელის საკუთრების უფლების წარმოშობის საფუძველი, გამომდინარე საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში - სსკ-ის) 312-ე მუხლით განმტკიცებული პრეზუმფციიდან.

10.2. სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, მოსარჩელის (შემდეგში - გამსესხებელი) მიერ გონივრულობის ფარგლებში, წინდახედულობის დაცვის შემთხვევაში, უფლების ნაკლის გამოაშკარავება რთული არ უნდა ყოფილიყო, რასაც შემდეგი გარემოებები ცხადყოფდა:

- 2018 წლის 13 მარტის სასამართლო სხდომაზე მოსარჩელემ განმარტა, რომ მსესხებელთან მეგობრული ურთიერთობა საფუძველს არ უქმნიდა, რომ უარი ეთქვა გასესხებული თანხის მოთხოვნაზე; გარდა ამისა, მოსარჩელემ დაადასტურა, რომ იპოთეკის ხელშეკრულების დადების შემდეგ, იგი სისტემატურად ესწრებოდა უძრავ ნივთთან დაკავშირებულ სასამართლო დავებს; მოსარჩელის მიერ სასამართლო პროცესზე გამოთქმული არგუმენტებიდან სასამართლოსათვის ისიც ცხადი შეიქმნა, რომ მოსარჩელე დეტალურად იყო ინფორმირებული, მსესხებლის პირადი და მძიმე ეკონომიკური მდგომარეობის შესახებ; მსესხებელთან ახლო ურთიერთობაში მყოფი მოსარჩელე, 2007 წლის 16 აგვისტოს სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების გაფორმების მომენტში, ინფორმირებული იყო, როგორც მსესხებლის უფლებრივი ნაკლის, ასევე, იმ დავების თაობაზე, რომელიც უძრავ ქონებასთან დაკავშირებით, ფაქტობრივად უწყვეტ რეჟიმში, 2006 წლიდან მიმდინარეობდა;

- სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების გაფორმებამდე დაახლოებით ერთი თვით ადრე, თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2007 წლის 18 ივლისის განჩინებით, მესამე პირის განცხადების საფუძველზე შეჩერდა ქ.თბილისის ისანი-სამგორის პოლიციის მე-- განყოფილების საუბნო განყოფილების 2007 წლის 10 ივლისის გაფრთხილება, საკუთრებაში არსებული უძრავი ნივთის ხელყოფის ან სხვაგვარად ხელშეშლის აღკვეთის შესახებ. ამასთან, გაფრთხილების გამოცემის მომენტისათვის უკვე არსებობდა სამოქალაქო რეესტრის სააგენტოს 2007 წლის 4 იანვრის ბრძანება, უზრუნველყოფილ ბინაზე მესამე პირის რეგისტრაციის აღდგენის შესახებ;

- 2007 წლის 16 აგვისტოს ხელშეკრულება, რომლითაც სესხის დაბრუნების ბოლო ვადა 2009 წლის 16 აგვისტოთი განისაზღვრა, მხარეთა შეთანხმებით 2010 წლის 11 მარტს მხოლოდ ერთი თვით გაგრძელდა იმ პირობით, რომ, აღნიშნულ ვადაში სესხის დაუბრუნებლობის შემთხვევაში, უზრუნველყოფის საშუალება, რომელიც საჯარო რეესტრში ჯერ კიდევ მსესხებლის სახელზე ირიცხებოდა, მოსარჩელის საკუთრებაში გადავიდოდა;

- მსესხებელსა და მოსარჩელეს შორის დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, მართალია, 2010 წლის 1 სექტემბერს მოსარჩელე უძრავი ქონების მესაკუთრედ აღირიცხა, თუმცა მოგვიანებით, ნასყიდობის ხელშეკრულების გაუქმების თაობაზე მხარეთა შორის შეთანხმება გაფორმდა (დამოწმების თარიღი - 2011 წლის 19 აპრილი), რის შედეგადაც უძრავ ნივთზე კვლავ აღდგა მსესხებლის საკუთრების უფლება, ხოლო მოსარჩელის სასარგებლოდ - იპოთეკა;

