18 ივლისი 2022 წელი №ას-1338-2021 ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

მოსამართლეები: ლაშა ქოჩიაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ამირან ძაბუნიძე

თეა ძიმისტარაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი - გ.ბ–ი (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე - მ.მ–ძე (მოსარჩელე)

თავდაპირველი თანამოპასუხეები - ლ.ბ–ი, ლ.მ–ძე

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 29 სექტემბრის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილებაზე ნაწილობრივ უარის თქმა

დავის საგანი - თანხის დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

1. მ.მ–ძემ სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს მოპასუხეების: ლ.ბ–ის, გ.ბ–ისა და ლ.მ–ძის მიმართ 78 000 აშშ დოლარის სოლიდარულად დაკისრების მოთხოვნით.

2. გ.ბ–მა წარდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო, ხოლო ლ.ბ–სა და ლ.მ–ძეს შესაგებლები არ წარუდგენიათ.

3. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2015 წლის 03 ნოემბრის გადაწყვეტილებით მოსარჩელის მოთხოვნა ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა. ლ.ბ–ს მ.მ–ძის სასარგებლოდ 78 000 აშშ დოლარის გადახდა დაეკისრა. მოსარჩელეს ლ.მ–ძისა და გ.ბ–ის მიმართ მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარი ეთქვა. გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2015 წლის 14 იანვრის განჩინებით გამოყენებული სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიება, რომლითაც მოპასუხე გ.ბ–ს აეკრძალა საკუთრებაში არსებული, სატრანსპორტო საშუალების, რომლის რეკვიზიტებია მარკა, მოდელი - ტოიოტა ლენდკრუიზერ LC 200, ფერი - შავი, გამოშვების წელი - 2014, სანომრე ნიშანი - ....., საიდენტიფიკაციო ნომერი ......, ტრანსპორტის სარეგისტრაციო მოწმობა AL3383375 გაცემული 07/10/2014 წ. გასხვისება და უფლებრივად დატვირთვა და შ.პ.ს. „ე.ს–ში” საკუთრებაში არსებული 60% გასხვისება და უფლებრივად დატვირთვა.

4. ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო საჩივრით გაასაჩივრა მოსარჩელემ, მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით - სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება.

5. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 31 იანვრის დაუსწრებელი გადაწყვეტილებით, ლ.ბ–ის, გ.ბ–ისა და ლ.მ–ძის გამოუცხადებლობის გამო, მ.მ–ძის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა. გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2015 წლის 03 ნოემბრის გადაწყვეტილება. მ.მ–ძის სარჩელი დაკმაყოფილდა. ლ.მ–ძეს, გ.ბ–სა და ლ.ბ–ს მ.მ–ძის სასარგებლოდ სოლიდარულად 78 000 აშშ დოლარის გადახდა დაეკისრათ. ლ.მ–ძეს, გ.ბ–სა და ლ.ბ–ს მ.მ–ძის სასარგებლოდ სოლიდარულად დაეკისრათ ამ უკანასკნელის მიერ ადვოკატის მომსახურებისთვის გაწეული ხარჯის - 1200 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის ანაზღაურება.

6. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 3 ოქტომბრის განჩინებით გ.ბ–ის საჩივარი თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 31 იანვრის დაუსწრებელ გადაწყვეტილებაზე დაკმაყოფილდა. გაუქმდა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 31 იანვრის დაუსწრებელი გადაწყვეტილება გ.ბ–ის მიმართ დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანის ნაწილში. მ.მ–ძის სააპელაციო საჩივარზე გ.ბ–ის მიმართ განახლდა საქმისწარმოება.

7. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 31 ოქტომბრის განმეორებითი დაუსწრებელი გადაწყვეტილებით გ.ბ–ის გამოუცხადებლობის გამო, მ.მ–ძის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა. გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2015 წლის 03 ნოემბრის გადაწყვეტილება გ.ბ–ისათვის სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში. მ.მ–ძის სარჩელი გ.ბ–ის მიმართ დაკმაყოფილდა. გ.ბ–ს (ლ.მ–ძესა და ლ.ბ–თან ერთად სოლიდარულად) მ.მ–ძის სასარგებლოდ 78 000 აშშ დოლარის გადახდა დაეკისრა. გ.ბ–ს (ლ.მ–ძესა და ლ.ბ–თან ერთად სოლიდარულად) მ.მ–ძის სასარგებლოდ ამ უკანასკნელის მიერ ადვოკატის მომსახურებისთვის გაწეული ხარჯის - 1200 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის ანაზღაურება დაეკისრა.

8. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 22 თებერვლის განჩინებით გ.ბ–ის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა. გაუქმდა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 31 ოქტომბრის განმეორებითი დაუსწრებელი გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად იმავე სასამართლოს დაუბრუნდა.

9. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 29 სექტემბრის გადაწყვეტილებით - მ.მ–ძის სააპელაციო საჩივარი გ.ბ–ის მიმართ დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2015 წლის 03 ნოემბრის გადაწყვეტილება გ.ბ–ის მიმართ სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში. მ.მ–ძის სარჩელი გ.ბ–ის მიმართ დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ. გ.ბ–ს (ლ.მ–ძესა და ლ.ბ–თან ერთად სუბსიდიურად) მ.მ–ძის სასარგებლოდ 78 000 აშშ დოლარის გადახდა დაეკისრა, რაც ნიშნავს იმას, რომ გ.ბ–ის მიმართ თანხის გადახდის ვალდებულება წარმოიშობა მას შემდეგ, რაც კრედიტორი მოთხოვნას ლ.მ–ძისა და ლ.ბ–ისგან ვერ დაიკმაყოფილებს. გ.ბ–ს (ლ.მ–ძესა და ლ.ბ–თან ერთად სუბსიდიურად) მ.მ–ძის სასარგებლოდ ამ უკანასკნელის მიერ ადვოკატის მომსახურებისთვის გაწეული ხარჯის - 1200 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის ანაზღაურება დაეკისრა. გადაწყვეტილება დაეფუძნა შემდეგ ფაქტობრივ-სამართლებრივ საფუძვლებს:

9.1. 2011 წლის 27 მაისს ს.ს. „თ.ბ–სა“ და ლ.მ–ძეს შორის დაიდო საბანკო კრედიტის №1090915-1351417 ხელშეკრულება, რომლის თანახმად, ლ.მ–ძის სახელზე გაიცა კრედიტი 290 000 აშშ დოლარის ოდენობით. აღნიშნული სესხის უზრუნველსაყოფად 2011 წლის 27 მაისს გაფორმდა იპოთეკის ხელშეკრულება, რომლითაც იპოთეკის საგანს მ.მ–ძის სახელზე რიცხული უძრავი ქონება (მდებარე: ქ. თბილისში, .....) წარმოადგენდა (ტომი I, ს.ფ. 17-30).

9.2. საბანკო კრედიტის №1090915-1351417 ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულების შეუსრულებლობის გამო, ს.ს. „თ.ბ–ი“-ს მიერ მოსარჩელე მ.მ–ძის სახელზე რიცხული ზემოაღნიშნული უძრავი ქონების რეალიზაცია განხორციელდა.

9.3. 2012 წლის 18 იანვრის ხელწერილით ლ.ბ–მა აღიარა მ.მ–ძის მიმართ 78 000 აშშ დოლარის ოდენობით დავალიანება, რომელიც მოსარჩელის მიერ მისი უძრავი ქონების 2011 წლის 27 მაისს ს.ს. „თ.ბ–სა“ და ლ.მ–ძეს შორის საბანკო კრედიტის ხელშეკრულების უზრუნველსაყოფად გამოყენებასა და შემდეგ მისი რეალიზაციიდან გამომდინარეობდა (ტომი I, ს.ფ. 14).

9.4. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია ფაქტობრივი გარემოება მასზე, რომ საქმის მასალებში წარმოდგენილი 2012 წლის 18 იანვრის ხელწერილი სუბსიდიური თავდებობის ხელშეკრულებას წარმოადგენს. პალატამ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 891.1 და 895-ე მუხლებზე მითითებით აღნიშნა, რომ თავდებობა ვალდებულების შესრულების უზრუნველყოფის ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული საშუალებაა სამოქალაქო ბრუნვაში. მისი თავისებურება იმაში მდგომარეობს, რომ თავდებობის თანახმად, თავდები კისრულობს ვალდებულებას, პასუხის აგოს კრედიტორის წინაშე, მესამე პირის მიერ ნაკისრი ვალდებულების შეუსრულებლობის გამო. სანივთო უზრუნველყოფის საშუალებებისაგან განსხვავებით, თავდებობა კრედიტორს თავდების რაიმე კონკრეტულ ქონებაზე, რაიმე უპირატესი დაკმაყოფილების უფლებას კი არ ანიჭებს, არამედ, თავდებობის ძალით, კრედიტორი მოვალესთან მიმართებით არსებულ ძირითად მოთხოვნასთან ერთად, ასევე, დამატებით ვალდებულებით-სამართლებრივ მოთხოვნას იძენს თავდების მიმართ. შესაბამისად, სანივთო უზრუნველყოფისაგან განსხვავებით, თავდებობა პიროვნული უზრუნველყოფის საშუალებად გვევლინება.

