საქმე №ას-1029-2022 9 ნოემბერი, 2022 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ეკატერინე გასიტაშვილი, მირანდა ერემაძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – სსიპ შემოსავლების სამსახური (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ვ. ნ-ძე, ა. მ-ლი, ე. გ-ლი (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 16 მარტის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – ქონების ყადაღისაგან გათავისუფლება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

სასარჩელო მოთხოვნა:

1. ვ. ნ-ემ (შემდგომ – პირველი მოსარჩელე), ა. მ-მა (შემდგომ – მეორე მოსარჩელე) და ე. გ-მა (შემდგომ – მესამე მოსარჩელე) სარჩელი აღძრეს სასამართლოში ლ. ქ-ისა (შემდგომ – მოპასუხე გამსხვისებელი) და სსიპ შემოსავლების სამსახურის მიმართ( შემდგომ - მოპასუხე) და მოითხოვეს, ყადაღისგან გათავისუფლდეს 2019 წლის 7 თებერვალს სსიპ შემოსავლების სამსახურის მიერ დაყადაღებული: პირველი მოსარჩელის კუთვნილი „----- ------ს“ მარკის ავტომანქანა სახელმწიფო ნომრით ---- და „----- ----“ სახელმწიფო ნომრით --------, პირველი მოსარჩელე ცნობილ იქნეს დასახელებული ავტომანქანების მესაკუთრედ; მეორე მოსარჩელის კუთვნილი ავტომანქანა - „----- ---- ---“ სახელმწიფო ნომრით ---- და მის მესაკუთრედ იქნეს ცნობილი მეორე მოსარჩელე; მესამე მოპასუხის კუთვნილი ავტომანქანა - „--- ------“ სახელმწიფო ნომრით-----, რის მესაკუთრედ ცნობილ იქნეს მესამე მოსარჩელე.

სარჩელის საფუძვლები:

2. მოსარჩელეთა განმარტებით, 2013-14 წლებში სადავო ავტომანქანები შეიძინეს გამსხვისებლისგან. მოგვიანებით შეიტყეს, რომ მითითებული ავტომობილები იძებნებოდა, მათზე ირიცხებოდა უფლებრივი შეზღუდვა ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის ელექტრონული ბაზის მიხედვით და დაყადაღებული იყო, ვინაიდან გამსხვისებელს შემოსავლების სამსახურის წინაშე გააჩნდა დავალიანება.

მოპასუხის პოზიცია:

3. მოპასუხემ არ ცნო და მიუთითა, რომ დაყადაღება მოხდა კანონის მოთხოვნების დაცვით. რაც შეეხებათ მოსარჩელეებს, მათ არ წარუდგენიათ მტკიცებულება, რომ სადავო ავტომობილები მათი საკუთრებაა, ამდენად, სარჩელს უარი უნდა ეთქვას დაკმაყოფილებაზე.

4. მოპასუხემ გამსხვისებელმა დაადასტურა, რომ სადავო ავტომანქანები მიჰყიდა მოსარჩელეებს, მაგრამ არ გადაუფორმებია მათთვის, ამდენად, დაუშვებელია მისი დავალიანების უზრუნველსაყოფად მოხდეს აღნიშნული ავტომანქანების რეალიცაზია.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

5. ახალციხის რაიონული სასამართლოს 2020 წლის 8 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა, სადავო ნივთები ყადაღისაგან გათავისუფლდა და საკუთრებაში გადაეცა მოსარჩელეებს, რაც მოპასუხემ გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი და ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება:

6. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 16 მარტის განჩინებით მოპასუხის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად შემდეგ გარემოებათა გამო:

7. სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ ც. ნ-ლს სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ ერიცხება საგადასახადო დავალიანება. გამსხვისებელი წარმოადგენს მის ცრუმაგიერ პირს.

8. საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს საინფორმაციო-ანალიტიკური დეპარტამენტის საინფორმაციო ცენტრის მთავარი სამმართველოს უფროსის მიერ გაცემული ცნობის თანახმად, გამსხვისებლის სახელზე ირიცხება 4 ავტომანქანა: „--------“ მარკის, სახელმწიფო ნომრით ------; „----- -----“ მარკის, სახელმწიფო ნომრით ----; „---------“ მარკის - სახელმწიფო ნომრით ---- და „------ს“ მარკის - სახელმწიფო ნომრით -------.

9. შემოსავლების სამსახურის საგადასახადო მონიტორინგის დეპარტამენტის ექსპერტიზის №---- დასკვნის თანახმად, გამსხვისებლის სახელზე რეგისტრირებული ავტომანქანების - „-------ს“ სახ. ----- საბაზრო ღირებულება შეადგენს 3200 ლარს; „-------ის“ სახელმწიფო ნომრით ---- საბაზრო ღირებულება შეადგენს 3500 ლარს; „----“ სახელმწიფო ნომრით ---- საბაზრო ღირებულებაა 4000 ლარი, ხოლო „-----ს“ სახ.---- საბაზრო ღირებულება შეადგენს 2700 ლარს.

10. შემოსავლების სამსახურის 2019 წლის 7 თებერვლის N-----ყადაღის დადების შესახებ აქტით გადასახადის გადამხდელის - გამსხვისებლის დავალიანების გადახდის უზრუნველსაყოფად შემოსავლების სამსახურის მიერ ყადაღა დაედო მის სახელზე რეგისტრირებულ ავტომაქანებს: 1. „-- ----“ სახ. -------; 2. „-----“ სახ. N ----; 3. „------“ სახ.------.

11. შემოსავლების სამსახურის 2019 წლის 7 თებერვლის №-- ყადაღის დადების შესახებ აქტით გადასახადის გადამხდელის - გამსხვისებლის დავალიანების გადახდის უზრუნველსაყოფად შემოსავლების სამსახურის მიერ ყადაღა დაედო მის სახელზე რეგისტრირებულ ავტომაქანას „---- -----“ სახ.---------.

12. 2019 წლის 21 იანვარს გამსხვისებელმა განცხადებით მიმართა შემოსავლების სამსახურს და აცნობა, რომ მის საკუთრებაში ირიცხებოდა 4 ავტომანქანა: „-----“ სახ.-----; „------“ სახელმწიფო ნომრით -----; „----“ სახელმწიფო ნომრით ----- და „-----“ სახ.--- --. აქედან „-----“ სახ.---- და „----“ სახ. ---- დაახლოებით 3-4 წლის წინ მიჰყიდა პირველ მოსარჩელეს, „----“ სახელმწიფო ნომრით ---- დაახლოებით 4 წლის წინ მიჰყიდა ა. გ-ლს, ხოლო „-------“ სახელმწიფო ნომრით ---- 7-8 წლის წინ გაასხვისა მეორე მოსარჩელეზე, აღნიშნული ავტომანქანები იყო მათ მფლობელობაში, თუმცა შემძენებს საკუთარ სახელზე არ დაურეგისტრირებიათ.

13. საქმეში წარმოდგენილი შსს სამსახურებრივი ინფორმაციის თანახმად, ავტოსატრანსპორტო საშუალებაზე, რომლის მახასიათებლებია: „-------“ სახ. --------, ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა ჩამონათვალში 2019 წლის 22 ივნისს ფიქსირდება გაფრთხილება, რომლის ადრესატსაც პირველი მოსარჩელე წარმოადგენს, ხოლო 2017 წლის 7 მარტს ადმინისტრაციულ სამართალდამრღვევად ფიქსირდება გამსხვისებელი.

14. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ წინამდებარე შემთხვევაში წარმოდგენილი სააპელაციო საჩივრის მოთხოვნებიდან გამომდინარე, სადავოა ავტომანქანაზე საკუთრების უფლება.

15. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდგომ - სსკ) 186-ე მუხლის პირველი ნაწილის საფუძველზე სააპელაციო პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნა იმის შესახებ, რომ გამსხვისებელმა ნამდვილი უფლების საფუძველზე გადასცა ნივთები (ავტომანქანები) მოსარჩელეებს (შემძენებს), რაც მოძრავ ნივთებზე საკუთრების შეძენის საფუძველია. აღნიშნული დასკვნა გამომდინარეობს საქმეში არსებული მტკიცებულებების შეფასების საფუძველზე.

16. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდგომ - სსსკ) 140-ე მუხლი არ ადგენს მოწმედ დაკითხული პირების ახსნა-განმარტების უპირობოდ გაზიარების ვალდებულებას. მოწმის ჩვენების სარწმუნო მტკიცებულებად მიჩნევის წინაპირობად კანონმდებელი მიიჩნევს ამავე მოწმის ნეიტრალურობას, რაც უპირველესად ნიშნავს ერთ მხარესთან შედარებით მეორე მხარის მიმართ არსებითად ნეგატიური დამოკიდებულების დაუშვებლობას. ისეთ პირობებში, როდესაც ობიექტური დამკვირვებლის თვალში იქმნება შთაბეჭდილება, რომ მოწმის ჩვენება განპირობებულია სუბიექტური დამოკიდებულებით მხარეების მიმართ და რაც მთავარია, ასეთი შთაბეჭდილების შექმნის საფუძველს თავად მოწმის განმარტება იძლევა, სასამართლო ვალდებულია, გადაწყვეტილება არ დააყრდნოს ამავე მოწმის ჩვენებას და განიხილოს იგი არასარწმუნო ჩვენებად.

17. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს განმარტებით, ნებისმიერ შემთხვევაში, მოწმეთა კომპეტენცია, პირველ რიგში ეროვნული კანონმდებლობის შესაბამისად წესრიგდება (იხ. the Lüdi v. Switzerland, გადაწყვეტილება 15.06.1992, სერია A, N238, გვ. 20, პარაგრაფი 43 და the Schuler-Zgraggen v. Switzerland გადაწყვეტილება 24.06.1993. სერია N263, გვ.21. პარაგრაფი 66). სსსკ-ის 105-ე და 140-ე მუხლების ანალიზიდან კი გამომდინარეობს, რომ მოწმის ჩვენების მიღებისას ეროვნულმა სასამართლომ უნდა იხელმძღვანელოს ყველა იმ ობიექტური თუ სუბიექტური ფაქტორით, რაც ამ მტკიცებულების იურიდიულ ბუნებას ახლავს, მათ შორისაა მოწმის, როგორც სუბიექტის დამოუკიდებლობა მხარეთა შორის სადავო ფაქტებისა და მოვლენების მიმართ. სწორედ ამ კრიტერიუმებით განისაზღვრება ჩვენებაში გადმოცემული ფაქტების იურიდიული სანდოობა.

18. სადავო გარემოების დასადგენად სააპელაციო პალატამ, უპირველეს ყოვლისა, ყურადღება გაამახვილა თავად მხარეთა და საქმეში მოწმის სახით დაკითხული პირების ჩვენებებზე და განმარტა, რომ მოსარჩელეების მითითებით, დაყადაღებულია მათ საკუთრებაში არსებული ავტომანქანები, რომლებიც შეიძინეს გამსხვისებლისაგან. იმის გამო, რომ მასთან აკავშირებდათ ნაცნობობა, მიუხედავად თანხის გადახდისა, ავტომანქანების მათ სახელზე რეგისტრაცია არ განხორციელებულა. თავის მხრივ, მხარემ დაადასტურა, რომ მან სხვადასხვა პერიოდში შეიძინა მითითებული ავტომანქანები, შეაკეთა საკუთარი ხელით და გაყიდა მოსარჩელეებზე, რომლებიც არიან ამ ავტომანქანების რეალური მესაკუთრეები (იხ. 2020 წლის 02 ივლისის სხდომის ოქმი).

19. სააპელაციო სასამართლომ საგულისხმოდ მიიჩნია საქმეზე მოწმის სახით დაკითხულ პირთა ჩვენებები, რომელთა შეჯერებითაც დაადგინა, რომ სადავო ავტომანქანები არის მოსარჩელეთა ფაქტობრივ მფლობელობაში წლების განმავლობაში და მათ ეს ავტომანქანები შეიძინეს გამსხვისებლისაგან. მოწმეთა ნაწილი ესწრებოდა შეძენის შესახებ მოლაპარაკებას, ხოლო მათი ნაწილი ადასტურებს, რომ ყოველდღიურად აქვთ კომუნიკაცია მოსარჩელეებთან, არიან მეზობლები, ახლობლები და მათი თვალთახედვის არეში ხვდება ფაქტი იმის შესახებ, რომ მოსარჩელეები ფლობენ და სარგებლობენ სადავო ავტომანქანებით უკანასკნელი წლების განმავლობაში. მოწმე ნ. ბ-ის ჩვენებით, იცნობს გამსხვისებელს და მეორე მოსარჩელეს, რომლის მეზობელიც არის უკვე ათი წელია. მისი განმარტებით, გამსხვისებელმა სადავო ავტომანქანა მიჰყიდა ჯერ სხვა პირს და შემდგომ იყიდა მეორე მოსარჩელემ, ამასთან, მოწმე ესწრებოდა ავტომობილის ყიდვის შემდგომ გამართულ წვეულებასაც (იხ. 16.09.2020 წლის სასამართლო სხდომის ოქმი). მოწმე გ. ა-ის ჩვენებით, არის გამსხვისებლის მეზობელი, ინფორმირებულია, რომ მოპასუხეს ბევრი ავტომანქანა ჰყავს და ყიდის, მათ შორის ერთ-ერთია სადავო ავტომობილი, ვერცხლისფერი „---- ----“ მიჰყიდა მესამე მოსარჩელეს, რა დროსაც მოწმეც თან ახლდა გამსხვისებელს. მოწმის განმარტებით, მოპასუხე პერიოდულად ყიდულობდა გაფუჭებულ მანქანებს, აკეთებდა და ყიდდა, ვინაიდან მის მამას ჰქონდა ჯანმრთელობის პრობლემები. მოწმისთვის ცნობილია ისიც, რომ კიდევ ერთი სადავო ავტომობილი, „------“ მარკის ვინმე ვ-ოს მიჰყიდა დაახლოებით 3-4 წლის წინ, რომელიც წარმოშობით ბორჯომიდან იყო და მუშაობდა სამეგრელოში. მოწმისვე განმარტებით, გამსხვისებელი ავტომობილების თანხას ნაწილ-ნაწილ იღებდა მყიდველებისგან. სრულად რომ დაუფარავდნენ ღირებულებას, მხოლოდ შემდგომ უფორმებდა მათ საკუთრების უფლებით, რის გამოც ჯარიმები გამსხვისებლის სახელზე ხშირად მოდიოდა (იხ. 16.09.2020 წლის სასამართლო სხდომის ოქმი). მოწმე ნ. ხ-ის ჩვენებით, იცნობს მოსარჩელეებსაც და მოპასუხესაც. მისთვის ცნობილია, რომ პირველმა მოსარჩელემ გამსხვისებლისგან ორი მანქანა იყიდა და „ტაქსაობდა“. მოწმის ჩვენებით, მეორე და მესამე მოსარჩელეებმაც მოპასუხისაგან შეიძინეს სადავო ავტომანქანები დიდი ხნის წინ. მოწმემ დარწმუნებით განმარტა, რომ პირველმა მოსარჩელემ გამსხვისებლისგან შეიძინა ავტომანქანა, რომლის სახელმწიფო ნომერია ---- (იხ. 2020 წლის 02 ივლისის სასამართლო სხდომის ოქმი). მოწმე ა. კ-ის განმარტებით, არის მოპასუხის მეგობარი, ასევე იცნობს პირველ მოსარჩელესაც, რომელმაც მოპასუხისაგან ორი ავტომანქანა იყიდა და ტურიზმის მიზნით იყენებდა. მოწმისთვის ცნობილია აგრეთვე ის გარემოება, რომ გამსხვისებელმა მესამე მოსარჩელეს „-------“ მარკის მანქანა მიჰყიდა (იხ. 2020 წლის 02 ივლისის სასამართლო სხდომის ოქმი). მოწმე ი. ქ-ის ჩვენებით, იცნობს პირველ მოსარჩელესა და მოპასუხეს. მისთვის ცნობილია, რომ პირველმა მოსარჩელემ გამსხვისებლისაგან ორი ავტომობილი იყიდა, რომელსაც კომერციული მიზნებისთვის იყენებდა (იხ. 2020 წლის 02 ივლისის სასამართლო სხდომის ოქმი).

20. კონკრეტულ შემთხვევაში სააპელაციო პალატამ გამოიკვლია და ერთმანეთს შეადარა საქმეზე დაკითხულ მოწმეთა ჩვენებები, მათ შორის დამაჯერებლობის კუთხით (თითოეული მოწმის ჩვენება უნდა შეფასდეს მთლიანობაში მისი სარწმუნოობის თვალსაზრისით, რადგან თუ ერთი მოწმის ჩვენება, დამოუკიდებლად, წინააღმდეგობრივია, მაშინ კითხვის ნიშნის ქვეშ დგება მისი განმარტების ნამდვილობა, რადგან შეუძლებელია, მოწმის ჩვენების ერთი ნაწილი დამაჯერებელი იყოს, ხოლო მეორე - არადამაჯერებელი) და მივიდა დასკვნამდე, რომ სასამართლოს მათი გაუზიარებლობის საფუძველი არ გააჩნდა. ასევე, სააპელაციო პალატამ ყურადღება გაამახვილა მოწმე გ. ა-ის ჩვენებაზე, რომლის განმარტებითაც, მოპასუხე ყიდულობდა მეორად ავტომობილებს და, მათი შეკეთების შედეგად, ყიდდა მესამე პირებზე. იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ სადავოა ოთხი ავტომანქანა, სააპელაციო პალატამ სარწმუნოდ მიიჩნია მოწმის განმარტება, რომ მოპასუხის საქმიანობას წარმოადგენდა ავტომანქანების რეალიზაცია. ასევე, გამსხვისებლის განმარტება, რომ ავტომანქანა სახელმწიფო ნომრით ----- გაასხვისა პირველ მოსარჩელეზე, ამყარებს საქმეში წარმოდგენილი შსს სამსახურებრივი ინფორმაცია, რომლის თანახმად, ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა ჩამონათვალში 2019 წლის 22 ივნისს ფიქსირდება გაფრთხილება, რომლის ადრესატსაც პირველი მოსარჩელე წარმოადგენს.