- სესხად გაცემული თანხის დაუბრუნებლობის პირობებში, მსესხებლის და გამსესხებლის განსაკუთრებულ ურთიერთნდობაზე მეტყველებდა, როგორც ის ფაქტი, რომ მათ მესამე პირის სარჩელზე ერთობლივი შესაგებელი წარადგინეს, ასევე, ის გარემოებაც, რომ სასამართლოს მოსამზადებელ სხდომაზე მოსარჩელემ მოპასუხეთა წრე დააზუსტა და სასამართლოს მიერ არასათანადო მოპასუხეობის სამართლებრივ შედეგებზე მითითების მიუხედავად, როგორც თანხის დაკისრების, ასევე, უძრავი ნივთის დაკისრების ნაწილში, სარჩელზე პასუხისმგებელ პირად მხოლოდ მეორე მოპასუხე დაასახელა; აქვე ისიც აღსანიშნავი იყო, რომ მოსარჩელე პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილებას მხოლოდ იპოთეკის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის ნაწილში ასაჩივრებდა, ისე, რომ მოთხოვნა მსესხებლისათვის თანხის დაკისრების თაობაზე არ ჰქონდა.

ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს განსჯით, ზემოთ მოყვანილი გარემოებები ადასტურებდა მოსარჩელის ინფორმირებას, უძრავ ნივთზე საკუთრების უფლების ხარვეზის შესახებ, კერძოდ, დასტურდებოდა, რომ 2007 წლის 16 აგვისტოს სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების გაფორმების მომენტში მოსარჩელე ინფორმირებული იყო, როგორც მსესხებლის საკუთრების უფლების უფლებრივი ნაკლის, ასევე, იმ დავების თაობაზე, რომელიც უძრავ ნივთთან დაკავშირებით 2006 წლიდან მიმდინარეობდა.

10.3. ამავდროულად, სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 17 მაისისა და თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2012 წლის 21 თებერვლის გადაწყვეტილებებით დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები მოცემულ დავაზე პრეიუდიციულ, წინასწარ დადგენილი ძალის მქონე ფაქტებად უნდა მიჩნეულიყო (საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის, შემდეგში სსსკ-ის 106-ე მუხლი).

10.4 რაკი დაადგინა, რომ მოსარჩელემ უძრავი ქონების სადავოობის შესახებ იცოდა, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ საჯარო რეესტრის უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფცია მას ვერ დაიცავდა, რადგან საჯარო რეესტრის ჩანაწერს საფუძვლად უდევს მართლსაწინააღმდეგო ქმედება, რაც სადავო გარიგების (იპოთეკის ხელშეკრულების, იპოთეკის ნაწილში) ბათილობის საფუძველია.

11. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე მოსარჩელემ საკასაციო საჩივარი შემოიტანა, აღნიშნული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმებისა და, ახალი გადაწყვეტილებით, მესამე პირის სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის მოთხოვნით.

საკასაციო საჩივარი შემდეგნაირადაა დასაბუთებული:

11.1. სააპელაციო სასამართლოს, არანაირ მტკიცებულებაზე არ მიუთითებია იმის დასადასტურებლად, რომ პირველ მოპასუხესთან სესხის ხელშეკრულების დადებამდე მოსარჩელემ იცოდა უძრავ ნივთზე წარმოებული დავების თაობაზე. აღნიშნულთან დაკავშირებით მოსარჩელეს არანაირი ინფორმაცია არ ჰქონდა და მის შესახებ მხოლოდ სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების დადების შემდეგ შეიტყო. მოპასუხეს მითითებული გარემოების ცოდნის კუთხით, წინდახედულობის გამოჩენის ვალდებულება არ გააჩნდა.

12. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 24 ნოემბრის განჩინებით, სსსკ-ის 391-ე მუხლის მიხედვით, მოსარჩელის საკასაციო საჩივარი წარმოებაში იქნა მიღებული დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც ის დაუშვებელია:

13. სსსკ-ის 391.5 მუხლის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ:

ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებასა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას;

ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია;

გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება;

დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან;

ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე;

ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს;

ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემომითითებული საფუძვლით.

14. სსსკ-ის 407.2 მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება.

მოცემულ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების მიმართ კასატორს დასაბუთებული პრეტენზია არ წარმოუდგენია, ამიტომ ისინი სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის.

15. პირველ რიგში, პალატა მიუთითებს სსსკ-ის 404-ე მუხლის პირველ წინადადებაზე, რომლის შინაარსით: საკასაციო სასამართლო ამოწმებს გადაწყვეტილებას საკასაციო საჩივრის ფარგლებში. აღნიშნული ნორმის დანაწესიდან გამომდინარე, პალატისათვის ამოსავალი სწორედ კასატორის მიერ სადავოდ გამხდარი მოთხოვნაა. შესაბამისად, მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო სასამართლოს განხილვის საგანი შემდეგია: რამდენად საფუძვლიანია მესამე პირის სარჩელი (რომლის დაკმაყოფილების შესახებ პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილებაც სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინებით უცვლელადაა დატოვებული) - მოსარჩელესა და პირველ მოპასუხეს შორის 2007 წლის 16 აგვისტოს დადებული სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების მე-3-4 პუნქტებისა და ამ ხელშეკრულებაში ცვლილების შეტანის შესახებ 2007 წლის 17 დეკემბრის ხელშეკრულების მე-3 პუნქტის ბათილად ცნობის თაობაზე.

სარჩელის განსახილველი მოთხოვნის ფაქტობრივი საფუძველი ისაა, რომ მეორე მოპასუხეს, როგორც უძრავი ნივთის არაკეთილსინდისიერ შემძენს, ამ ნივთის იპოთეკით დატვირთვის უფლება არ ჰქონდა, ხოლო მოსარჩელე არაკეთილსინდისიერი იპოთეკარია, რაც მის მიმართ სსკ-ის 312-ე მუხლით (რეესტრის მონაცემების მიმართ მოქმედებს უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფცია, ე. ი. რეესტრის ჩანაწერები ითვლება სწორად, ვიდრე არ დამტკიცდება მათი უზუსტობა; იმ პირის სასარგებლოდ, რომელიც გარიგების საფუძველზე სხვა პირისაგან იძენს რომელიმე უფლებას და ეს უფლება გამსხვისებლის სახელზე იყო რეესტრში რეგისტრირებული, რეესტრის ჩანაწერი ითვლება სწორად, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა ამ ჩანაწერის საწინააღმდეგოდ შეტანილია საჩივარი, ან შემძენმა იცოდა, რომ ჩანაწერი უზუსტოა) განმტკიცებული პრეზუმფციის გავრცელებას გამორიცხავს.

ზემოთ დასახელებული ფაქტობრივი საფუძვლებიდან, კასატორის მიერ შედავებულია, მისი, როგორც იპოთეკარის არაკეთილსინდისიერება, შესაბამისად, საკასაციო პალატის კვლევის საგანი მითითებული საკითხია.

16. პირველ რიგში, პალატა განმარტავს, რომ სსკ-ის 50-ე მუხლის (გარიგება არის ცალმხრივი, ორმხრივი ან მრავალმხრივი ნების გამოვლენა, რომელიც მიმართულია სამართლებრივი ურთიერთობის წარმოშობის, შეცვლის ან შეწყვეტისაკენ) დათქმიდან გამომდინარე, სამოქალაქოსამართლებრივი გარიგების ამოსავალი პრინციპი ნების გამოვლენაა, ხოლო თუ ნების გამოვლენა ხარვეზიანია, კანონმდებელი ასეთი შემთხვევებისათვის შესაბამის იურიდიულ შედეგებს ითვალისწინებს.

