საქმე № ას-136-2021 5 აპრილი, 2022 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მირანდა ერემაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები:ვლადიმერ კაკაბაძე,

ლევან მიქაბერიძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი – ი. ფ-ძე (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – გ. თ-ლი (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 28 ოქტომბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

საკითხი, რომელზედაც მიღებულ უნდა იქნეს განჩინება - საკასაციო საჩივრის არსებითი შემოწმება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. მოსარჩელის მოთხოვნა

1.1. გ. თ-მა (შემდგომში „მოსარჩელე“) სარჩელი აღძრა სასამართლოში ი. ფ-ის (შემდგომში „მოპასუხე“, „კასატორი“ ან „საკასაციო საჩივრის ავტორი“), მ. ა-სა (ქორწინებამდელი გვარი - კ-ნა) და გ. ა-ის (შემდგომში „თავდაპირველი მოპასუხეები“ ან „ა-ბი“) მიმართ და მოითხოვა 2016 წლის 5 მაისს მასსა და მოპასუხეს შორის, ასევე, 2016 წლის 16 ივნისს, ერთი მხრივ, მოპასუხესა და მეორე მხრივ, თავდაპირველ მოპასუხეებს შორის დადებული უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულებების ბათილად ცნობა.

1.2. მოსარჩელის განცხადებით, იგი ქ. თბილისში, ----- ქუჩა N---ში მდებარე 69 კვ.მ საცხოვრებელი ბინის (საკადასტრო კოდი: -----) (შემდგომში „სადავო უძრავი ქონება“, „სადავო ქონება“ ან „სადავო ბინა“) 2/3 წილის მესაკუთრე იყო, ხოლო 1/3 ნაწილის მესაკუთრეები იყვნენ მისი ძმის ყოფილი ცოლი და ძმისშვილი, ა-ები.

1.3. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2015 წლის 5 მარტის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით, სადავო ბინის ა-ების კუთვნილ 1/3 ნაწილზე მოსარჩელეს მოპოვებული აქვს უპირატესი შესყიდვის უფლება, თუმცა გადაწყვეტილების აღსრულება იქცა პრობლემად, ვინაიდან მოსარჩელის ყოფილი რძალი და ძმისშვილი ცხოვრობენ მოსკოვში და მოსარჩელეს მათთან დაძაბული ურთიერთობა აქვს. მოსარჩელის ადვოკატი ცდილობდა ეპოვნა მარტივი გზა, რათა მოსარჩელეს სადავო ქონების 1/3 ნაწილზეც მიეღო საკუთრების უფლება. სწორედ ამ მიზნით, მან (ადვოკატმა) მოსარჩელეს გააცნო მოპასუხე, რომელიც დაუახლოვდა მოსარჩელეს და მოიპოვა მისი ნდობა. იგი დაჰპირდა მოსარჩელეს პრობლემის მოგვარებას, დაარწმუნა, რომ ამისათვის საჭირო იყო სადავო ბინის ნაწილის ფიქტიური მესაკუთრე თვითონ გამხდარიყო და შემდგომ ა-საც შეეთავაზებინა მათი კუთვნილი წილის მისთვის მიყიდვა, შემდგომ კი, მთლიან ქონებას ისევ უკან გადაუფორმებდა მოსარჩელეს. ამ მიზნით, მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის 2016 წლის 6 მაისს დაიდო უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლის მიხედვით, მოსარჩელემ, თითქოსდა, მიჰყიდა მოპასუხეს თავისი კუთვნილი წილი, რაშიც მოპასუხემ მას, თითქოსდა, გადაუხადა 50 000 აშშ დოლარი. სინამდვილეში კი, მოპასუხემ მოსარჩელე მოატყუა და ამ გზით მიიღო სადავო ბინაზე საკუთრების უფლება. მოსარჩელემ შეიტყო, რომ მოპასუხემ ა-ის კუთვნილი წილის საკუთრებაში აღრიცხვაც შეძლო მათთან ფიქტიურად გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულებით და ყოველგვარი თანხის გადახდის გარეშე სადავო უძრავი ქონების მესაკუთრე გახდა. შემდეგ კი, აღნიშნული ქონება მიკროსაფინანსო ორგანიზაციიდან აღებული სესხის უზრუნველსაყოფად იპოთეკით დატვირთა.

1.4. მოსარჩელის განცხადებით, მას არ ჰქონდა თავისი წილი ქონების გასხვისების სურვილი, პირიქით, აპირებდა, შეესყიდა ა-ის კუთვნილი წილიც და აღნიშნული ბინა სასტუმროს ტიპის საცხოვრებლად გადაეკეთებინა.

1.5. სადავო ბინაზე გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულებები მოსაჩვენებლად დადებულია და არსებობს მათი ბათილობის ფაქტობრივ-სამართლებრივი საფუძველი.

2. მოპასუხეების პოზიცია

2.1. მოპასუხემ წარდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ მოსარჩელისა და ა-გან უძრავი ქონების შესყიდვის მიზანი დამატებითი შემოსავლის მიღება იყო - მას სურდა პატარა სასტუმროს მოწყობა, ვინაიდან ოჯახში არიან უმუშევრები. ხელშეკრულების გაფორმების დღეს მოპასუხემ მოსარჩელეს ხელზე გადასცა 50 000 აშშ დოლარი, თუმცა მოსარჩელემ ითხოვა ბინაში ერთი თვით დარჩენა, ხოლო შემდეგ დათქმულ დროს არ დაცალა ბინა, მოითხოვა ნასყიდობის თანხის დამატება, რაზეც უარი მიიღო და რის გამოც, მოპასუხემ პოლიციაში შეიტანა განცხადება მისი გამოსახლების მოთხოვნით.

2.2. მოპასუხის მოსაზრებით, მოსარჩელე არასათანადო მოსარჩელეა და არ აქვს უფლება მოპასუხესა და ა-ებს შორის დადებული ხელშეკრულების ბათილად ცნობა მოითხოვოს.

2.3. თავდაპირველ მოპასუხეებს სარჩელზე შესაგებელი არ წარუდგენიათ.

2.4. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2018 წლის 22 ნოემბრის მთავარ სხდომაზე ა-ბის წარმომადგენელმა განმარტა, რომ თავდაპირველი მოპასუხეები უდავოდ ხდიან სარჩელში მითითებულ ყველა ფაქტობრივ გარემოებას. ამასთან, მიუთითა მ. ა-ას განმარტებაზე, რომ მას ხელი არ მოუწერია სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულებაზე.

3. საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება

3.1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2018 წლის 27 დეკემბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა; ბათილად იქნა ცნობილი მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის სადავო უძრავი ქონების 2/3 ნაწილზე 2016 წლის 5 მაისს გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულება, ასევე მოპასუხესა და ა-ებს შორის ქონების 1/3 წილზე 2016 წლის 16 ივნისს გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულება. ამავე გადაწყვეტილებით სადავო ქონების 2/3 ნაწილი საკუთრების უფლებით აღირიცხა მოსარჩელის სახელზე, ხოლო ქონების 1/3 ნაწილზე თანამესაკუთრეებად ცნობილი იქნენ თავდაპირველი მოპასუხეები (ა-ები).

4. მოპასუხის სააპელაციო საჩივარი

4.1. გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხემ, მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

5. სააპელაციო სასამართლოს განჩინება და დასკვნები

5.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 28 ოქტომბრის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა. უცვლელი დარჩა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.

5.2. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

5.2.1. საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2012 წლის 27 ივლისის ამონაწერის მიხედვით, სადავო უძრავი ქონების 2/3 წილის მესაკუთრეა მოსარჩელე, ხოლო 1/3 ნაწილისა - მოსარჩელის ყოფილი რძალი და ძმისშვილი (ა-ები);

5.2.2. საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2016 წლის 20 ივლისის ამონაწერის მიხედვით, სადავო ქონება საკუთრების უფლებით აღრიცხულია მოპასუხის სახელზე, ხოლო უფლების დამდგენ დოკუმენტებად მითითებულია საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2016 წლის 5 ივლისის გადაწყვეტილება და 2016 წლის 16 ივნისის უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება.

5.2.3. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2015 წლის 27 ივნისის დაუსწრებელი გადაწყვეტილებით მოსარჩელის სარჩელი ა-ბის მიმართ აუქციონის გზით საზიარო უფლების გაუქმების შესახებ დაკმაყოფილდა. დადგინდა საზიარო უფლების გაუქმება მხარეთა შორის მათ თანასაკუთრებაში არსებულ სადავო უძრავ ქონებაზე საზიარო საგნის აუქციონზე იძულებითი რეალიზაციის გზით და განისაზღვრა, რომ საზიარო საგნის გაყიდვით ამონაგები თანხა მათ შორის უნდა განაწილებულიყო კუთვნილი წილების მიხედვით, შესაბამისად, ამონაგები თანხიდან მოსარჩელეს მიეკუთვნებოდა 2/3 წილი, ხოლო მოპასუხეებს - 1/3 წილი. მოსარჩელის სარჩელი ა-ბის მიმართ წილის უპირატესი შესყიდვის უფლების დადგენის შესახებ მოთხოვნის ნაწილში არ დაკმაყოფილდა.

5.2.4. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2015 წლის 5 მარტის დაუსწრებელი გადაწყვეტილებით გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 27 ივნისის გადაწყვეტილება წილზე უპირატესი შესყიდვის უფლების დადგენაზე უარის თქმის ნაწილში და მიღებული იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც მოსარჩელეს მიეცა სადავო უძრავი ქონებიდან ა-ის კუთვნილი 1/3 წილის უპირატესი შესყიდვის უფლება. აღნიშნული გადაწყვეტილება შესულია კანონიერ ძალაში;

5.2.5. 2016 წლის 5 მაისს მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის გაფორმდა უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლის თანახმად, მოპასუხემ სადავო უძრავი ქონებიდან იყიდა მოსარჩელის კუთვნილი 2/3 წილი და აღრიცხა მის საკუთრებად.

5.2.6. 2016 წლის 11 ივნისს ნოტარიულად დამოწმებული მინდობილობის მიხედვით, ა-ბმა მოპასუხეს მიანიჭეს უფლებამოსილება: იყოს მათი წარმომადგენელი და ინტერესების დამცველი საქართველოს ყველა კომპეტენტურ ორგანიზაცია-დაწესებულებაში, იუსტიციის სახლში, იურიდიული და ფიზიკური პირების წინაშე, სანოტარო ბიუროში, რათა დადოს მათ საკუთრებაში არსებული სადავო უძრავი ქონების წილებთან დაკავშირებული კანონით გათვალისწინებული გარიგებები. აღნიშნული დავალების შესრულებისათვის მინდობილ პირს მიეცა უფლებამოსილება მარწმუნებლების მაგივრად მოაწეროს ხელი ყიდვა-გაყიდვის ყველა აუცილებელ დოკუმენტს, საკუთარ სახელზე გაფორმების (საკუთარ თავთან ყიდვა-გაყიდვის გარიგების დადების) უფლებით და განახორციელოს ყველა ფორმალობა და კანონით გათვალისწინებული ნებისმიერი პროცედურა, რაც საჭირო არ არის დაკისრებული უფლებამოსილებების განხორციელებისათვის;

5.2.7. 2016 წლის 16 ივნისს მოპასუხემ, როგორც „მყიდველმა“ და როგორც ა-ის წარმომადგენელმა შეიძინა ა-ის თანასაკუთრებაში არსებული სადავო უძრავი ქონების 1/3 ნაწილი;

5.2.8. მოპასუხესა და შპს „მ----სო ო---ია თ----ტს“ შორის 2016 წლის 18 ივლისს გაფორმდა საკრედიტო ხელშეკრულება, რომლის უზრუნველსაყოფად იმავე დღეს იპოთეკით დაიტვირთა მოპასუხის საკუთრებაში არსებული სადავო უძრავი ქონება.

5.2.9. სადავო მისამართზე მდებარე 79.27 კვ.მ სარდაფის (საკადასტრო კოდი: -----) მესაკუთრეა მოსარჩელე;

5.2.10.თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2016 წლის 14 ნოემბრის გადაწყვეტილებით, მოპასუხის სარჩელი დაკმაყოფილდა, მოსარჩელის უკანონო მფლობელობიდან გამოთხოვილ იქნა სადავო მისამართზე მდებარე უძრავი ქონება. აღნიშნული გადაწყვეტილება შესულია კანონიერ ძალაში და აღსრულებულია.