21. ზემოხსენებული გარემოებების გათვალისწინებით, სააპელაციო პალატა არ დაეთანხმა აპელანტის პოზიციას პირველი ინსტანციის სასამართლოს მხრიდან მოწმეთა ჩვენებების დაუსაბუთებლად გაზიარების თაობაზე, რადგან მოწმის ჩვენება კანონით (სსსკ-ის 102.2 მუხლი) აღიარებული მტკიცებულებაა და მისი ღირებულებითი ძალა ექვემდებარება ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ კვლევას (სსსკ-ის 105-ე მუხლი), მოწმის ჩვენების გაზიარების საკითხის შეფასებისას, სასამართლო მას ამოწმებს სადავო გარემოებასთან მიმართებით და ადგენს იურიდიული მნიშვნელობის მქონე სადავო ფაქტის ნამდვილობის საკითხს, რამდენადაც, სსსკ-ის 140-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, მოწმედ შეიძლება იყოს ყოველი პირი, რომლისთვისაც ცნობილია რაიმე გარემოება საქმის შესახებ. კანონის ამგვარი დათქმა მიანიშნებს მოწმის ჩვენების, როგორც შინაარსობრივად სუბიექტური მტკიცებულების გაზიარების შესაძლებლობას სასამართლოს შინაგან რწმენაზე დამყარებით.

22. სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა აპელანტის მოსაზრება, რომ სასამართლო არასწორად დაეყრდნო მოწმის ჩვენებებს და მიიჩნია, რომ ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს მხრიდან მოწმეთა ჩვენებები მართებულად შეფასდა და მათ საფუძველზე დადგინდა, რომ ავტომანქანა „------“ სახ. ----- და „----- -----“ სახ.---- გამსხვისებელმა მიჰყიდა პირველ მოსარჩელეს. შესაბამისად, იმყოფება მისი მართვისა და ფაქტობრივი მფლობელობის ქვეშ. ავტომანქანა „-----“ სახ. ------ მოპასუხემ მიჰყიდა მესამე მოსარჩელეს და ამ უკანასკნელის ფაქტობრივ მფლობელობიაშია, ხოლო ავტომანქანა „-----“ სახ.----- მოპასუხემ მიჰყიდა მეორე და მესამე მოსარჩელეებს, მოძრავი ნივთი მათი მართვისა და ფაქტობრივი მფლობელობის ქვეშაა.

23. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ სამოქალაქო-სამართლებრივი ურთიერთობის სამართლებრივი შეფასებისათვის უნდა დადგინდეს მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმით გათვალისწინებული გარკვეული იურიდიული ფაქტების (იურიდიული შემადგენლობის) უტყუარად არსებობა, რაც შესაძლებელია სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობით აღიარებული მტკიცებულებებით. ამასთან, ამა თუ იმ ფაქტობრივი გარემოებების დასადგენად მტკიცებულებათა მიღება და შეგროვება უნდა განხორციელდეს განკუთვნადობისა და დასაშვებობის პრინციპების მოთხოვნათა გათვალისწინებით. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი განსაზღვრავს მტკიცებულებათა სახეებს, რომელთა შეფასება სასამართლოს კომპეტენციაა. ამავე კოდექსის 105-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც მას გამოაქვს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ.

24. მოცემულ შემთხვევაში დავის საგნისა და აპელანტის მოთხოვნის საფუძლიანობის შემოწმების ფარგლებში სააპელაციო პალატამ ყურადღება გაამახვილა საქმეში წარმოდგენილ მტკიცებულებზე, კერძოდ: ა) შემოსავლების სამსახურის 2018 წლის 16 დეკემბრის ბრძანების საფუძველზე 2019 წლის 7 თებერვალს გამოცემულ ყადაღის დადების აქტზე, რომლის თანახმადაც, ავტომანქანები - „-----“ სახ. -----, „-----“ სახ. ----და „------“ სახ. ---- დაყადაღებულ იქნა გამსხვისებლის მისამართზე, ხოლო ავტომანქანა „-----“ სახ. ----- დაყადაღებულ იქნა ქალაქ ფოთში და ქონების შემნახველად მითითებულია ლ. ნ-ძე, რომელიც ხელს აწერს ხსენებულს აქტს; ბ) 2019 წლის 21 იანვრის მოპასუხის განცხადებაზე, რომელიც შედგენილია სსიპ შემოსავლების სამსახურის საგადასახადო მონიტორინგის დეპარტამენტის უფროსის სახელზე, სადაც მოპასუხემ განმარტა, რომ მის საკუთრებაში ირიცხება 4 ავტომანქანა: „--- ---“ სახ. N ----, „------“ სახელმწიფო ნომრით ----, „-----“ სახელმწიფო ნომრით ----- და „------“ სახ. ----. აქედან „-----“ სახ. ----- და „------“ სახ. ---- დაახლოებით 3-4 წლის წინ მიჰყიდა მოსარჩელეს, „----“ სახელმწიფო ნომრით ---- დაახლოებით 4 წლის წინ მიჰყიდა ა. გ-ლს, ხოლო „-----“ სახელმწიფო ნომრით ---- 7-8 წლის წინ გაასხვისა მეორე მოსარჩელეზე. აღნიშნული ავტომანქანები არის მათ მფლობელობაში, თუმცა დღემდე არ დაურეგისტრირებიათ თავის სახელზე; გ) შსს სამსახურებრივი ინფორმაციაზე, რომლის თანახმად, ავტოსატრანსპორტო საშუალებაზე, რომლის მახასიათებლებია: „---------“ სახ. --------, ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა ჩამონათვალში 2019 წლის 22 ივნისს ფიქსირდება გაფრთხილება, რომლის ადრესატსაც პირველი მოსარჩელე წარმოადგენს; დ) მოწმეთა ჩვენებებზე და განმარტა, რომ მოხმობილი მტკიცებულებების ურთიერთშეჯერების შედეგად საქმეზე იკვეთება ისეთი ვითარება, რომელიც მოწმობს მოსარჩელეთა მხრიდან სადავო ავტომანქანების მოპასუხისაგან შეძენის ფაქტს. ამასთან, სააპელაციო პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა, რომ გამსხვისებლის მხრიდან განხორციელებული განმარტება ავტომანქანების გაყიდვის თაობაზე აპრიორში მისი მხრიდან გადასახადებისთვის თავის არიდებას არ გულისხმობს, ვინაიდან დადგენილი საგადასახადო ვალდებულების პირობებში პირიქით, მოვალის ინტერესში უნდა შედიოდეს არსებული ვალდებულების უზრუნველყოფა, ხოლო მოსარჩელეებსა და მოპასუხეს შორის რაიმე ეკონომიკური დამოკიდებულება, რაც მათ შესაძლო ინტერესს დაასაბუთებდა, არ დგინდება.

25. შესაბამისად, დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების ობიექტური შეფასების, მხარეთა განმარტებებისა და წარმოდგენილი მტკიცებულებების საფუძველზე სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოსარჩელეები ნამდვილად წარმოადგენენ ყადაღადადებული მოძრავი ნივთების მფლობელებსა და მესაკუთრეებს და არსებობს სადავო ავტომანქანების ყადაღისგან გათავისუფლების საფუძველი.

26. სააპელაციო პალატამ მიუთითა „სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-40 მუხლის პირველ პუნქტზე, რომლის თანახმადაც, მოძრავ ქონებაზე ყადაღის დადება ნიშნავს მოვალის ქონების აღწერას, მესაკუთრისათვის ქონების განკარგვის - ნებისმიერი ფორმით გასხვისების, დაგირავების, მასზე ქირავნობისა და იჯარის ხელშეკრულებების დადების - აკრძალვის გამოცხადებას ანდა ქონების შესანახავად გადაცემას. აღმასრულებელი ყადაღადადებულ ნივთებს აღნუსხავს ქონების აღწერისა და დაყადაღების აქტში. აღნიშნული ნორმის ანალიზი ცხადყოფს, რომ ყადაღა შეიძლება, დაედოს მხოლოდ მოვალის კუთვნილ მოძრავ ქონებას. ამავე კანონის 32-ე მუხლის პირველი და მეორე პუნქტების თანახმად, თუ მესამე პირი ამტკიცებს, რომ მას აღსრულების საგანზე გააჩნია უფლება, მაშინ იმ სასამართლოში, რომლის სამოქმედო ტერიტორიაზედაც ხდება აღსრულება, მესამე პირს შეუძლია აღძრას სარჩელი. ასეთ სარჩელს სასამართლო განიხილავს სასარჩელო წარმოების წესით (სარჩელი ყადაღისაგან ქონების გათავისუფლების შესახებ). სარჩელი ყადაღისაგან ქონების გათავისუფლების შესახებ წარედგინება მოვალესა და კრედიტორს. აღნიშნული დანაწესი იცავს იმ პირთა უფლებებს, რომელთა საკუთრების ობიექტი გარკვეული ცდომილების შედეგად მიიჩნევა მოვალის ქონებად (აღსრულების საგნად). ასეთ ვითარებაში აღსრულების საგანზე უფლების მქონე მესამე პირი სარგებლობს უფლებამოსილებით, აღძრას სასამართლოში სარჩელი მოვალისა და კრედიტორის წინააღმდეგ და მოითხოვოს ქონების ყადაღისაგან განთავისუფლება.

