საქმე №ას-860-2022 31ოქტომბერი, 2022 წელი,

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ლევან მიქაბერიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მირანდა ერემაძე, ვლადიმერ კაკაბაძე

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი - ნ. წ-ლი, დ. წ-ლი (მოპასუხე, შეგებებული სარჩელით მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე - ნ. ა-ნი, ა. კ-ლი (მოსარჩელე, შეგებებული სარჩელის მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 15 მარტის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის უარყოფა და შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი - უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვა (სარჩელით), კომპენსაციის გადახდის სანაცვლოდ საცხოვრებელი სადგომის გამოსყიდვა (შეგებებული სარჩელით)

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

სასარჩელო მოთხოვნა:

1. ნ. ა-მა (შემდგომ - პირველი მოსარჩელე) და ა. კ-მა (შემდგომ – მეორე მოსარჩელე, ასევე ერთობლივად მოხსენიებული როგორც მესაკუთრეები, მოსარჩელეები, მოწინააღმდეგე მხარე) სარჩელი აღძრეს სასამართლოში ნ. წ-სა და დ. წ-ის (შემდგომ – მოპასუხეები, შეგებებული სარჩელით მოსარჩელეები, აპელანტები, კასატორები) მიმართ და მოითხოვეს უკანონო მფლობელობიდან თბილისში, ------ ქუჩა №----ში (ს/კ -----) 64.00 კვ.მ-ისა და მასზე განთავსებული №- შენობა-ნაგებობის გამოთავისუფლება და პირველი მოსარჩელისათვის გადაცემა; ასევე, მოპასუხეთა უკანონო მფლობელობიდან თბილისში, -------- ქუჩა №----ში (ს/კ ------) მდებარე 99.00 კვ.მ-ის გამოთავისუფლება და მეორე მოსარჩელისათვის გადაცემა.

სარჩელის საფუძვლები:

2. მოსარჩელეთა განმარტებით, სადავო უძრავი ქონება მათ საკუთრებას წარმოადგენს, თუმცა მოპასუხეები ქონებას უკანონოდ ფლობენ, რის გამოც მოსარჩელეები ვერ ახერხებენ საკუთარი ქონებით სარგებლობას.

მოპასუხის პოზიცია:

3. მოპასუხეებმა სარჩელი არ ცნეს და მიუთითეს, რომ სადავო ქონების მართლზომიერი მფლობელები არიან. მათი ოჯახი 30 წელზე მეტი ხნის განმავლობაში უწყვეტად ფლობს საცხოვრებელ სადგომს.

შეგებებული სასარჩელო მოთხოვნა და სამართლებრივი საფუძვლები:

4. მოპასუხეებმა შეგებებული სარჩელი წარადგინეს მოსარჩელეთა მიმართ და მოითხოვეს პირველი მოსარჩელის სახელზე რეგისტრირებული სადავო უძრავი ქონებისა და მეორე მოსარჩელის სახელზე რეგისტრირებული სადავო უძრავი ქონებიდან 10 კვ.მ ფართის ღირებულების 25%-ის გადახდის სანაცვლოდ საცხოვრებელი სადგომის გამოსყიდვა და მესაკუთრედ ცნობა.

5. მოპასუხეები სადავო უძრავ ქონებაზე „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონით გათვალისწინებული მოსარგებლის სტატუსის მოპოვების დასადასტურებლად უთითებენ, რომ გასული საუკუნის 30-იანი წლებიდან სადავო ქონება წარმოადგენდა ტ. ა-ის (შემდგომ - მამკვიდრებელი) საკუთრებას, რომელმაც გასული საუკუნის 50-იანი წლებიდან საცხოვრებელ სადგომზე სარგებლობის უფლება დაუთმო შვილს - გ. ა-ნს, სადაც იგი ცხოვრობდა გარდაცვალებამდე, შვილთან ა. ა-ან (შემდგომ - პირველი მოპასუხის მეუღლე) ერთად. მამის გარდაცვალების შემდეგ უძრავი ქონებით სარგებლობა გააგრძელა პირველი მოპასუხის მეუღლემ, მეუღლესთან და შვილთან - მეორე მოპასუხესთან ერთად, რომლებიც დღემდე აგრძელებენ საცხოვრებლის ფლობას. მოსარგებლის სტატუსის დასადასტურებლად შეგებებული სარჩელით მოსარჩელეებმა მიუთითეს კომუნალური გადასახადების გადახდისა და მისამართზე რეგისტრაციის შესახებ.

