6 ოქტომბერი, 2022 წელი,
საქმე №ას-895-2020 თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა/მოსამართლეები:
ვლადიმერ კაკაბაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
გიორგი მიქაუტაძე
მირანდა ერემაძე
საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორი - შპს ,,ს-------ს მ------ია“ (მოპასუხე)
მოწინააღმდეგე მხარე - გ. ე-ძე, დ. ქ-ლი (მოსარჩელეები)
გასაჩივრებული განჩინება -თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 2 მარტის გადაწყვეტილება
კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილებით, სარჩელის უარყოფა
დავის საგანი - ბრძანების ბათილად ცნობა, სამუშაოზე აღდგენა, იძულებითი განაცდურისა და პირგასამტეხლოს ანაზღაურება
საკითხი, რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობა
აღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
1. შპს ,,ს-----ს მ-----იის“ (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც მოპასუხე, აპელანტი, კასატორი, დამსაქმებელი ან კომპანია) საკასაციო პრეტენზიით, მატერიალურსამართლებრივი თვალსაზრისით, დაუსაბუთებელია თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 2 მარტის გადაწყვეტილება, რომლითაც სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2019 წლის 27 ივნისის გადაწყვეტილების 1.2 და 1.3 პუნქტების შეცვლით მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება; მოპასუხეს დ.ქ-ისა (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც პირველი მოსარჩელე, მოწინააღმდეგე მხარე ან დასაქმებული) და გ. ე-ის (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც მეორე მოსარჩელე, მოწინააღმდეგე მხარე ან დასაქმებული) სასარგებლოდ თითოეულისთვის კომპენსაციის სახით - 22 500 ლარის გადახდა დაეკისრა; დანარჩენ ნაწილში გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად.
1.1. კასატორის მტკიცებით, მხარეთა შორის არსებობდა განსაზღვრული ვადით დადებული შრომითი კონტრაქტი, რომელიც სახელშეკრულებო ვადის ამოწურვის შედეგად შეწყდა და რამაც წარმოქმნა დასაქმებულების გათავისუფლების კანონისმიერი საფუძველი.
2. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 22 სექტემბრის განჩინებით, საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, დასაშვებობის შესამოწმებლად.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც ის დაუშვებელია:
3. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებასა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.
4. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით. ამასთან, საკასაციო საჩივარი დასაშვები რომც ყოფილიყო, მას არა აქვს წარმატების პერსპექტივა, სახელდობრ:
4.1. სსსკ-ის 407.2 მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).
4.2. განსახილველ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლომ მართებულად განსაზღვრა მოთხოვნის ფაქტობრივი საფუძველი, ანუ სწორად დაადგინა სამართლებრივად მნიშვნელოვანი ფაქტები:
4.3. პირველი მოსარჩელე 2015 წლის 15 ივლისიდან 2017 წლის 30 ივნისის ჩათვლით მოპასუხე კომპანიაში იყო დასაქმებული, სახელდობრ;
4.3.1. 2015 წლის 15 ივლისს წერილობით დადებული შრომითი ხელშეკრულების საფუძველზე, პირველი მოსარჩელე 2015 წლის 14 სექტემბრის ჩათვლით, მოპასუხე კომპანიაში ქვემო ქართლის რეგიონის სამაშველო სერვისცენტრის უფროსად გამოსაცდელი ვადით დაინიშნა.
4.3.2. დასაქმებულს 2015 წლის 15 ივლისის ხელშეკრულების მოქმედების ვადა 2015 წლის 31 დეკემბრის, ხოლო შემდგომ 2016 წლის 30 ნოემბრის ჩათვლით გაუგრძელდა.
4.3.3. 2016 წლის 1 ივლისიდან იმავე წლის 31 დეკემბრის ჩათვლით პირველი მოსარჩელე შიდა ქართლისა და სამცხე-ჯავახეთის ოფისში, კომერციული ჯგუფის სპეციალისტად იქნა გადაყვანილი. დასაქმებულის ანაზღაურება - 1250 ლარით განისაზღვრა.
4.3.4. დასაქმებულს 2016 წლის 1 ივლისის ხელშეკრულების მოქმედების ვადა 2017 წლის 28 თებერვლის, შემდგომ 2017 წლის 30 აპრილის, იმავე წლის 31 მაისისა და 30 ივნისის ჩათვლით გაუგრძელდა.