5.3. საპელაციო სასამართლომ მიუთიუთა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4, 102-ე მუხლზე, სამოქალაქო კოდექსის 429-ე, 477-ე, 624-ე მუხლებზე და დაასკვნა, რომ სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულებებში მყიდველის მიერ თანხის გადახდასთან დაკავშირებული დებულებები (პირველ ხელშეკრულებაში გაკეთებული ჩანაწერი - „ნასყიდობის საფასური მყიდველის მიერ სრულად არის გადახდილი“, მეორე ხელშეკრულებაში არსებული მითითება - „მყიდველი ნასყიდობის ფასს გადაიხდის ამ ხელშეკრულების სანოტარო წესით გაფორმებისთანავე“) ფორმალურ ხასიათს ატარებს და სინამდვილეს არ ასახავს. აღნიშნული ჩანაწერების საპირისპიროდ სასამართლო მიუთითებს თავად მოპასუხის ახსნა-განმარტებაზე, სადაც იგი აღნიშნავს, რომ თანხა, რომელიც გადაიხადა, გაატანა მოსკოვში მიმავალ ავტობუსის მძღოლებს, რომელთაც იგი გადასცეს ა-ბს და სანაცვლოდ გამოატანეს სანოტარო წესით დამოწმებული მინდობილობები. სასამართლო მიუთითებს სასამართლო სხდომაზე დაკითხულ მოწმეთა ურთიერთსაპირისპირო ჩვენებებზეც და დადგენილად მიიჩნევს, რომ მოპასუხეს ნასყიდობის საგნის საფასური მოსარჩელისთვის არ გადაუხდია. ამასთან, მოპასუხის მიერ ა-ვის ნასყიდობის თანხის გადახდა არ დასტურდება სხვა რაიმე მტკიცებულებითაც.

5.4. სააპელაციო პალატამ მიუთითა სასამართლოს 2015 წლის 5 მარტის კანონიერ ძალაში შესულ გადაწყვეტილებაზე და აღნიშნა, რომ მითითებული გადაწყვეტილებით მოსარჩელეს მიეცა ა-ბის კუთვნილი წილის უპირატესი შესყიდვის უფლება. შესაბამისად, ის გარემოება, რომ მოპასუხე ა-ბს დაუკავშირდა მოსარჩელის მეშვეობით, ვერ განიხილება სასამართლოთი მინიჭებული უპირატესი შესყიდვის უფლების გამოყენებაზე უარის თქმად. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა მოსარჩელის განცხადება, რომ ორივე ნასყიდობის ხელშეკრულების დადების მიზანი იყო მოსარჩელის მიერ ბინის ორივე ნაწილზე საკუთრების უფლების მოპოვება, რაც გამორიცხავს უპირატესი შესყიდვის უფლებაზე უარის თქმას.

5.5. სასამართლომ ნასყიდობის თანხის გადახდის დამადასტურებელ მტკიცებულებად არ მიიჩნია მოპასუხის შემოსავლების ამსახველი დოკუმენტი, მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 477-ე მუხლზე (ნასყიდობის ხელშეკრულებით გამყიდველი მოვალეა გადასცეს მყიდველს საკუთრების უფლება ქონებაზე, მასთან დაკავშირებული საბუთები და მიაწოდოს საქონელი; მყიდველი მოვალეა გადაუხადოს გამყიდველს შეთანხმებული ფასი და მიიღოს ნაყიდი ქონება) და აღნიშნა, რომ ვინაიდან წინამდებარე დავა წარმოშობილია მხარეთა შორის დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულებებიდან და სადავოა მყიდველის მიერ შეთანხმებული ფასის გადახდის ფაქტი, მყიდველის ფინანსური შემოსავალი ნასყიდობის ფასის გადახდის უტყუარ მტკიცებულებად ვერ განიხილება. მოპასუხემ ვერ დაადასტურა მის მიერ ვალდებულების შესრულების ფაქტი ან იმ გარემოებათა არსებობა, რომლებიც გამორიცხავდა ფულადი ვალდებულების შესრულებას.

5.6. სააპელაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 54-ე, 56-ე მუხლებით და დაადგინა, რომ სადავო ხელშეკრულებების გაფორმებისას მხარეთა ნებას არ წარმოადგენდა ნასყიდობის ხელშეკრულებების დადება და აღნიშნული გარიგებებით მათი მოჩვენებითი ნება გამოვლინდა.

6. მოპასუხის საკასაციო საჩივრის მოთხოვნა და საფუძვლები:

6.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 28 ოქტომბრის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხემ, მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

6.2. საკასაციო საჩივრის ავტორის განცხადებით, სასამართლოებმა დაარღვიეს საპროცესოსამართლებრივი ნორმები და არ მიაქციეს ყურადღება იმას, რომ თავდაპირველ მოპასუხეებს არც სარჩელი წარმოუდგენიათ და არც სასამართლო პროცესზე ყოფილან მოწვეული კანონით დადგენილი წესით. სასამართლოებმა არ გაითვალისწინეს ის გარემოებაც, რომ მ. თ-ის მიერ წარდგენილი რწმუნებულება არ იყო გაცემული მ. კ-ას (ა-ას) მიერ, ამასთან, საქმეში არ მოიპოვება მტკიცებულება, რომელიც მოპასუხეებისთვის სასარჩელო გზავნილის ჩაბარებას დაადასტურებდა.

6.3. სასამართლოებმა არასწორად დაადგინეს, რომ მოპასუხეს არ გადაუხდია უძრავი ქონების ნასყიდობის თანხა და სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულებები მოსაჩვენებლად დადებული გარიგებებია. კანონის არცერთი ნორმა არ ავალდებულებს მყიდველს საბანკო დაწესებულების მეშვეობით გადარიცხოს ნასყიდობის თანხა. ნასყიდობის ხელშეკრულებაზე ხელის მოწერა და ნების გამოხატვა გარიგების შინაარსსა და თანხის მიღებაზე საკმარისია იმისათვის, რომ ნასყიდობის ხელშეკრულება დადებულად ჩაითვალოს. კასატორის მოსაზრებით, თუ მხარეები შეთანხმებული იყვნენ იმაზე, რომ ნასყიდობის ხელშეკრულებებს არ მოჰყვებოდა იურიდიული შედეგი, მაშინ ისმის კითხვა, რატომ აღძრა მოპასუხემ სარჩელი მოსარჩელის სადავო უძრავი ქონებიდან გამოსახლების მოთხოვნით და რატომ გაიღო ამ საკითხის მოგვარებისთვის ხარჯი, დრო და ენერგია.