შესაგებელი შეგებებულ სარჩელზე

6. შეგებებული სარჩელის მოპასუხეებმა შეგებებული სარჩელი უსაფუძვლობისა და დაუსაბუთებლობის მოტივით არ ცნეს.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

7. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 21 მარტის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა. დადგინდა მოპასუხეთა უკანონო მფლობელობიდან პირველი მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების გამოთხოვა და გამოთავისუფლებულ მდგომარეობაში პირველი მოსარჩელისათვის გადაცემა; დადგინდა მოპასუხეთა უკანონო მფლობელობიდან მეორე მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების გამოთხოვა და გამოთავისუფლებულ მდგომარეობაში მეორე მოსარჩელისათვის გადაცემა; შეგებებული სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

8. ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება მოპასუხეებმა სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინების სარეზოლუციო ნაწილი და ფაქტობრივსამართლებრივი დასაბუთება:

9. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 15 მარტის განჩინებით, სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად შემდეგ გარემოებათა გამო:

10. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ სადავო უძრავი ქონება მოსარჩელეთა საკუთრებაა, რომელსაც მოპასუხეები მესაკუთრის ნების საწინააღმდეგოდ, სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე ფლობენ.

11. პალატის მითითებით, რაკი მოსარჩელე მიუთითებდა მოპასუხეთა მხრიდან სადავო უძრავი ნივთით უკანონო სარგებლობაზე და ხელშეშლაზე, სწორედ მოპასუხე მხარეს ეკისრებოდა იმ გარემოების მტკიცების ტვირთი, რომ მათი მფლობელობა მართლზომიერია. აღნიშნული გარემოებების დამადასტურებელი მტკიცებულება მათ სასამართლოს ვერ წარმოუდგინეს. ამ მიმართებით მოპასუხეთა შეგებებულ სარჩელში მითითებული არგუმენტები, სადავო უძრავ ქონებაზე „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონით გათვალისწინებული „მოსარგებლედ“ მიჩნევის შესახებ პალატამ არ გაიზიარა.

12. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, დასაშვები იყო ვარაუდი, რომ ახლო ნათესავები, რომლებიც ერთ ოჯახად ცხოვრობდნენ არა საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის ან ფორმადაუცველი გარიგების, არამედ, ურთიერთპატივისცემის საფუძველზე ფლობდნენ ერთ-ერთი წევრისათვის გადაცემულ ქონებას. ამგვარი პრეზუმფციის გაქარწყლება კი, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდგომ - სსსკ) 102-ე მუხლის თანახმად, ეკისრებოდათ აპლანტებს, რაც კონკრეტულ შემთხვევაში რეალიზებული არ არის. ასეთად ვერ ჩაითვლება აპელანტების მითითება კომუნალური გადასახადების გადახდის და ფართში რეგისტრაციის შესახებ, რადგან პალატამ მიიჩნია, რომ სადავო ფართში შეგებებული სარჩელის ავტორების რეგისტრაცია და მფლობელობა მესაკუთრესთან მათ ნათესაურ კავშირს უკავშირდებოდა. ამასთან, როგორც აღინიშნა, აპელანტებს მათ წინააღმდეგ მოქმედი პრეზუმფციის გასაქარწყლებლად დამაჯარებელი არგუმენტები და მტკიცებულებები სასამართლოსთვის არ წარუდგენიათ. ამასთან, შეგებებული სარჩელის ავტორები, მოსარგებლის სტატუსის მიღებას, პირველი მოპასუხის მეუღლის სამკვიდროს უკავშირებენ, კერძოდ, მიიჩნევენ, რომ მოსარგებლის უფლება მათზე მემკვიდრეობით გადავიდა. ამ მიმართებით მნიშვნელოვანია საქმეში წარმოდგენილი თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2012 წლის 16 აგვისტოს გადაწყვეტილება და თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2016 წლის 12 ივლისის განჩინება, რომლითაც მამკვიდრებლის დანაშთი სამკვიდრო, მათ შორის სადავო ნივთები განაწილდა და არც მითითებული სასამართლო აქტების და არც საქმეში წარმოდგენილი სხვა დოკუმენტის საფუძველზე პირველი მოპასუხის მეუღლეს მამკვიდრებლის დანაშთ სამკვიდროზე რაიმე უფლება არ გადასცემია. აპელანტების არგუმენტთან დაკავშირებით, რომ მამკვიდრებლის სამკვიდროს განაწილებასთან დაკავშირებით წარმოებულ დავაში არც პირველი მოპასუხის მეუღლეს და არც თავად მონაწილეობა არ მიუღიათ, პალატამ მიუთითა, რომ აპელანტების მიერ დასახელებული არგუმენტი, მათ სადავო ქონებაზე პირველი მოპასუხის მეუღლის მიერ უფლების მიღების მტკიცებისგან არ ათავისფლებს, რადგან როგორც აღინიშნა, აპელანტები მოსარგებლის სტატუსის მიღებას, სწორედ მის სამკვიდრო მასას უკავშირებენ, შესაბამისად, მათ უნდა ემტკიცებინათ, რომ სადავო ნივთზე სარგებლობის უფლება პირველი მოსარჩელის მეუღლემ მიიღო, ხოლო მისი გარდაცვალების შემდეგ ეს უფლება მათზე, როგორც მისი პირველი რიგის მემკვიდრეებზე გადავიდა.

13. ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდგომ - სსკ) 170-ე და 172.1 მუხლებზე მითითებით დაასკვნა, რომ აპელანტები, როგორც მოსარჩელეთა უძრავი ქონების არამართლზომიერი მფლობელები ვალდებული იყვნენ, მესაკუთრეთათვის სადავო ქონება გამოთავისუფლებულ მდგომარეობაში გადაეცათ.

კასატორის მოთხოვნა და საფუძვლები:

14. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე მოპასუხეებმა შეიტანეს საკასაციო საჩივარი, გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა და შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვეს.

15. კასატორთა მტკიცებით, სააპელაციო სასამართლომ სამართლებრივად არასწორად შეაფასა მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობა, კერძოდ, სასამართლომ მიუთითა „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის „ა“ და „დ“ ქვეპუნქტებზე და მე-3 მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლებიც აწესრიგებს მესაკუთრისა და მოსარგებლის ურთიერთობას იმ შემთხვევაში, როდესაც მოსარგებლეს მფლობელობის უფლება მიღებული აქვს მესაკუთრესთან სანოტარო წესის დაუცველად დადებული წერილობითი ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე. სასამართლომ აღნიშნა, რომ კანონის თანახმად, სარგებლობა უნდა დადასტურდეს სანოტარო წესის დაუცველად დადებული გარიგებით და მიუთითა, რომ აპელანტთა მიერ მოსაგებლედ ცნობისათვის აუცილებელი ფაქტობრივი გარემოებები არ დადასტურდა. არადა სასარჩელო მოთხოვნა დაფუძნებულია კანონის მე-5 მუხლის პირველ და მეორე ნაწილზე, ანუ შეგებებული სარჩელით მოსარჩელეები მოითხოვენ საცხოვრებელი სადგომის გამოსყიდვის უფლებას და სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგებას ადასტურებენ არა წერილობითი ხელშეკრულების, არამედ საცხოვრებელ სადგომში რეგისტრაციის აქტითა და კომუნალური გადასახადების გადახდით.

16. არასწორია სასამართლოს დასკვნა, რომ აპელანტები ურთიერთპატივისცემის საფუძველზე სარგებლობდნენ სადავო ქონებით. საქმეში წარმოდგენილი არცერთი მტკიცებულებით ეს გარემოება არ დასტურდება. შესაბამისად, გაუგებარია საიდან შეექმნა ამის ვარაუდის საფუძველი სასამართლოს.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

17. საკასაციო სასამართლომ, სსსკ-ის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და მიიჩნევს, რომ დაუშვებელია შემდეგ გარემოებათა გამო:

18. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

19. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით.

20. ამასთან, საკასაციო საჩივარი დასაშვები რომც ყოფილიყო, მას არა აქვს წარმატების პერსპექტივა, კერძოდ:

21. სსსკ-ის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება.

22. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორებს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან და სამართლებრივ შეფასებასთან მიმართებით, არ წარმოუდგენიათ დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია.

23. სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ მოსარჩელეები მესაკუთრეები არიან იმ უძრავი ნივთის, რომელსაც ფლობენ მოპასუხეები, თუმცა მფლობელობის კანონიერი საფუძველი არ გააჩნიათ.