4.4. მეორე მოსარჩელე 2015 წლის 25 თებერვლიდან 2017 წლის 30 ივნისის ჩათვლით მუშაობდა მოპასუხე კომპანიაში, კერძოდ;
4.4.1. 2015 წლის 25 თებერვალს წერილობით დადებული შრომითი ხელშეკრულების საფუძველზე, მეორე მოსარჩელე 2015 წლის 30 აპრილის ჩათვლით, მოპასუხე კომპანიაში ქვემო ქართლის რეგიონის კომერციული ჯგუფის უფროსად გამოსაცდელი ვადით დაინიშნა. დასაქმებულის ანაზღაურება - 1600 ლარით განისაზღვრა.
4.4.2. მეორე მოსარჩელეს 2015 წლის 1 მაისიდან 2016 წლის 31 მარტის ჩათვლით, ამავე თანამდებობაზე გაუგრძელდა შრომითი ხელშეკრულება.
4.4.3. 2015 წლის 1 სექტემბრიდან 2016 წლის 31 მარტის ჩათვლით მეორე მოსარჩელე შიდა ქართლისა და სამცხე-ჯავახეთის ოფისში, კომერციული ჯგუფის სპეციალისტად იქნა გადაყვანილი. დასაქმებულის ანაზღაურება 1400 ლარით განისაზღვრა.
4.4.4. დასაქმებულს 2016 წლის 1 აპრილიდან 2016 წლის 31 დეკემბრის ჩათვლით, ამავე თანამდებობაზე გაუგრძელდა შრომითი ხელშეკრულება.
4.4.5. 2016 წლის 1 ივლისის შეთანხმებით, დასაქმებულის ანაზღაურება - 1250 ლარით, ხელშეკრულების მოქმედების ვადა კი, 2016 წლის 31 დეკემბრის ჩათვლით განისაზღვრა.
4.4.6. დასაქმებულს 2016 წლის 1 ივლისის ხელშეკრულების მოქმედების ვადა 2017 წლის 28 თებერვლის, ხოლო შემდგომ 2017 წლის 30 აპრილის ჩათვლით გაუგრძელდა.
4.4.7. 2017 წლის 01 მაისის ხელშეკრულებით მეორე მოსარჩელესთან დადებული შრომითი ხელშეკრულება, უცვლელი პირობებით გაგრძელდა 31 მაისის ჩათვლით ხოლო 2019 წლის 17 მაისის გარიგებით ამავე წლის 30 ივნისამდე.
4.5. 2017 წლის 25 ივლისს მოსარჩელეებმა, მოპასუხეს შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძვლის წერილობითი დასაბუთების მოთხოვნით მიმართეს.
4.6. დასაქმებულის 2017 წლის 27 ივლისის საპასუხო წერილით მოსარჩელეებს განემარტათ, რომ მათთან შრომითი ურთიერთობა შეწყდა სშკ-ის 37.1. „ბ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე (შრომითი ურთიერთობის ვადის გასვლა),
4.7. მოპასუხე კომპანიის შიდა ქართლისა და სამცხე ჯავახეთის ოფისში კომერციული ჯგუფის სპეციალისტის თანამდებობას შეეცვალა დასახელება და შიდა ქართლისა და სამცხე ჯავახეთის რეგიონში კომერციის სპეციალისტის სახელწოდებით აღინიშნება. მხარეები არ დავობენ, რომ მათი ფუნქცია-მოვალებები ერთი და იგივეა.
4.8. მხარეთა შორის შრომითი ხელშეკრულების ერთ წელზე ნაკლები ვადით დადების გამამართლებელი ობიექტური გარემოების არსებობის დამადასტურებელი მტკიცებულება საქმეში არ წარდგენილა, ასეთ მითითებას არც მოპასუხის შესაგებელი არ შეიცავს.
4.9. საქმეში წარდგენილი საშტატო ნუსხით დასტურდება, რომ მოპასუხე კომპანიაში მოქმედი საშტატო ნუსხა მოსარჩელეების მიერ დაკავებულ თანამდებობას აღარ ითვალისწინებს.
