საქმე № ას-1075-2022 14 ნოემბერი, 2022 წელი

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ეკატერინე გასიტაშვილი, მირანდა ერემაძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – შპს „გ---ო ფ----სი“ (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – შპს „ე--- ბ-- ს---“, ჯ. ხ-ლი, შ. ხ-ლი, ბ. გ-ლი (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 24 ივნისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. შპს „გ---ო ფ----მა“ (შემდეგში: მოსარჩელე ან მოსარჩელე კომპანია ან აპელანტი ან კასატორი) სარჩელი აღძრა ჯ. ხ-ის (შემდეგში: კომპანიის დირექტორი ან დირექტორი), შ. ხ-ის, ბ. გ-ის და შპს ,,ე-- ბ-- ს---ს“ (შემდეგში: მოპასუხეები ან მოწინააღმდეგე მხარე) მიმართ, რომლითაც მოითხოვა ზიანის ანაზღაურება 2 148 200,69 ლარის ოდენობით.

2. სარჩელი დაფუძნებულია შემდეგ გარემოებებზე მითითებით:

2.1 2011 წლის 23 მაისს, მოსარჩელე კომპანიამ დააფუძნა შპს ,,პ----ა ფ----სი“, რომლის დირექტორად დაინიშნა ჯ. ხ-ლი, რომელმაც კომპანიის კაპიტალში შეიტანა 9 უძრავი ქონება, მდებარე: ქ.ბათუმში, ----- გამზ.N--ში, ს/კ:----, ---, ----,-----, -------, ------, ------,-------, ------. გარდა აღნიშნულისა, 2012 წლის 22 ოქტომბერს შპს ,,პ----ა ფ-----ა'' შპს ,,ბ----ი პ----ან“ შეიძინა 5 უძრავი ქონება (ს/კ:-----, -----, -------, ----- და ------), რომლის სანაცვლოდაც შპს ,,გ--ო ფ-----მა'' შპს „ბ---ი პ-----ს“ გადასცა 37,59% წილი შპს „პ----ა ფ----ს“ კაპიტალში. აღნიშნულის შესაბამისად, შპს ,,პ----ა ფ----ს“ საკუთრებაში იყო 15 უძრავი ქონება, რომელთა საერთო კომერციული ფართი იყო 9 913,62 კვ.მ. და ჯამური ღირებულება აღემატებოდა 10 მილიონ ლარს.

2.2 კომპანიის დირექტორის მიერ შპს „პ-----ა ფ-----ის“ საკუთრებიდან 3 უძრავი ქონების გასხვისება/მითვისების შედეგად კომპანიას მიადგა ზიანი, კერძოდ, 2014 წლის 07 ივლისს დირექტორმა, პარტნიორთა თანხმობის გარეშე, დადო 3 უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება სს ,,ბ. ე. ს.“-სთან (ნასყიდობის საფასური 1 420 000 ლარი). მყიდველს ნასყიდობის საფასური არ გადაუხდია და მისი გადახდა არც დირექტორს მიუთხოვია. ნასყიდობის საგნის საერთო ფართი შეადგენდა 1 757,32 კვ.მ., ხოლო მათი საერთო საბაზრო ღირებულება - 2 148 200,69 ლარს. სწორედ ამ ოდენობის ზიანი მიაყენა კომპანიას. მოსარჩელის განმარტებით, არსებობს მოპასუხეთა სოლიდარული პასუხისმგებლობის საფუძველი, რამდენადაც ამ ქმედებების განხორციელებაში დირექტორს ეხმარეობდნენ მოპასუხეები: ბ. გ-ლი და შ. ხ-ლი, სარგებელი კი მიიღო შპს ,,ე. ბ. ს.“-მ, რომელიც თავის მხრივ წარმოადგენს კომპანიის დირექტორის (ჯ.ხ-ი) ოჯახის კომპანიას.

