საქმე №ას-317-2022 3 ნოემბერი, 2022 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ეკატერინე გასიტაშვილი, მირანდა ერემაძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – ი. ს.-ოღლის უფლებამონაცვლე რ. ს-ვი (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – მ. ნ-ვი, ე. ნ-ვი, ნ. ა-ვი (მოპასუხეები)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 22 დეკემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება

დავის საგანი – წერილობითი ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებულად ცნობა, საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრედ ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

სასარჩელო მოთხოვნა:

1. ი. ს.-ოღლიმ (შემდგომ – მოსარჩელე) სარჩელი აღძრა სასამართლოში მ. ნ-ის, ე. ნ-ისა და ნ. ა-ის (შემდგომ – მოპასუხე) მიმართ და მოითხოვა, დადებულად იქნეს ცნობილი 1956 წლის 19 აპრილს წერილობითი ნასყიდობის ხელშეკრულება მოსარჩელის მამას - შ. ს. ოღლისა და ტ. ნ-ვს შორის ქ. თბილისში, ---- ქ. №---ში მდებარე №----- საკადასტრო კოდით რეგისტრირებული უძრავი ქონებიდან №- შენობის 130,60 კვ.მ საცხოვრებელ სადგომზე (პირველ სართულზე - 65,30 კვ.მ, მეორე სართულზეც - 65,30 კვ.მ) და საცხოვრებელი სადგომი საკუთრებაში გადაეცეს მოსარჩელეს.

სარჩელის საფუძვლები:

2. მოსარჩელის განმარტებით, 1956 წლის 19 აპრილს სადავო მისამართზე მდებარე ფართი მამამისმა წერილობითი ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე იყიდა ტ. ნ-ან, სადაც მოსარჩელე უწყვეტად ცხოვრობდა 60 წლის მანძილზე. მითითებული გარიგებით 25 000 მანეთად გასხვისდა გამყიდველის სახლის ნახევარი - 16 კვ.მ სამზარეულო და ერთი ოთახი. 1964 წელს მოსარჩელის მამა გარდაიცვალა. სადავო ფართში დარჩნენ მოსარჩელე და მისი ძმა, რომლებმაც მამის საცხოვრებელი სადგომის ადგილზე აიშენეს ახალი შენობა. მოსარჩელის ძმამ კუთვნილი წილი დაიკანონა სასამართლო წესით.

3. მოსარჩელემ აღნიშნა, რომ მამისეული ნაგობების ნაცვლად, მან ააშენა ორსართულიანი შენობა 130,60 კვ.მ საერთო ფართით, რასთანაც მოპასუხეებს არანაირი შეხება არ ჰქონიათ.

მოპასუხის პოზიცია:

4. მოპასუხეებმა სარჩელი არ ცნეს და მოითხოვეს მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა. ე. ნ-მა მიუთითა, რომ წარმოადგენს არასათანადო მოპასუხეს. მოსარჩელე მის კუთვნილ ფართში არ ცხოვრობს, მის მიმართ პრეტენზია არ უნდა გააჩნდეს, საკუთრება გამიჯნულია სხვა მესაკუთრეებისგან. ამასთან, მხარემ აღნიშნა, რომ ხელწერილის დედანი მოსარჩელეს არ წარუდგენია.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

5. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 29 მაისის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც მოსარჩელემ გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი და ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება:

6. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 22 დეკემბრის განჩინებით მოსარჩელის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად შემდეგ გარემოებათა გამო:

7. სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ 2017 წლის 14 სექტემბრის მდგომარეობით, საჯარო რეესტრის ამონაწერის მიხედვით, ქალაქ თბილისში, ---- ქუჩა №---ში მდებარე №- შენობის პირველი სართული - 133,93 კვ.მ და მეორე სართულის - 131,74 კვ.მ წარმოადგენს ე. ნ-ის საკუთრებას, ხოლო №- შენობის პირველი სართული - 65,30 კვ.მ და მეორე სართულის 65,30 კვ.მ ირიცხება მოპასუხე მ. ნ-ის საკუთრებად (ს/კ №---------).

8. 2017 წლის 18 სექტემბრის საჯარო რეესტრის ამონაწერის მიხედვით, ქალაქ თბილისში, ----- ქუჩა №---ში მდებარე უძრავი ქონების მესაკუთრეებს წარმოადგენენ ე. ნ-ვი - შენობა №-, პირველი სართული, 133,93 კვ.მ, მეორე სართული - 131,74 კვ.მ, მ. ნ-ვი - შენობა №-, პირველი სართული, 65,30 კვ.მ და ფ. ს…….ვა-ბ…….ვი - შენობა №-, მეორე სართული - 65,30 კვ.მ, ს/კ №---------.

9. 2017 წლის 27 სექტემბრის მდგომარეობით, საჯარო რეესტრის ამონაწერის მიხედვით, ქ.თბილისში, ----- ქ.№----ში მდებარე უძრავი ქონების საკადასტრო კოდით №----- მესაკუთრეებს წარმოადგენენ ე. ნ-ვი - შენობა №-, პირველი სართული, 133,93 კვ.მ, მეორე სართული - 131,74 კვ.მ, მ. ნ-ვი - შენობა №-, პირველი სართული - 65,30 კვ.მ და ნ. ა-ვი - შენობა №-, მეორე სართული - 65,30 კვ.მ.

10. 2018 წლის 3 იანვრის მდგომარეობით, ქ.თბილისში, ---- ქუჩა №---ში მდებარე უძრავ ქონების საკადასტრო კოდი №-----, მესაკუთრეებს კვლავ ე. ნ-ვი, მ. ნ-ვი და ნ. ა-ვი წარმოადგენენ.

11. თბილისის სარეგისტრაციო სამსახურის ტექნიკური აღრიცხვის არქივის ცნობა-დახასიათებითა და საჯარო რეესტრის ინფორმაციით, ქ.თბილისში, ----- ქ. №----ში არსებული ფართის 1/3 წილის მესაკუთრეს წარმოადგენდა ნ. ოღლი ტ-ი, ხოლო, ტ. ვ. ნ. ოღლისა და ე. ნ. ოღლის წილი ინდივიდუალურ საკუთრებაში გაურკვეველია.

12. საქმეში წარმოდგენილია 1956 წლის 19 აპრილს შედგენილი შინაურული ხელწერილის სანოტარო წესით დამოწმებული ასლი, რომლის თანახმად, ტ. ნ-მა თავისი საკუთარი სახლის ნახევარი - 16 კვ.მ ერთი ოთახი სამზარეულოთი, მისამართზე: ქ. თბილისი, ---- ქ. ---, მოსარჩელის მამას მიჰყიდა ოცდახუთი ათასად, ფული მიიღო სრულად, რაც დადასტურებული აქვთ მეზობლებს ხელმოწერებით, მაგრამ საქმეზე მხარეთა მოთხოვნის მიუხედავად, დედანი ხელწერილი არ წარმოდგენილა.

13. მოსარჩელე დაბადებულია 1935 წლის 10 ივნისს, მისი მშობლები არიან: მამა - შ. ს. ოღლი და დ. ბ. გ-ი. №-----გარდაცვალების მოწმობის მიხედვით, მოსარჩელის მამა გარდაიცვალა 1964 წლის 2 ივნისს.

14. საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სსგს თბილისის სამოქალაქო რეესტრის სამსახურის №----- საინფორმაციო ბარათის მიხედვით, 1959 წლის 10 ნოემბრიდან მოსარჩელე რეგისტრირებულია თბილისი, ---- ქ.№----ში, ხოლო მისი მოთხოვნა ეხება ქ. თბილისში, ---- ქ.--ში არსებულ უძრავ ქონებას. ზემოაღნიშნულ საინფორმაციო ბარათში ასევე მითითებულია, რომ იგი თავდაპირველად რეგისტრირებული იყო ---- ქ. ----ში.

15. საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2017 წლის პირველ მაისს გაცემული ინფორმაციით, არქივში არსებული მონაცემებით, ---- ქ. №----ის სააღრიცხვო მასალაში ყოფილ მისამართებად მითითებულია ---ქ. №--- და ---- ქ. №-----.

16. 2016 წლის 13 დეკემბერს ნოტარიუსის მიერ გაცემული №-----სამკვიდრო მოწმობით, ნ. ა-ი არის მამკვიდრებლის, 1978 წლის 24 ნოემბერს გარდაცვლილი ბ. ნ. ოღლის პირველი რიგის კანონისმიერი მემკვიდრე - შვილი. მას, როგორც პირველი რიგის კანონისმიერ მემკვიდრეს, მემკვიდრეობით საკუთრებაში გადაეცა ბ. ნ. ოღლის კუთვნილი ქონებრივი უფლებებისა (სამკვიდრო აქტივი) და მოვალეობების (სამკვიდრო პასივი) ერთობლიობა სრულად.

17. მოპასუხე ე. ნ-მა მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს იურიდიული მნიშვნელობის მქონე ფაქტის - უფლებადამდგენი დოკუმენტის კუთვნილების დადგენის შესახებ. 2009 წლის 30 ივლისს თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიამ მისი განცხადება დააკმაყოფილა და დადგინდა, რომ №---- სააღრიცხვო ბარათი, რომლითაც შესაბამისი ქონება 1940 წელს აღრიცხულია ტ. ვ. ნ. ოღლზე ნამდვილად ეკუთვნის 1984 წლის 27 თებერვალს გარდაცვლილ ტ. ნ. ოღლს, ხოლო 2008 წლის 18 აპრილს კი, ე. ნ-მა სამკვიდრო მოწმობით მიიღო ტ. ნ. ოღლის სამკვიდრო, მათ შორის, ქ. თბილისში, ….. ქ. (…..) №…. მდებარე უძრავი ქონება.

18. 2017 წლის 26 აპრილს მოპასუხეებმა - ნ. ა-მა და ე. ნ-მა შეადგინეს უძრავი ქონების ურთიერთგამიჯვნის ხელშეკრულება, რომლითაც 338 კვ.მ პირველი ნაკვეთი და მასზე მდებარე №-----შენობა-ნაგებობაში პირველი სართული - 133,93 კვ.მ და მეორე სართული - 131,74 კვ.მ ე. ნ-ის საკუთრებაა, ხოლო №---- შენობა-ნაგებობაში - ნ. ა-ის საკუთრება, წილი გაურკვეველია, ამასთან, მეორე ნაკვეთი მთლიანად შეადგენს ე. ნ-ის საკუთრებას. ცნობა-დახასიათებაში მითითებული მესაკუთრეების - ნ. ოღლი ტ-ის და ტ. ვ. ნ. ოღლის საკუთრებას დაეუფლა ე. ნ-ვი.

19. უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულებით, 2017 წლის 19 ივლისს, ნ. ა-მა მ. ნ-ვს მიჰყიდა უძრავი ქონება, მდებარე ქ. თბილისში, ---- ქუჩა №---ში მდებარე არასასოფლო-სამეურნეო 338.00 კვ.მ შ/ნ №- (სამოცდათვრამეტი კვ.მ). აქედან ნ. ა-ის კუთვნილი წილიდან საკადასტრო კოდი №----- მხოლოდ №- შენობა, პირველი სართული - 65,30 კვ.მ, ხოლო მე-2 სართული - 65,30 კვ.მ დარჩა ნ.ა-ის საკუთრებაში.

20. 2017 წლის 14 სექტემბერს უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულებით ნ. ა-მა მ. ნ-ვს მიჰყიდა ქ. თბილისში, ---- ქუჩა №----ში მდებარე 338.00 კვ.მ უძრავი ქონება, აქედან ნ. ა-ის კუთვნილი №- შენობა, მეორე სართული - 65,30 კვ.მ ს/კ ------.

21. 2017 წლის 15 სექტემბერს უძრავი ნივთის ჩუქების ხელშეკრულებით მ. ნ-მა ფ. ს-ვა-ბ-ვს აჩუქა ქ. თბილისში, --- ქუჩა №-- მდებარე უძრავი ქონება, №- შენობა, მეორე სართული, 65,30 კვ.მ არასასოფლო-სამეურნეო ს/კ №-----. ჩუქების საგანს წარმოადგენდა მ. ნ-ის კუთვნილი წილიდან მხოლოდ მეორე სართულის 65.30 კვ.მ.

22. სასამართლოს სხდომაზე წარმოდგენილი 2016 წლის 28 მარტის ამონაწერით საჯარო რეესტრიდან, ჩუქების ხელშეკრულების საფუძველზე მოსარჩელე აღარ წარმოადგენს მესაკუთრეს და უძრავი ქონების (ს/კ №------) მესაკუთრეებს წარმოადგენენ: შ. ს-ვა (მოსარჩელის შვილიშვილი) და მ. ს-ვი.

23. 2018 წლის 9 აგვისტოს ამონაწერით საჯარო რეესტრიდან, ---- ქ. ---ში არსებული ფართი, რომელიც ეკუთვნოდა მ. ს-ვს და შ. ს-ას (ს/კ №-----), გამოეყო შ. ს-ას ფართი 138 კვ.მ, №- და №- შენობა-ნაგებობები და ცალკე ერთეულად აღირიცხა ს/კოდით №-------.

24. მოპასუხე მ. ნ-ვი, რომელიც არის მოსარჩელის შვილის - ჯ. ს-ის მეუღლე, ნ. ა-ან და ე. ნ-ან ერთად უძრავი ქონების მესაკუთრე გახდა.

25. მოსარჩელე ცხოვრობს ---- ქუჩა ---ში, რაც შეეხება ნ. ა-ვს, იგი არის პირველი რიგის მემკვიდრე და მშობლის გარდაცვალების შემდეგ კანონით დადგენილი წესით მიიღო სამკვიდრო.

26. სასამართლოს გადაწყვეტილებით, მ. ს-მა საქმეში წარმოდგენილი იგივე ხელწერილის საფუძველზე მიიღო უძრავი ქონება და საჯარო რეესტრს უძრავი ქონების რეგისტრაციისათვის მიმართა, მაგრამ 2019 წლის 4 იანვარს საჯარო რეესტრის ეროვნულმა სააგენტომ მიიღო გადაწყვეტილება სარეგისტრაციო წარმოების შეჩერების შესახებ, ვინაიდან წარსადგენი იყო სასამართლოდან განმარტებითი გადაწყვეტილება, რადგან გადაწყვეტილების ნაწილში გაურკვეველია 85,66 კვ.მ (საკ. კ. -----) მოიცავდა ამ კოდზე უკვე რეგისტრირებულ ფართს და უნდა გადანაწილებულიყო რეგისტრირებული ფართებიდან, თუ უნდა დარეგისტრირებულიყო პირველადად. 2019 წლის 17 იანვარს ხელახლა შეჩერდა წარმოება, რადგან არ იქნა წარდგენილი განმარტება სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე. მ. ს-ვი წარმოადგენს მოსარჩელის ძმისშვილს.

27. მოცემულ შემთხვევაში სასარჩელო მოთხოვნას წარმოადგენს 19.04.1956 წლის წერილობითი ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებულად ცნობა მოსარჩელის მამასა და ტ. ნ-ვს შორის ქ. თბილისში, ----- ქ. №----ში მდებარე №------ საკადასტრო კოდით რეგისტრირებული უძრავი ქონებიდან №- შენობის 130,60 კვ.მ საცხოვრებელ სადგომზე (პირველ სართულზე 65,30 კვ.მ და მეორე სართულზე 65,30 კვ.მ) და საცხოვრებელი სადგომი საკუთრებაში გადაეცეს მოსარჩელეს.

28. განსახილველ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოსარჩელე ითხოვს 1956 წლის 19 აპრილს, მოსარჩელის მამასსა და ტ. ნ-ვს შორის გაფორმებული წერილობითი ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებულად ცნობას, რაც აღიარებით მოთხოვნას წარმოადგენს, თუმცა აღნიშნული მოთხოვნა სარჩელის აღიარებით ხასიათს არ განაპირობებს, რადგან მოცემულ შემთხვევაში აღიარებითი ხასიათის მოთხოვნა საფუძვლად უდევს მოსარჩელის მიკუთვნებითი ხასიათის მოთხოვნას, რომლითაც იგი სადავო ქონების მესაკუთრედ ცნობას ითხოვს. აღიარებითი მოთხოვნის მიმართ მოსარჩელის ინტერესს წარმოადგენს ის ფაქტი, რომ წერილობითი ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებულად ცნობის შემთხვევაში, სასამართლოს მეშვეობით მოხდება „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონით განსაზღვრული მოსარჩელის საკუთრების უფლების აღიარება მის ფაქტობრივ საცხოვრებელ ფართზე ქ.თბილისში, ----- ქ. №----ში, საკადასტრო კოდთ: -----, №- შენობა, პირველი სართული, 65,30 კვ.მ და მეორე სართული, ასევე 65,300 კვ.მ და შემდგომ, ამ უფლების საჯარო რეესტრში რეგისტრაცია.

29. ამდენად, განსახილველი დავის ფარგლებში სააპელაციო პალატის შეფასების საგანს წარმოადგენდა მოსარჩელისათვის „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის საფუძველზე მოთხოვნის წინაპირობების არსებობა. ამ ტიპის სარჩელის წარმატებულობა, ბუნებრივია, უნდა შემოწმდეს მისი დამფუძნებელი ნორმის/ნორმების წინაპირობებთან მიმართებაში, რაც იმას ნიშნავს, რომ უპირველესად, სასამართლომ სწორად უნდა განსაზღვროს მოთხოვნის მარეგულირებელი სამართლებრივი საფუძველი - კანონის ნორმა, გამოარკვიოს სარჩელში მითითებული ფაქტების შესაბამისობა დამფუძნებელი ნორმის აბსტრაქტულ ელემენტებთან (ფორმალური გამართულობა), დადებითი პასუხის შემთხვევაში, სარჩელსა და შესაგებელში გამოთქმული პოზიციების ურთიერთშეჯერებით გამოარკვიოს სადავო და უდავო ფაქტობრივი გარემოებები (მტკიცების საგანი) და გაანაწილოს მხარეთა შორის მტკიცების საგანში შემავალი ფაქტების დადასტურების ტვირთი (მტკიცების ტვირთი).

30. საქმის განმხილველი სასამართლო შეზღუდულია მხოლოდ მხარის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებებით, რაც შეეხება სამართლის ნორმების გამოყენებას, სასამართლო, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, ადგენს თუ რა სამართლებრივი ურთიერთობა არსებობს მხარეთა შორის და ამ ურთიერთობის მარეგულირებელი სამართლებრივი ნორმების საფუძველზე აკმაყოფილებს ან არ აკმაყოფილებს სარჩელს. მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობის შეფასება შედის სასამართლოს კომპეტენციაში, თუმცა საქმეზე გადაწყვეტილება მიღებულ უნდა იქნეს შეჯიბრებითობის პრინციპის სრულად რეალიზაციის პირობებში.

31. სააპელაციო პალატამ ყურადღება გაამახვილა იმაზე, რომ მოსარჩელე საცხოვრებელ სადგომზე საკუთრების უფლების აღიარებას ფორმადაუცველი ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებულად ცნობას უკავშირებს, კერძოდ, საქმეში წარმოდგენილია 1956 წლის 19 აპრილს შედგენილი შინაურული ხელწერილის სანოტარო წესით დამოწმებული ასლი, რომლის თანახმად, ტ. ნ-მა თავისი საკუთარი სახლის ნახევარი - ერთი ოთახი 16 კვ.მ სამზარეულოთი, მისამართზე: ქ. თბილისი, ---- ქ. ---, მოსარჩელის მამას მიჰყიდა ოცდახუთი ათასად, ფული მიიღო სრულად, რაც დადასტურებული აქვთ მეზობლებს ხელმოწერებით, მაგრამ საქმეზე, მხარეთა მოთხოვნის მიუხედავად, დედანი ხელწერილი არ წარდგენილა.