24. სარჩელზე დავის საგანი უკავშირდება საკუთრების უფლების დაცვას და მესაკუთრის მიერ უფლების დამრღვევი პირის მიმართ აღძრულია იმგვარი მოთხოვნა, რომელიც საკუთრების უფლების ობიექტის დაბრუნებას გულისხმობს, ანუ მესაკუთრე სასამართლოს მეშვეობით ითხოვს სხვისი უკანონო მფლობელობიდან საკუთარი ნივთის გამოთხოვას.

25. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალში საკუთრების უფლება განმარტებულია ვრცლად და იგი მოიცავს არაერთ ქონებრივ/ფულად უფლებას, რომელიც საკუთრებიდან გამომდინარეობს. ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ საქმეში – ,,მარქსი ბელგიის წინაღმდეგ" განმარტა: „იმის აღიარებით, რომ ყოველ ადამიანს აქვს თავისი საკუთრებით (ქონებით) შეუფერხებელი სარგებლობის უფლება, მუხლი პირველი არსებითად უზრუნველყოფს საკუთრების უფლებას. ეს არის სრულიად ცხადი წარმოდგენა, რომელსაც ტოვებს სიტყვები „საკუთრება“ და „საკუთრების გამოყენება’’ (ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილება - ,,მარქსი ბელგიის წინააღმდეგ", განაცხ. 6833/74, სტრასბურგი, 1979 წლის 13 ივნისი).

26. სსკ-ის 170-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, მესაკუთრეს შეუძლია, კანონისმიერი ან სხვაგვარი, კერძოდ, სახელშეკრულებო შებოჭვის ფარგლებში თავისუფლად ფლობდეს და სარგებლობდეს ქონებით (ნივთით), არ დაუშვას სხვა პირთა მიერ ამ ქონებით სარგებლობა, განკარგოს იგი, თუკი ამით არ ილახება მეზობლების ან სხვა მესამე პირთა უფლებები, ანდა, თუ ეს მოქმედება არ წარმოადგენს უფლების ბოროტად გამოყენებას.

27. უკანონოდ დაკავებული ფართის გამოთავისუფლებისა და გადაცემის მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი სსკ-ის 172-ე მუხლის პირველი ნაწილია.

28. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა ყველა ის ფაქტობრივი წანამძღვარი, რომელიც ნორმით გათვალისწინებული სამართლებრივი შედეგის განმაპირობებელია:

29. სსკ-ის 172-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, მესაკუთრეს შეუძლია, მფლობელს მოსთხოვოს ნივთის უკან დაბრუნება, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა ამ უკანასკნელს ჰქონდა ამ ნივთის ფლობის უფლება. შესაბამისად, არამფლობელი მესაკუთრის მიერ უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვის მართლზომიერებისთვის უნდა არსებობდეს შემდეგი წინაპირობები: ა) მოსარჩელე უნდა იყოს მესაკუთრე, ბ) მოპასუხე უნდა იყოს ნივთის მფლობელი და გ) მოპასუხეს არ უნდა ჰქონდეს ამ ნივთის ფლობის უფლება.

30. სსკ-ის 168-ე მუხლის თანახმად, მესაკუთრის პრეტენზიის გამო, ნივთის მფლობელობა წყდება, თუ მესაკუთრე მფლობელს წაუყენებს დასაბუთებულ პრეტენზიას. ამდენად, უნდა გამოიკვეთოს სსკ-ის 172-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული სამართლებრივი შედეგის განმაპირობებელი ყველა წინაპირობა, რათა მოსარჩელეს უფლება ჰქონდეს, ნივთის მისთვის გადაცემა მოითხოვოს.

31. მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელეები, რომლებიც მოითხოვენ უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვას, სადავო უძრავი ნივთის მესაკუთრეები არიან, რაც დადასტურებულია ამონაწერით საჯარო რეესტრიდან, რომლის მიმართაც, სსკ-ის 312-ე მუხლის თანახმად, მოქმედებს უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფცია, ე.ი. რეესტრის ჩანაწერები მიიჩნევა სწორად, ვიდრე არ დამტკიცდება მათი უზუსტობა. ასევე, დადგენილია, რომ მოპასუხეები არიან სადავო უძრავი ქონების მფლობელები, რომლებმაც, სსსკ-ის მე-4 და 102-ე მუხლების შესაბამისად, ვერ შეძლეს საკუთარი წილი მტკიცების ტვირთის რეალიზება და სასამართლოსათვის იმ მტკიცებულებების წარდგენა, რომლითაც დადასტურდებოდა სადავო ნივთზე მათი მფლობელობის მართლზომიერება.

32. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ მართებულად არ გაიზიარა შეგებებული სარჩელით მოსარჩელეთა პრეტენზია სადავო ურთიერთობის „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონით მოწესრიგების შესახებ. პალატა განმარტავს, რომ სამოქალაქო სამართლის კოდექსისა და იმდროინდელი საბინაო კანონმდებლობიდან გამომდინარე, ვინაიდან ფაქტობრივად შეუძლებელი იყო უძრავი ქონების თავისუფალი განკარგვა, ფორმადაუცველი ნასყიდობის სამართლებრივი ურთიერთობები ძირითადად ოჯახის არაწევრ პირებს შორის იდებოდა, რადგანაც სსრ საბინაო კოდექსის 62-ე მუხლის პირველი აბზაციდან გამომდინარე, დამქირავებლის ოჯახის წევრი, რომელიც დამქირავებელთან ერთად ცხოვრობდა, დამქირავებლის თანაბრად სარგებლობდა საბინაო კოდექსით განსაზღვრული უფლებებით. ამდენად, ვარაუდი იმისა, რომ ახლო ნათესავები, რომლებიც ერთ ოჯახად ცხოვრობდნენ არა ფორმადაუცველი გარიგების, არამედ, ურთიერთპატივისცემის საფუძველზე ფლობდნენ ერთ-ერთი წევრისათვის გადაცემულ ქონებას, დასაშვებია. ამგვარი პრეზუმფციის გაქარწყლება კი, სსსკ-ის 102-ე მუხლის თანახმად, ეკისრებოდათ კასატორებს.

33. შეგებებული სარჩელის მოთხოვნის დამფუძნებელ ნორმას „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილ ურთიერთობათა შესახებ“ საქართველოს კანონის 5.1. მუხლი წარმოადგენს, რომლის ფაქტობრივი შემადგენლობა შემდეგია: მოსარჩელე უნდა იყოს მოსარგებლე (ამავე კანონის 2.1. მუხლის „ა“ ქვეპუნქტი); ის არანაკლებ 30 წლის განმავლობაში უწყვეტად უნდა ფლობდეს დავის საგანს; სადგომით სარგებლობის უფლება მიღებული უნდა ჰქონდეს დათმობის გარიგების საფუძველზე (რაც უნდა დადასტურდეს სადავო საცხოვრებელ სადგომში რეგისტრაციით, კომუნალური გადასახადების გადახდით ან/და მესაკუთრისათვის გარკვეული საფასურის გადახდით, თანახმად, ამავე კანონის 5.2. მუხლისა). მოცემულ შემთხვევაში, მტკიცების საგანში შემავალ გარემოებას წარმოადგენდა, როგორც შეგებებული მოსარჩელის სტატუსი, ისე - დათმობის გარიგების არსებობა. ამ ფაქტების მტკიცების ტვირთი კი, სსსკ-ის 102-ე მუხლის შესაბამისად, ეკისრებოდათ შეგებებულ მოსარჩელეებს, რომელმაც, როგორც ითქვა, კანონით დადგენილი მტკიცების სტანდარტი ვერ დაძლიეს და ვერ დაადასტურეს გარიგების საფუძველზე მფლობელობის მოპოვების ფაქტი, ასევე, ვერ გააქარწყლეს ნათესაური ურთიერთობიდან გამომდინარე მესაკუთრის ნების საფუძველზე დავის საგნის ფლობის პრეზუმფცია.