9.5 განსახილველი დავა სოლიდარული თავდებობით გამოწვეული პასუხისმგებლობის დაკისრების საკითხს შეეხება. თავდებობის ინსტიტუტის მარეგულირებელი ნორმები, თავდებისა და სოლიდარული თავდების ფუნქციურ დანიშნულებასა და მის კრედიტორსა და ძირითად მოვალესთან მიმართებას განმარტავს. შინაარსობრივი სხვაობის უკეთ დანახვის მიზნით, სასურველია თავდები სახელდებულ იქნას „სუბსიდიურ თავდებად“, რათა იგი მკვეთრად გაიმიჯნოს სოლიდარული თავდებისაგან. თავდებობის სუბსიდიური ხასიათი ვლინდება იმაში, რომ თავდებს შეუძლია კრედიტორის დაკმაყოფილებაზე უარი თქვას, ვიდრე კრედიტორი ძირითადი მოვალის მიმართ იძულებით აღსრულებას არ შეეცდება. კრედიტორი უფლებამოსილია, მოვალის მიმართ იძულებითი აღსრულების მცდელობის გარეშე მოთხოვნა მხოლოდ სოლიდარულ თავდებს წარუდგინოს. თუმცა, არც სოლიდარული თავდებობაა უპირობო. სოლიდარული თავდების მიმართ წარდგენილი მოთხოვნა საფუძვლიანია მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ დასტურდება, რომ ძირითადმა მოვალემ ვალდებულება დაარღვია და იგი, ვალდებულების შესრულების თაობაზე უშედეგოდ იქნა გაფრთხილებული, ანდა არ არსებობს გაფრთხილების ვალდებულება, თუ მისი გადახდისუუნარობა აშკარაა. თავდებობის სოლიდარული ხასიათი კრედიტორს მოთხოვნის უფლებას წარმოუშობს, როგორც სოლიდარული თავდების, ასევე ძირითადი მოვალის მიმართ, საკუთარი არჩევით, რომელიმე მათგანის მიმართ წინმსწრები იძულებითი აღსრულების მცდელობის გარეშე.

9.6. მოცემულ შემთხვევაში, იმისათვის, რათა სოლიდარული თავდებობის წარმოშობისა და მისი ნამდვილობის წინაპირობები დადგინდეს, მნიშვნელოვანია, საქმის მასალებში, მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილ ერთადერთ წერილობით დოკუმენტს სამართლებრივი შეფასება მიეცეს (ტომი I, ს.ფ. 14, 90). დოკუმენტი 2012 წლის 18 იანვრითაა დათარიღებული, მასში მითითებულია, რომ ლ.ბ–ის მ.მ–ძის მიმართ მართებს 78 000 აშშ დოლარი, რომელიც 2012 წლის 20 მარტს უნდა დაებრუნებინა. შემდეგ აბზაცში მითითებულია, რომ მას თავდებად ლ.მ–ძე და გ.ბ–ი უდგას. დოკუმენტის ბოლოს დასმულია თარიღი და წარმოდგენილია თავდებად მოხსენიებულ პირთა ხელმოწერები.