32. მოსარჩელის განმარტებით, მამამისმა ტ. ნ-ან 1956 წლის 19 აპრილს წერილობითი ნასყიდობის ხელშეკრულებით შეიძინა გამყიდველის საკუთარი სახლის ნახევარი - ერთი ოთახი 16 კვ.მ სამზარეულოთი, რაშიც 25 000 მანეთი გადაიხადა. 1964 წლის 2 ივნისს შემძენი გარდაიცვალა. 1956 წლიდან მოყოლებული, როგორც მამის სიცოცხლეში, ისე მისი გარდაცვალების შემდგომ, მოსარჩელე ძმასთან - ა. ს. ოღლისთან ერთად ფლობდა, დღემდე უწყვეტად ფლობს და სარგებლობს მამის მიერ შეძენილი ქონებით ქ. თბილისში, ---- ქ.---ში. მისი საცხოვრებელი ფართი დღევანდელი მდგომარეობით ორ სართულზეა განთავსებული და თითოეულ სართულზე ფართი 65,30 კვ.მ-ს, ხოლო მთლიანობაში 130,60 კვ.მ-ს შეადგენს. მოსარჩელის მითითებით, თბილისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილებით, მოსარჩელის ძმის - ა. ს. ოღლის შვილის - მ. ს-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა და მას საკუთრებაში თავისი კუთვნილი საცხოვრებელი სადგომი - 85,66 კვ.მ ფართი გადაეცა. მოსარჩელეს კი, ორი შვილი ჰყავს - რ. ს-ვი, რომლის მეუღლე არის ნ. ს-ვა და ჯ. ს-ვი, რომლის მეუღლე მოპასუხე მ. ნ-ია. შესაბამისად, მ. ნ-ვი მეუღლესთან ერთად, თბილისში, ---- ქ.№---ში ცხოვრობდა როგორც მოსარჩელის რძალი, შვილის ცოლი, რომლებსაც მოსარჩელემ საცხოვრებლად მისი სახლის პირველი სართული დაუთმო. სადავო უძრავი ქონების მისამართი თავდაპირველად ---- ქუჩა იყო, რომელსაც სახელი შეეცვალა და ამჟამად, იგი ---- ქუჩად იწოდება. მოსარჩელე აწ გარდაცვლილი შ. ს. ოღლის შვილი და უფლებამონაცვლეა, რომელთა ერთადერთი მისამართი თბილისში, ….., ანუ ყოფილი … ქ. №.. იყო და არის. მოპასუხე ე. ნ-ვი ტ. ნ-ის შვილიშვილია, რომელმაც მემკვიდრეობით მიიღო უძრავი ქონება ქ. თბილისში, ---- ქ. №---ში. მოპასუხე ნ. ა-ვს კი, არასოდეს უცხოვრია თბილისში, ---- ქ. №---ში და ეს ფაქტი ყველა მოპასუხემ, მათ შორის, ე. ნ-ც იცოდა. 2017 წლის 26 აპრილს ნ. ა-ვს და ე.ნ-ვს შორის უძრავი ქონების ურთიერთგამიჯვნის ხელშეკრულება გაფორმდა, რომლითაც ნ. ა-მა ე. ნ-ვს უღიარა მათი მამკვიდრებლის ქონებიდან 542,58 კვ.მ საცხოვრებელი ფართი, ხოლო თავისი წილი გაურკვეველი დატოვა. ნ. ა-მა უკანონოდ დაირეგისტრირა თბილისში, ---- ქ. №---ში მდებარე ი. ს. ოღლის საცხოვრებელი ფართი, ჯერ პირველ სართულზე 65,30 კვ.მ, რომელიც 2017 წლის 19 ივლისს მ. ნ-ვს 5 000 აშშ დოლარად მიჰყიდა, ხოლო შემდგომ მეორე სართულზე ასევე 65.30 კვ.მ და დაჩქარებული წესით, კვლავ 5000 აშშ დოლარის სანაცვლოდ, მ. ნ-ის სახელზე გადააფორმა. ნ. ა-მა უძრავი ქონება №-, სართული 2 ჯერ მ. ნ-ვს გადაუფორმა, რომელმაც, თავის მხრივ, შვილს - ფ. ს-ვა-ბ-ვს გადასცა ჩუქებით, ხოლო შემდეგ, ამ უკანასკნელისგან კვლავ ნ. ა-მა გადაიფორმა. მოსარჩელე აღნიშნავს, რომ ნ. ა-ვი არის ბ. ნ. ოღლის მემკვიდრე, რომელიც კასპის რაიონის სოფელ ----- ცხოვრობდა და მან 2016 წელს, სწორედ მამის - ბ. ნ. ოღლის მემკვიდრეობა მიიღო ფაქტობრივი ფლობით, რაც ადასტურებს იმ გარემოებას, რომ იგი კასპის რაიონის სოფელ ----- ცხოვრობდა და თბილისში, --- ქ. №---ში არასოდეს უცხოვრია.

33. სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 29 მაისის გადაწყვეტილებით, მოსარჩელის მოთხოვნა 1956 წლის 19 აპრილის ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებულად ცნობისა და საცხოვრებელი სადგომის საკუთრებაში გადაცემის შესახებ არ დაკმაყოფილდა.

34. სააპელაციო პალატის მითითებით, წარმოდგენილი სააპელაციო საჩივრით აპელანტი არ დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნებს და მიიჩნია, რომ სადავო ფართი მისმა მამამ - შ. ს-მა კანონიერი მესაკუთრისაგან „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონით გათვალისწინებული ნასყიდობის ხელშეკრულების დადების საფუძველზე შეიძინა. თავად კი, აწ გარდაცვლილი შ. ს. ოღლის შვილი და უფლებამონაცვლეა.

35. განსახილველ შემთხვევაში საქმეში წარმოდგენილი მასალებით, კერძოდ, მოსარჩელის მეზობლების განცხადებითა და ფაქტების კონსტანტაციის მასალებით სააპელაციო სასამართლომ დადასტურებულად მიიჩნია, რომ მოსარჩელე ცხოვრობს ---- ქუჩა ---ში და წარმოადგენს უძრავი ნივთის მოსარგებლეს. მოსარჩელის მოსარგებლეობის უფლება ასევე დასტურდება კომუნალური გადასახადების გადახდით, ხოლო რაც შეეხება საცხოვრებელ სადგომში რეგისტრაციის ფაქტს, ამ მიმართებით სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა იმაზე, რომ საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სსგს თბილისის სამოქალაქო რეესტრის სამსახურის 2016 წლის 25 ივლისის №----- საინფორმაციო ბარათის მიხედვით, 1984 წლის 7 დეკემბერს გაცემული მონაცემებით, მოსარჩელე თავდაპირველად რეგისტრირებული იყო --- ქ. ---ში, თუმცა, ამავე ბარათის მიხედვით, 2010 წლის 29 ივლისს გაცემული მონაცემებით, 1959 წლის 10 ნოემბრიდან რეგისტრირებულია თბილისში, --- ქ. №----ში. საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2017 წლის პირველი მაისის წერილით დგინდება, რომ ქალაქ თბილისის მერიის 1994 წლის 4 მაისის №-- ბრძანების საფუძელზე ქ. თბილისში, საბურთალოს რაიონში მდებარე ---- ქუჩას ---- ---- სახელი ეწოდა; სააგენტოს ტექნიკური აღრიცხვის არქივში არსებული მონაცემებით კი, --- ქ. ---ის სააღრიცხვო მასალაში ყოფილ მისამართებად მითითებულია ---- ქ. --- და --- ქ. ----; ამავე წერილის თანახმად, მისამართების: თბილისი, --- --, -- --- და --- --ის იდენტურობის შესახებ რაიმე სახის ინფორმაცია ან დოკუმენტი დაცული არ არის. ამდენად, საქმეში წარმოდგენილი მასალებით, მისამართების: ქ. თბილისი, --- --- №----ის, ქ. თბილისი, --- ---- ქ. №----ს და ქ. თბილისი, --- ქ. ---ის იდენტურობა ვერ დგინდება.

36. განსახილველ შემთხვევაში სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ მოსარჩელის მოთხოვნა შეეხება ქ. თბილისში, ---- ---- ქ. №----ში მდებარე უძრავი ქონების ნაწილის მესაკუთრედ ცნობას მაშინ, როდესაც მოსარჩელეს რეგისტრაცია უფიქსირდება თბილისში, --- --- ქ. ----ში, ხოლო 1956 წლის 19 აპრილის შედგენილი შინაურულ ხელწერილში მითითებულია, რომ ტ. ნ-მა მოსარჩელის მამას მიჰყიდა თავისი საკუთარი სახლის ნახევარი - ერთი ოთახი 16 კვ.მ სამზარეულოთი ქ. თბილისში, --- ქ. ----ში. როგორც წინა აბზაცში სააპელაციო პალატამ უკვე აღნიშნა, დასახელებული მისამართების იდენტურობა ვერ დგინდება, შესაბამისად, სადავო საცხოვრებელი სადგომისა და ფორმადაუცველ ხელშეკრულებაში მითითებული უძრავი ქონების იდენტურობა, ისევე, როგორც სადავო საცხოვრებელ ფართში მოსარჩელის რეგისტრაციის ფაქტი დადგენილი არ არის, რაც უსაფუძვლოს ხდის მოსარგებლე მოსარჩელის უფლებას, „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-3 მუხლის საფუძველზე მოითხოვოს სანოტარო წესის დაუცველად დადებულ წერილობითი ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებულად ცნობა კომპენსაციის გადახდის გარეშე. გარდა ამისა, სააპელაციო პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მოსაზრება, რომ მოსარჩელის მოთხოვნა დაუსაბუთებელია იმდენად, რამდენადაც მოსარჩელეს ფორმადაუცველი ხელწერილის დედანი არ წარმოუდგენია, აღნიშნულს კი, მოპასუხეები სადავოდ ხდიან. ამასთან, საქმის მასალებში არ მოიპოვა რაიმე დოკუმენტი, რაც მოსარჩელის მამის მიერ შეძენილი 16 კვ.მ-ის მოსარჩელის მხრიდან გაუმჯობესებას დაადასტურებდა.

37. სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია ფაქტობრივი გარემოება, რომ მოსარჩელე არ წარმოადგენს მოპასუხე ნ. ა-ის მოსარგებლეს. საგულისხმოა, რომ მოსარჩელე საკუთრების უფლების აღიარებას სწორედ იმ ფართზე ითხოვს, რომელიც ნ. ა-ის სახელზე იყო საკუთრების უფლებით რეგისტრირებული და რომლის ნაწილი, ნ. ა-ის მიერ გამოვლენილი ნების საფუძველზე, ამ ეტაპზე მ. ნ-ის სახელზეა აღრიცხული, ანუ სხვაგვარად თუ ვიტყვით, მოსარჩელე იმ ფართის მესაკუთრედ ცნობას ითხოვს, რომელიც ნ. ა-მა მემკვიდრეობით მიიღო. შესაბამისად, მოსარჩელის მტკიცების საგანში შემავალ გარემოებას წარმოადგენს ის ფაქტი, თუ ვისი მოსარგებლე იყო მოსარჩელე, უფრო კონკრეტულად კი, ვისთან დადო მისმა მამკვიდრებელმა ფორმადაუცველი გარიგება უძრავი ქონების საკუთრების უფლებით გადაცემის თაობაზე.