4.10. სააპელაციო სასამართლოში გამართულ სხდომაზე მოსარჩელეებმა დააზუსტეს მოთხოვნა და, ნაცვლად სამსახურში აღდგენისა, კომპენსაციის განსაზღვრა ითხოვეს.
5. საკასაციო სასამართლოს არაერთი განმარტებით: „შრომითსამართლებრივი ურთიერთობა ეფუძნება მხარეთა თანასწორუფლებიანობის საფუძველზე ნების თავისუფალი გამოვლენის შედეგად მიღწეულ შეთანხმებას (სშკ-ის 2.2 მუხლი), თუმცა შრომითი ურთიერთობებისადმი წმინდა სახელშეკრულებო მიდგომის გამოყენება არ არის მიზანშეწონილი, რადგან კლასიკურად ასეთი ურთიერთობა მოიცავს მის მონაწილეთა შეთანხმებას თანაბარ საწყისებზე, მაშინ, როდესაც შრომით ურთიერთობაში ერთი პირი ნებაყოფლობით თანხმდება მეორის დაქვემდებარებაში ყოფნას“ (შდრ. სუსგ საქმე №ას-98-94-2016, 26 ივლისი, 2016 წელი). ამასთან, შრომითსამართლებრივ დავებში მნიშვნელოვანია, გამოირიცხოს დამსაქმებლის მიერ საკუთარი უფლების ბოროტად გამოყენება.
6. საკასაციო სასამართლო ყურადღებას მიაქცევს სსკ-ის 115-ე მუხლზე, რომლის თანახმად, სამოქალაქო უფლება უნდა განხორციელდეს მართლზომიერად. სასამართლოს უპირველესი ფუნქციაც სამოქალაქო უფლების მართლზომიერად განხორციელების უზრუნველყოფაა. ნებისმიერი დავის განხილვისას, როგორც წესი, სასამართლო ამოწმებს უფლების გამოყენების მართლზომიერების საკითხს, რის საფუძველზეც აფასებს მხარეთა მიერ სასამართლოს წინაშე დაყენებულ მოთხოვნათა მართებულობას. უფლების გამოყენების მართლზომიერების შესაფასებლად კი, აუცილებელია მისი გამოყენების განმაპირობებელი გარემოებების მართლზომიერების საკითხის შესწავლა. სამუშაოდან გათავისუფლების თაობაზე შრომითი დავის განხილვისას, სასამართლომ უნდა შეამოწმოს, თუ რამდენად მართლზომიერად მოქმედებდა დამსაქმებელი დასაქმებულის სამუშაოდან გათავისუფლებისას. აღნიშნული საკითხის გამორკვევა კი, შესაძლებელია მხოლოდ შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის თაობაზე ადმინისტრაციის ბრძანებაში მითითებული დასაქმებულის გათავისუფლების საფუძვლის კვლევის შედეგად“ (შდრ. სუსგ საქმე №1291-1312-2012, 10 იანვარი, 2014 წელი).
7. განსახილველ შემთხვევაში, კასატორის მტკიცებით, მხარეთა შორის არსებობდა განსაზღვრული ვადით დადებული ხელშეკრულება, რომლის მოქმედების ვადა ამოიწურა, რამაც დასაქმებულების გათავისუფლების კანონისმიერი საფუძველი შექმნა.
8. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ შრომითი ურთიერთობა არის შრომის ორგანიზაციული მოწესრიგების პირობებში, დასაქმებულის მიერ დამსაქმებლისათვის სამუშაოს შესრულება ანაზღაურების სანაცვლოდ. შრომითი ურთიერთობა წარმოიშობა მხარეთა თანასწორუფლებიანობის საფუძველზე, ნების თავისუფალი გამოვლენის შედეგად მიღწეული შეთანხმებით. შრომითი ხელშეკრულება მხარეებს შორის იდება წერილობითი ან ზეპირი ფორმით, განსაზღვრული, განუსაზღვრელი ან სამუშაოს შესრულების ვადით.
ამდენად, შრომის კანონმდებლობა ითვალისწინებს როგორც უვადო, ისე - განსაზღვრული ვადით შრომითი ხელშეკრულების გაფორმებას. ორგანული კანონით ორი ტიპის ვადიანი ხელშეკრულების გაფორმების შესაძლებლობაა განხილული: ა) ხელშეკრულება ფორმდება კონკრეტული კალენდარული ვადით; ბ) ხელშეკრულების ვადის განსაზღვრა უკავშირდება გარკვეულ მიზანს.