6.4. სასამართლომ არასწორად დაასკვნა, რომ კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების შესაბამისად, მოსარჩელეს ა-ბის კუთვნილი 1/3 წილის შესყიდვის უპირატესი უფლება ჰქონდა, რაც მისივე მითითებით, ამყარებს იმ მოსაზრებას, რომ ა-ები თავიანთ წილს მოსარჩელის გარდა სხვა პირზე ვერ გაასხვისებდნენ. სინამდვილეში კი, კასატორის აზრით, სადავო ქონებაზე წილის უპირატესი შესყიდვის უფლება მოსარჩელემ დაკარგა მას შემდეგ, რაც თავისი წილი ქონება გაასხვისა მოპასუხეზე და ეს უფლება ავტომატურად გადავიდა მყიდველზე (მოპასუხეზე). ამასთან, მოპასუხე არასდროს ყოფილა ინფორმირებული იმის შესახებ, რომ მოსარჩელეს სადავო ბინის 1/3 ნაწილის უპირატესი შესყიდვის უფლება ჰქონდა. ამის შესახებ არც მოსარჩელეს უთქვამს მისთვის და აღნიშნულის თაობაზე მხოლოდ სარჩელის აღძვრის შემდგომ შეიტყო. უპირატესი შესყიდვის უფლების არსებობა არ ნიშნავს შესყიდვას, რადგან ა-ბსა და მოსარჩელეს შორის არასოდეს გაფორმებულა ნასყიდობის ხელშეკრულება და არც თანხის გადახდის დამადასტურებელი რაიმე მტკიცებულება წარმოუდგენია მოსარჩელეს.

6.5. სასამართლოები არასწორად აყენებენ ეჭვქვეშ მოპასუხის მიერ ა-ვის ნასყიდობის თანხის გადახდას და არ ითვალისწინებენ იმ გარემოებას, რომ, რომ არა თანხის მათთვის გაგზავნა, ა-ები სრულიად უცხო ადამიანის სახელზე არ გასცემდნენ მინდობილობას და არ მისცემდნენ მას ქონების საკუთრებაში დარეგისტრირების უფლებას. სასამართლოებმა ასევე არ გაითვალისწინეს მოწმეთა ჩვენებები, რომლებიც ადასტურებენ, რომ მოპასუხემ ნასყიდობის თანხა ა-ებს ქ. მოსკოვში გაუგზავნა ავტობუსის მძღოლის მეშვეობით.

6.6. თავდაპირველად სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატა შედგებოდა შემდეგი წევრებისგან: მ. გ-ლი, დ. ბ-ლი და ქ. დ-ძე. 2020 წლის 8 ოქტომბერს მოსამართლე ქ. დ-ძე ჩაანაცვლა ო. ს-ამ, რომელსაც საქმე ფაქტობრივად არ მოუსმენია, არც სასამართლოს დაუწყია საქმის განხილვა მოსამართლის შეცვლის გამო, რის გამოც დაირღვა საპროცესო სამართლებრივი ნორმები (საქმის მოსმენა სასამართლოს უნდა დეწყო თავიდან მოსამართლის შეცვლის გამო).

7. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი

7.1. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 26 აპრილის განჩინებით საკასაციო საჩივარი წარმოებაში იქნა მიღებული სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის შესამოწმებლად

7.2. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 23 მარტის განჩინებით საკასაციო საჩივარი დასაშვებად იქნა ცნობილი.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, მტკიცებულებათა გაანალიზებისა და საკასაციო საჩივრის სამართლებრივი დასაბუთებულობის არსებითად განხილვის გზით შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ მოპასუხის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგი არგუმენტაციით:

8. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილით, საკასაციო სასამართლო გადაწყვეტილებას ამოწმებს საკასაციო საჩივრის ფარგლებში, ამავე კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილით, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლო გადაწყვეტილებებში და სხდომის ოქმებში. გარდა ამისა, შეიძლება მხედველობაში იქნეს მიღებული ამ კოდექსის 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები; ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

9. საკასაციო სასამართლოს შეფასებით, კასატორს ნაწილობრივ დასაბუთებული შედავება აქვს წარმოდგენილი.

10. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მხარეთა შორის დავის განხილვისას სასამართლოს უპირველესი ამოცანაა, დაადგინოს რას ითხოვს მოსარჩელე მოპასუხისაგან და რის საფუძველზე, ანუ რა ფაქტობრივ გარემოებებზე ამყარებს მოსარჩელე თავის მოთხოვნას. სასამართლომ მხარის მიერ მითითებული მოთხოვნის ფარგლებში უნდა მოძებნოს სამართლებრივი ნორმა, რომელიც იმ შედეგს ითვალისწინებს, რომლის მიღწევაც მხარეს სურს. მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად განხილული ნორმა შეიცავს იმ აღწერილობას (ფაქტობრივ შემადგენლობას), რომლის შემოწმებაც სასამართლოს ვალდებულებაა და რომელიც უნდა განხორციელდეს ლოგიკური მეთოდების გამოყენებით, ანუ სასამართლომ უნდა დაადგინოს ამა თუ იმ ნორმაში მოყვანილი აბსტრაქტული აღწერილობა რამდენად შეესაბამება კონკრეტულ სიტუაციას და გამოიტანოს შესაბამისი დასკვნები. ის მხარე, რომელსაც აქვს მოთხოვნა მეორე მხარისადმი, სულ მცირე, უნდა უთითებდეს იმ ფაქტობრივ შემადგენლობაზე, რომელსაც სამართლის ნორმა გვთავაზობს (სუსგ საქმე Nას-251-2018, 08.02.2022 წ.).

11. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ საქმის განმხილველი სასამართლო შეზღუდულია მხოლოდ მხარის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებებით, რაც შეეხება სამართლის ნორმების გამოყენებას, სასამართლო, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, ადგენს თუ რა სამართლებრივი ურთიერთობა არსებობს მხარეთა შორის და ამ ურთიერთობის მარეგულირებელი სამართლებრივი ნორმების საფუძველზე აკმაყოფილებს ან არ აკმაყოფილებს სარჩელს. მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობის შეფასება შედის სასამართლოს კომპეტენციაში, თუმცა, საქმეზე გადაწყვეტილება მიღებულ უნდა იქნეს შეჯიბრებითობის პრინციპის სრულად რეალიზაციის პირობებში. სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობა აგებულია რა დისპოზიციურობისა და შეჯიბრებითობის პრინციპებზე, პირის დარღვეული ან სადავოდ ქცეული უფლების დაცვა ამავე პირის ნებაზეა დამოკიდებული. მხარეები სამოქალაქო სამართალწარმოებაში თვითონვე განსაზღვრავენ დავის საგანს და თვითონვე იღებენ გადაწყვეტილებას სარჩელის შეტანის შესახებ (სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-3, მე-4 მუხლები), რაც კანონის მოთხოვნათა დაცვით (ამავე კოდექსის 178-ე მუხლი) უნდა აისახოს მხარეთა მიერ სასამართლოში წარდგენილ სარჩელში (იხ.: სუსგ საქმე Nას-1163-2018, 08.02.2019 წ.; საქმე Nას-495-2020, 23.10.2020 წ).

12. განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო პალატის შეფასების საგანი სადავო ხელშეკრულებების, როგორც მოჩვენებითი გარიგებების ბათილად ცნობის სამართლებრივი წინაპირობების არსებობის შემოწმებაა. კერძოდ, სადავოა მოსარჩელესა და მოპასუხეს, ასევე მოპასუხესა და ა-ებს შორის გარიგებების დადებისას მხარეთა ნების გამოვლენის ნამდვილობა, რადგან მოსარჩელე სწორედ დასახელებული გარიგებების ბათილად ცნობასა და სადავო უძრავ ქონებაზე საკუთრების უფლების აღდგენას ითხოვს.

13. საკასაციო სასამართლო ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ მოსარჩელის ზემოაღნიშნული მოთხოვნა აღიარებითი ხასიათისაა და საკითხის გადაწყვეტისას, ბათილობის საფუძვლის არსებობასთან ერთად, უნდა არსებობდეს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 180-ე მუხლით გათვალისწინებული მოსარჩელის მოთხოვნის ნამდვილი იურიდიული ინტერესი. „დავის მიმართ იურიდიული ინტერესის არსებობის შემოწმება განეკუთვნება სამართლის საკითხს, შესაბამისად, ვიდრე საქმის განმხილველი სასამართლო შეამოწმებდეს სარჩელის საფუძვლიანობას, მნიშვნელოვანია პასუხი გაეცეს მთავარ კითხვებს: აქვს მოსარჩელეს ნამდვილი იურიდიული ინტერესი დავის მიმართ? უზრუნველყოფს მოსარჩელის მოთხოვნა ამ ინტერესის დაკმაყოფილებას?...სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 180-ე მუხლი ადგენს აღიარებითი სარჩელის იურიდიული ინტერესის განმსაზღვრელ კრიტერიუმებს რომელთაც განეკუთვნება შემდეგი: ა) მოსარჩელეს უნდა ედავებოდნენ უფლებაში; ბ) დავის არსებობა უნდა ქმნიდეს მოსარჩელის უფლების მომავალში დარღვევის რეალურ საშიშროებას; გ) აღიარებითი სარჩელის გადაწყვეტა დავის გადაწყვეტის საუკეთესო საშუალება უნდა იყოს, კერძოდ, გადაწყვეტილების შედეგად სრულად გარკვეული შედეგი უნდა დგებოდეს მხარისათვის, აღიარებითი სარჩელის დაკმაყოფილება უნდა ქმნიდეს იმ უფლებისა თუ ურთიერთობის განსაზღვრულობას, რაც მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის წარმოშობილი დავის გამო ირღვევა“ (იხ. სუსგ №ას-838-802-2014, 19/03/2015 წ.).

14. განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელის მიზანია სადავო უძრავ ქონებაზე საკუთრების უფლების აღდგენა (მიკუთვნებითი მოთხოვნა), შესაბამისად, მოცემული დავის ფარგლებში, შესამოწმებელია უძრავ ნივთზე დადებული თითოეული გარიგების ბათილად ცნობის მიმართ არსებობს თუ არა მოსარჩელის ნამდვილი იურიდიული ინტერესი.

15. პირველ რიგში, საკასაციო სასამართლო შეაფასებს სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებულ განჩინების საფუძვლიანობას მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის 2016 წლის 5 მაისს დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილობის ნაწილში და ამ მიზნით, მიუთითებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ უდავოდ დადგენილ და მხარეთა მიერ შეუდავებელ შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებზე:

15.1. საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2012 წლის 27 ივლისის ამონაწერის მიხედვით, სადავო უძრავი ქონების 2/3 წილის მესაკუთრეა მოსარჩელე, ხოლო 1/3 ნაწილისა - ა-ები;

15.2. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2015 წლის 27 ივნისის დაუსწრებელი გადაწყვეტილებით მოსარჩელის სარჩელი ა-ბის მიმართ აუქციონის გზით საზიარო უფლების გაუქმების შესახებ დაკმაყოფილდა. დადგინდა საზიარო უფლების გაუქმება მხარეთა შორის მათ თანასაკუთრებაში არსებულ სადავო უძრავ ქონებაზე საზიარო საგნის აუქციონზე იძულებითი რეალიზაციის გზით და განისაზღვრა, რომ საზიარო საგნის გაყიდვით ამონაგები თანხა მათ შორის უნდა განაწილებულიყო კუთვნილი წილების მიხედვით, შესაბამისად, ამონაგები თანხიდან მოსარჩელეს მიეკუთვნებოდა 2/3 წილი, ხოლო ა-ებს - 1/3 წილი. მოსარჩელის სარჩელი ა-ის მიმართ წილის უპირატესი შესყიდვის უფლების დადგენის შესახებ მოთხოვნის ნაწილში არ დაკმაყოფილდა.

15.3. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2015 წლის 5 მარტის დაუსწრებელი გადაწყვეტილებით გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 27 ივნისის გადაწყვეტილება წილზე უპირატესი შესყიდვის უფლების დადგენაზე უარის თქმის ნაწილში და მიღებული იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც მოსარჩელეს მიეცა სადავო უძრავი ქონებიდან ა-ის კუთვნილი 1/3 წილის უპირატესი შესყიდვის უფლება. აღნიშნული გადაწყვეტილება შესულია კანონიერ ძალაში;

15.4. 2016 წლის 5 მაისს მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის გაფორმდა უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლის თანახმად, მოპასუხემ სადავო უძრავი ქონებიდან იყიდა მოსარჩელის კუთვნილი 2/3 წილი და აღრიცხა მის საკუთრებად.

16. მოსარჩელე ზემოაღნიშნული გარიგების მოჩვენებით ხასიათზე მიუთითებს. მოჩვენებით დადებული გარიგების ბათილად ცნობის საკითხს კი, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლის პირველი ნაწილი არეგულირებს, რომლის თანახმად, ბათილია გარიგება, რომელიც დადებულია მხოლოდ მოსაჩვენებლად, იმ განზრახვის გარეშე, რომ მას შესაბამისი იურიდიული შედეგები მოჰყვეს.