38. თბილისის სარეგისტრაციო სამსახურის ტექნიკური აღრიცხვის არქივის 2011 წლის 27 იანვრის ცნობა-დახასიათებითა და უძრავ ნივთზე უფლებრივი მდგომარეობის შესახებ საჯარო რეესტრის 2016 წლის 23 დეკემბრის ინფორმაციით სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ ქ. თბილისში, ---- ქუჩა №---ში მდებარე უძრავი ქონებიდან მიწის ნაკვეთი 621 კვ.მ, შენობა-ნაგბობები: ლიტერი „--“ (საცხოვრებელი) - 377.73 კვ.მ, ლიტერი „--“ (საცხოვრებელი) - 27.81 კვ.მ, ლიტერი „----“ (სათავსოები) - 9.50 კვ.მ აღრიცხულია ე. (ბ, ბ.) ნ. (ნ.) ოღლის, ნ. ოღლი ტ. და ტ. ვ. ნ. ოღლის სახელზე, კერძოდ: 1/3 ნაწილი აღრიცხულია ნ. ოღლი ტ-ის სახელზე, ხოლო, ე. (ბ, ბ.) ნ. (ნ.) ოღლის და ტ. ვ. ნ. ოღლის წილზე მითითებულია „გაურკვეველი“; ნ. ოღლი ტ. უფლების დამადასტურებელ დოკუმენტად მითითებულია 1958 წლის 31 იანვარს გაცემული სამკვიდრო მოწმობა.

39. 2008 წლის 18 აპრილს გაცემული სამკვიდრო მოწმობით, 1984 წლის 27 თებერვალს გარდაცვლილი ტ. ნ. ოღლის სამკვიდრო ქონება მიიღო შვილიშვილმა - ე. ნ-მა, თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2009 წლის 30 ივლისის №---- გადაწყვეტილებით კი, დადგინდა იურიდიული მნიშვნელობის მქონე ფაქტი ტ. ვ. ნ. ოღლის სახელზე გაცემული №….. სააღრიცხვო ბარათის ტ. ნ. ოღლისადმი კუთვნილების შესახებ. ამდენად, წარმოდგენილი სახით, ე. ნ-მა საკუთრების უფლება თბილისის სარეგისტრაციო სამსახურის ტექნიკური აღრიცხვის არქივის ცნობა-დახასიათებითა და უძრავ ნივთზე უფლებრივი მდგომარეობის შესახებ საჯარო ინფორმაციით განსაზღვრულ, ნ. ოღლი ტ. და ტ. ვ. ნ. ოღლის წილზე მოიპოვა.

40. რაც შეეხება ე. (ბ, ბ.) ნ. (ნ.) ოღლის კუთვნილ წილს, დადგენილია, რომ 2016 წლის 13 დეკემბერს გაცემული №…… სამკვიდრო მოწმობით, ე. (ბ, ბ.) ნ. (ნ.) ოღლის სამკვიდრო ქონება ნ. ა-მა მიიღო და ქ.თბილისში, ----- ქუჩა №---ში მდებარე უძრავი ქონების თანამესაკუთრედ (გაურკვეველი წილით) საჯარო რეესტრში რეგისტრირებულ იქნა ნ. ა-ვი.

41. 2017 წლის 26 აპრილს ნ. ა-ვს და ე. ნ-ვს შორის გაფორმებული ქ.თბილისში, ---- ქუჩა №----ში მდებარე უძრავი ქონების გამიჯვნის ხელშეკრულების მიხედვით, შპს „პ-----ის“ მიერ შესრულებული აზომვითი ნახაზის შესაბამისად, გაიმიჯნა თანასაკუთრებში არსებული უძრავი ქონება, პირველი ნაკვეთი: 338 კვ.მ. და მასზე მდებარე შენობა-ნაგებობა №----ში პირველი სართული 133.93 კვ.მ., მე-2 სართული 131.74 კვ.მ. - ე. ნ-ის საკუთრება, შენობა-ნაგებობა №---ში ნ. ა-ის საკუთრება, წილი გაურკვეველია; მე-- ნაკვეთი: ფართი 283 კვ.მ. და მასზე მდებარე შენობა-ნაგებობა №-- (ძვ. --), პირველი სართული ფართით 66.11 კვ.მ., მე-2 სართული ფართით 111.57 კვ.მ., სარდაფი ფართით 25.79 კვ.მ., შენობა-ნაგებობა №--- პირველი სართული ფართით 2.72 კვ.მ., შენობა-ნაგებობა №--- პირველი სართული ფართით 27.78 კვ.მ., შენობა-ნაგებობა --- პირველი სართული ფართით 3.85 კვ.მ. და შენობა-ნაგებობა №--- პირველი სართული ფართით 39.09 კვ.მ. - ე. ნ-ის საკუთრება.

42. ნ. ა-მა კუთვნილი წილი ქ.თბილისში, --- ქუჩა №---ში მდებარე უძრავი ქონებიდან ნასყიდობის ხელშეკრულებების საფუძველზე (19.07.2017; 14.09.2017) საკუთრებაში გადასცა მ. ნ-ვს და ფ. ს-ა-ბ-ვს, ხოლო, შემდეგ ნასყიდობის ხელშეკრულებით გადაცემული უძრავი ქონება 2017 წლის 27 სექტემბერს გაფორმებული ჩუქების ხელშეკრულების საფუძველზე ფ. ს-ვა-ბ-ან კვლავ ნ. ა-ვს დაუბრუნდა.

43. სააპელაციო პალატამ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ მოსარჩელე მის მამასა და ტ. ნ-ვს შორის გაფორმებული ხელშეკრულების საფუძველზე - ქ. თბილისში, ---- ქ.№----ში მდებარე №---- საკადასტრო კოდით რეგისტრირებული უძრავი ქონებიდან №- შენობის 130,60 კვ.მ საცხოვრებელი სადგომის (პირველ სართულზე 65,30 კვ.მ ფართი და მეორე 65,30 კვ.მ. ფართი) საკუთრებაში გადაცემას ითხოვს, ანუ, მოსარჩელის მოთხოვნა, მისივე განმარტებით, შეეხება იმ ფართს, რომელიც მოსარჩელის მამამ ე. ნ-ის მამკვიდრებლისაგან იყიდა.

44. ამდენად, სააპელაციო პალატის განმარტებით, ტ. ნ-მა ფორმადაუცველი ხელშეკრულების საფუძველზე ისე გაყიდა თავისი სახლის ნახევარი, რომ მის სახელზე ტექნიკური აღრიცხვის მონაცემების მიხედვით, ინდივიდუალური საკუთრების საგანი აღრიცხული არ იყო. არქივის მონაცემების მიხედვით, მის სახელზე საცხოვრებელი ფართის 1/3 წილი ირიცხებოდა. ნასყიდობის საგანს არ წარმოადგენდა წილი ქონებაში, არამედ კონკრეტული „სახლის ნახევარი“ (შდრ. საქმის ფურცელი 23 და 33-34), რომელ სახლზეც ინდივიდუალური საკუთრების უფლება არ დგინდება, შესაბამისად, კონკრეტული სახლის გაყიდვის ხელშეკრულებას სხვა თანამესაკუთრეები ხელს არ აწერენ, რაც, თავის მხრივ, საერთო საკუთრებაში არსებული საგნის გასხვისების ხელშეკრულებას არანამდვილს ხდის. იმ შემთხვევაში, თუ მივიჩნევთ, რომ ნ. ტ-იმ არა „სახლის ნახევარი“, არამედ მისი კუთვნილი იდეალური წილის ნახევარი გაასხვისა, ასეთ შემთხვევაში, მოსარჩელის მამამ მოიპოვა წილზე საკუთრების უფლების რეგისტრაციის მოთხოვნის უფლება, თუმცა, კონკრეტულად სახლის რომელი ნაწილი შეესაბამება აღნიშნულ იდეალურ წილს, არც ხელშეკრულებიდან და არც საარქივო ჩანაწერებიდან არ დგინდება. შესაბამისად, აღნიშნული მოთხოვნა (გაურკვეველი სახით) შევიდა კიდეც შ. ს. ოღლის სამკვიდრო მასაში. შესაბამისად, მოსარჩელემ მამკვიდრებლისაგან მიიღო სამკვიდრო მასაში შესული წილის ნახევარზე საკუთრების უფლების აღიარების უფლება. მოცემულ შემთხვევაში კი წილები სახეზე აღარაა, რადგან ე. ნ-მა და ნ. ა-მა 2017 წლის 26 აპრილს ურთიერთგამიჯვნის ხელშეკრულება გააფორმეს, რომლის მიხედვითაც, ე. ნ-ის სახელზე აღირიცხა ის, რაც ეკუთვნოდა მამკვიდრებელ ტ. ნ-ვს, ანუ მამკვიდრებლის იდეალური წილის შესაბამისი ქონება მემკვიდრე ე. ნ-მა მიიღო. ამდენად, სასამართლო მოკლებულია შესაძლებლობას დაადგინოს, რომ მოსარჩელის მამკვიდრებელი ნ. ა-ის მამკვიდრებლის მოსარგებლე იყო, რადგან ნ. ა-ის მამკვიდრებელს ე. ნ. ოღლს თავისი წილი ან ქონების ნაწილი არავისთვის მიუყიდია და არც საერთო თანასაკუთრებაში არსებული ქონების გაყიდვაზე მოუწერია ხელი. რაც შეეხება ფაქტს იმასთან დაკავშირებით, რომ ნ. ა-მა გამიჯვნის ხელშეკრულებას მოაწერა ხელი, რომლითაც ის ნაწილი ერგო, სადაც ი. ს.ოღლი ცხოვრობდა, პალატამ ამ მიმართებით აღნიშნა, რომ საარქივო მონაცემებით დაცული ინფორმაციის მიხედვით, ნ. ა-ი იმ წილის შესაბამისი ქონების მესაკუთრე გახდა, რაც მის მამკვიდრებელ ე. ნ. ოღლს ეკუთვნოდა. ე. ნ. ოღლის თავისი წილი გაყიდული არ ჰქონდა, შესაბამისად, ნ. ა-ვს სრული კანონისმიერი წინაპირობა ჰქონდა, მემკვიდრეობით მიეღო ქონება, რომელიც ე. ნ. ოღლს ეკუთვნოდა. მოსარჩელის მამკვიდრებელი კი საკუთრების უფლების მოპოვების თაობაზე არა ნ. ა-ის მამკვიდრებელს, არამედ ე. ნ-ის მამკვიდრებელს შეუთანხმდა. სასარჩელო მოთხოვნას კი იმ ქონების მესაკუთრედ ცნობა წარმოადგენს, რომელიც საკუთრების უფლებით ნ. ა-სა და მ. ნ-ვს ეკუთვნის (მ. ნ-მა თავისი წილი ნ. ა-ან შეიძინა).