27. ყოველივე აღნიშნულის გათვალისწინებით, სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ სადავო გარემოებების დადგენის თვალსაზრისით საქმის მასალები ერთობლიობაში მართებულად და სწორად შეაფასა, სააპელაციო საჩივრის პრეტენზიები პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების კანონიერებას და საფუძვლიანობას დასაბუთებულ წინააღმდეგობას ვერ უწევს, შესაბამისად, სააპელაციო პალატა დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს შეფასებებს და დასკვნებს საქმის ფაქტობრივ და სამართლებრივ საკითხებთან დაკავშირებით, ამდენად, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძვლები არ არსებობს.

კასატორის მოთხოვნა და საფუძვლები:

28. სააპელაციო სასამართლოს განჩინება მოპასუხემ გაასაჩივრა საკასაციო წესით, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით:

29. კასატორმა მიიჩნია, რომ სააპელაციო პალატამ არასწორად შეაფასა საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებები, ასევე, არასწორად განმარტა კანონი და მიიღო დაუსაბუთებელი განჩინება. სააპელაციო სასამართლომ არ გაითვალისწინა, რომ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2018 წლის 7 დეკემბრის (საქმე ბს-1209-800 (კ-18)) განჩინებით გამსხვისებელი აღიარებულ იქნა ი/მ ც. ნ-ის ცრუმაგიერ პირად, საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 246-ე მუხლის შესაბამისად. ამიტომ მის მიმართ გაიცა 2018 წლის 29 ნოემბრის ბრძანება ქონებაზე ყადაღის დადების შესახებ, ხოლო 2019 წლის 7 თებერვალს შედგა შემოსავლების სამსახურის აქტები, რომლებშიც აღირიცხა მოპასუხის სახელზე რეგისტრირებული მოძრავი ქონება - 4 ავტომობილი. ერთ-ერთ აქტს ხელს აწერს მოპასუხე და ქონების შემნახველადაც თავად დაფიქსირდა. მეორე აქტში ქონების შემნახველია ლ. ნ-ძე. მას აქტის შენიშვნის ველში რაიმე ჩანაწერი არ გაუკეთებია და არც ყადაღის შესახებ ბრძანება გაუსაჩივრებია.

30. გასაჩივრებული განჩინებით სააპელაციო პალატამ არასწორად გაიზიარა მოწმეთა ჩვენებები, ვინაიდან ყოველი მათგანი მოპასუხის ახლობელია. სსსკ-ის 140-ე მუხლი არ ადგენს მოწმედ დაკითხული პირების ახსნა-განმარტების უპირობოდ გაზიარების ვალდებულებას. მოწმის ჩვენების სარწმუნო მტკიცებულებად მიჩნევის წინაპირობად კანონმდებელი მიიჩნევს ამავე მოწმის ნეიტრალურობას, რაც ნიშნავს ერთ მხარესთან შედარებით მეორე მხარის მიმართ არსებითად ნეგატიური დამოკიდებულების დაუშვებლობას. ისეთ პირობებში, როდესაც ობიექტური დამკვირვებლის თვალში იქმნება შთაბეჭდილება, რომ მოწმის ჩვენება განპირობებულია მხარეთა მიმართ სუბიექტური დამოკიდებულებით და ასეთი შთაბეჭდილების შექმნის საფუძველს თავად მოწმის განმარტება იძლევა, სასამართლო ვალდებულებია, გადაწყვეტილება არ დააფუძნოს ამავე მოწმის ჩვენებას და განიხილოს იგი არასარწმუნოდ.

31. კასატორის მითითებით, მოსარჩელეებმა თავად განმარტეს, რომ გამსხვისებელთან აკავშირებდათ ნაცნობობა, რის გამოც ავტომანქანები თავის სახელზე არ დაირეგისტრირეს.

32. მხარემ მიიჩნია, რომ სადავო ქონების დაყადაღება განხორციელდა საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 241-ე მუხლის მოთხოვნათა დაცვით.

33. კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლომ მხედველობაში არ მიიღო ჯარიმის ქვითრები, რომლებიც ადასტურებს მოპასუხის მიერ სადავო ავტომანქანების ფლობის ფაქტს. სარჩელის თანახმად, ავტომობილი სახელმწიფო ნომრით ------ მოპასუხემ 2015 წელს 2300 აშშ დოლარად მიჰყიდა პირველ მოსარჩელეს, თუმცა 2017 წლის 7 მარტს შინაგან საქმეთა სამინისტროს საპატრულო სამსახურის მიერ მითითებულ ავტომანქანასთან დაკავშირებით დაჯარიმდა თავად გამსხვისებელი, რაც მიანიშნებს, რომ მოპასუხე ფლობს და ეკუთვნის სადავო ავტომანქანა. ასევე, სატრანსპორტო საშუალება ------ 2012 წლის 5 მარტამდე ოფიციალურად იმყოფებოდა მესამე მოსარჩელის საკუთრებაში, ხოლო 2013 წლის 7 აგვისტოდან ირიცხება მოპასუხის საკუთრებად.

34. კასატორის მითითებით, სასამართლომ გადაწყვეტილების მიღებისას უნდა გაითვალისწინოს საჯარო ინტერესი, რომელსაც ემსახურება აღნიშნული ავტომობილების რეალიზაცია, თუკი სასამართლო აღნიშნულ სადავო მოძრავ ნივთებს მიაკუთვნებს მოსარჩელეებს, ამით მოპასუხე შეძლებს, თავი აარიდოს საგადასახადო დავალიანების უზრუნველყოფის ღონისძიების განხორციელებას სადავო ქონებასთან მიმართებით და აღნიშნული კუთხით დადგინდება არასწორი სასამართლო პრაქტიკა.

35. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 7 სექტემბრის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად. ამავე განჩინებით დადგინდა, რომ კასატორი სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლებულია.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

36. საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

37. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სსსკ-ის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე დადგენილად უნდა ჩაითვალოს შემდეგი გარემოებანი:

38. ც. ნ-ლს სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ ერიცხება საგადასახადო დავალიანება. გამსხვისებელი წარმოადგენს მის ცრუმაგიერ პირს.

39. საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს საინფორმაციო-ანალიტიკური დეპარტამენტის საინფორმაციო ცენტრის მთავარი სამმართველოს უფროსის მიერ გაცემული ცნობის თანახმად, გამსხვისებლის სახელზე ირიცხება 4 ავტომანქანა: „-------ს“ მარკის, სახელმწიფო ნომრით -----; „--- ----ის“ მარკის, სახელმწიფო ნომრით ----; „------ის“ მარკის - სახელმწიფო ნომრით ---- და „-------ს“ მარკის - სახელმწიფო ნომრით ------.

40. შემოსავლების სამსახურის საგადასახადო მონიტორინგის დეპარტამენტის ექსპერტიზის №------ დასკვნის თანახმად, გამსხვისებლის სახელზე რეგისტრირებული ავტომანქანების - „------ს“ სახ. ----- საბაზრო ღირებულება შეადგენს 3200 ლარს; „------ის“ სახელმწიფო ნომრით ---- საბაზრო ღირებულება შეადგენს 3500 ლარს; „----“ სახელმწიფო ნომრით ---- საბაზრო ღირებულებაა 4000 ლარი, ხოლო „------ს“ სახ.----- საბაზრო ღირებულება შეადგენს 2700 ლარს.

41. შემოსავლების სამსახურის 2019 წლის 7 თებერვლის N----ყადაღის დადების შესახებ აქტით გადასახადის გადამხდელის - გამსხვისებლის დავალიანების გადახდის უზრუნველსაყოფად შემოსავლების სამსახურის მიერ ყადაღა დაედო მის სახელზე რეგისტრირებულ ავტომაქანებს: 1. „-------“ სახ. ------; 2. „-----“ სახ. -----; 3. „-----“ სახ.------.

42. შემოსავლების სამსახურის 2019 წლის 7 თებერვლის №- ყადაღის დადების შესახებ აქტით გადასახადის გადამხდელის - გამსხვისებლის დავალიანების გადახდის უზრუნველსაყოფად შემოსავლების სამსახურის მიერ ყადაღა დაედო მის სახელზე რეგისტრირებულ ავტომაქანას „-------“ სახ.-------.