3. შპს ,,ე. ბ. ს.“, შ. ხ-მა და ჯ. ხ-მა წარმოადგინეს კვალიფიციური შედავება, რაც დააფუძნეს, მოთხოვნის განხორციელების გამომრიცხველ და მომსპობ (ხანდაზმულობა) შედავებაზე. მოპასუხეებმა მიუთითეს სარჩელის აღძვრის დამაბრკოლებელ გარემოებაზე. მათი მოსაზრებით, წარმოდგენილია დერივაციული სარჩელი არაუფლებამოსილი სუბიექტის მიერ. მოპასუხეებმა უარყვეს ზიანის დაკისრებისათვის აუცილებელი წინაპირობების არსებობაც, როგორიცაა ბრალი, მიზეზშედეგობრიობა, მართლწინააღმდეგობა, ზიანის დადგომა და მისი ოდენობა. ხანდაზმულობაზე შედავება ეფუძნება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში - სსკ-ის) 1008-ე მუხლს, რომელიც 3-წლიან ხანდაზმულობას ითვალისწინებს დელიქტურ მოთხოვნებზე. მოცემულ საქმეში, მოპასუხეები მიიჩნევენ, რომ 3-წლიანი ხანდაზმულობის ვადა ათვლება 2014 წლის ზაფხულიდან, როდესაც შპს ,,პ-----ა ფ-----მა“ 3 უძრავი ქონების გასხვისების შესახებ შეიტყო. 2017 წლის ივლისში კი, მოთხოვნის ხანდაზმულობა გავიდა.

4. სარჩელი არ ცნო ბ. გ-აც და შესაგებელში, ზიანის დაკისრებისათვის უცილებელი წინაპირობების უარყოფასა და მოთხოვნის ხანდაზმულობაზე მითითებასთან ერთად მიუთითა მის არასათანადოობაზეც. იგი მიიჩნევს, რომ სახეზეა იურიდიული პირის მიერ განხორციელებული ქმედება, კერძოდ, პირველ შემთხვევაში სს ,,გ-----ის“, როგორც უძრავი ქონების მყიდველის, ხოლო მეორე შემთხვევაში სს ,,გ-----ის“, როგორც გამყიდველის სახით. შესაბამისად, სათანადო მოპასუხე შეიძლება იყოს სს ,,გ-----ი“, როგორც ნასყიდობის ხელშეკრულების მხარე.

5. შპს „გ---ო ფ-----მა“ სარჩელი აღძრა ჯ.ხ-ის მიმართაც, რომლითაც მოითხოვა ამ უკანსკნელისათვის 9 083 177 ლარის ზიანის ანაზღაურება და სასარჩელო მოთხოვნა დააფუძნა შემდეგ გარემოებებს:

5.1.20/11/2017წ. შპს „ბ----ი ე----სა“ (შპს „გ---ო ფ---ი“) და ჯ.ხ-ს შორის დაიდო სესხის ხელშეკრულება, რომლითაც ამ უკანასკნელს სესხად გადაეცა 4 000 000 აშშ დოლარი ერთი წლის ვადით, წლიური 16%-ის დარიცხვით.

5.2.01/12/2007წ. მხარეებს შორის დადებული შეთანხმებით, სესხის ხელშეკრულების მოქმედების ვადა გაიზარდა 3 წლამდე, ხოლო სესხის ვალუტად განისაზღვრა ფუნტი სტერლინგი. სესხის თანხამ შეადგინა 1935465 ფუნტი სტერლინგი.

5.3.19/11/2010წ. დაიდო შეთანხმება სესხის ხელშეკრულებაში ცვლილების შეტანის შესახებ, რომლითაც სესხის ხელშეკრულების ვადა განისაზღვრა 6 წლით

5.4.მოსარჩელე კომპანიას ამ შეთანხმების დადებისას წარმოადგენდა ჯ.ხ-ი. შესაბამისად, შეთანხმება ორივე მხრიდან ხელმოწერილია ერთი და იმავე სუბიექტის მიერ.

5.5.14/10/2012წ. მხარეთა შორის დაიდო შეთანხმება სესხის ხელშეკრულებით განსაზღვრულ სესხზე დარიცხული პროცენტის კაპიტალიზაციის შესახებ, რომლის თანახმადაც სესხის საერთო თანხამ შეადგინა 3419356 ფუნტი სტერლინგი (9083177 ლარი).

5.6.მოსარჩელე კომპანიამ დააფუძნა შპს „პ----ა ფ---ი“ 100%-იანი წილობრივი მონაწილეობით, რომლის დირექტორი მისი დაფუძნებიდან ლიკვიდაციამდე იყო ჯ. ხ-ი.