ამავდროულად, მოქმედი სამოქალაქო კანონმდებლობა კეთილსინდისიერი შემძენის უფლებების დაცვის საკითხს ითვალისწინებს, რაც სამოქალაქო ბრუნვის სიმყარისა და სტაბილურობის ინტერესებიდან გამომდინარეობს.

შემძენის/იპოთეკარის კეთილსინდისიერების საკითხზე არსებობს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მყარად დადგენილი ერთგვაროვანი პრაქტიკა, მაგალითად, ერთ-ერთ საქმეზე საკასაციო სასამართლომ შემდეგი განმარტება გააკეთა:

იპოთეკა სანივთო უფლებაა, რომელიც ასევე ექვემდებარება საჯარო რეესტრში რეგისტრაციას და, შესაბამისად, იპოთეკარი, ისევე, როგორც მყიდველი, ეყრდნობა რეგისტრირებული მონაცემების სისწორისა და უტყუარობის პრეზუმფციას. ამ მსჯელობიდან გამომდინარე, დაუსაბუთებელია მოსაზრება, რომ საჯარო რეესტრის უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფცია ვერ დაიცავს იპოთეკარს, თუკი საჯარო რეესტრის ჩანაწერს საფუძვლად უდევს მართლსაწინააღმდეგო ქმედება. საჯარო რეესტრის სამსახურს, როგორც ადმინისტრაციულ ორგანოს ევალება, დაარეგისტრიროს ნივთსადა არამატერიალურ ქონებრივ სიკეთეზე ნამდვილი, კანონიერ საფუძველზე წარმოშობილი უფლებები, თუმცა, რეესტრის სამსახურის მიერ განხორციელებული ადმინისტრაციული წარმოება არ გამორიცხავს სხვაგვარი დაშვების ალბათობასაც. შესაბამისად, თუ გავიზიარებდით იმ მსჯელობას, რომლის თანახმადაც, რეესტრის სისწოორის პრეზუმფცია არსებობს მხოლოდ საჯარო რეესტრში დარეგისტრირებული ნამდვილი უფლების მიმართ, დიდი საფრთხე შეექმნებოდა სამოქალაქო ბრუნვის სტაბილურობას, ვინაიდან კეთილსინდისიერ შემძენს დაეკისრებოდა რეესტრის მონაცემების ნამდვილობის შემოწმების ტვირთი, რაც შეუძლებელი იქნებოდა (შდრ. იხ. სუსგ: №ას-189-182-2013, 16.01.2014; №ას-1089-1009-2017, 5.12.2017; №აას-729-2019, 4.10.2019).

კიდევ ერთ საქმეზე საკასაციო პალატამ განმარტა, რომ:

„სამოქალაქო კოდექსის 312-ე მუხლის მეორე ნაწილი კლასიკური გაგებით, უკავშირდება რეესტრის ჩანაწერის იმგვარ უზუსტობას, როდესაც შემძენი წინდახედულობის გონივრულ ფარგლებში გამსხვისებლის უფლებას ნამდვილად მიიჩნევს, თუმცა, საკასაციო პალატის მოსაზრებით, ეს ნორმა აწესრიგებს ქონებაზე რეგისტრირებულ ვალდებულებებსაც, ანუ ამ ნორმათა ანალიზით, შეიძლება დავასკვნათ, რომ როდესაც საქმე უძრავი ქონების უფლებრივ მდგომარეობაზეა, შემძენს/იპოთეკარს, თავის უფლების დასამტკიცებლად, შეუძლია დაეყრდნოს რეესტრში რეგისტრირებული ფაქტების სისწორის ვარაუდს, თუნდაც, სინამდვილეში, არასწორი იყოს რეესტრის მონაცემები, ამ ვითარებას არაარსებითად აქცევს შემძენის კეთილსინდისიერი დამოკიდებულება, რაც საჯარო რეესტრის ჩანაწერის უსწორობის არცოდნაში გამოიხატება. ერთადერთი, რაც რეესტრის უტყუარობის ფიქციას არღვევს, სწორედ შემძენის არაკეთილსინდისიერებაა. დასახელებული ნორმები შეიცავს არაკეთილსინდისიერების იურიდიული შედეგის განმსაზღვრელ ელემენტებს და ნორმით გათვალისწინებულ პრეზუმფციაზე – რეესტრის ჩანაწერის სისწორეზე დაყრდნობისას უნდა შემოწმდეს არა მარტო საჯარო რეესტრის მონაცემები, არამედ უტყუარად უნდა ირკვეოდეს, რომ შემძენმა ნივთის შეძენამდე არ იცოდა და არც შეიძლება, სცოდნოდა საჯარო რეესტრის ჩანაწერის უზუსტობის თაობაზე“ (შდრ. იხ. სუსგ: №ას-729-2019, 4.10.2019; №ას-394-373-2013, 20.05.2014).

17. მოცემულ შემთხვევაში, განსახილველი საკითხის სწორად გადასაწყვეტად, საყურადღებოა, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე დადგენილი შემდეგი გარემოებები:

1). თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 17 მაისის გადაწყვეტილებით მესამე პირის სარჩელი დაკმაყოფილდა, ბათილად იქნა ცნობილი 2006 წლის 11 აპრილს ქ.თბილისის ისანი-სამგორის რაიონის გამგეობასა და გამსხვისებელს შორის გაფორმებული პრივატიზაციის ხელშეკრულება, ამ უკანასკნელისათვის უზრუნველყოფილი ქონების საკუთრებაში უსასყიდლოდ გადაცემის თაობაზე.

2). თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 21 თებერვლის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით არ დაკმაყოფილდა მსესხებლის სარჩელი მესამე პირის მიმართ, უკანონო მფლობელობიდან უძრავი ნივთის გამოთხოვის თაობაზე. ამავე გადაწყვეტილებით მესამე პირის შეგებებული სარჩელი დაკმაყოფილდა, ბათილად იქნა ცნობილი მსესხებელსა და გამსხვისებელს შორის 2007 წლის 28 ივნისს დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულება.

ამავე გადაწყვეტილებით დადგენილია, უძრავი ქონების კანონიერ მესაკუთრე მესამე პირი იყო, ხოლო მსესხებელი უძრავი ნივთის არაკეთილსინდისიერ მყიდველს წარმოადგენდა.

3). სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების გაფორმებამდე დაახლოებით ერთი თვით ადრე, თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2007 წლის 18 ივლისის განჩინებით, მესამე პირის განცხადების საფუძველზე შეჩერდა ქ.თბილისის ისანი-სამგორის პოლიციის მე-- განყოფილების საუბნო განყოფილების 2007 წლის 10 ივლისის გაფრთხილება, საკუთრებაში არსებული უძრავი ნივთის ხელყოფის ან სხვაგვარად ხელშეშლის აღკვეთის შესახებ. ამასთან, გაფრთხილების გამოცემის მომენტისათვის უკვე არსებობდა სამოქალაქო რეესტრის სააგენტოს 2007 წლის 4 იანვრის ბრძანება, უზრუნველყოფილ ბინაზე მესამე პირის რეგისტრაციის აღდგენის შესახებ;

4). 2007 წლის 16 აგვისტოს ხელშეკრულება, რომლითაც სესხის დაბრუნების ბოლო ვადა 2009 წლის 16 აგვისტოთი განისაზღვრა, მხარეთა შეთანხმებით 2010 წლის 11 მარტს მხოლოდ ერთი თვით გაგრძელდა იმ პირობით, რომ, აღნიშნულ ვადაში სესხის დაუბრუნებლობის შემთხვევაში, უზრუნველყოფის საშუალება, რომელიც საჯარო რეესტრში ჯერ კიდევ მსესხებლის სახელზე ირიცხებოდა, მოსარჩელის საკუთრებაში გადავიდოდა;