43. 2019 წლის 21 იანვარს გამსხვისებელმა განცხადებით მიმართა შემოსავლების სამსახურს და აცნობა, რომ მის საკუთრებაში ირიცხებოდა 4 ავტომანქანა: „------“ სახ.-----; „----“ სახელმწიფო ნომრით ----; „-----“ სახელმწიფო ნომრით ---- და „-----“ სახ.----. აქედან „-----“ სახ.---- და „-----“ სახ. ----- დაახლოებით 3-4 წლის წინ მიჰყიდა პირველ მოსარჩელეს, „-----“ სახელმწიფო ნომრით ---- დაახლოებით 4 წლის წინ მიჰყიდა ა. გ-ლს, ხოლო „---- --- ----“ სახელმწიფო ნომრით ---- 7-8 წლის წინ გაასხვისა მეორე მოსარჩელეზე, აღნიშნული ავტომანქანები იყო მათ მფლობელობაში, თუმცა შემძენებს საკუთარ სახელზე არ დაურეგისტრირებიათ.

44. საკასაციო საჩივარში კასატორი პრეტენზიას გამოთქვამს, რომ სააპელაციო სასამართლომ სრულად და ობიექტურად არ შეაფასა მოცემული დავის ფაქტობრივი გარემოებანი, საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებანი, არასწორად გაიზიარა დაინტერესებულ მოწმეთა ჩვენებები, მხედველობაში არ მიიღო ჯარიმის ქვითრების მონაცემები და კანონდარღვევით დაადგინა სადავო მოძრავ ნივთებზე მოსარჩელეთა საკუთრების უფლების არსებობა. აღნიშნულით სააპელაციო პალატამ უგულებელყო საჯარო ინტერესი, რაც გადასახადების გადახდას უკავშირდება და საფუძველი ჩაუყარა გადასახადების გადამხდელთა მხრიდან დავალიანების დაფარვისაგან თავის არიდების ხელშემწყობი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას.

45. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი გარკვეულ შეზღუდვებს აწესებს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობასთან დაკავშირებით, კერძოდ, 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

46. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალში საკუთრების უფლება ფართოდაა განმარტებული და იგი მოიცავს მთელ რიგ ქონებრივ/ფულად უფლებებს, რომელიც საკუთრებიდან გამომდინარეობს. (RYSOVSKYY v. UKRAINE, 2012). „იმის აღიარებით, რომ ყოველ ადამიანს აქვს თავისი საკუთრებით (ქონებით) შეუფერხებელი სარგებლობის უფლება, მუხლი პირველი არსებითად უზრუნველყოფს საკუთრების უფლებას. ეს არის სრულიად ცხადი წარმოდგენა, რომელსაც ტოვებს სიტყვები „საკუთრება“ და „საკუთრების გამოყენება“. (მარქსი ბელგიის წინააღმდეგ, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილება განაცხ. №6833/74, სტრასბურგი, 1979 წლის 13 ივნისი).

47. „საკუთრების ცნებას დამატებითი №1 ოქმის პირველი მუხლის მიხედვით, დამოუკიდებელი მნიშვნელობა აქვს, რომელიც არ შემოიფარგლება ფიზიკური ნივთების ფლობით და ის დამოუკიდებელია ეროვნულ კანონმდებლობაში არსებული ოფიციალური კლასიფიკაციისგან: „საკუთრების“ ცნება არ შემოიფარგლება „არსებული საკუთრებით“, არამედ ის შეიძლება მოიცავდეს აქტივებს, სარჩელების ჩათვლით, რომლებთან დაკავშირებითაც განმცხადებელს შეუძლია განაცხადოს, რომ მას გააჩნია, საკუთრების უფლებისა ან ქონებრივი ინტერესის ეფექტური გამოყენების გონივრული და „კანონიერი მოლოდინი“ (იხ. იონერილდიზი თურქეთის წინააღმდეგ, დიდი პალატა, №48939/99, § 124, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო 2004-XII და პრინცი ჰანს-ადამ II ლიხტენშტეინი გერმანიის წინააღმდეგ; დიდი პალატა, N42527/98, § 83, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო 2001-VIII).

48. მოცემულ შემთხვევაში სადავოდაა გამხდარი მოსარჩელეთა საკუთრების უფლება სადავო მოძრავ ნივთებთან მიმართებით.

49. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საკუთრების უფლების წარმოშობის საფუძვლები ამომწურავადაა დადგენილი საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით (შემდგომ - სსკ), რომელიც ერთმანეთისაგან განასხვავებს მოძრავ და უძრავ ნივთებზე საკუთრების შეძენის სამართლებრივ რეჟიმს. ამავე კოდექსის 186-187-ე მუხლებით განსაზღვრულია რა მოძრავ ნივთებზე საკუთრების შეძენის საფუძვლები, ეს წესები თანაბრად ვრცელდება ყველა მოძრავ ნივთზე და იგი არ ადგენს მოძრავ ნივთზე საკუთრების შესაძენად სავალდებულო რეგისტრაციას. (შდრ. სუსგ-ებები: №ას-914-954-2011, 27 ოქტომბერი, 2011წ; №ას-658-625-2014, 5 დეკემბერი, 2014 წ.).

50. სატრანსპორტო საშუალების რეგისტრაცია არ წარმოადგენს სამოქალაქო-სამართლებრივ აქტს. ამ ვალდებულების განხორციელება წარმოადგენს მხოლოდ ერთ-ერთ აუცილებელ პირობას საგზაო მოძრაობის უსაფრთხოების უზრუნველყოფისათვის და არა ავტოსატრანსპორტო საშუალებაზე საკუთრების უფლების წარმოშობისათვის. „საკასაციო პალატამ განმარტა, რომ კანონი არ ადგენს სპეციალურ ფორმას ავტომანქანის შეძენასთან ან სხვაგვარად მასზე მფლობელობის გადაცემასთან დაკავშირებით. ავტოსატრანსპორტო საშუალება არის მოძრავი ნივთი და ამდენად, მასზე უნდა გავრცელდეს მოძრავი ნივთების შეძენისათვის დადგენილი წესები“ (იხ. სუსგ ას-241-572-07, 17.10.2007 წ.).

51. საკასაციო სასამართლოს ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის მიხედვით, სამოქალაქო კოდექსი, რომელიც მოძრავ ნივთებზე საკუთრების შეძენის წესს ადგენს, სატრანსპორტო საშუალებებზე საკუთრების შეძენისათვის სავალდებულოდ არ მიიჩნევს ამ მოძრავი ნივთების შემძენთა რეგისტრაციას სსიპ შინაგან საქმეთა სამინისტროს მომსახურების სააგენტოში (იხ. სუსგ-ები: №ას-914-954-2011, 27.10.2011წ; №ას-1363-1381-2011, 31.01.2012წ; №ას-971-912-2012, 26.07.2012წ; №ას-33-32-2014, 24.03.2014წ; №ას-658-625-2014, 05.12.2014წ; №ას-1189-1119-2015, 23.03.2016წ.).

52. მოცემულ შემთხვევაში სადავო ავტომანქანებზე მოსარჩელეთა საკუთრების უფლება კანონით განსაზღვრული წესით რეგისტრირებული არ არის, შესაბამისად, მოსარჩელეთათვის მათი კუთვნილება მხარეთა მიერ წარდგენილი მტკიცებულებების საფუძველზე უნდა დადგინდეს.

53. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მოქმედი სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობა ითვალისწინებს სადავო გარემოებების მტკიცების გარკვეულ სტანდარტს.

54. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-3 მუხლის მიხედვით მხარეები იწყებენ საქმის წარმოებას სასამართლოში, ამ კოდექსში ჩამოყალიბებული წესების შესაბამისად, სარჩელის ან განცხადების შეტანის გზით. ისინი განსაზღვრავენ დავის საგანს და თვითონვე იღებენ გადაწყვეტილებას სარჩელის (განცხადების) შეტანის შესახებ. მხარეებს შეუძლიათ საქმის წარმოება მორიგებით დაამთავრონ. მოსარჩელეს შეუძლია უარი თქვას სარჩელზე, ხოლო მოპასუხეს - ცნოს სარჩელი. ამავე კოდექსის მე-4 მუხლის მიხედვით სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული შესაგებლენი, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები.

55. სსსკ-ის მე-4 მუხლის თანახმად, სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მოთხოვნები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები. შეჯიბრებითობის პრინციპმა თავისი ასახვა ჰპოვა სსსკ-ის მთელ რიგ სხვა ნორმებში.

56. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ შეჯიბრებითობის პრინციპის შინაარსის ანალიზი საფუძველს გვაძლევს გავაკეთოთ შემდეგი დასკვნები: 1. შეჯიბრებითობის პრინციპი მოიცავს მხარეთა საქმიანობას მხოლოდ საქმის ფაქტობრივი გარემოებებისა და მტკიცებულებების სფეროში. საკითხი იმის შესახებ, რომ სასამართლო საქმის განხილვას (სამოქალაქო პროცესს) იწყებს მხოლოდ დაინტერესებული პირის მოთხოვნით, ან, რომ სასამართლო არ უნდა გასცდეს მხარეთა მოთხოვნის ფარგლებს და ა.შ. განეკუთვნება არა შეჯიბრებითობის, არამედ დისპოზიციურობის პრინციპის სფეროს. 2. მხარეთა მოთხოვნების თუ შესაგებლის ფაქტობრივი (და არა იურიდიული) დასაბუთება (გამართლება) ეკისრებათ თვითონ მხარეებს. 3. მხარეებმა თვითონ უნდა განსაზღვრონ, თუ რომელი ფაქტები დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს (შესაგებელს). ამის შესახებ პირდაპირაა მითითებული აგრეთვე სსსკ-ის 178-ე მუხლის „ე“ ქვეპუნქტში, რომლის თანახმად, სარჩელში აღნიშნული უნდა იყოს გარემოებები, რომლებზეც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნებს, აგრეთვე სსსკ-ის 201-ე მუხლში, რომლის თანახმად, თუ მოპასუხე სარჩელს არ ცნობს, მან უნდა მიუთითოს რა კონკრეტულ გარემოებებს ემყარება მისი შესაგებელი სარჩელის წინააღმდეგ. 4. მხარეებმა თვითონ უნდა მიუთითონ მტკიცებულებებზე, რომელთა საფუძველზე უნდა დამტკიცდეს (დადასტურდეს) მათ მიერ თავიანთი მოთხოვნის (შესაგებლის) დასაბუთების მიზნით მითითებული ფაქტები. ამის შესახებ პირდაპირაა მითითებული სსსკ 178-ე მუხლის „ვ“ ქვეპუნქტში, რომლის თანახმად სარჩელში აღნიშნული უნდა იყოს მტკიცებულებანი, რომლებიც ადასტურებენ ამ გარემოებებს (ე.ი. მოსარჩელის მიერ სარჩელში მითითებულ გარემოებებს), აგრეთვე, სსსკ-ის 201-ე მუხლში, რომლის თანახმად, მოპასუხემ თავის პასუხში (შესაგებელში) უნდა მიუთითოს რა მტკიცებულებებით შეიძლება დამტკიცდეს ეს გარემოებები, (ე.ი. მოპასუხის მიერ თავის შესაგებელში მითითებული გარემოებები.

57. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ კონცენტრირებულად შეჯიბრებითობის პრიციპი გამოხატულია სსსკ-ის 102-ე მუხლში, რომლის თანახმად თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს.

58. შეჯიბრებაში გამარჯვებულად გამოცხადდება მხარე, რომელმაც უკეთ შეძლო, დაერწმუნებინა სასამართლო თავისი მოთხოვნის (შესაგებლის) ფაქტობრივ დასაბუთებულობაში, ანუ მხარე, რომელმაც მიუთითა ფაქტებზე, რომლებიც იურიდიულად ამართლებენ მოთხოვნას (შესაგებელს) და წარმოუდგინა სასამართლოს მტკიცებულებები, რომლებიც ადასტურებენ ამ ფაქტებს.

59. საკასაციო პალატა მიზანშეწონილად მიიჩნევს, ყურადღება გაამახვილოს იმ საკითხზე, თუ რა როლი შეუძლია შეასრულოს სასამართლომ მხარეთა შეჯიბრების პროცესში. ფაქტიურად ესაა საკითხი, თუ რა ზომითაა გამოყენებული სამძებრო პრინციპის ელემენტები სამოქალაქო სამართალწარმოებაში.

60. პირველ რიგში, მიზანშეწონილია, განხილული იქნეს მტკიცების საგნის ანუ გადაწყვეტილებისათვის მნიშვნელობის მქონე ფაქტების წრის ზუსტად და სრულად განსაზღვრის შესახებ საკითხი.

61. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ყოველი კონკრეტული სამოქალაქო საქმის გადაწყვეტა სასამართლოში დაკავშირებულია გარკვეული ფაქტების დადგენასთან. ფაქტების დადგენის აუცილებლობა განპირობებულია იმით, რომ სასამართლო იხილავს და წყვეტს მხარეთა შორის წარმოშობილ დავებს, რომლებიც სამართლით რეგულირებული ურთიერთობებიდან წარმოიშობიან. სამართლებრივი ურთიერთობა კი, როგორც ეს ცნობილია, შეიძლება აღმოცენდეს, განვითარდეს ან შეწყდეს მხოლოდ იურიდიული ფაქტების საფუძველზე. ე.ი ისეთი ფაქტების საფუძველზე, რომლებსაც სამართლის ნორმა უკავშირებს გარკვეულ იურიდიულ შედეგს. ამრიგად, სასამართლო ვერ გადაწყვეტს ვერცერთ სამოქალაქო საქმეს, თუ მან წინასწარ არ დაადგინა გარკვეული ფაქტები. ამ ფაქტების დადგენა ხორციელდება უმთავრესად დამტკიცების გზით, შესაბამისი მტკიცებულებების გამოყენებით.

62. ფაქტების დამტკიცების პროცესი საკმაოდ დეტალურად რეგულირდება სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობით, კერძოდ, განსაზღვრულია მტკიცების საშუალებათა (მტკიცებულებათა) წრე, რომლებიც შეიძლება გამოიყენოს სასამართლომ ფაქტობრივი გარემოებების დასადგენად, ამ მტკიცებულებათა დასაშვებობა და განკუთვნადობა, მტკიცების ტვირთის (მოვალეობის) განაწილება მხარეთა შორის, ანუ რომელმა მხარემ რა გარემოება უნდა დაამტკიცოს, მტკიცებულებათა გამოკვლევის წესი, მტკიცებულებათა შეფასების ზოგადი წესები და ა.შ.

63. სასამართლო მტკიცების პროცესი - ესაა საქმიანობა, რომელსაც ახორციელებენ მხარეები და სასამართლო იმ ფარგლებში და წესით, რომლებიც განსაზღვრულია კანონით. მხარეები წარუდგენენ სასამართლოს მტკიცებულებებს იმ ფაქტების დადასტურების მიზნით, რომლებზეც ისინი ამყარებენ თავიანთ მოთხოვნებს და შესაგებელს. სასამართლო მტკიცებულებათა დასაშვებობის და განკუთვნადობის პრინციპების მოთხოვნა დაცვით იღებს ამ მტკიცებულებებს და აფასებს მათ თავისი შინაგანი რწმენით. სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, სასამართლო მტკიცების პროცესის სხვადასხვა მონაწილე სხვადასხვა ფუნქციას ასრულებს, მაგრამ ყველა მათგანის საქმიანობა მიმართულია ერთი მიზნისაკენ - გაირკვეს სიმართლე, დადგინდეს საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებები.

64. სამოქალაქო სამართალწარმოებაში მტკიცების პროცესი, როგორც გაშუალებული შემეცნება, საკმაო სისრულითაა მოწესრიგებული კანონით. მაგალითად, სსსკ-ის 102-ე მუხლის თანახმად, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზეც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. კანონი განსაზღვრავს, თუ რომელმა მხარემ რომელი ფაქტობრივი გარემოებები უნდა დაამტკიცოს. კანონი განსაზღვრავს აგრეთვე, თუ რომელ მხარეს ეკისრება ფაქტების მითითებისა და ამ ფაქტების დამტკიცების ტვირთი, რომელი ფაქტები არ საჭიროებენ დამტკიცებას, მტკიცების რა საშუალებები დაიშვება და რა არ დაიშვება, როგორ და რა წესით ხდება მტკიცებულებათა შეგროვება, შემოწმება და შეფასება და ა.შ.

65. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ სამოქალაქო პროცესში დადგენილი უნდა იქნეს სამი სხვადასხვა ხასიათის, შინაარსისა და შედეგების მიხედვით ისეთი ფაქტები, როგორიცაა: 1) ფაქტები, რომლებსაც უკავშირდება მხოლოდ პროცესუალურ სამართლებრივი შედეგი (სარჩელის მიღება წარმოებაში, ან ასეთ მიღებაზე უარის თქმა); 2) ფაქტები, რომლებსაც უკავშირდება მატერიალურ სამართლებრივი შედეგი, ანუ მთავარი საძიებელი ფაქტები (სარჩელის დაკმაყოფილება, ან მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა); 3) მტკიცებულებითი ფაქტები, რომელთა მეშვეობით ხორციელდება მთავარი, ანუ გადაწყვეტილებისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტების დამტკიცება - დადასტურება.