9.7. იმის გათვალისწინებით, რომ სამოქალაქო კოდექსი ორი სახის თავდებობის ინსტიტუტს განასხვავებს და ასევე იმ უმნიშვნელოვანესი ფაქტის მხედველობაში მიღებით, რომ როდესაც თავდებობის ხელშეკრულებიდან წარმოშობილ სოლიდარულ ვალდებულებაზეა საუბარი, მნიშვნელოვანია იმ გარემოების გათვალისწინებაც, რომ სოლიდარულ მოვალეებს ვალდებულებების გარდა, წარმოეშობათ რიგი უფლებები, რომელითაც ისინი კრედიტორის წინაში იცავენ თავს, პალატამ მიიჩნია, რომ სოლიდარული თავდებობის არსებობა, მხოლოდ მისი ექსპლიციტურად გაცხადების შემთხვევაში შეიძლება დადგინდეს. კერძოდ, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 899-ე მუხლის დანაწესი თავდებს ანიჭებს უფლებას, რომ კრედიტორს წაუყენოს ის შესაგებლები, რომელიც ძირითად მოვალეს ეკუთვნის. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, თავდები არ კარგავს შესაგებელზე უფლებას, თუ მასზე ძირითადმა მოვალემ უარი განაცხადა. მოვალე ფიზიკური პირის გარდაცვალება, არ გამორიცხავს თავდების მიერ ზემოაღნიშნული შესაგებლით სარგებლობის უფლებას. განსხვავებულად რეგულირდება მემკვიდრისა და თავდების პასუხისმგებლობის ფარგლები. ძირითადი მოვალის მემკვიდრე, პასუხს აგებს მხოლოდ სამკვიდროს აქტივის ფარგლებში, რომელიც მან მემკვიდრეობით მიიღო. ანუ გარდაცვლილი მოვალის მემკვიდრის მიმართ მოქმედებს შეზღუდული პასუხისმგებლობა. მიუხედავად ამისა, ძირითადი მოვალის გარდაცვალების შემთხვევაში, თავდებს არ შეუძლია მიუთითოს მემკვიდრის შეზღუდულ პასუხისმგებლობაზე და ის მაინც იმ ფარგლებშია პასუხისმგებელი, რასაც თავდებობის ხელშეკრულება ითვალისწინებს.

9.8. ზემოაღნიშნულის შესაბამისად, პალატამ დაასკვნა, რომ ხელმომწერი პირის მიერ გამოვლენილი ნების გონივრული განსჯის სტანდარტით შეფასების კვალდაკვალ, სოლიდარული თავდებობის ვალდებულების არსებობა მხოლოდ მაშინ შეიძლება დადგინდეს, როდესაც აღნიშნულის შესახებ წერილობით დოკუმენტში გარკვევით, ნათლად და არაორაზროვნადაა მითითებული, ანუ მხოლოდ მაშინ, როდესაც უფლებამოსილი პირი ამგვარი ვალდებულების თავის თავზე აღებას ექსპლიციტურად ახდენს, წინააღმდეგ შემთხვევაში, თავდებობის ვალდებულება სუბსიდიურად უნდა იქნეს მიჩნეული.

9.9. როგორც აღინიშნა, განსახილველ შემთხვევაში, სადავო დოკუმენტზე მხოლოდ მითითებულია, რომ მოვალეს გ.ბ–ი და ლ.მ–ძე უდგებიან თავდებად, ზემოთმოყვანილი მსჯელობის შესაბამისად, ვინაიდან დოკუმენტზე არ არსებობს სპეციალური მითითება სოლიდარული ვალდებულების შესახებ, პალატამ მიიჩნია, რომ მოწინააღმდეგე მხარის მიერ ნაკისრი ვალდებულება სუბსიდიურია და იგი ე.წ. „ჩვეულებრივ“ თავდებს წარმოადგენს.

9.10. სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა დოკუმენტში ზღვრული თანხის არარსებობის გამო მისი ბათილობის შესახებ მოწინააღმდეგე მხარის განმარტება. ამ თვალსაზრისით პალატამ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 50-ე, 59.1 მუხლებზე მიუთითა და აღნიშნა, რომ სამოქალაქო კოდექსის 892-ე მუხლით განმტკიცებული თავდების ხელშეკრულების ფორმასავალდებულოობა არა მხოლოდ მისი წერილობითი ფორმით შედგენას, არამედ მის შინაარსს, ანუ მასში თავდების პასუხისმგებლობის რაოდენობრივად განსაზღვრული მაქსიმალური თანხის მითითებას მიემართება, თუმცა კანონი არ აკეთებს დათქმას იმის თაობაზე თუ როგორ და რა ფორმით უნდა მოხდეს ზღვრული ოდენობის დათქმა. ზღვრული ოდენობის მითითების ვალდებულება თავდების უფლებების მაქსიმალურად დაცვის ვალდებულებას მიემართება და განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია მაშინ, როდესაც მოვალის თანხა ცვალებადია, ან მცირდება და/ან იზრდება, ასეთ დროს კანონმდებლის მიზანია თავდებს ვალდებულების აღების დროს ზუსტად გააცნოს ვალდებულების ის მოცულობა, რომლის თავის თავზე კისრებასაც იგი აპირებს. განსახილველი შემთხვევა კლასიკური თავდებობის შემთხვევებისგან განსხვავებულია, არა მხოლოდ იმით, რომ საქმის მასალებში წარმოდგენილი დოკუმენტი სტანდარტულ თავდებობის ხელშეკრულებას არ წარმოადგენს, არამედ იმის გამოც, რომ დოკუმენტის პირველ ნაწილში მითითებულია მოვალის ვალი, ხოლო შემდეგ აბზაცში მითითებულია ორი პირი, რომელიც ამ ვალზე თავდებობას კისრულობს.