45. ამდენად, აღსანიშნავია, რომ მოსარჩელე საკუთრების უფლების აღიარებას ითხოვს არა უძრავი ქონების გამიჯვნის შედეგად მოპასუხე ე. ნ-ის, არამედ მოპასუხე ნ. ა-ის საკუთრებაში მოქცეულ ქონებაზე მაშინ, როდესაც მოსარჩელის მამამ 16 კვ.მ ოთახი სამზარეულოთი 1956 წლის 19 აპრილს წერილობითი ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძელზე ტ. ნ-ან, ანუ ე. ნ-ის მამკვიდრებლისაგან შეიძინა და არა ნ. ა-ის მამკვიდრებლისგან.

46. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდგომ - სსკ) 1306-ე, 1307-ე, მუხლების, 1336-ე მუხლის პირველი ნაწილის, 1319-ე მუხლის, 1328-ე მუხლის პირველი ნაწილის, 1421-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ 1956 წლის 19 აპრილს ტ. ნ-მა მისი კუთვნილი უძრავი ქონება ფორმადაუცველი გარიგების საფუძველზე გაასხვისა, რაც მხარეებს შეეძლოთ, აღერიცხათ იმ დროს მოქმედი წესების დაცვით, მაგრამ არ აღურიცხავთ. შესაბამისად, უძრავი ქონება კვლავ ტ. ნ-ის საკუთრებაში დარჩა, რაზეც მოგვიანებით ე. ნ-მა სამკვიდრო მოწმობისა და სასამართლოს გადაწყვეტილების საფუძელზე მოიპოვა საკუთრების უფლება. ნ. ა-მა კი, 2016 წლის 13 დეკემბერს გაცემული №----- სამკვიდრო მოწმობის საფუძველზე, ე. (ბ, ბ.) ნ. (ნ.) ოღლის სამკვიდრო ქონება მიიღო და ქ.თბილისში, …. ქუჩა №…-ში მდებარე უძრავი ქონების თანამესაკუთრედ (გაურკვეველი წილით) დარეგისტრირდა, რაც შემდგომ ქონების გამიჯვნის ხელშეკრულების საფუძველზე გადანაწილდა. შესაბამისად, ტ. ნ-ის, როგორც ქონებრივი უფლებების (სამკვიდრო აქტივი), ისე მოვალეობების (სამკვიდრო პასივი) ერთობლიობა მემკვიდრეობით ე. ნ-ვს გადაეცა და აღნიშნული ნ. ა-ის მამკვიდრებლის სამკვიდრო ქონებაში არ შედიოდა.

47. გარდა ყოველივე ზემოაღნიშნულისა, სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ მოსარჩელე თბილისში, ---- ქ.----შია რეგისტრირებული, სადავო მისამართზე (---- ქ.----ში) მის ხელთ არსებული ქონება ჩუქების ხელშეკრულების საფუძველზე აჩუქა შვილიშვილს - შ. ს-ას (ს/კ №-----). ამავე მისამართზე მ. ს-მა სასამართლო გადაწყვეტილებით ასევე 85,66 კვ.მ-ზე მოიპოვა საკუთრების უფლება. აღნიშნული ფაქტების გაანალიზება მნიშვნელოვანია იმ გარემოების მხედველობაში მიღებით, რომ მოსარჩელეს და მ. ს-ას ქონება მამკვიდრებელ შ. ს. ოღლისაგან დარჩათ, რომელმაც ფორმადაუცველი ხელშეკრულების საფუძველზე შეიძინა მარტოოდენ ერთი ოთახი (16 კვ,მ) სამზარეულოთი. თუ სარჩელი დაკმაყოფილდება, აღმოჩნდება, რომ, ფაქტობრივად, ნ. ა-მა სამკვიდრო მიიღო, სამკვიდრო მასაში ქონება შედიოდა, თუმცა ქონება, ფაქტობრივად, არ არსებობს. არადა, ე. ნ-ის მამკვიდრებელი (ნ. ტ-იმ) და ნ. ა-ის მამკვიდრებელი (ბ. ნ. ოღლი) ერთიანი ქონების თანამესაკუთრეებად ირიცხებიან საარქივო ჩანაწერების მიხედვით. შესაბამისად, არც კანონიდან და არც კანონის რაიმე სახის განმარტებიდან არ მომდინარეობს დასკვნა იმასთან დაკავშირებით, რომ მემკვიდრის (ნ. ა-ის) ქონებაზე აღიარებულ იქნას მოსარგებლის (ი. ს. ოღლის) არსებობა მაშინ, როცა ნ. ა-ის მამკვიდრებელს (ბ. ნ. ოღლის) თავისი კუთვნილი წილიდან ფორმადაუცველი გარიგების საფუძველზე ქონება არ გაუსხვისებია. მეტიც, მოპასუხეებს, ნ. ა-სა და ე. ნ-ს შორის 2017 წლის 26 აპრილის ურთიერთგამიჯვნის ხელშეკრულებიდან ირკვევა, რომ ი. ნ-ის სახელზე აღირიცხა მთელი ის ქონება, რაც, ფაქტობრივად, მის მამკვიდრებელს (ტ. ნ-ვს) ეკუთვნოდა. მოსარჩელის მამკვიდრებელთან კი ქონების გასხვისების თაობაზე ფორმადაუცველი გარიგება სწორედ ტ.ნ-მა დადო. შესაბამისად, ცალკე დავის საგანია, ქონებიდან წილი, რომელსაც მოსარჩელე ითხოვს, დღეის მდგომარეობით სად არის, კერძოდ: ა) იმ ქონების სახითაა წარმოდგენილი, რომელიც მოსარჩელის სახელზე იყო აღრიცხული; ბ) მ. ს-ის სახელზე რეგისტრირებული ქონების ნაწილს წარმოადგენს, თუ, გ) აღნიშნული წილი ე. ნ-ის მიერ დაკავებულ ქონებაში შედის. წარმოდგენილი დავის ფარგლებში, მითითებულ საკითხებზე მსჯელობა ვერ იქნება, რადგან მოსარჩელე იმ ქონების მესაკუთრედ ცნობას ითხოვს, რომელიც ნ. ა-ის სახელზეა რეგისტრირებული. აღნიშნული სარჩელის დაკმაყოფილების პირობებში, მივიღებთ რეალობას, რომ სადავო ქონება მარტო ე. ნ-ის მამკვიდრებელს - ტ. ნ-ვს ეკუთვნოდა მაშინ, როცა ნ. ა-ის მამკვიდრებელიც ამ ქონების თანაბარუფლებიანი თანამესაკუთრე იყო და მას თავისი ქონების გასხვისებაზე ნება არ გამოუხატავს.

48. სააპელაციო პალატამ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ დავის საგანს წარმოადგენს უძრავი ნივთი, რომელზეც საკუთრების უფლება დგინდება საჯარო რეესტრის ჩანაწერით, კერძოდ, დადგენილია, რომ ამჟამად, 2017 წლის 27 სექტემბერს მომზადებული ამონაწერის მიხედვით, ქ.თბილისში, --- ქუჩა №----ში მდებარე უძრავი ქონებიდან (საკადასტრო კოდი №----), მიწის ნაკვეთი 338 კვ.მ, ე.ნ-ის საკუთრებად რეგისტრირებულია შენობა №-, პირველი სართული 133.93 კვ.მ, მე-2 სართული 131.74 კვ.მ, მ. ნ-ის საკუთრებად რეგისტრირებულია შენობა №- სართული 65.30, ნ. ა-ის საკუთრებად რეგისტრირებულია შენობა №- მე-2 სართული 65.30 კვ.მ.

49. სსკ-ის 183-ე, 185-ე მუხლების, 312-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ საჯარო რეესტრის ჩანაწერების უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმირებული ფაქტის უსწორობა არ დადგენილა, რაც უფლების საფუძვლად არსებული გარიგების ბათილობით მიიღწევა. მეტიც, მოსარჩელის მხრიდან ნ. ა-ის საკუთრების უფლება შედავებული საერთოდ არ არის. ამასთან, არც ნ. ა-სა და მოპასუხე მ. ნ-ვს შორის გაფორმებული ხელშეკრულებები გაუხდია მოსარჩელეს სადავოდ. დასახელებული გარემოებები კი, მოსარჩელის მოთხოვნას დაუსაბუთებელს ხდის.

კასატორის მოთხოვნა და საფუძვლები:

50. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე მოსარჩელემ შეიტანა საკასაციო საჩივარი და მოითხოვა მისი გაუქმება შემდეგი საფუძვლებით:

51. კასატორმა მიიჩნია, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდგომ - სსსკ) 249-ე და 394-ე მუხლების შესაბამისად, სასამართლო ვალდებულია, სრულყოფილად დაასაბუთოს მის მიერ მიღებული გადაწყვეტილება. იგივე შინაარსს განამტკიცებს ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პუნქტი.

52. მხარის მოსაზრებით, სააპელაციო პალატამ დაარღვია სსსკ-ისა და სსკ-ის, ასევე „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის მოთხოვნები, არ შეისწავლა და არასწორად დაადგინა საქმის ფაქტობრივი გარემოებანი, შედეგად კი მიიღო უკანონო გადაწყვეტილება.

53. კასატორმა განმარტა, რომ წინამდებარე საკასაციო საჩივარი დასაშვებია სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის „ა“ და „ბ“ ქვეპუნქტების საფუძველზე.

54. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 24 მარტის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სსსკ-ის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად. ამავე განჩინებით დადგინდა, რომ კასატორი სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლებულია, ხოლო საქმის წარმოება შეჩერდა ი. ს.ნ-ოღლის გარდაცვალების გამო, მისი უფლებამონაცვლის დადგენამდე, 6 თვით.

55. საკასაციო სასამართლოს 2022 წლის 19 ოქტომბრის განჩინებით მოცემულ საქმეზე წარმოება განახილდა, ხოლო კასატორის უფლებამონაცვლედ საქმეში ჩაება მემკვიდრე - რ. ს-ვი.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

56. საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

57. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი გარკვეულ შეზღუდვებს აწესებს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობასთან დაკავშირებით, კერძოდ, 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

58. მოცემულ საქმეზე სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ 2017 წლის 14 სექტემბრის მდგომარეობით, საჯარო რეესტრის ამონაწერის მიხედვით, ქალაქ თბილისში, ---- ქუჩა №----ში მდებარე №- შენობის პირველი სართული - 133,93 კვ.მ და მეორე სართულის - 131,74 კვ.მ წარმოადგენს ე. ნ-ის საკუთრებას, ხოლო №-შენობის პირველი სართული - 65,30 კვ.მ და მეორე სართულის 65,30 კვ.მ ირიცხება მოპასუხე მ. ნ-ის საკუთრებად (ს/კ №--------).

59. 2017 წლის 18 სექტემბრის საჯარო რეესტრის ამონაწერის მიხედვით, ქალაქ თბილისში, ------ ქუჩა №-----ში მდებარე უძრავი ქონების მესაკუთრეებს წარმოადგენენ ე. ნ-ვი - შენობა №-, პირველი სართული, 133,93 კვ.მ, მეორე სართული - 131,74 კვ.მ, მ. ნ-ვი - შენობა №-, პირველი სართული, 65,30 კვ.მ და ფ. ს-ვა-ბ-ი - შენობა №-, მეორე სართული - 65,30 კვ.მ, ს/კ №-------.

60. 2017 წლის 27 სექტემბრის მდგომარეობით, საჯარო რეესტრის ამონაწერის მიხედვით, ქ.თბილისში, --- ქ.№----ში მდებარე უძრავი ქონების საკადასტრო კოდით №----- მესაკუთრეებს წარმოადგენენ ე. ნ-ვი - შენობა №-, პირველი სართული, 133,93 კვ.მ, მეორე სართული - 131,74 კვ.მ, მ. ნ-ვი - შენობა №-, პირველი სართული - 65,30 კვ.მ და ნ. ა-ი - შენობა №-, მეორე სართული - 65,30 კვ.მ.

61. 2018 წლის 3 იანვრის მდგომარეობით, ქ.თბილისში, ---- ქუჩა №----ში მდებარე უძრავ ქონების საკადასტრო კოდი №------, მესაკუთრეებს კვლავ ე. ნ-ვი, მ. ნ-ვი და ნ. ა-ი წარმოადგენენ.

62. თბილისის სარეგისტრაციო სამსახურის ტექნიკური აღრიცხვის არქივის ცნობა-დახასიათებითა და საჯარო რეესტრის ინფორმაციით, ქ.თბილისში, ---- ქ. №--ში არსებული ფართის 1/3 წილის მესაკუთრეს წარმოადგენდა ნ. ოღლი ტ-ი, ხოლო, ტ. ვ. ნ. ოღლისა და ე. ნ. ოღლის წილი ინდივიდუალურ საკუთრებაში გაურკვეველია.

63. საქმეში წარმოდგენილია 1956 წლის 19 აპრილს შედგენილი შინაურული ხელწერილის სანოტარო წესით დამოწმებული ასლი, რომლის თანახმად, ტ. ნ-მა თავისი საკუთარი სახლის ნახევარი - 16 კვ.მ ერთი ოთახი სამზარეულოთი, მისამართზე: ქ. თბილისი, ---- ქ. --, მოსარჩელის მამას მიჰყიდა ოცდახუთი ათასად, ფული მიიღო სრულად, რაც დადასტურებული აქვთ მეზობლებს ხელმოწერებით, მაგრამ საქმეზე მხარეთა მოთხოვნის მიუხედავად, დედანი ხელწერილი არ წარმოდგენილა.

64. მოსარჩელე დაბადებულია 1935 წლის 10 ივნისს, მისი მშობლები არიან: მამა - შ. ს. ოღლი და დედა ბ. გ-ი. №----- გარდაცვალების მოწმობის მიხედვით, მოსარჩელის მამა გარდაიცვალა 1964 წლის 2 ივნისს.

65. საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სსგს თბილისის სამოქალაქო რეესტრის სამსახურის №----- საინფორმაციო ბარათის მიხედვით, 1959 წლის 10 ნოემბრიდან მოსარჩელე რეგისტრირებულია თბილისი, --- ქ.№----ში, ხოლო მისი მოთხოვნა ეხება ქ. თბილისში, --- ქ---ში არსებულ უძრავ ქონებას. ზემოაღნიშნულ საინფორმაციო ბარათში ასევე მითითებულია, რომ იგი თავდაპირველად რეგისტრირებული იყო ---- ქ. ---ში.

66. საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2017 წლის პირველ მაისს გაცემული ინფორმაციით, არქივში არსებული მონაცემებით, ---- ქ. №----ის სააღრიცხვო მასალაში ყოფილ მისამართებად მითითებულია ---- ქ. №--- და -- ქ. №---.

67. 2016 წლის 13 დეკემბერს ნოტარიუსის მიერ გაცემული №---- სამკვიდრო მოწმობით, ნ. ა-ი არის მამკვიდრებლის, 1978 წლის 24 ნოემბერს გარდაცვლილი ბ. ნ. ოღლის პირველი რიგის კანონისმიერი მემკვიდრე - შვილი. მას, როგორც პირველი რიგის კანონისმიერ მემკვიდრეს, მემკვიდრეობით საკუთრებაში გადაეცა ბ. ნ. ოღლის კუთვნილი ქონებრივი უფლებებისა (სამკვიდრო აქტივი) და მოვალეობების (სამკვიდრო პასივი) ერთობლიობა სრულად.

68. მოპასუხე ე. ნ-მა მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს იურიდიული მნიშვნელობის მქონე ფაქტის - უფლებადამდგენი დოკუმენტის კუთვნილების დადგენის შესახებ. 2009 წლის 30 ივლისს თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიამ მისი განცხადება დააკმაყოფილა და დადგინდა, რომ №---- სააღრიცხვო ბარათი, რომლითაც შესაბამისი ქონება 1940 წელს აღრიცხულია ტ. ვ. ნ. ოღლზე ნამდვილად ეკუთვნის 1984 წლის 27 თებერვალს გარდაცვლილ ტ. ნ.ოღლს, ხოლო 2008 წლის 18 აპრილს კი, ე. ნ-მა სამკვიდრო მოწმობით მიიღო ტ. ნ. ოღლის სამკვიდრო, მათ შორის, ქ. თბილისში, ….. ქ. (….) №… მდებარე უძრავი ქონება.

69. 2017 წლის 26 აპრილს მოპასუხეებმა - ნ. ა-მა და ე. ნ-მა შეადგინეს უძრავი ქონების ურთიერთგამიჯვნის ხელშეკრულება, რომლითაც 338 კვ.მ პირველი ნაკვეთი და მასზე მდებარე №--- შენობა-ნაგებობაში პირველი სართული - 133,93 კვ.მ და მეორე სართული - 131,74 კვ.მ ე. ნ-ის საკუთრებაა, ხოლო №--- შენობა-ნაგებობაში - ნ. ა-ის საკუთრება, წილი გაურკვეველია, ამასთან, მეორე ნაკვეთი მთლიანად შეადგენს ე. ნ-ის საკუთრებას. ცნობა-დახასიათებაში მითითებული მესაკუთრეების - ნ. ოღლი ტ. და ტ. ვ. ნ. ოღლის საკუთრებას დაეუფლა ე. ნ-ვი.

70. უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულებით, 2017 წლის 19 ივლისს, ნ. -მა მ. ნ-ვს მიჰყიდა უძრავი ქონება, მდებარე ქ. თბილისში, -- ქუჩა №---ში მდებარე არასასოფლო-სამეურნეო 338.00 კვ.მ შ/ნ №- (სამოცდათვრამეტი კვ.მ). აქედან ნ. ა-ის კუთვნილი წილიდან საკადასტრო კოდი №------ მხოლოდ №- შენობა, პირველი სართული - 65,30 კვ.მ, ხოლო მე-2 სართული - 65,30 კვ.მ დარჩა ნ. ა-ის საკუთრებაში.

71. 2017 წლის 14 სექტემბერს უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულებით ნ. ა-მა მ. ნ-ვს მიჰყიდა ქ. თბილისში, ---- ქუჩა №----ში მდებარე 338.00 კვ.მ უძრავი ქონება, აქედან ნ. ა-ის კუთვნილი №- შენობა, მეორე სართული - 65,30 კვ.მ ს/კ ------.

72. 2017 წლის 15 სექტემბერს უძრავი ნივთის ჩუქების ხელშეკრულებით მ. ნ-მა ფ. ს-ვა-ბ-ვს აჩუქა ქ. თბილისში,------ ქუჩა №---ში მდებარე უძრავი ქონება, №- შენობა, მეორე სართული, 65,30 კვ.მ არასასოფლო-სამეურნეო ს/კ №------. ჩუქების საგანს წარმოადგენდა მ. ნ-ის კუთვნილი წილიდან მხოლოდ მეორე სართულის 65.30 კვ.მ.

73. სასამართლოს სხდომაზე წარმოდგენილი 2016 წლის 28 მარტის ამონაწერით საჯარო რეესტრიდან, ჩუქების ხელშეკრულების საფუძველზე მოსარჩელე აღარ წარმოადგენს მესაკუთრეს და უძრავი ქონების (ს/კ №-------) მესაკუთრეებს წარმოადგენენ: შ. ს-ვა (მოსარჩელის შვილიშვილი) და მ. ს-ვი.