66. შესაბამისად, სამოქალაქო პროცესში მტკიცების საგანია მატერიალურ სამართლებრივი მნიშვნელობის ფაქტები, რომლებზეც მიუთითებენ მხარეები თავიანთი მოთხოვნების (შესაგებლის) დასაბუთება-გამართლების მიზნით. რა კრიტერიუმით უნდა იხელმძღვანელოს სასამართლომ მტკიცების საგნის განსაზღვრისას? სარჩელის აღძვრით მოსარჩელეს სურს გარკვეული შედეგის დადგომა (ნივთის მიკუთვნება, ვალის დაბრუნება, ზიანის ანაზღაურება, ხელშეკრულების მოშლა და ა.შ.), მისი ეს სურვილი აისახება სარჩელის იმ ელემენტში, რომელსაც სარჩელის საგანი ეწოდება. ამრიგად, სარჩელის საგანს ქმნის მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსი. მაგრამ, მოსარჩელისათვის სასურველი შედეგის დადგომა, მისი სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილება შესაძლებელია მხოლოდ გარკვეული ფაქტების საფუძველზე, რომლებსაც კანონი უკავშირებს მოსარჩელის მატერიალურ სამართლებრივი მოთხოვნის დაკმაყოფილებას. ზუსტად იგივე უნდა განსაზღვროს იმ ფაქტების წრემ, რომლებსაც უკავშირდება მხარეთა მოთხოვნის (შესაგებლის) ფაქტობრივი დასაბუთებულობა. მიუთითონ ფაქტებზე, რომლებიც ასაბუთებენ მხარეთა მოთხოვნებს და შესაგებელს, არის თვითონ მხარეთა მოვალეობა.

67. მტკიცების საგანში შედიან მხარეთა მიერ მითითებული ფაქტები, რომლებიც სასამართლოს შეხედულებით სამართლებრივად ასაბუთებენ (ამართლებენ) მათ მოთხოვნებს და შესაგებელს. კრიტერიუმი, რომლითაც უნდა იხელმძღვანელოს სასამართლომ იმისათვის, რომ სწორად განსაზღვროს მხარეთა მიერ მითითებული ფაქტებიდან, თუ რომელი ამართლებს სამართლებრივად მხარეთა მოთხოვნებს (შესაგებელს) და რომელი არაა, ესაა სარჩელის საგანი (მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსი), მოპასუხის შესაგებელი და მატერიალურ სამართლებრივი ნორმა.

68. „სამართლებრივი დავისას სამოქალაქო საქმის განმხილველ მოსამართლეს ორი ამოცანა აქვს დასაძლევი: პირველ რიგში, მან უნდა გამოარკვიოს, თუ რა მოხდა სინამდვილეში. მეორე რიგში კი მოსამართლემ სამართლებრივად უნდა შეაფასოს ფაქტობრივი გარემოებები და დაადგინოს, არსებობს თუ არა სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილების საფუძველი. მოსარჩელემ სასამართლოს უნდა მიუთითოს ყველა იმ გარემოებაზე, რომლებიც კანონის მიხედვით ასაბუთებს სასარჩელო მოთხოვნას. თუ მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები ვერ აკმაყოფილებს აღნიშნულ მოთხოვნას, მაშინ სარჩელი უკვე ამ საფუძველზევე არ უნდა დაკმაყოფილდეს. ასეთ შემთხვევაში მოსამართლეს არა აქვს უფლება, საკუთარი ინიციატივით მოიძიოს სასარჩელო მოთხოვნის დამადასტურებელი გარემოებები და შეაგროვოს მტკიცებულებები. თუ მოსარჩელის მიერ სარჩელში მითითებულია ყველა იმ გარემოებაზე, რომლებიც კანონის მიხედვით ადასტურებენ მოთხოვნის არსებობას, მაშინ უკვე მოპასუხეზეა დამოკიდებული, ამ გარემოებების არსებობის უარყოფა“. ( იხ. თომას ჰერმანი, მტკიცებულებითი სამართალი, GIZ, თბილისი, 2016, გვ.3-4). „მტკიცების საგანში შემავალი გარემოებებიდან ერთი ნაწილი უნდა დაამტკიცოს მოსარჩელემ, მეორე ნაწილი კი - მოპასუხემ. ამასთან ერთად, დამტკიცების ტვირთის განაწილების საფუძველზე, მოსარჩელე თავისუფლდება იმ ფაქტების დადგენისაგან, რომელიც მოპასუხემ უნდა დაამტკიცოს და პირიქით, მოპასუხე თავისუფლდება იმ ფაქტების დადგენისაგან, რომელიც მოსარჩელემ უნდა დაამტკიცოს. მტკიცების ტვირთის მხარეთა შორის განაწილების ინსტიტუტი მიუთითებს არა მარტო იმაზე, თუ რომელმა მხარემ რა ფაქტები უნდა დაამტკიცოს, არამედ იმაზეც, თუ რომელი ფაქტების დადგენის მოვალეობისაგან თავისუფლდება ესა თუ ის მხარე. შესაბამისად, მოსარჩელემ, როგორც წესი, უნდა დაამტკიცოს ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის წარმოშობის საფუძველს, ხოლო მოპასუხემ კი - ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველს“ (იხ. ჰ. ბოელინგი, ლ, ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, თბ., 200-, გვ.64). ამრიგად, ფაქტებზე თვითონ მხარეებმა უნდა მიუთითონ. სასამართლოს შეუძლია მხოლოდ მხარეთა გამოკითხვისა და შეკითხვების მიცემის გზით ხელი შეუწყოს გადაწყვეტილებისათვის მნიშვნელობის მქონე ფაქტების სრულად და ზუსტად განსაზღვრას.

69. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მხარეთა ნამდვილი შეჯიბრება რეალურად შეუძლებელი იქნებოდა, რომ არ იყვნენ ამ შეჯიბრებაში მონაწილე მხარეები თანასწორნი. „მხარეთა თანასწორობა და შეჯიბრებითობა სამოქალაქო საპროცესო სამართლის უმნიშვნელოვანესი პრინციპია, რაც პირველ რიგში გულისხმობს მოსარჩელისა და მოპასუხისათვის თანაბარი პროცესუალური შესაძლებლობების მინიჭებას. შეჯიბრებითობის პრინციპი ეფუძნება მხარეთა თანაბარ შესაძლებლობას, აღიჭურვონ სათანადო საპროცესო ინსტრუმენტებით...“ (შდრ. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2016 წლის 30 სექტემბრის გადაწყვეტილება საქმეზე №1/8/594; 2017 წლის 01 დეკემბრის გადაწყვეტილება საქმეზე №2/6/746).

70. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო პროცესში მხარეები ვალდებული არიან, სათანადო მტკიცებულებების წარდგენის გზით დაადასტურონ მათი პოზიციის გასამყარებლად მითითებული გარემოებების არსებობა. კანონით გათვალისწინებული შემთხვევების გარდა, რომელიც ადგენს მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის განაწილების სპეციფიკურ წესს, მოსარჩელეს ევალება სასარჩელო განცხადებაში ასახული ფაქტების მტკიცება, რაც მან უნდა განახორციელოს უტყუარი მტკიცებულებების წარდგენის გზით, რომლებიც ობიექტურად დაადასტურებს სარჩელში მითითებულ სადავო გარემოებებს. მოპასუხე კი მოვალეა, სარჩელისაგან თავდაცვის მიზნით, ქმედითად უარყოს მოსარჩელის არგუმენტები, წარადგინოს იმგვარი მტკიცებულებები, რომლებიც გააქარწყლებს მოსარჩელის მიერ დასახელებულ ფაქტებს.

71. საკასაციო სასამართლო კასატორის ყურადღებას მიაპყრობს ერთგვაროვანი პრაქტიკისკენ, რომელიც დადგენილია მოძრავი ქონების ყადაღისაგან გათავისუფლების შესახებ სარჩელებზე. „სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-40 მუხლის პირველი პუნქტის ანალიზი ცხადყოფს, რომ ყადაღა შეიძლება, დაედოს მხოლოდ მოვალის კუთვნილ მოძრავ ქონებას. ამავე კანონის 32-ე მუხლის პირველი და მე-2 პუნქტების დანაწესი იცავს იმ პირთა უფლებებს, რომელთა საკუთრების ობიექტი გარკვეული ცდომილების შედეგად მიიჩნევა მოვალის ქონებად (აღსრულების საგნად). ასეთ ვითარებაში აღსრულების საგანზე უფლების მქონე მესამე პირი სარგებლობს უფლებამოსილებით, აღძრას სასამართლოში სარჩელი მოვალისა და კრედიტორის წინააღმდეგ და მოითხოვოს ქონების ყადაღისაგან განთავისუფლება. სსკ-ის 158-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ივარაუდება, რომ ნივთის მფლობელი არის მისი მესაკუთრე. ეს წესი არ მოქმედებს იმ შემთხვევაში, როცა ნივთზე საკუთრებითი ურთიერთობის ხასიათი ვლინდება საჯარო რეესტრიდან. საკუთრების პრეზუმფცია არ გამოიყენება არც ძველი მფლობელის მიმართ, თუ მან ეს ნივთი დაკარგა, მოჰპარეს ან სხვაგვარად გავიდა მისი მფლობელობიდან. საკუთრების პრეზუმფცია მოქმედებს ძველი მფლობელის სასარგებლოდ, მხოლოდ მისი მფლობელობის პერიოდში. აღნიშნული მუხლით გათვალისწინებული ვარაუდი (პრეზუმფცია) ასახავს იმ შემთხვევებს, როდესაც ბრუნვის მონაწილეთათვის უცნობია მფლობელობის უკან არსებული უფლება, ხშირ შემთხვევაში, მფლობელის უფლებები, მაგრამ სამართლებრივი წესრიგი მოითხოვს, დავეყრდნოთ მფლობელის კეთილსინდისიერებას და იგი, საწინააღმდეგოს დამტკიცებამდე, ნივთის მესაკუთრედ მივიჩნიოთ (შდრ. სუსგ-ები №ას-1777-1755-2011, 04.06.2012; №ას-1107-1027-2017, 23.02.2018). სსკ-ის 158-ე მუხლის პირველი ნაწილით ცალსახად დადგენილია, რომ ნივთზე მფლობელის უფლებამოსილების არამართლზომიერების მტკიცების ტვირთი უფლების შემცილებელს აწევს (სუსგ 6.02.2015წ. საქმე №ას-1202-1144-2014, 25.06.2012წ. ას-262-253-2012).