5.7.მოსარჩელე კომპანიამ 14/09/2012წ. მიიღო გადაწყვეტილება შპს „პ---ა ფ----ის“ კაპიტალის გაზრდის შესახებ, 3419356 ფუნტი სტერლინგი ექვივალენტი ლარში, რაც შეადგენს 9083177 ლარს. ეს შენატანი უნდა განეხორციელებინა შპს „გ----ო ფ---ს“.

5.8.14/09/2012წ. მოსარჩელე კომპანიას, შპს „პ----ა ფ----ა“ და ჯ. ხ-ლს შორის დაიდო შეთანხმება 20/11/2007წ. სესხის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული მოთხოვნის დათმობის შესახებ, რომლითაც მოსარჩელე კომპანიამ, კაპიტალის გაზრდის გადაწყვეტილების შესრულების მიზნით, სრულად დაუთმო ჯ. ხ-ის მიმართ მოთხოვნის უფლება იმავე პირობებით შპს „პ---ა ფ----ს“.

5.9.შპს „პ----ა ფ----ს“ დირექტორი მისი დაფუძნების დღიდან გაკოტრებამდე იყო ჯ. ხ-ი. მოთხოვნის დათმობის შემდეგ, ჯ. ხ-ა, როგორც მოვალემ, არ შეასრულა ვალდებულება, ხოლო როგორც შპს „პ----ა ფ----ის“ დირექტორმა, დაარღვია დირექტორის ვალდებულება - არ მოითხოვა მოვალისაგან ვალდებულების შესრულება, რითაც კომპანიას მიაყენა ზიანი.

5.10. შპს „პ---ა ფ---ი“, რომელსაც 2015 წლის 7 ივლისის მდგომარეობით გააჩნდა 10 მილონზე მეტი ღირებულების უძრავ-მოძრავი ქონება, მიმდინარე ბიზნესი (სასტუმრო და სპორტული კომპლექსი) და ჯ. ხ-ის მიმართ 9 000000-ის მოთხოვნა, ამ უკანასკნელმა გახადა გადახდისუუნარო და განცხადებით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს შპს „პ----ა ფ----ს“ გადახდისუუნარობის საქმის წარმოების გახსნის მოთხოვნით.

5.11. შპს „პ----ა ფ----ის“ საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონება და ბიზნესი მოპასუხემ საკუთრებაში გადასცა მის მიერვე კონტროლირებად კომპანიებს, შპს „პ-----ა ფ----ი“ კი გააკოტრა, რასთან დაკავშირებითაც ჯ. ხ-ის წინააღმდეგ, სასამართლოს წარმოებაშია 3 საქმე.

5.12. შპს „პ---ა ფ---ის“ გაკოტრების საქმის წარმოების დასრულების განჩინების საფუძველზე, მოხდა ამ საწარმოს ლიკვიდაცია.

5.13. საქმის ზეპირი განხილვისას, მოსარჩელის წარმომადგენლის განმარტებით მოთხოვნის ფაქტობრივ-სამართლებრივ საფუძველს წარმოადგენს გადახდისუუნარობის საქმის წარმოებისას, მოპასუხის, როგორც შპს „პ----ა ფ--ის“ დირექტორის მიერ, მეურვისა და სასამართლოსათვის შეუტყობინებლობა, ამ კომპანიის სასარგებლოდ ზემოაღნიშნული სესხის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე მოთხოვნის არსებობის შესახებ, რითაც მან დაარღვია დირექტორის კეთილსინდისიერების მოვალეობა; მოსარჩელე, როგორც შპს „პ----ა ფ----ში“ 9 მილიონის ოდენობის კაპიტალის შემტანი, არის ამ კომპანიის კრედიტორი და რამდენადაც შპს „პ---ა ფ---ი“ აღარ არსებობს, შპს „გ----ო ფ----ს“ შეუძლია მოითხოვოს ვალის გადაუხდელობით მისთვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურება მოპასუხისაგან.