74. 2018 წლის 9 აგვისტოს ამონაწერით საჯარო რეესტრიდან, ---- ქ. ---ში არსებული ფართი, რომელიც ეკუთვნოდა მ. ს-ვს და შ. ს-ას (ს/კ №-----), გამოეყო შ. ს-ას ფართი 138 კვ.მ, №- და №- შენობა-ნაგებობები და ცალკე ერთეულად აღირიცხა ს/კოდით №--------.

75. მოპასუხე მ. ნ-ვი, რომელიც არის მოსარჩელის შვილის - ჯ. ს-ის მეუღლე, ნ. ა-ან და ე. ნ-ან ერთად უძრავი ქონების მესაკუთრე გახდა.

76. მოსარჩელე ცხოვრობს ----- ქუჩა ----ში, რაც შეეხება ნ. ა-ვს, იგი არის პირველი რიგის მემკვიდრე და მშობლის გარდაცვალების შემდეგ კანონით დადგენილი წესით მიიღო სამკვიდრო.

სასამართლოს გადაწყვეტილებით, მ. ს-მა საქმეში წარმოდგენილი იგივე ხელწერილის საფუძველზე მიიღო უძრავი ქონება და საჯარო რეესტრს უძრავი ქონების რეგისტრაციისათვის მიმართა, მაგრამ 2019 წლის 4 იანვარს საჯარო რეესტრის ეროვნულმა სააგენტომ მიიღო გადაწყვეტილება სარეგისტრაციო წარმოების შეჩერების შესახებ, ვინაიდან წარსადგენი იყო სასამართლოდან განმარტებითი გადაწყვეტილება, რადგან გადაწყვეტილების ნაწილში გაურკვეველია 85,66 კვ.მ (საკ. კ. -------) მოიცავდა ამ კოდზე უკვე რეგისტრირებულ ფართს და უნდა გადანაწილებულიყო რეგისტრირებული ფართებიდან, თუ უნდა დარეგისტრირებულიყო პირველადად. 2019 წლის 17 იანვარს ხელახლა შეჩერდა წარმოება, რადგან არ იქნა წარდგენილი განმარტება სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე. მ. ს-ვი წარმოადგენს მოსარჩელის ძმისშვილს.

77. განსახილველ შემთხვევაში დავის საგანს წარმოადგენს უძრავი ნივთის ფორმაუდაცველი ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებულად ცნობა და „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის საფუძველზე სადავო უძრავ ნივთზე საკუთრების უფლების მოპოვება.

78. „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონი აწესრიგებს საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრესა და მოსარგებლეს შორის 1921 წლის 25 თებერვლიდან 1997 წლის 25 ნოემბრამდე წარმოშობილ იმ ურთიერთობებს, რომლებიც სპეციალურ სამართლებრივ მოწესრიგებას მოითხოვს.

79. სპეციალური კანონის მე-2 მუხლის პირველი პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტის თანახმად, ამ კანონის მიზნებისთვის მასში გამოყენებულ ტერმინში „მოსარგებლედ“ მოიაზრება პირი, რომელიც ამ კანონის ამოქმედების მომენტისთვის კეთილსინდისიერად ფაქტობრივად ფლობდა საცხოვრებელ სადგომს მესაკუთრესთან სანოტარო წესის დაუცველად დადებული წერილობითი ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, ან პირი, რომელმაც მფლობელობის უფლება მიიღო საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგებით ან ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტით.

80. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სპეციალური კანონი აწესრიგებს საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრესა და მოსარგებლეს შორის 1921 წლის 25 თებერვლიდან 1997 წლის 25 ნოემბრამდე წარმოშობილ იმ ურთიერთობებს, რომლებიც სპეციალურ სამართლებრივ მოწესრიგებას მოითხოვს. მოცემული კანონის მიზანია ისეთი ფაქტობრივი ურთიერთობების მოწესრიგება, რომელთაც არ ითვალისწინებს არც საქართველოს მოქმედი სამოქალაქო კოდექსი და ისინი არც საბჭოთა სამოქალაქო კანონმდებლობით იყო სათანადოდ მოწესრიგებული. ეს ურთიერთობანი ათეულობით წლების განმავლობაში ყალიბდებოდა მოქალაქეთა შორის მოწესრიგებული სამოქალაქო ურთიერთობების გვერდით. მათ ფართოდ დამკვიდრებას ხელს უწყობდა არამარტო საბჭოთა სამართლებრივი სისტემის ნაკლოვანებანი, არამედ – სხვა სუბიექტური თუ ობიექტური გარემოებანი. სამოქალაქო უფლებათა განხორციელება კანონში მითითებულ პერიოდში ბევრად იყო დამოკიდებული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ დანაწესებზე, რაც ხელს უშლიდა თავისუფალი სამოქალაქო ბრუნვის დამკვიდრებას. ასეთ ვითარებაში მხარეები ფაქტობრივად იძულებული იყვნენ, ურთიერთობა დაემყარებინათ კანონის მიღმა. მითითებულიდან გამომდინარე, საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ საქართველოს კანონმა მათ მიანიჭა იურიდიული მნიშვნელობა და დაუკავშირა მას კონკრეტული სამართლებრივი შედეგი ე.ი. აღნიშნული გარიგებების საგანი აღიარებულ იქნა სამოქალაქო ბრუნვის ობიექტად. თავის მხრივ, იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ სამოქალაქო ბრუნვის ობიექტად მიიჩნევა არა მხოლოდ ნივთები, არამედ არამატერიალური ობიექტები – უფლებები და მოთხოვნები, შესაბამისად, ამ კანონით მოსარგებლეს სტატუსიდან გამომდინარე უფლება შესაძლოა იქნეს განკარგული ან/და გადავიდეს მემკვიდრეზე.

81. გარიგება საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ თავისი შინაარსით ატიპურ სახელშეკრულებო ურთიერთობას წარმოადგენდა და იგი საბჭოთა სინამდვილეში ფაქტობრივი ქონებრივი ურთიერთობის სახით არსებობდა. რადგანაც იმ დროს მოქმედი კანონმდებლობის მიხედვით, ქ. თბილისში უძრავი ქონების შეძენა მხოლოდ დედაქალაქში ჩაწერილ პირებს შეეძლოთ, ქვეყნის სხვა რეგიონებიდან ჩამოსულ პირებთან კანონის გვერდის ავლის მიზნით იდებოდა ამ ტიპის გარიგებები. ეს სახელშეკრულებო ურთიერთობები შეიცავდა სხვადასხვა გარიგების ნიშნებს (ქირავნობა, სესხი, გირავნობა), და ფაქტობრივად მხარეთა შორის არსებული ნამდვილი ურთიერთობა იფარებოდა, კერძოდ, მოსარგებლე მესაკუთრეს ერთჯერადად უხდიდა გარკვეულ თანხას ფართის სარგებლობაში მიღების სანაცვლოდ, ყოველთვიურად კი – ბინის ქირას; მოსარგებლე რეგისტრირდებოდა საცხოვრებელ ფართში და იხდიდა კომუნალურ გადასახადებს; მესაკუთრის მიერ თანხის დაბრუნების შემთხვევაში მოსარგებლე ვალდებული იყო, გამოეთავისუფლებინა დაკავებული ფართი, თუმცა ხშირ შემთხვევებში, მესაკუთრე თანხას ვერ აბრუნებდა, ურთიერთობა ხანგრძლივ ხასიათს იღებდა და უფლება მემკვიდრეებზე გადადიოდა; მესაკუთრის მიერ საცხოვრებელი სადგომის მფლობელობის უფლება მოსარგებლეს ფაქტობრივად გადაეცემოდა „სამუდამოდ“, ანუ ურთიერთობა არ იყო დროებითი (ხანმოკლე); ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, მოსარგებლე იძენდა დათმობილი სარგებლობის უფლების გასხვისების შესაძლებლობასაც, რაც მოსარგებლეთა შეცვლას იწვევდა. ამ სპეციფიკური ნიშნებიდან გამომდინარე, ხელშეკრულების სუბიექტთა სამართლებრივი მდგომარეობის მოწესრიგება მსგავსი ხელშეკრულებების (ქირავნობა, სესხი, გირავნობა) ნორმებით შეუძლებელი იყო და კანონმდებელმაც სპეციალურ კანონს დაუქვემდებარა. ამასთან, ამ კანონით წესრიგდება მხოლოდ ის ურთიერთობები, რომლებიც ზემოთ დასახელებულ ნიშნებს უტყუარად შეიცავს, შესაძლებელია, ეს ნიშნები არსებობდეს კუმულაციურადაც ან მხოლოდ ზოგიერთი მათგანის სახითაც (იხ. სუსგ საქმე №ას-983-2019, 3 ოქტომბერი, 2019 წელი).

82. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ საცხოვრებელი სადგომის საკუთრებაში გადაცემის მოთხოვნა „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის პირველი (ეს კანონი აწესრიგებს საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრესა და მოსარგებლეს შორის 1921 წლის 25 თებერვლიდან 1997 წლის 25 ნოემბრამდე წარმოშობილ იმ ურთიერთობებს, რომლებიც სპეციალურ სამართლებრივ მოწესრიგებას მოითხოვს), მე-2 მუხლის „ა“ ქვეპუნქტი (მოსარგებლე – პირი, რომელიც ამ კანონის ამოქმედების მომენტისათვის კეთილსინდისიერად ფაქტობრივად ფლობს საცხოვრებელ სადგომს მესაკუთრესთან სანოტარო წესის დაუცველად დადებული წერილობითი ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, ან პირი, რომელმაც მფლობელობის უფლება მიიღო საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგებით ან ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტით), 3.1. (მოსარგებლე, რომელმაც მესაკუთრესთან სანოტარო წესის დაუცველად დადო წერილობითი ნასყიდობის ხელშეკრულება და რომელიც არანაკლებ 30 წლის განმავლობაში უწყვეტად ფლობს საცხოვრებელ სადგომს, უფლებამოსილია სასამართლოს მეშვეობით მოითხოვოს ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებულად ცნობა (ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებულად ცნობის შესახებ სარჩელი), ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებულად ცნობის შესახებ სასამართლო გადაწყვეტილება საჯარო რეესტრში შესაბამისი რეგისტრაციის განხორციელების საფუძველია) და 5.2. მუხლებიდან (საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგება უნდა დასტურდებოდეს შემდეგი გარემოებით/გარემოებებით: სადავო საცხოვრებელ სადგომში რეგისტრაცია, კომუნალური გადასახადების გადახდა ან/და მესაკუთრისათვის გარკვეული საფასურის გადახდა) გამომდინარეობს (იხ. სუსგ 25.09.2018წ. საქმე №ას-781-781-2018).