34. არასწორია კასატორის მოსაზრება, რომ კასატორთა მიერ სადავო უძრავი ქონების ოჯახის წევრთა შორის არსებული ურთიერთპატივისცემის საფუძველზე ფლობის ვარაუდი მტკიცებულებებით უნდა გამყარებულიყო. პალატა მიუთითებს, რომ პრეზუმფციის ანუ „წესად არსებულის“ ვარაუდის გაქარწყლების ტვირთი ეკისრება იმ მხარეს, რომლის საწინააღმდეგოდაც მოქმედებს ის (ვისთვისაც არახელსაყრელი შედეგის მომტანია). როდესაც პრეზუმირებული ფაქტი მოსარჩელის საწინააღმდეგოდ მოქმედებს, მან პირველ რიგში, აღნიშნული უნდა გააქარწყლოს და დაამტკიცოს საწინააღმდეგო, მას სრულად აკისრია დასაბუთებისა და მტკიცების ტვირთი. შესაბამისად, საწინააღმდეგოს მტკიცება სწორედ შეგებებული სარჩელით მოსარჩელეების ვალდებულება იყო. აღნიშნული პრეზუმფცია მათ სარწმუნო და დამაჯერებელი მტკიცებულებებით ვერ გააქარწყლეს.

35. ამასთან, შეგებებული სარჩელის უარყოფის საფუძველია არა მხოლოდ იმგვარი პრეზუმფია, რაც ნათესაური ურთიერთობიდან გამომდინარე დავის საგნის ფლობას უკავშირდება, არამედ ისიც, რომ მოსარგებლის უფლება მოპასუხეებზე მემკვიდრეობით არ გადასულა (იხ. პუნქტი 12). სააპელაციო სასამართლოს მიერ მითითებული ამ ფაქტობრივი გარემოების წინააღმდეგ კასატორებს საკასაციო პრეტენზია არ წარმოუდგენიათ.

36. ქონების კანონიერი მესაკუთრის საკუთრების უფლების ბოჭვის საფუძველს სხვა პირის მიერ სადავო ქონების მართლზომიერი ფლობის ფაქტის დადასტურება წარმოადგენს, რაც იმას ნიშნავს, რომ მოპასუხის იურიდიულ ინტერესში შემავალი სამართლებრივი შედეგი (სადავო ნივთის ფლობის უფლების შენარჩუნება) მხოლოდ იმ შემთხვევაში მიიღწეოდა, თუ მოპასუხეები დაამტკიცებდნენ ქონების მართლზომიერად ფლობას.

37. კასატორთა მიერ მითითებული საკასაციო პრეტენზიები, ვერ მიიჩნევა იმგვარ საკასაციო შედავებად, რაც სასამართლოს მიერ დადგენილ გარემოებას - მოსარჩელეთა მიერ სადავო უძრავი ქონების საკუთრების უფლების ფაქტს გააქარწყლებდა და კასატორთა მიერ ქონების მართლზომიერ მფლობელობას დაადასტურებდა.

38. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ მოსარჩელებმა დაამტკიცეს ვინდიკაციური სარჩელის დაკმაყოფილების ყველა წინაპირობის არსებობა, რაც კასატორებს სათანადო წესით არ უარყვიათ, ხოლო შეგებებული სარჩელით მოსარჩელეებმა ვერ დაამტკიცეს შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილების წინაპირობები.

39. სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი მატერიალური ან/და საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორები მიუთითებენ რაიმე ისეთ დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

40. კასატორებმა ვერ დაასაბუთეს, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული განჩინება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს ეწინააღმდეგება.

41. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით და არც იმ საფუძვლით, რომ საკასაციო სასამართლოს მსგავს საკითხზე ჯერ არ უმსჯელია და გადაწყვეტილება არ მიუღია, შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე არ არსებობს ვარაუდი, რომ საკასაციო საჩივრის განხილვის შემთხვევაში მოსალოდნელია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს უკვე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება.

42. ამავდროულად, გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკისაგან (შდრ. სუსგ-ები: საქმე №ას-805-805-2018,16 აპრილი 2019 წელი; საქმე №ას-1327-2019, 9 დეკემბერი 2019 წელი).

43. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

44. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მეოთხე ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი. ამდენად, კასატორებს დაუბრუნდებათ 150 ლარის 70% – 105 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე მუხლებით

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ნ. წ-ისა და დ. წ-ის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო;

2. ნ. წ-სა (პ/ნ -------) და დ. წ-ლს (პ/ნ ------) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ბანკის კოდი -----, მიმღების ანგარიშის №----, სახაზინო კოდი -----) დაუბრუნდეთ ნ. წ-ის მიერ საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 150 ლარის (საგადასახადო დავალება №-, გადახდის თარიღი 29.09.2022), 70% - 105 ლარი;

3. განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

მოსამართლეები: ლევან მიქაბერიძე

მირანდა ერემაძე

ვლადიმერ კაკაბაძე