5). მსესხებელსა და მოსარჩელეს შორის დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, მართალია, 2010 წლის 1 სექტემბერს მოსარჩელე უძრავი ქონების მესაკუთრედ აღირიცხა, თუმცა მოგვიანებით, ნასყიდობის ხელშეკრულების გაუქმების თაობაზე მხარეთა შორის შეთანხმება გაფორმდა (დამოწმების თარიღი - 2011 წლის 19 აპრილი), რის შედეგადაც უძრავ ნივთზე კვლავ აღდგა მსესხებლის საკუთრების უფლება, ხოლო მოსარჩელის სასარგებლოდ - იპოთეკა;

6). 2018 წლის 13 მარტის სასამართლო სხდომაზე მოსარჩელემ განმარტა, რომ მსესხებელთან მეგობრული ურთიერთობა საფუძველს არ უქმნიდა, რომ უარი ეთქვა გასესხებული თანხის მოთხოვნაზე. გარდა ამისა, მოსარჩელემ დაადასტურა, რომ იპოთეკის ხელშეკრულების დადების შემდეგ, იგი სისტემატურად ესწრებოდა უძრავ ნივთთან დაკავშირებულ სასამართლო დავებს.

7). ერთი მხრივ, მსესხებელმა და, მეორე მხრივ, გამსესხებელმა, მესამე პირის სარჩელზე ერთობლივი შესაგებელი წარადგინეს, ხოლო სასამართლოს მოსამზადებელ სხდომაზე მოსარჩელემ მოპასუხეთა წრე დააზუსტა და სასამართლოს მიერ არასათანადო მოპასუხეობის სამართლებრივ შედეგებზე მითითების მიუხედავად, როგორც თანხის დაკისრების, ასევე, უძრავი ნივთის დაკისრების ნაწილში, სარჩელზე პასუხისმგებელ პირად მხოლოდ მეორე მოპასუხე დაასახელა. ამასთან, პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება მოსარჩელემ მხოლოდ იპოთეკის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის ნაწილში გაასაჩივრა და მსესხებლისათვის თანხის დაკისრების მოთხოვნა აღარ დაუყენებია.

ზემომითითებული გარემოებები კასატორს დასაბუთებული შედავების (პრეტენზია) გზით არ გაუქარწყლებია, ამიტომ ისინი სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის (სსსკ-ის 407.2 მუხლი).

18. საკასაციო პალატა ყურადღებას მიაქცევს სსსკ-ის 266-ე მუხლის დანაწესს, რომლის თანახმადაც, გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლის შემდეგ მხარეებს, აგრეთვე, მათ უფლებამონაცვლეებს არ შეუძლიათ ხელახლა განაცხადონ სასამართლოში იგივე სასარჩელო მოთხოვნები იმავე საფუძველზე, აგრეთვე, სადავო გახადონ სხვა პროცესში გადაწყვეტილებით დადგენილი ფაქტები და სამართლებრივი ურთიერთობები.

დასახელებული ნორმის შინაარსიდან გამომდინარე, გადაწყვეტილება კანონიერ ძალაში შესვლის შემდეგ, უდავოობისა და სავალდებულოობის თვისებას იძენს და მხარეებს, აგრეთვე მათ უფლებამონაცვლეებს, არ აქვთ უფლება, სადავო გახადონ აღნიშნული გადაწყვეტილებით უკვე დადგენილი ფაქტები. სასამართლო გადაწყვეტილებით დადასტურებული უფლების ნამდვილობა გამორიცხავს მომავალში მისი გაქარწყლების შესაძლებლობას, სსსკ-ის 266-ე მუხლიდან გამომდინარე (იხ. სუსგ №ას-675-675-2018, 8.04.2020). სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების შედეგი შეუქცევადია. ასეთი გადაწყვეტილების განსაკუთრებულობა ორმხრივად სავალდებულო აკრძალვაა და იგი როგორც საქმეში მონაწილე პირებს, ასევე სასამართლოს ეხება (იხ. სუსგ №ას-675-675-2018, 8.04.2020წ.).