9.11. ხელშეკრულებაში გამოვლენილი ნების განმარტებისას უაღრესად დიდი მნიშვნელობა ენიჭება იმას, თუ როგორ განმარტავდა გამოვლენილ ნებას ნებისმიერი გონიერი ადამიანი ანალოგიურ გარემოებებში მოქმედებისას. სააპელაციო პალატის მოსაზრებით, ნებისმიერი გონიერი ადამიანი, საქმის მასალებში წარმოდგენილი დოკუმენტის გაცნობისას, ხელმოწერამდე ივარაუდებდა, რომ პირველ აბზაცში მოვალის მიერ მითითებული ფიქსირებული თანხა, რომელიც დროთა განმავლობაში არც კლებას და არც ზრდას განიცდიდა, იყო სწორედ ის ვალდებულების ზღვრული ოდენობა, რომლის თავდებობის ვალდებულებასაც გ.ბ–ი კისრულობდა. აღნიშნული დოკუმენტის საწინააღმდეგო სამართლებრივი შეფასების გაკეთების შესაძლებლობას, არც დოკუმენტის გონივრული, ლოგიკური თუ შინაარსობრივი განმარტება და არც მოწინააღმდეგე მხარის მიერ წაყენებული არგუმენტები იძლეოდა, შესაბამისად, პალატამ მიიჩნია, რომ სადავო დოკუმენტი ნამდვილია და შესაბამის იურიდიულ შედეგებს წარმოშობს.

9.12. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ მხარეთა შეჯიბრებითობისა და დისპოზიციურობის პრინციპის გათვალისწინებით, სასამართლო შეზღუდულია მხარეთა მიერ მითითებული ფაქტებითა და მათ მიერ მითითებული მტკიცებულებებით. ასეთ პირობებში, სასამართლო გადაწყვეტილებას იღებს საქმეში არსებულ მტკიცებულებებზე დაყრდნობით, მტკიცების ნაკლი კი, სამართალწარმოებაში მხარისათვის არასასურველ შედეგს იწვევს. განსახილველ შემთხვევაში, პალატამ სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დასაბუთებულად მიიჩნია, ხოლო იმ მტკიცების ნაკლის გამო, რომელიც მოწინააღმდეგე მხარემ ვერ გასწია, დაადგინა, რომ სახეზე იყო გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმებისა და სააპელაციო საჩივრის ნაწილობრივ დაკმაყოფილების ფაქტობრივსამართლებრივი წინაპირობები.

9.13. განსახილველ შემთხვევაში, აპელანტი მოწინააღმდეგე მხარეებისათვის ადვოკატის მომსახურებისთვის გაწეული ხარჯის 1200 აშშ დოლარის დაკისრებასაც მოითხოვდა (ტომი I, ს.ფ. 200). სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის პირველი ნაწილის ბოლო წინადადების საფუძველზე, მოწინააღმდეგე მხარეს (ლ.მ–ძესა და ლ.ბ–თან ერთად სუბსიდიურად) აპელანტის სასარგებლოდ საადვოკატო მომსახურებისათვის გაწეული ხარჯის - 1200 აშშ დოლარის ანაზღაურება უნდა დაკისრებოდა.