17. დასახელებული ნორმის მიხედვით, გარიგების მოჩვენებით ხასიათს განაპირობებს მხარეთა განზრახვა, გარიგების დადებით მიაღწიონ მიზანს, რომელიც არ შეესაბამება ამ გარიგების შინაარსიდან გამომდინარე, იურიდიულ შედეგს. ამდენად, მოჩვენებითი გარიგების დადებით ორივე მხარე მოქმედებს საერთო მიზნით და ურთიერთშეთანხმებით. როგორც პრაქტიკა გვიჩვენებს, მოჩვენებითი გარიგების დადება დაკავშირებულია მესამე პირებთან არსებულ ურთიერთობასთან მათი მოტყუების, პასუხისმგებლობისათვის თავის არიდებისა თუ სხვა მიზნით.

18. ამასთან, როგორც წესი, მოჩვენებითი გარიგება ფორმალურად შეესაბამება კანონის მოთხოვნებს, მაგრამ ნების ნაკლი მისი არანამდვილობის გამო, წარმოადგენს იმ არსებითი ხასიათის ნაკლს, რაც გამორიცხავს სამართლებრივი შედეგის დადგომას. შესაბამისად, ის ფაქტი, რომელიც მიუთითებს სადავო გარიგების მხარეთა ნების გამოვლენის არანამდვილობაზე, უნდა დაამტკიცოს მან, ვისაც მიაჩნია, რომ მოსაჩვენებლად დადებული გარიგებით შეილახა მისი უფლება (იხ. სუსგ საქმე №ას-862-812-2015, 11.11.2015წ.).

19. მოსარჩელის განცხადებით, მას არასდროს ჰქონია საკუთარი წილის გასხვისების მიზანი, პირიქით, სურდა როგორც უპირატესი შესყიდვის უფლების მქონეს, სადავო ქონებიდან შეეძინა ა-ის კუთვნილი წილი, რის გამოც, მოპასუხის თხოვნით და იმ მიზნით, რომ მოპასუხე დაეხმარებოდა ა-ის წილის შესყიდვაში, გააფორმა კიდეც აღნიშნული ფიქტიური ხელშეკრულება.

20. იმისათვის, რომ სასამართლომ სადავო გარიგება მიიჩნიოს მოჩვენებით გარიგებად, აუცილებელია ისეთი ფაქტობრივი გარემოებების არსებობა, რომლებიც მიუთითებენ ნების გამოვლენის ნაკლზე, ფიქტიური გარიგების შესახებ „ურთიერთშეთანხმებაზე“, საერთო მიზანზე, რაც არ შეესაბამება მათ მიერ გარეგანი ნების გამოვლენას. ამ მხრივ, დიდი მნიშვნელობა გააჩნია პრეზუმფციებისა და მტკიცების ტვირთის სწორად განსაზღვრას.

21. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოთხოვნის ამ ნაწილში სააპელაციო პალატამ მართებულად გამოიყენა და განმარტა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4, 102-ე მუხლები, სამოქალაქო კოდექსის 50-ე-56-ე მუხლები, ამავე კოდექსის 429-ე, 477-ე, 624-ე მუხლები, ასევე მართებულად განახორციელა ის საპროცესო მოქმედებები, რომლებიც, მხარეთა თანასწორუფლებიანობის პირობებში, საჭირო იყო საქმის გარემოებათა დადგენისა და, მხარეთათვის დაკისრებული მტკიცების ტვირთის შესაბამისად, მათ მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებების შეფასებისათვის.

22. საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს კასატორის აპელირებას იმის შესახებ, რომ ნასყიდობის ხელშეკრულებაზე ხელის მოწერა და ნების გამოხატვა გარიგების შინაარსსა და თანხის მიღებაზე ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებულად მიჩნევის საკმარისი საფუძველია. იმ პირობებში, როდესაც დავა წარმოშობილია ნასყიდობის ხელშეკრულებიდან და სადავოა მყიდველის მიერ შეთანხმებული ფასის გადახდის ფაქტი, ამასთან, საქმეში არ მოიპოვება რაიმე დოკუმენტი, რომელიც აღნიშნული თანხის მოსარჩელისთვის გადახდას დაადასტურებს, ხოლო მოპასუხე თავისივე ახსნა-განმარტებებით ეწინააღმდეგება ხელშეკრულებაში არსებულ ჩანაწერს (გარიგების დადებისას მყიდველის მიერ ნასყიდობის თანხის სრულად გადახდის შესახებ), ასევე, წინააღმდეგობრივია საქმეზე მოწმის სახით დაკითხულ პირთა ჩვენებებიც, საკასაციო პალატა თვლის, რომ მართებულია ქვედა ინსტანციების სასამართლოების დასკვნა სადავო გარიგების ფიქტიურად მიჩნევის შესახებ.

23. რაც შეეხება მოპასუხესა და ა-ებს შორის ა-ის კუთვნილ 1/3 ნაწილზე 2016 წლის 16 ივნისს დადებული ხელშეკრულების ბათილობის საკითხს, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოსარჩელის მოთხოვნას ამ ნაწილში უნდა ეთქვას უარი შემდეგ გარემოებათა გამო: როგორც ზემოთ უკვე აღინიშნა, იმისათვის, რათა სასამართლომ სადავო გარიგება მიიჩნიოს მოჩვენებით გარიგებად, აუცილებელია ისეთი ფაქტობრივი გარემოებების არსებობა, რომლებიც მიუთითებენ ნების გამოვლენის ნაკლზე, ფიქტიური გარიგების შესახებ „ურთიერთშეთანხმებაზე“, საერთო მიზანზე, რაც არ შეესაბამება მათ მიერ გარეგანი ნების გამოვლენას. ამ მხრივ, მართალია, დიდი მნიშვნელობა აქვს პრეზუმფციებისა და მტკიცების ტვირთის სწორად განსაზღვრას, თუმცა, განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ ზემოაღნიშნული ფაქტობრივი გარემოებების შეფასების გარეშე, მოსარჩელეს უარი უნდა ეთქვას მოპასუხესა და ა-ბს შორის გაფორმებული ხელშეკრულების ბათილად ცნობაზე იურიდიული ინტერესის არარსებობის საფუძვლით. იურიდიული ინტერესი არ განისაზღვრება მხოლოდ პირის სუბიექტური დამოკიდებულებით, ანუ მხოლოდ მისი სურვილით, არამედ აუცილებელია მისი ობიექტური მხარეც. ობიექტური თვალსაზრისით, ინტერესი მოიცავს შედეგებს, რომელიც კონკრეტული მოთხოვნის დაკმაყოფილების შედეგად ობიექტურად მიღწევადი უნდა იყოს.