განსახილველ შემთხვევაში, კასატორის სარჩელის წარუმატებლობის ერთ-ერთი საფუძველი, სხვა გარემოებებთან ერთობლიობაში, კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით დადგენილმა მნიშვნელოვანმა ფაქტმაც განაპირობა. კერძოდ, როგორც თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 21 თებერვლის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით დადგინდა: უძრავი ქონების კანონიერ მესაკუთრე მესამე პირი იყო, ხოლო მსესხებელი უძრავი ნივთის არაკეთილსინდისიერ მყიდველს წარმოადგენდა.

დასახელებული ფაქტის სათანადო შეფასება მნიშვნელოვანია ლ. ნ-ის და შ. გ-ის მეგობრული ურთიერთობების დადასტურების კონტექსტში, რაც საკასაციო საჩივრითაც არაა უარყოფილი. აქედან გამომდინარე საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას, რომ სამოქალაქო ბრუნვის სტანდარტული მონაწილისთვის დამახასიათებელი გონივრული წინდახედულობის გამოჩენის შემთხვევაში კასატორისთვის უფლებრივი ნაკლის გამოვლენა რთული არ უნდა ყოფილიყო.

დასკვნის სახით საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ 2007 წლის 16 აგვისტოს სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების დადებისას, კასატორმა იცოდა ან გონივრული წინდახედულობის გამოჩენის შემთხვევაში შეეძლო სცოდნოდა მსესხებლის საკუთრების უფლებრივი ნაკლისა და უძრავ ნივთთან დაკავშირებით 2006 წლიდან წარმოებული დავების თაობაზე. შესაბამისად, მოცემულ საკითხზე სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობა მასზედ, რომ ლ. ნ-ლი კეთილსინდისიერ იპითეკარად ვერ მიიჩნევა სრულადაა გასაზიარებელი და საკასაციო საჩივარში ჩამოყალიბებული მოსაზრებები დაუსაბუთებელია.

19. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც იმ საფუძვლით, რომ სააპელაციო სასამართლოს განჩინება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან. როგორც ზემოთ აღინიშნა, ანალოგიურ საკითხზე საკასაციო პალატის არაერთი განჩინება თუ გადაწყვეტილება არსებობს, რომლებთანაც წინამდებარე განჩინება თანხვედრაშია.

20. მოცემულ შემთხვევაში, არ არსებობს სსსკ-ის 391.5 მუხლის სხვა ქვეპუნქტებით დადგენილი საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობებიც, რომელთა მიხედვითაც, საკასაციო საჩივარი დასაშვები იქნებოდა.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლოს დასკვნები არსებითად სწორია, კასატორმა ვერ გააქარწყლა გასაჩივრებული განჩინების დასაბუთება დამაჯერებელი და სარწმუნო მტკიცებულებებით, რის გამოც არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის კანონისმიერი საფუძველი.

21. სსსკ-ის 401.4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. შესაბამისად, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70% – 700 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე, 408.3, 284-ე, 285-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ლ. ნ-ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. ლ. ნ-ლს (პ/ნ -----) დაუბრუნდეს მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, 1 000 ლარის (საგადახდო დავალება ----, გადახდის თარიღი - 18.11.2021) 70% - 700 ლარი, შემდეგი ანგარიშიდან: ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი ----, მიმღების ანგარიშის ----, სახაზინო კოდი --- --;

3. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

მოსამართლეები : ვლადიმერ კაკაბაძე

მირანდა ერემაძე

ლევან მიქაბერიძე