10. სააპელაციო სასამართლოს ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა გ.ბ–მა, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით - გ.ბ–ის მიმართ სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა, შემდეგი საფუძვლებით:

10.1. სადავო 2012 წლის 18 იანვრის ხელწერილში, რომელიც სასამართლომ უსაფუძვლოდ მიიჩნია თავდებობის შესახებ განცხადებად, გ.ბ–ის განცხადება თავდებობის შესახებ არ იკითხება. გ.ბ–ის ხელმოწერა იყო მხოლოდ იმის დასტური, რომ ლ.ბ–ი მოსარჩელისგან მიღებულ 78000 აშშ დოლარს უკან დააბრუნებდა.

10.2. სასამართლომ არასწორად მიიჩნია სადავო ხელწერილის პირველ აბზაცში მითითებული თანხა თავდების პასუხისმგებლობის ზღვრულ ოდენობად, შესაბამისად, დაუსაბუთებლად არ გაითვალისწინა კასატორის არგუმენტი თავდებობის ჩანაწერის ბათილობასთან დაკავშირებით.

10.3. სააპელაციო სასამართლომ ისე დაადგინა თავდებობა, რომ საქმეში არ მოიპოვება გ.ბ–ის წერილობითი განცხადება თავდებობის შესახებ, სადაც მისი როგორც თავდების პასუხისმგებლობის ზღვრული ოდენობა იქნებოდა მითითებული. ხელშეკრულება დადებულია ფორმის დაუცველად და არ არის შედგენილი წერილობითი ფორმით.

11. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის მიერ საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც ის დაუშვებელია:

12. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით.

13. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

14. განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო სასამართლოს შეფასების საგანია, ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს მიერ მოსარჩელესა და კასატორს შორის თავდებობის (სუბსიდიური) სახელშეკრულებო ურთიერთობის დადგენისა და ამ უკანასკნელისთვის 78000 აშშ დოლარის სხვა მოპასუხეებთან სუბსიდიურად დაკისრების მართლზომიერება.

15. კასატორის მტკიცებით, საქმეში წარმოდგენილი 2012 წლის 18 იანვრის ხელწერილი არ წარმოადგენს არც სოლიდარულ და არც სუბსიდიურ თავდებობის ხელშეკრულებას, ხსენებულ ხელწერილზე კასატორმა ხელწერილით მხოლოდ ის დაადასტურა, რომ ლ.ბ–ი მოსარჩელეს სადავო 78 000 აშშ დოლარს უკან დაუბრუნებდა, შესაბამისად, მოსარჩელის წინაშე მას რაიმე ვალდებულება არ გააჩნია და ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს მიერ სასარჩელო მოთხოვნა გ.ბ–ის მიმართ ნაწილობრივ არასწორად დაკმაყოფილდა.

16. საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს საქმეში წარმოდგენილ 2012 წლის 18 იანვრის ხელწერილზე, სადაც მითითებულია, რომ ლ.ბ–ს მ.მ–ძის მიმართ მართებს 78000 აშშ დოლარი, რომელიც 2012 წლის 20 მარტს უნდა დააბრუნოს. მას თავდებად ლ.მ–ძე და გ.ბ–ი უდგას. დოკუმენტის ბოლოს დასმულია თარიღი და წარმოდგენილია თავდებად მოხსენიებულ პირების, მათ შორის - კასატორის ხელმოწერა.

აღნიშნულის გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა არ იზიარებს კასატორის პოზიციას, რომ მან ხელმოწერით დაადასტურა, მხოლოდ ის, რომ ხელწერილში მითითებულ თანხას ლ.ბ–ი გადაიხდიდა, გამომდინარე იქიდან, რომ კასატორის მხრიდან ხელმოწერა შესრულებულია ხელწერილის სრული ტექსტის ქვემოთ, ხოლო აღნიშნული ტექსტიდან კასატორს ეხება მხოლოდ ის ფრაზა, რომ ის მოსარჩელისთვის 78000 აშშ დოლარის გადახდის ვალდებულებაში ლ.ბ–ს თავდებად უდგება.

17. საკასაციო პალატა ასევე არ იზიარებს კასატორის მტკიცებას, რომ ვინაიდან ხელწერილში მითითებული არ არის თავდების პასუხისმგებლობის ზღვრული ოდენობა, თავდებობის ხელშეკრულება ბათილია.

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 892-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, თავდებობის ნამდვილობისათვის საჭიროა თავდების წერილობითი განცხადება და თვით თავდებობის დოკუმენტში (ხელშეკრულებაში) თავდების პასუხისმგებლობის რაოდენობრივად განსაზღვრული მაქსიმალური თანხის მითითება.

საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას, რომ კანონმდებელი არ აკეთებს დათქმას იმის შესახებ, თუ როგორ და რა ფორმით უნდა მოხდეს თავდებობის ხელშეკრულებაში თავდების პასუხისმგებლობის ზღვრული მოცულობის განსაზღვრა. ამასთან, თავდებობის ხელშეკრულებაში პასუხისმგებლობის ზღვრული ოდენობის მითითების ვალდებულება თავდების უფლებების მაქსიმალურად დაცვის მიზანს ემსახურება და განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია მაშინ, როდესაც ძირითადი ვალდებულება არაფულადია, ან ფულადია, მაგრამ მზარდია, ასეთ დროს კანონმდებლის მიზანია თავდებს ვალდებულების აღების დროს ზუსტად გააცნოს ვალდებულების ის მოცულობა, რომლის თავის თავზე კისრებასაც იგი აპირებს. განსახილველი შემთხვევაში კი, სადავო ხელწერილის პირველ აბზაცში მითითებულია მოვალის მკაცრად განსაზღვრული ოდენობის ფულადი ვალდებულება, ხოლო შემდეგ აბზაცში მითითებულია პირები, რომლებიც აღნიშნული ვალდებულების შესრულებაზე თავდებობას კისრულობენ.

საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ საეჭვოობისას ხელშეკრულებისა და ნების განმარტების შედეგად უნდა დადგინდეს, თუ რისი შეთანხმება სურდათ მხარეებს. განსახილველ შემთხვევაში, ხელშეკრულებისა (სამოქალქო კოდექსის 337-340-ე მუხლები) და ნების გამოვლენის განმარტების (სამოქალაქო კოდექსის 52-ე მუხლი) წესების გამოყენებით უნდა დადგინდეს მხარეთა შეთანხმების არსი.

ხელშეკრულების განმარტების საჭიროებას ადგილი აქვს იმ შემთხვევაში, როცა სახეზეა ხელშეკრულება, რომლის გამონათქვამებიც ბუნდოვანი, ორაზროვანი ან ურთიერთგამომრიცხავია, აგრეთვე როცა მისი გამონათქვამები შესწორებასა და შევსებას მოითხოვენ. ხელშეკრულების განმარტების დროს სასამართლო ორ მნიშვნელოვან საკითხს წყვეტს: სასამართლოს ევალება მხარეთა მიერ ხელშეკრულებაში გაკეთებული გამონათქვამების დაზუსტება, ხოლო მეორე მხრივ, სასამართლო თავისი გადაწყვეტილებით ხელშეკრულებაში ღიად დარჩენილი ადგილების ე.წ. ხარვეზების შევსებას ახორციელებს (იხ.სუსგ №ას-1144-1090-2014, 23.02.2015 წ.).

საკასაციო პალატის შეფასებით, სადავო ხელწერილის პირველ აბზაცში მოვალის მიერ მითითებული ფიქსირებული ვალი, რომელიც დროთა განმავლობაში არც ზრდას და არც სხვა რაიმე ცვლილებას განიცდის, წარმოადგენს სწორედ იმ ვალდებულების ზღვრულ - მაქსიმალურ ოდენობას, რომლის თავდებობის ვალდებულებაც კასატორმა იკისრა. აღნიშნულის საწინააღმდეგო სამართლებრივი შეფასების გაკეთების შესაძლებლობას, არც დოკუმენტის გონივრული, ლოგიკური თუ შინაარსობრივი განმარტება და არც საკასაციო საჩივრით წარმოდგენილი არგუმენტები იძლევა, შესაბამისად, სადავო ხელშეკრულება ნამდვილია და შესაბამის იურიდიულ შედეგებს წარმოშობს.

18. საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ მხარეთა შორის თავდებობის სახელშეკრულებო ურთიერთობის დადგენის შემაფერხებელ გარემოებას არ წარმოადგენს ცალკე დოკუმენტად თავდების წერილობითი განცხადების არარსებობა.