9. საკასაციო სასამართლო კასატორის ყურადღებას მიაქცევს სადავო პერიოდში მოქმედ, სშკ-ის მე-6 მუხლის 12 პუნქტზე (ამჟამად მოქმედი 12.3 მუხლი) (,,გარდა იმ შემთხვევისა, როდესაც შრომითი ხელშეკრულების ვადაა 1 წელი ან მეტი, შრომითი ხელშეკრულება განსაზღვრული ვადით იდება მხოლოდ მაშინ, როცა: ა) შესასრულებელია კონკრეტული მოცულობის სამუშაო; ბ) შესასრულებელია სეზონური სამუშაო; გ) სამუშაოს მოცულობა დროებით იზრდება; დ) ხდება შრომითი ურთიერთობის შეჩერების საფუძვლით სამუშაოზე დროებით არმყოფი დასაქმებულის ჩანაცვლება; ე) არსებობს სხვა ობიექტური გარემოება, რომელიც ამართლებს ხელშეკრულების განსაზღვრული ვადით დადებას“) და განმარტავს, რომ ზემოაღნიშნული ნორმა, განაპირობებს ერთ წელზე ნაკლები ვადით ხელშეკრულებების დადებას მხოლოდ შესაბამისი გარემოებების არსებობის შემთხვევაში, რაც შრომითი ურთიერთობების სტაბილურობასა და დასაქმებულთა სოციალურ დაცულობას უწყობს ხელს. კანონმდებლობით დადგენილი დასაქმებულთა უფლებების დაცვის აღნიშნული სტანდარტი სწორედ ხელშეკრულების ვადის განსაზღვრას უკავშირდება.
დამსაქმებელს შეზღუდული აქვს შესაძლებლობა, დასაქმებულთან მოკლევადიანი ხელშეკრულება გააფორმოს, როდესაც კანონით გათვალისწინებული გამონაკლისი შემთხვევა და საფუძველი არ არსებობს. სათანადო გარემოების დადასტურება დამსაქმებლის მტკიცების საგანში შემავალი გარემოებაა (შდრ. სუსგ საქმე №ას-118-118-2018, 27 თებერვალი, 2018 წელი).
10. საკასაციო სასამართლომ ერთ-ერთ საქმეში განმარტა, რომ შრომის კოდექსის მიხედვით, ერთ წელზე ნაკლები ვადით ხელშეკრულების დადება მხოლოდ ვადის განსაზღვრით, მიზნის მითითების გარეშე, დაუშვებელია, თუმცა ეს არ გულისხმობს, რომ კონკრეტული მიზნით განპირობებული ვადიანი ხელშეკრულების საერთო ხანგრძლივობა არ უნდა აჭარბებდეს ერთ წელს. შრომითი ურთიერთობის ხანგრძლივობა, ამ შემთხვევაში, უკავშირდება კონკრეტულ მიზანს და არა - კალენდარულ ვადას (იხ. სუსგ №ას-118-118-2018, 27 თებერვალი, 2018 წელი).
11. დადგენილია, რომ დასაქმებულებთან შრომითი ურთიერთობის დადების შესახებ შეთანხმებებში, დამსაქმებელს მოკლევადიანი შრომითი ხელშეკრულების სშკ-ის მე-6 მუხლის 12 პუნქტით (სადავო პერიოდში მოქმედი რედაქცია) განსაზღვრულ საფუძვლებზე არ მიუთითებია, შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო იზიარებს ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნას, რომ იმ პირობებში, როცა კანონი დამსაქმებელს ავალდებულებს დასაქმებულთან ვადიანი ხელშეკრულება გააფორმოს არანაკლებ ერთი წლით (გარდა გამონაკლისებისა, რაც მოცემულ შემთხვევაში, არ გვაქვს), მხარეთა შორის შრომითი ხელშეკრულების მოქმედების ერთ წლამდე ვადის განსაზღვრის შესახებ შეთანხმების პირობები, ეწინააღმდეგება კანონის დანაწესს და, მათი შეთანხმების მიუხედავად, ბათილია.