83. განსახილველ საქმეზე მოსარჩელის მოთხოვნა საცხოვრებელ სადგომზე საკუთრების უფლების გადაცემის შესახებ ეფუძნება უძრავი ნივთის თავდაპირველ მესაკუთრესთან ფორმადაუცველი გარიგების დადებას, თუმცა სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ სარჩელში მითითებული გარემოებანი აღნიშნული საფუძვლით სადავო ფართის მოსარჩელისათვის გადაცემის ზემოხსენებული კანონით დადგენილ წინაპირობებს არ ქმნის.

84. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორმა დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია ვერ დაუპირისპირა სააპელაციო პალატის მსჯელობას, რომ მოსარჩელემ ვერ წარმოადგინა ნასყიდობის ხელშეკრულების დედანი; არ დგინდება, რომ ნასყიდობის ხელშეკრულებაში მითითებული და ამჟამად მოსარჩელის მიერ დაკავებული ფართის მისამართები იდენტურია; ასევე, არ დადგინდა სადავო საცხოვრებელ ფართში მოსარჩელის რეგისტრაციის ფაქტი და ის გარემოება, რომ მოსარჩელემ მამის მიერ ნაყიდი ფართი გააუმჯობესა.

85. 1956 წლის 19 აპრილს ტ. ნ-სა და მოსარჩელის მამას შორის დადებული ფორმადაუცველი გარიგება სათანადო წესით არ დარეგისტრირებულა, შესაბამისად, ქონება კვლავაც გამსხვისებლის საკუთრებად დარჩა აღრიცხული. ამასთან, ტექნიკური აღრიცხვის ბიუროს მონაცემების მიხედვით, ნასყიდობის საგანი ინდივიდუალურ საკუთრებას არ წარმოადგენდა, თანამესაკუთრეებს კი ნასყიდობის გაფორმების ნება არ გამოუვლენიათ.

86. სასარჩელო მოთხოვნა საფუძველს მოკლებულია იმ შემთხვევაშიც, თუ მოსარჩელის მიერ წარდგენილი ფორმადაუცველი გარიგება გამსხვისებლის კუთვნილი იდეალური წილის ნახევრის ნასყიდობად შეფასდება, რადგან შ. ს. ოღლიმ მოიპოვა წილზე საკუთრების უფლების რეგისტრაციის მოთხოვნის უფლება, თუმცა გაურკვეველია სახლის რომელი ნაწილი შეესაბამება აღნიშნულ იდეალურ წილს. მითითებული გარემეობა არც ხელშეკრულებიდან, არც საარქივო ჩანაწერებიდან და არც მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი რაიმე სხვა მტკიცებულებიდან არ დგინდება.

87. ქონების გამიჯვნის ხელშეკრულების საფუძველზე ფართი გარიგების მხარეებს შორის გადანაწილდა. ი. ნ-ის სახელზე აღირიცხა მთელი ის ქონება, რაც, ფაქტობრივად, მის მამკვიდრებელს (ტ. ნ-ვს) ეკუთვნოდა. შესაბამისად, ტ. ნ-ის, როგორც ქონებრივი უფლებების (სამკვიდრო აქტივი), ისე მოვალეობების (სამკვიდრო პასივი) ერთობლიობა მემკვიდრეობით ე. ნ-ვს გადაეცა და აღნიშნული ნ. ა-ის მამკვიდრებლის სამკვიდრო ქონებაში არ შედიოდა.

88. საკასაციო სასამართლო ყურადღებას გაამახვილებს სააპელაციო პალატის მიერ დადგენილ გარემოებაზე იმის შესახებ, რომ ე. ნ-მა, როგორც ტ. ნ-ის მემკვიდრემ ფართზე სამკვიდრო მოწმობისა და სასამართლოს გადაწყვეტილების ძალით მოიპოვა საკუთრების უფლება. თავის მხრივ, 2016 წლის 13 დეკემბერს გაცემული №----- სამკვიდრო მოწმობის მიხედვით, ნ. ა-მა მემკვიდრეობით მიიღო ე. (ბ, ბ.) ნ. (ნ.) ოღლის სამკვიდრო ქონება და ქ.თბილისში, ---- ქუჩა №---ში მდებარე უძრავი ქონების თანამესაკუთრედ (გაურკვეველი წილით) დარეგისტრირდა.

89. საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო პალატის დასაბუთებას, რომ მოცემული დავის ფარგლებში სადავო ფართის მდებარეობისა თუ კუთვნილების დადგენა შეუძლებელია, რაც, ასევე, სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილების ხელისშემშლელ გარემოებას წარმოადგენს. ნ. ა-ის მამკვიდრებელს (ბ. ნ. ოღლის) თავისი კუთვნილი წილიდან ფორმადაუცველი გარიგების საფუძველზე ქონება არ გაუსხვისებია. მოსარჩელის მამკვიდრებელთან ქონების გასხვისების თაობაზე გარიგება სწორედ ნ. ტ-იმ დადო. ამდენად, მოსარჩელის მამკვიდრებელი საკუთრების უფლების მოპოვების თაობაზე არა ნ. ა-ის მამკვიდრებელს, არამედ ე. ნ-ის მამკვიდრებელს შეუთანხმდა. სასარჩელო მოთხოვნას კი იმ ქონების მესაკუთრედ ცნობა წარმოადგენს, რომელიც საკუთრების უფლებით ნ. ა-სა და მ. ნ-ს ეკუთვნის (მ. ნ-მა თავისი წილი ნ. ა-ან შეიძინა).

90. როგორც ზემოთ უკვე აღინიშნა, საჯარო რეესტრის ჩანაწერით, 2017 წლის 27 სექტემბერს მომზადებული ამონაწერის მიხედვით, ქ.თბილისში, ---- ქუჩა №---ში მდებარე უძრავი ქონებიდან (საკადასტრო კოდი №------) ე. ნ-ის საკუთრებად რეგისტრირებულია შენობა №-, პირველი სართული 133.93 კვ.მ, მე-2 სართული - 131.74 კვ.მ, მ. ნ-ის საკუთრებად რეგისტრირებულია შენობა №- - 65.30 კვ.მ, ნ. ა-ის საკუთრებად რეგისტრირებულია შენობა №- მე-2 სართული - 65.30 კვ.მ.

91. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სსკ-ის 312-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, რეესტრის მონაცემების მიმართ მოქმედებს უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფცია, ე.ი. რეესტრის ჩანაწერები ითვლება სწორად, ვიდრე არ დამტკიცდება მათი უზუსტობა.

92. საჯარო რეესტრის ჩანაწერების მიმართ მოქმედი უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფციის მიზანია სამოქალაქო ბრუნვის მონაწილეთა ინტერესების დაცვა და სამოქალაქო ბრუნვის სტაბილურობის უზრუნველყოფა. უძრავ ქონებაზე რეგისტრირებული უფლება მანამდეა კანონიერი, უფლებამოსილ პირს მანამდე შეუძლია, თავისუფლად განკარგოს ეს ქონება, ვიდრე რეგისტრაციის საფუძველი (სამოქალაქოსამართლებრივი გარიგება, ადმინისტრაციული აქტი, სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება და სხვა) არ გაუქმდება, ე.ი. რეესტრის ჩანაწერები ითვლება სწორად, ვიდრე არ დამტკიცდება მათი უზუსტობა. საჯარო რეესტრის ჩანაწერების უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფცია მოქმედებს იმ დრომდე, ვიდრე პრეზუმირებული ფაქტის უსწორობა არ დამტკიცდება. ეს კი, მიიღწევა უფლების საფუძვლად არსებული გარიგების ბათილობით. უფლების ნამდვილობის გამომრიცხველი გარემოებების არსებობის ფაქტი სასამართლომ უნდა დაადგინოს. სამოქალაქო კოდექსის 312-ე მუხლის მეორე ნაწილის სიტყვა-სიტყვითი განმარტებით თუ ვიმსჯელებთ, სასამართლოში საჩივრის (სარჩელის) შეტანა გამორიცხავს ამ ნორმით გათვალისწინებული ვარაუდის მოქმედებას, რაც არასწორია, ვინაიდან მარტოოდენ გასაჩივრების ფაქტი არ აჩერებს საჯარო რეესტრის ჩანაწერების უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფციის მოქმედებას, თუ არ დადასტურდა უფლების ნამდვილობის ხარვეზი თავად გარიგების მხარეთა მიერ ან სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით. მანამდე ივარაუდება, რომ რეგისტრაციის შედეგად განხორციელებული ჩანაწერი სწორია და, შესაბამისად, უფლება ნამდვილი (შდრ HTTP://www.gccc.ge/, სსკ-ის 312-ე მუხლის კომენტარი) (იხ: სუსგ. საქმე №ას-1719-2019 , 22.01.2020წ).

93. მოცემულ საქმეზე მოსარჩელეს კანონით დადგენილი წესით სადავოდ არ გაუხდია საჯარო რეესტრის მონაცემების სისწორე, ნ. ა-ის საკუთრების უფლების კანონიერება, ისევე, როგორც ნ. ა-სა და მოპასუხე მ. ნ-ს შორის გაფორმებული ხელშეკრულებები, რაც მოსარჩელის მოთხოვნის დაკმაყოფილებას გამორიცხავს.

94. ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი მატერიალური ან/და საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

95. კასატორმა ვერ დაასაბუთა, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასთან და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობაში მოდის.

96. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით და არც იმ საფუძვლით, რომ საკასაციო სასამართლოს მსგავს საკითხზე ჯერ არ უმსჯელია და გადაწყვეტილება არ მიუღია. შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე არ არსებობს ვარაუდი, რომ საკასაციო საჩივრის განხილვის შემთხვევაში მოსალოდნელია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს უკვე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება.

97. ამავდროულად, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ განსხვავდება საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკისაგან.

98. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ი. ს.-ოღლის უფლებამონაცვლე რ. ს-ვის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ზურაბ ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: ეკატერინე გასიტაშვილი

მირანდა ერემაძე