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 892.1 მუხლი ორ დოკუმენტზე საუბრობს: თავდების წერილობით განცხადებაზე და თავდებობის დოკუმენტზე (ხელშეკრულებაზე). მისი სიტყვა-სიტყვითი გაგების გავლენით ბანკები თავიანთ საქმიანობაში თავდებობის გასაფორმებლად ორივე დოკუმენტს იყენებენ: თავდების წერილობით განცხადებას და თავდებთან ხელშეკრულებასაც, რომელიც არსებითად იმეორებს თავდების განცხადების ტექსტს. ასეთი ზედმეტად ფორმალისტური მიდგომა თავდებობის ფორმისადმი გადაჭარბებულია. თავდებობა, აღიარებული შეხედულების მიხედვით, არის ცალმხრივი მავალდებულებელი ხელშეკრულება თავდებსა და ძირითადი ვალდებულების კრედიტორს შორის. ეს ხელშეკრულება შედგება თავდების ვალდებულებისაგან, ხოლო კრედიტორი იღებს მხოლოდ ამ ვალდებულებას საპასუხო შესრულების დაპირების გარეშე. თავდების მიერ ნაკისრი ვალდებულების მიღება კრედიტორის მიერ დასტურდება თავდების წერილობითი განცხადების მიღებით, რაც კრედიტორმა შეიძლება ხელმოწერით დაადასტუროს ან უბრალოდ ჩაიბაროს. მთავარია, რომ ამ დოკუმენტზე იყოს თავდების ხელმოწერა, რაც მისგან ნაკისრი ვალდებულების შესრულების მოთხოვნის წინაპირობაა. კანონი არ ითვალისწინებს, რომ კრედიტორმა წერილობით უნდა მიიღოს თავდების განცხადება. წერილობითი ფორმის ვალდებულება ვრცელდება მხოლოდ თავდების განცხადებაზე. აქედან გამომდინარე, სრულიად ზედმეტია ორი დოკუმენტის შედგენა. რაც მთავარია, კანონი ამას არ მოითხოვს (იხ. „კრედიტის უზრუნველყოფის სამართალი“, ჭანტურია ლადო, გამომცემლობა „სამართალი“, თბ. 2012წ., გვ.187-188).

ამდენად, იმ პირობებში, როდესაც კასატორმა, წერილობით დოკუმენტზე - ხელწერილზე ხელმოწერით გამოავლინა ნება მოსარჩელის წინაშე თავდებად დადგომოდა ძირითად მოვალეს - ლ.ბ–ს 78000 აშშ დოლარის გადახდის ვალდებულებაში და აღნიშნული განცხადება (ვალდებულება) მიიღო კრედიტორმა, ხსენებული საკასაციო პალატას საკმარისად მიაჩნია მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობის თავდებობის სახელშეკრულებო ურთიერთობად შეფასებისთვის.

19. საკასაციო პალატა მოცემული საქმის დაუშვებლად ცნობის პირობებში, აღარ იმსჯელებს კასატორის იმ პრეტენზიებზე, რომელთაც საქმის გადაწყვეტისათვის/დასაშვებად ცნობისათვის წონადი ღირებულება არ გააჩნია. პალატა აქვე მიუთითებს ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველ პარაგრაფზე, რომელიც ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, N 7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81).

20. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტების ფარგლებში, რაც სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის (სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლი), კასატორმა ვერ შეძლო დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზიის წარმოდგენა, რითაც ვერ დაძლია გასაჩივრებული განჩინების ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება და ვერ შეძლო მისი გაბათილება სარწმუნო მტკიცებულებებით. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. ასეთ საფუძველზე ვერც კასატორი მიუთითებს.

21. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება კანონიერია, ხოლო საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობები არ არსებობს, რაც მისი არსებითად განსახილველად დაუშვებლად ცნობის სამართლებრივი საფუძველია.

22. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401.4 მუხლის თანახმად, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი. ვინაიდან, საკასაციო საჩივარი დაუშვებელია, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 6000 ლარის 70% – 4200 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე, 284-ე, 285-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. გ.ბ–ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად.

2. გ.ბ–ს (პ/ნ ......) დაუბრუნდეს გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის – 6000 ლარის (საგადახდო დავალება №12147278466, გადახდის თარიღი: 08.12.2021წ, გადამხდელის ბანკი: ს.ს. „საქართველოს ბანკი“) 70% – 4200 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150).

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

მოსამართლეები : ლაშა ქოჩიაშვილი

ამირან ძაბუნიძე

თეა ძიმისტარაშვილი