12. რაც შეეხება მოპასუხისთვის კომპენსაციის დაკისრების მართებულობას, საკასაციო სასამართლო ამ საკითხზეც იზიარებს სააპელაციო პალატის მსჯელობას და კასატორის ყურადღებას მიაქცევს სადავო პერიოდში მოქმედი სშკ-ის 38.8-ე მუხლზე (ამჟამად მოქმედი 48.8-ე მუხლი) რომლის მიხედვით, დასაქმებულის სამუშაოდან გათავისუფლების ბრძანების უკანონოდ (ბათილად) ცნობის შემთხვევაში, ზემოაღნიშნული ნორმა განსაზღვრავს დამსაქმებლის ვალდებულებას, რომელიც რამდენიმე შესაძლებლობას მოიცავს, კერძოდ, შრომის კოდექსი დამსაქმებელს ავალდებულებს, პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღადგინოს პირი, რომელსაც შეუწყდა შრომითი ხელშეკრულება ან უზრუნველყოს ის ტოლფასი სამუშაოთი, ან გადაუხადოს მას კომპენსაცია სასამართლოს მიერ განსაზღვრული ოდენობით. თუმცა, კანონმდებლის მიერ დადგენილი წესი არ შეიძლება იმგვარად განიმარტოს, რომ სასამართლოს, დისკრეციული უფლებამოსილებით, შეუძლია მოხმობილი ნორმის დანაწესის საკუთარი შეხედულებისამებრ გამოყენება.
სშკ დამსაქმებელს ავალდებულებს პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღადგინოს პირი, რომელსაც შეუწყდა შრომითი ხელშეკრულება ან უზრუნველყოს ის ტოლფასი სამუშაოთი, ან გადაუხადოს მას კომპენსაცია სასამართლოს მიერ განსაზღვრული ოდენობით.
მითითებული რეგულაციით დამსაქმებლისათვის დადგენილია უკანონოდ გათავისუფლებული დასაქმებულის პირვანდელ სამუშაოზე აღდგენა, ხოლო, თუკი აღნიშნული შეუძლებელია, მაშინ მომდევნო რიგითობით დადგენილი ვალდებულებების შესრულება (შდრ. სუსგ საქმე №ას-951-901-2015, 29 იანვარი, 2016 წელი; საქმე №ას-931-881-2015, 29 იანვარი, 2015 წელი).
12.1. ამასთან, უზენაესი სასამართლოს არაერთ განჩინებაშია აღნიშნული, რომ დასაქმებულის გათავისუფლების უკანონოდ (არამართლზომიერად) ცნობისას, თუკი ვერ ხდება მისი პირვანდელ მდგომარეობაში აღდგენა დაკავებულ ან მის ტოლფას პოზიციაზე, კომპენსაცია გაიცემა სამუშაოზე აღდგენის შეუძლებლობის შემთხვევაში, რომელიც შესაძლოა გაცილებით მეტი იყოს, ვიდრე სამუშაოზე აღდგენის შემთხვევაში დამსაქმებლისათვის დაკისრებული იძულებითი განაცდური.
ასეთ ვითარებაში ყოფილი დასაქმებულის ნაწილობრივი უფლებრივი რესტიტუცია ხდება, ამასთან, არა მხოლოდ კონკრეტული დამსაქმებლისათვის, არამედ ზოგადად შრომით ბაზარზე ერთგვარი „სანქციის“ სახესაც უნდა ატარებდეს დამსაქმებლისათვის დაკისრებული კომპენსაცია იმ კონტექსტში, რომ მომავალში არიდებულ იქნეს დასაქმებულთან შრომითი ურთიერთობის არამართლზომიერად შეწყვეტის შემთხვევები (საქმე №ას-1263-2018, 14.12.2018w).
კომპენსაციის, როგორც დასაქმებულის უფლებრივი რესტიტუციის საშუალების დადგენა და მისი ოდენობის განსაზღვრა კი, სასამართლოს დისკრეციაა, რა დროსაც გათვალისწინებული უნდა იქნეს, რომ შრომითსამართლებრივი კომპენსაცია ერთდროულად ფარავს იმ მატერიალურ დანაკარგს, რაც მხარემ უკანონოდ დათხოვნით განიცადა და რასაც საშუალოდ შესატყვისი სამსახურის მოძებნამდეც განიცდის, ასევე, იმ მორალურ ზიანს, რაც მას უკანონოდ დათხოვნით მიადგა.