6. მოპასუხემ (კომპანიის დირექტორი) წარმოადგინა, როგორც მოთხოვნის გამომრიცხველი ისე, განხორციელების შემაფერხებელი (მომსპობი) შესაგებელი. მოპასუხემ მიუთითა მის მიმართ მოთხოვნის უფლების დაკარგვაზე, რაც დაეფუძნა 14/09/2012წ. შეთანხმებას, რომლითაც მოსარჩელემ მოთხოვნის უფლება გადასცა შპს „პ---ა ფ----ს“. მოპასუხის მითითებით, 25/12/2017წ. დასრულდა შპს „პ----ა ფ---ის“ გაკოტრების საქმის წარმოება. განჩინებაში დეტალურადაა ჩამოთვლილი ის ქონება, რაც გააჩნდა ამ კომპანიას. გადახდისუუნარობის საქმის წარმოებისას ყველ დაინტერესებულ პირს შეეძლო დაეფიქსირებინა საკუთარი პრეტენზია. მეურვემ მოიძია კომპანიის ქონება და სასამართლოს მიერ შემოწმდა შპს „პ----ა ფ--ის“ კრედიტორების მოთხოვნები. მოსარჩელეს სარჩელში აღნიშნული პრეტენზია, გადახდისუუნარობის საქმის წარმოებისას, არ წარუდგენია.

7. შპს „გ---ო ფ----ის“ სარჩელზე ჯ. ხ-ის, შ. ხ-ის, ბ. გ-ის და შპს ,,ე. ბ. ს.“ მიმართ დავის საგანზე 2 148 200,69 ლარის ოდენობით ზიანის ანაზღაურება გამოტანილია გადაწყვეტილება თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის მიერ 2018 წლის 20 დეკემბერს, რომლითაც სარჩელი უარყოფილია. ამავე გადაწყვეტილებით გაუქმდა ამ საქმეზე გამოყენებული სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიებები და მოსარჩელეს შპს „ე. ბ. ს.“ სასარგებლოდ დაეკისრა წარმომადგენლის მომსახურებისათვის გაწეული ხარჯის სანაცვლოდ 2000 ლარის გადახდა. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 23 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით შპს „გ---ო ფ----ის“ სარჩელი ჯ. ხ-ის მიმართ არ დაკმაყოფილდა (ს.ფ. 173-197, ტ. 2), რაც სააპელაციო საჩივრით გასაჩივრდა მოსარჩელისა და შპს ე. ბ. ს.“ მიერ. მოსარჩელემ მოითხოვა სარჩელის დაკმაყოფილება, ხოლო შპს ე. ბ. ს.“ გადაწყვეტლება გაასაჩივრა წარმომადგენლის მომსახურებისათვის გაწეული ხარჯის 2000 ლარის გადახდის დაკისრების ნაწილში და მოითხოვა ამ ნაწილში გაწეული ხარჯის ანაზღაურება 5000 ლარის ოდენობით (იხ., შპს „ე. ბ. ს-ს“ სააპ. საჩ. მოთხოვნა - ს.ფ. 215, ტ.2).

8. რაც შეეხება შპს „გ---ო ფ---ის“ სარჩელს ჯ. ხ-ის მიმართ დავის საგანზე 9 083 177 ლარის ოდენობით ზიანის ანაზღაურების შესახებ, აღნიშნული მოთხოვნაც უარყოფილია თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 23 ოქტომბის გადაწყვეტილებით (ტ.1. ს.ფ. 205-217), სააპელაციო საჩივრით გასაჩივრდა მოსარჩელის მიერ. მოსარჩელემ მოითხოვა სარჩელის დაკმაყოფილება (იხ., ტ.3 ს.ფ. 5-17).

9. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 24 ივნისის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და უცვლელად დარჩა მოცემულ საქმეზე გამოტანილი პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება.

10. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატამ 2022 წლის 24 ივნისის განჩინებაში იმსჯელა მოსარჩელის მიმართ გამოტანილ ორივე გადაწყვეტილებაზე (თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 23 ოქტომბისა და ამავე სასამართლოს 2018 წლის 20 დეკემბრის გადაწყვეტილებები) და ორივე გადაწყვეტილება დატოვა უცვლელად, ხოლო მოსარჩელის მიერ წარდგენილი სააპელაციო საჩივრები უარყო, შემდეგ გარემოებათა გამო (მსჯელობა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 20 დეკემბრის გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე):

10.1 .მოსარჩელე კომპანია 10.05.2006 წლიდან რეგისტრირებულია სამეწარმეო რეესტრში. საზოგადოების 100% დამფუძნებელ პარტნიორს წარმოადგენს ლ. ქ. ფ-რს ბ.ვ., ნიდერლანდები. 2011 წლის 20 მაისს მოსარჩელე კომპანიის პარტნიორმა შპს „ბ----ი ს---ი ჯ---მა“ ხმათა სრული უმრავლესობით (100%) მიიღო შპს-ს დაფუძნების შესახებ გადაწყვეტილება - კრებაზე დადგინდა, რომ მოსარჩელის მიერ 100% წილით დაფუძნდეს შპს „პ---ა ფ----ი“, რომლის საწესდებო კაპიტალი განისაზღვრა 5464858,75 ლარით.