72. ერთ-ერთ საქმეში საკასაციო სასამართლომ განმარტა, რომ „სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ საქართველოს კანონის 32-ე მუხლით დადგენილია აღსრულების საგანზე მესამე პირის უფლების დაცის გარანტია და ნორმის პირველი და მეორეპუნქტების თანახმად, თუ მესამე პირი ამტკიცებს, რომ მას აღსრულების საგანზე გააჩნია უფლება, მაშინ იმ სასამართლოში, რომლის სამოქმედო ტერიტორიაზედაც ხდება აღსრულება, მესამე პირს შეუძლია აღძრას სარჩელი. ასეთ სარჩელს სასამართლო განიხილავს სასარჩელო წარმოების წესით (სარჩელი ყადაღისაგან ქონების გათავისუფლების შესახებ). სარჩელი ყადაღისაგან ქონების გათავისუფლების შესახებ წარედგინება მოვალესა და კრედიტორს. აღნიშნული დანაწესი იცავს იმ პირთა უფლებებს, რომელთა საკუთრების ობიექტი გარკვეული ცდომილების შედეგად მიიჩნევა მოვალის ქონებად (აღსრულების საგნად). ასეთ ვითარებაში აღსრულების საგანზე უფლების მქონე მესამე პირი სარგებლობს უფლებამოსილებით, აღძრას სასამართლოში სარჩელი მოვალისა და კრედიტორის წინააღმდეგ და მოითხოვოს ქონების ყადაღისაგან გათავისუფლება კასატორის პრეტენზია, როდესაც ის აღნიშნავს, რომ სასამართლოს თავდაპირველად უნდა ემსჯელა სადავო ქონებაზე ყადაღის დადების კანონიერების შესახებ და შემდეგ უნდა მიეღო გადაწყვეტილება, რამდენად მართებული იყო სასარჩელო მოთხოვნა, საკასაციო სასამართლომ განმარტა, რომ ამ შემთხვევაში დავის საგანია არა ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ გამოცემული აქტის კანონიერება, არამედ მესაკუთრის უფლებების დაცვა დაუშვებელი ხელყოფისაგან. შესაბამისად, საგადასახადო ორგანოს წარმომადგენლის სააღსრულებო მოქმედებების კანონიერებას, ამ დავის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობა არ აქვს. ამასთან, კასატორის პრეტენზია, რომლის თანახმადაც, დავა ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით განსახილველ საკითხს წარმოადგენდა, უსაფუძვლოა. მოსარჩელის მოთხოვნა კერძოსამართლებრივი ურთიერთობიდან გამომდინარეობს, რადგან მოსარჩელემ საკუთრების უფლების დასაცავად მიმართა სასამართლოს და მიკუთვნებითი მოთხოვნაც დაყენებული აქვს, შესაბამისად, საგადასახადო ორგანოს ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი ბათილად იქნება თუ არა ცნობილი, მოცემული დავის გადასაწყვეტად, მნიშვნელობა არ აქვს“ (შდრ: სუსგ №ას-1887-2018, 15 მარტი, 2019, პ.23-24.).

73. შესაბამისად, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ კასატორმა გასაჩივრებული განჩინების დასაბუთება დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზიით ვერ გააქარწყლა.

74. საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის წინაპირობა ვერ გახდება კასატორის მითითება, რომ სადავო მოძრავი ნივთების მოსარჩელისათვის კუთვნილება სააპელაციო პალატას მოწმეთა ჩვენებების საფუძველზე არ უნდა დაედგინა, რადგან განსახილველ საქმეზე დაკითხული მოწმეები მოსარჩელეთა ახლობლებს და დავის მიმართ დაინტერესებულ პირებს წარმოადგენენ.

75. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს განმარტებით, ნებისმიერ შემთხვევაში, მოწმეთა კომპეტენცია, პირველ რიგში ეროვნული კანონმდებლობის შესაბამისად წესრიგდება (იხ. The Lüdi v. Switzerland, გადაწყვეტილება 15.06.1992, სერია A, N238, გვ. 20, პარაგრაფი 43 და The Schuler-Zgraggen v. Switzerland გადაწყვეტილება 24.06.1993. სერია N263, გვ.21. პარაგრაფი 66). საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე და 140-ე მუხლების ანალიზიდან კი, გამომდინარეობს, რომ მოწმის ჩვენების მიღებისას ეროვნულმა სასამართლომ უნდა იხელმძღვანელოს ყველა იმ ობიექტური თუ სუბიექტური ფაქტორით, რაც ამ მტკიცებულების იურიდიულ ბუნებას ახლავს, მათ შორისაა მოწმის, როგორც სუბიექტის დამოუკიდებლობა მხარეთა შორის სადავო ფაქტებისა და მოვლენების მიმართ. სწორედ ამ კრიტერიუმებით განისაზღვრება მოწმის ჩვენებაში გადმოცემული ფაქტების იურიდიული სანდოობა. საკასაციო პალატა ეთანხმება ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების მოსაზრებას, მოცემულ საქმეზე დაკითხული მოწმის ჩვენების შეფასებასთან დაკავშირებით (იხ. წინამდებარე განჩინების პ.31), შესაბამისად, უსაფუძვლობის გამო არ იზიარებს კასატორის პრეტენზიას ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების მიერ მტკიცებულებების არასწორ შეფასებასთან დაკავშირებით (იხ. საქმე №ას-948-2021, 17 დეკემბერი, 2021 წელი).

76. სსსკ-ის 105-ე მუხლი ადგენს სასამართლოს მხრიდან მხარეთა მიერ მითითებული გარემოებების შეფასების პირობებს, კერძოდ, სასამართლოსათვის არავითარ მტკიცებულებას არა აქვს წინასწარ დადგენილი ძალა. სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც მას გამოაქვს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ. მოსაზრებები, რომლებიც საფუძვლად უდევს სასამართლოს შინაგან რწმენას, უნდა აისახოს გადაწყვეტილებაში.

77. ამდენად, სადავო გარემოებების დადგენისას სასამართლო იმსჯელებს საქმეში წარმოდგენილ მხარეთა განმარტებებზე, წერილობითი დოკუმენტებსა და სხვა მტკიცებულებებზე ერთობლიობაში, რისი ურთიერთშეჯერებით გადაწყვეტს, სარწმუნოდ მიიჩნიოს თუ არა ამა თუ იმ ფაქტის არსებობა.

78. მოცემულ შემთხვევაში საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ ზემოაღნიშნული მტკიცებულებების ერთობლიობაში გაანალიზების შედეგად სააპელაციო პალატამ მართებულად დაადგინა მხარეთა შორის არსებული ფაქტობრივი მოცემულობა და სამართლებრივად სწორად შეაფასა დადგენილი გარემოებანი, როდესაც ჩათვალა, რომ მოსარჩელე მხარემ დაძლია მისი მტკიცების ტვირთი და სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილების წინაპირობების არსებობა დაასაბუთა.

79. რაც შეეხება კასატორის მითითებას სარჩელის დაკმაყოფილების შედეგად გადასახადების გადახდისაგან თავის არიდების მსურველ მხარეთა წახალისების შესახებ, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წინამდებარე დავაზე სარჩელი მართლზომიერად დაკმაყოფილდა და აღნიშნული სხვა პირთა მხრიდან უკანონო ქმედების ჩადენის საფუძველი ვერ გახდება.

80. ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი მატერიალური ან/და საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

81. კასატორმა ვერ დაასაბუთა, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასთან და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობაში მოდის.

82. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით და არც იმ საფუძვლით, რომ საკასაციო სასამართლოს მსგავს საკითხზე ჯერ არ უმსჯელია და გადაწყვეტილება არ მიუღია. შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე არ არსებობს ვარაუდი, რომ საკასაციო საჩივრის განხილვის შემთხვევაში მოსალოდნელია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს უკვე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება.

83. ამავდროულად, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ განსხვავდება საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკისაგან.

84. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. სსიპ შემოსავლების სამსახურის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ზურაბ ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: ეკატერინე გასიტაშვილი

მირანდა ერემაძე