24. მოცემულ შემთხვევაში, საქმის მასალებით უდავოდ დადგენილია და არც მხარეები ხდიან სადავოდ, რომ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2015 წლის 5 მარტის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით, ა-ბის კუთვნილ 1/3 ნაწილზე მოსარჩელეს მოპოვებული აქვს უპირატესი შესყიდვის უფლება. სამოქალაქო კოდექსის 516-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, უპირატესი შესყიდვის უფლების მქონე პირს შეუძლია ამ უფლების განხორციელება, თუ ვალდებული პირი მესამე პირთან დებს მოცემული ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულებას. ამავე კოდექსის 517-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად კი, ვალდებულმა პირმა დაუყოვნებლივ უნდა აცნობოს უპირატესი შესყიდვის უფლების მქონეს იმ ხელშეკრულების შინაარსი, რომლის დადებასაც ის აპირებს მესამე პირებთან.

25. აღნიშნული ნორმების ანალიზიდან გამომდინარე, უპირატესი შესყიდვის უფლება გარკვეულწილად ზღუდავს სახელშეკრულებო თავისუფლებას, თუმცა ეს შეზღუდვა ვრცელდება მხოლოდ უპირატესი შესყიდვის უფლების მქონე პირსა და ვალდებულ პირს შორის სამართლებრივ ურთიერთობებზე და, შესაბამისად, აღნიშნული უფლების დარღვევით თანასაკუთრებაში არსებული ნივთის გასხვისება მესამე პირზე ამ გარიგების ბათილობას არ იწვევს (იხ. სუსგ საქმე Nას-154-579-06, 21 ნოემბერი, 2006 წელი).

26. რაც შეეხება სამოქალაქო კოდექსის 518-ე მუხლს, ეს ნორმა აწესებს, რომ ვალდებულ პირსა და მესამე პირს შორის არსებული შეთანხმება ბათილია, თუ ამით ნასყიდობის ხელშეკრულება დამოკიდებული ხდება უპირატესი შესყიდვის უფლების გამოუყენებლობაზე, ან ვალდებულ პირს უფლება აქვს უარი თქვას ხელშეკრულებაზე, თუკი გამოყენებული იქნება უპირატესი შესყიდვის უფლება. მითითებული ნორმა ადგენს არა ვალდებულ პირსა და მესამე პირს შორის დადებული უპირატესი შესყიდვის უფლებით დატვირთული ნივთის ნასყიდობაზე ხელშეკრულების ბათილობას, არამედ ამ პირებს შორის უპირატესი შესყიდვის უფლების გამოუყენებლობაზე შეთანხმების ბათილობას.

27. მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელესა და მოპასუხეს (საკასაციო საჩივრის ავტორს) შორის ამგვარი შეთანხმება დადგენილი არ არის და იგი არც წარმოადგენს დავის საგანს. ამდენად, ვალდებული პირის მიერ ნივთის მოსალოდნელი გაყიდვის შესახებ შეტყობინების მოვალეობის დარღვევა არ იწვევს იმავე ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილობას. ასეთ შემთხვევაში კანონით შესაძლებელია ვალდებული (უფლების დამრღვევი) პირისაგან ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნა (იხ. სუსგ საქმე Nას-154-579-06, 21 ნოემბერი, 2006 წელი).

28. ზემოაღნიშნული განმარტებებისა და დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების მხდველობაში მიღებით, საკასაციო სასამართლო ასკვნის, რომ არ არსებობს მოპასუხესა და ა-ბს შორის დადებული გარიგების ბათილად ცნობის ფაქტობრივ-სამართლებრივი საფუძველი. ამასთან, თუნდაც დგინდებოდეს აღნიშნული გარიგების მოჩვენებითობა, ამ მოტივით მისი ბათილად ცნობის პირობებშიც კი, ვერ მიიღწევა მოსარჩელის იურიდიული ინტერესი - უძრავ ნივთზე საკუთრების უფლების აღდგენა. შესაბამისად, რომც დავუშვათ ვარაუდი ამ ნაწილში სარჩელის წარმატების თაობაზე, იგი მატერიალური სარგებლის მომტანი მოსარჩელისთვის მაინც ვერ იქნება.

29. ამდენად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ იურიდიულად დაუსაბუთებელია გასაჩივრებული განჩინება 2016 წლის 16 ივნისის ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის ნაწილში, რაც სსსკ-ის 394-ე მუხლის „ე“ ქვეპუნქტის თანახმად, ამ ნაწილში მისი გაუქმების საფუძველია.

30. საკასაციო პალატა ასევე შეაფასებს კასატორის იმ მოსაზრებას, რომლითაც იგი სადავოდ ხდის ქვედა ინსტანციის სასამართლოების მიერ საპროცესოსამართლებრივი ნორმების დარღვევას.

31. კასატორის განცხადებით, საქმის განხილვისას ა-ები არ იყვნენ მოწვეული კანონით დადგენილი წესით, მათ არც სარჩელი ჩაბარებიათ და არც შესაგებელი წარმოუდგენიათ. აღნიშნული პრეტენზიის საპირისპიროდ კი, საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქალაქო სასამართლოს 2018 წლის 22 ნოემბერის მთავარი სხდომის ოქმზე, რომლითაც დგინდება, რომ ა-ის წარმომადგენელი, ნ. გ-ლი ესწრებოდა სასამართლო სხდომას და იცავდა საკუთარი მარწმუნებლების ინტერესებს. მისი განცხადებით, ა-ბს სარჩელზე შესაგებელი არ წარუდგენიათ, თუმცა უდავოდ ხდიდნენ სარჩელში მითითებულ ყველა ფაქტობრივ გარემოებას (იხ. ტ. 4, 2018 წლის 22 ნოემბრის სხდომი ოქმი, CD დისკი, 18:40:09 სთ).

32. უსაფუძვლოა, ასევე, საკასაციო საჩივრის ავტორის პრეტენზია იმის შესახებ, რომ საქმეში წარდგენილი რწმუნებულება არ იყო გაცემული მ. ა-ვას (კ-ას) მიერ, რაც აღნიშნული მინდობილობის ბათილად ცნობის საფუძველს ქმნიდა. საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას, რომ მითითებული მოთხოვნის განხილვა მხოლოდ სპეციალური წარმოების ფარგლებშია შესაძლებელი და არსებითად სცდება წინამდებარე დავის ფარგლებს.