10.2 .შპს „ბ----ი ს----ი ჯ---ის“ მიერ 2011 წლის 20 მაისის გადაწყვეტილებით აღებული ვალდებულების ფარგლებში შპს „პ---ა ფ---ის“ კაპიტალში შეტანილ იქნა უძრავი ქონება; კომპანიის დირექტორად დაინიშნა ჯ. ხ-ლი.

10.3 .2012 წლის 22 ოქტომბერს შპს „პ----ა ფ----მა’’ შპს „ბ---ი პ----ან" შეიძინა ქ. ბათუმში, ---- გამზ.№--ში მდებარე ხუთი უძრავი ქონება (იხ., ამ განჩინების პ.2.1.).

10.4 .შპს „პ-ა ფ-მა“ შპს „ბ-ი პ-ას“ წინაშე ნასყიდობის ფასის გადახდის ვალდებულების კონვერტაცია მოახდინა საზოგადოების კაპიტალში და 2012 წლის 20 ნოემბერს შპს „ბ----ი პ---ას“ გადაეცა შპს „პ---ა ფ---ის“ კაპიტალში 37,59%-იანი წილი.

10.5 .შპს „ბ----ი პ----ა“ და სს „გ----ს“ შორის 2014 წლის 26 ნოემბერს სამეწარმეო საზოგადოების კაპიტალში წილის გასხვისების ხელშეკრულების საფუძველზე შპს „პ---ა ფ---ის“ დამფუძნებელი პარტნიორების წილები გამოისახებოდა შემდეგნირად: შპს ,,გ---ო ფ----სი“ 62,41%, სს ,,გ----ი“ 37,59%.

10.6 .2014 წლის წლის 07 ივლისს შპს ,,პ----ა ფ----ის" დირექტორმა (ჯ. ხ-მა) სს „ბ---ი ....."-ს მიჰყიდა შპს ,,პ----ა ფ---ის" საკუთრებაში არსებული 3 უძრავი ქონება (იხ., ამ განჩინების პ.2.1.).

10.7 .2014 წლის 10 სექტემბერს სს „ბ----ი ...."-მ აღნიშნული ქონება მიჰყიდა სს „გ----ს“. 2014 წლის 27 ოქტომბერს სს „გ----მა“ შპს ,,კ----ნ ს----ს“ მიყიდა აღნიშნული უძრავი ქონება. 2015 წლის 19 ივნისს სს ,,გ-----მა’’ ქონება გამოისყიდა შპს „კ-----ნ ს-----ან“.

10.8 .2015 წლის 10 სექტემბერს სს „გ----მა“ უძრავი ქონებები მიჰყიდა სს ,,ს. ე. .ს’’, ხოლო ამ უკანასკნელმა 2015 წლის 23 სექტემბერს მიჰყიდა შპს „ე. ბ. ს. ---“-ის, რომელმაც თავის მხრივ უძრავი ქონება შეიტანა შპს „პ----ას“ კაპიტალში.

10.9 .სარჩელი ეფუძნება იმ გარემოებებს, რომ კომპანიის დირექტორმა, დაარღვია მასზე ნაკისრი ვალდებულებები, რითაც, კომპანია მიიყვანა გაკოტრებამდე.

10.10 .სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2016 წლის 31 ოქტომბრის განჩინებით კომპანიის დირექტორის განცხადება გადახდისუუნარობის შესახებ მიღებული იქნა სასამართლოს წარმოებაში. შპს „პ----ა ფ----ის“ მიმართ დაიწყო გაკოტრების საქმის წარმოება. გაკოტრების მმართველმა მოახდინა მოვალის ქონების რეალიზაცია, კერძოდ:

10.11 . №------ ს/კ: რეგისტრირებული უძრავი ქონება შეიძინა შპს ,,მ---ი პ----მ“ 13700 ლარად.