ამავდროულად, გასათვალისწინებელია, უკანონოდ დათხოვნილი სუბიექტის ასაკი, კომპეტენცია, სამსახურის შოვნის პერსპექტივა, ოჯახური მდგომარეობა, სოციალური მდგომარეობა, ასევე, დამსაქმებლის ფინანსური მდგომარეობა და ა.შ. (იხ. საქართველოს შრომის სამართალი და საერთაშორისო შრომის სტანდარტები, გვ. 272).
მხედველობაშია მისაღები, რომ კომპენსაციის ზოგადი მიზანი და ორიენტირი არის ის, რომ მან დაფაროს დროის ის მონაკვეთი (მინიმალურად), რაც საჭირო იქნებოდა ახალი სამსახურის მოსაძებნად. გამომდინარე იქიდან, რომ შრომის კოდექსი არ განსაზღვრავს კომპენსაციის ოდენობას, მისი დადგენა ყოველი კონკრეტული საქმის ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით ხორციელდება (შდრ. სუსგ საქმე Nას-1623-2018, 29 იანვარი, 2019 წელი, 115-ე, 117-ე, 118-ე პუნქტები; სუსგ საქმე Nას-267-2021, 11 ივნისი, 2021 წელი).
12.2. ზემოაღნიშნული მსჯელობის გათვალისწინებით, საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო პალატის დასკვნას მოპასუხეებისთვის კომპენსაციის დაკისრების მართებულობის შესახებ და მიიჩნევს, რომ იმ მატერიალური დანაკარგის გათვალისწინებით, რაც მოსარჩელეებმა/დასაქმებულებმა განიცადეს და რასაც ისინი საშუალოდ შესატყვისი სამსახურის მოძებნამდე კვლავ განიცდიან, კომპენსაციის სახით განსაზღვრული თანხა 18 თვის ხელფასის მოცულობით, (თითოეულისთვის - 22 500 ლარი) სამართლიანი და ადეკვატურია.
13. ამდენად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო პალატამ მართებულად გამოიყენა და განმარტა სადავო პერიოში მოქმედი შრომის კოდექსის 37.1 მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტი, ამავე კოდექსის 38.8 მუხლი, ასევე მართებულად განახორციელა ის საპროცესო მოქმედებები, რომლებიც მხარეთა თანასწორუფლებიანობის პირობებში, საჭირო იყო საქმის გარემოებათა დადგენისა და, მხარეთათვის დაკისრებული მტკიცების ტვირთის შესაბამისად, მათ მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებების შეფასებისათვის, რაც ცხადყოფს, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული საპროცესო დარღვევებით. ვერც კასატორები მიუთითებენ რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე.
14. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების საფუძვლით, ვინაიდან სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან. ასევე არაა წარმოდგენილი დასაბუთებული პოზიცია ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის ევროპულ კონვენციასთან ან/და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობის საფუძვლით.
15. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლოს დასკვნები არსებითად სწორია, ხოლო კასატორმა ვერ დაძლია გასაჩივრებული განჩინების დასაბუთება დამაჯერებელი და სარწმუნო მტკიცებულებებით და შესაბამისად არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის კანონისმიერი საფუძველი.
16. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნა მიჩნეული, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 2250 ლარის (საგადახდო დავალება #---, გადახდის თარიღი 17.06.2020წ.), 70% - 1575 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი -----, მიმღების ანგარიშის №----, სახაზინო კოდი ------;
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე, 408.3, 284-ე, 285-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა :
1.შპს ,,ს-----ს მ------იის“ საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;
2. შპს ,,ს------ს მ------ას“ (ს/კ -----) დაუბრუნდეს მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, 2250 ლარის (საგადახდო დავალება #---, გადახდის თარიღი 17.06.2020წ.), 70% - 1575 ლარი, შემდეგი ანგარიშიდან: თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი -----, მიმღების ანგარიშის №-----, სახაზინო კოდი ------;
3. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.
მოსამართლეები : ვლადიმერ კაკაბაძე
გიორგი მიქაუტაძე
მირანდა ერემაძე