33. რაც შეეხება კასატორის პრეტენზიას იმის შესახებ, რომ საქმის განმხილველი ერთ-ერთი მოსამართლის ცვლილებით სააპელაციო პალატამ დაარღვია საპროცესოსამართლებრივი ნორმები, საკასაციო სასამართლო ვერც აღნიშნულს გაიზიარებს შემდეგ გარემოებათა გამო: საქმის მასალებით არ დგინდება და ვერც საკასაციო საჩივრის ავტორი ადასტურებს, რომ საქმის განხილვაში ჩაბმულმა ახალმა მოსამართლემ გადაწყვეტილება მიიღო საქმის მოსმენის გარეშე. ამ მსჯელობის საპირისპიროდ, სასამართლო მიუთითებს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 8 ოქტომბრის სასამართლოს მთავარი სხდომის ოქმზე, რომლითაც ირკვევა, რომ მითითებულ პროცესზე მოსამართლე ქ. დ-ძე ჩაანაცვლა მოსამართლე ო. ს-ამ, რომელმაც დანარჩენ მოსამართლეებთან ერთად მიიღო მონაწილეობა საქმის არსებით განხილვაში (იხ. ტ. VI, ს.ფ 193-230). ამასთან, აღსანიშნავია, რომ სასამართლოს კოლეგიურმა შემადგენლობამ, მართალია, იმავე დღეს, 2020 წლის 8 ოქტომბერს დაასრულა საქმის განხილვა, თუმცა გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის გამოცხადება გადადო 2020 წლის 15 ოქტომბერს, საბოლოოდ კი, სარეზოლუციო ნაწილი 2020 წლის 28 ოქტომბერს გამოცხადდა (იხ. ტ. VI, ს.ფ 236-237). ამდენად, მხარის მხოლოდ მითითება, რომ საქმის განხილვაში ჩაბმულ ახალ მოსამართლეს საქმე ფაქტობრივად არ მოუსმენია, ვერ მიიჩნევა იმგვარ დასაშვებ და დასაბუთებულ საკასაციო პრეტენზიად, რაც წარდგენილი პრეტენზიის დაკმაყოფილებისა და ამ საფუძვლით გასაჩივრებული განჩინების გაუქმების შესაძლებლობას მისცემდა სასამართლოს.

34. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლო თვითონ მიიღებს გადაწყვეტილებას საქმეზე, თუ არ არსებობს ამ კოდექსის 412-ე მუხლით გათვალისწინებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძვლები. ვინაიდან, მოცემულ შემთხვევაში არ არსებობს ამგვარი საფუძვლები და არ არის საჭირო მტკიცებულებათა დამატებითი გამოკვლევა, საკასაციო პალატა უფლებამოსილია თვითონ მიიღოს გადაწყვეტილება.

35. ყოველივე ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ, ნაწილობრივ უნდა გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 28 ოქტომბრის განჩინება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ, მოსარჩელეს უარი უნდა ეთქვას მოპასუხესა და ა-ებს შორის 2016 წლის 16 ივნისს გაფორმებული უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობაზე.

36. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, იმ მხარის მიერ გაღებული ხარჯების გადახდა, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, ეკისრება მეორე მხარეს, თუნდაც ეს მხარე განთავისუფლებული იყოს სახელმწიფოს ბიუჯეტში სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან. ამავე მუხლის მე-2 და მე-3 ნაწილების თანახმად, აღნიშნული წესები შეეხება, აგრეთვე, სასამართლო ხარჯების განაწილებას, რომლებიც გასწიეს მხარეებმა საქმის სააპელაციო და საკასაციო ინსტანციებში წარმოებისას. თუ სააპელაციო ან საკასაციო სასამართლო შეცვლის გადაწყვეტილებას ან გამოიტანს ახალ გადაწყვეტილებას, იგი შესაბამისად შეცვლის სასამართლო ხარჯების განაწილებასაც.

37. განსახილველ შემთხვევაში, ვინაიდან სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ უნდა დაეკისროს ამ უკანასკნელის მიერ სააპელაციო და საკასაციო ინსტანციებში გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის ნაწილი - 3 670 ლარი, ხოლო მოსარჩელის მიერ საქალაქო სასამართლოში გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის ნაწილი - 1 000 ლარი უნდა დარჩეს ბიუჯეტში.

38. კასატორმა საკასაციო სასამართლოში წარმოადგინა მტკიცებულებები. საკასაციო პალატა მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის პირველ ნაწილზე [საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლოთა გადაწყვეტილებებში ან სხდომათა ოქმებში. გარდა ამისა, შეიძლება მხედველობაში იქნეს მიღებული ამ კოდექსის 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები] და განმარტავს, რომ აღნიშნული ნორმა ადგენს საკასაციო სასამართლოს მიერ ფაქტობრივი გარემოებების შეფასების პროცესუალურ ფარგლებს და მისი შინაარსიდან გამომდინარეობს, რომ საკასაციო სასამართლოში ახალ ფაქტებზე მითითება და ახალი მტკიცებულებების წარმოდგენა არ დაიშვება. იმავე კოდექსის 104-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სასამართლო არ მიიღებს, არ გამოითხოვს ან საქმიდან ამოიღებს მტკიცებულებებს, რომლებსაც საქმისათვის მნიშვნელობა არა აქვთ. დასახელებული სამართლებრივი ნორმებიდან გამომდინარე, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო სასამართლოში მის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებები (ტ.6,ს.ფ.351-383).

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-8 მუხლით, 53-ე, 408-ე, 410-ე, 411-ე მუხლებით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა :

1. ი. ფ-ის საკასაციო საჩივარი, დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;

2. ნაწილობრივ გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 20 ოქტომბრის განჩინება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით:

2.1. გ. თ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ, მოსარჩელეს უარი ეთქვას ერთი მხრივ ი. ფ-ეს და მეორე მხრივ მ. კ-სა და გ. ა-ვს შორის, 2016 წლის 16 ივნისს გაფორმებული უძრავი ქონების 1/3 ნაწილის /ქ. თბილისი, ------- ქუჩა #-, ბ. #-, სკ:-------/ ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობაზე;

3. გ. თ-ის მიერ საქალაქო სასამართლოში გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის ნაწილი - 1 000 ლარი დარჩეს ბიუჯეტში;

4. გ. თ-ლს ი. ფ-ის სასარგებლოდ დაეკისროს, ამ უკანასკნელის მიერ სააპელაციო და საკასაციო ინსტანციებში გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის ნაწილი - 3 670 ლარი;

5. ი. ფ-ეს დაუბრუნდეს მიერ მიერ წარმოდგენილი, ახლად მოპოვებული მტკიცებულებები (ტ.6,ს.ფ.351-383).

4. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე: მ. ერემაძე

მოსამართლეები: ვ. კაკაბაძე

ლ. მიქაბერიძე