10.12 .№----- საკადასტრო კოდით რეგისტრირებული უძრავი ქონება შეიძინა შპს ,,ი-----მა“ 249750 ლარად.

10.13 .სამეურვეო ქონების რეალიზაციიდან მიღებული თანხით დაკმაყოფილდა მეოთხე რიგის კრედიტორი; მეექვსე რიგის კრედიტორები დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, მათ შორის, ჯ. ხ-ის, შ. ხ-ის და შპს ,,ე. ბ. .ს“ მოთხოვნები, არ დაკმაყოფილდა მეშვიდე რიგის კრედიტორები.

10.14 თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 25 დეკემბრის განჩინებით შპს ,,პ----ა ფ----სი“ გამოცხადდა გაკოტრებულად და გაუქმდა რეგისტრაცია სამეწარმეო რეესტრში.

11. დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები სამართლებრივი შეფასებისას სააპელაციო სასამართლო დაეყრდნო „მეწარმეთა შესახებ საქართველოს“ კანონის (შემდეგში - სპეციალური კანონი) 9.6 მუხლს (დირექტორები „საზოგადოების საქმეებს უნდა გაუძღვნენ კეთილსინდისიერად, კერძოდ, ზრუნავდნენ ისე, როგორც ზრუნავს ანალოგიურ თანამდებობაზე და ანალოგიურ პირობებში მყოფი ჩვეულებრივი, საღად მოაზროვნე პირი, და მოქმედებდნენ იმ რწმენით, რომ მათი ეს მოქმედება ყველაზე ხელსაყრელია საზოგადოებისათვის. თუ ისინი არ შეასრულებენ ამ მოვალეობას, საზოგადოების წინაშე წარმოშობილი ზიანისთვის პასუხს აგებენ სოლიდარულად, მთელი თავისი ქონებით, პირდაპირ და უშუალოდ). „საწარმოს ხელმძღვანელობაზე უფლებამოსილი პირის (დირექტორის) მოვალეობები სამ ნაწილად შეიძლება დაიყოს: ა) გულმოდგინება, ბ) ერთგულება და გ) კეთილსინდისიერება. გულმოდგინების მოვალეობა გულისხმობს დირექტორის მიერ ისეთი გადაწყვეტილებების მიღებას, რომლებსაც მიიღებდა ანალოგიურ თანამდებობაზე და ანალოგიურ პირობებში მყოფი ჩვეულებრივი, საღად მოაზროვნე პირი. ერთგულების მოვალეობა მოიცავს კორპორაციის საუკეთესო ინტერესებიდან გამომდინარე გადაწყვეტილების მიღებას. კეთილსინდისიერება გულისხმობს სამოქალაქო ბრუნვის მონაწილეთა მოქმედებას პასუხისმგებლობით და ერთმანეთის უფლებებისადმი პატივისცემით მოპყრობას …“ (სუსგ №ას-687-658-2016, 6 ნოემბერი, 2018 წელი). ერთგულების მოვალეობა გამომდინარეობს დავალების ურთიერთობის მარეგულირებელი ნორმებიდან და წარმომადგენლობის არსიდან, რომელიც წარმომადგენელს ავალდებულებს წარმოდგენილი პირის ინტერესებით და არა პირადი ინტერესებით იხელმძღვანელოს. აქედან მომდინარეობს პრობლემაც, რომელსაც „წარმომადგენლობის პრობლემა“ ეწოდება და „ყველაზე ფართო გაგებით, წარმოიშობა, როდესაც ერთი მხარე ანუ „წარმოდგენილი“ დამოკიდებულია მეორე მხარის ანუ „წარმომადგენლის“ ქმედებებზე და ეს ქმედებები აისახება წარმოდგენილის კეთილდღეობაზე. პრობლემაა წარმომადგენლის მოტივაცია, საკუთარი ინტერესების ნაცვლად წარმოდგენილის ინტერესებში იმოქმედოს“ (იხ. რაინერ კრააკმანი, ჯონ არმური და სხვა ავტორები, საკორპორაციო სამართლის ანატომია, შედარებითი და ფუნქციური მიდგომა, მესამე გამოცემა, გერმანიის საერთაშორისო საზოგადოება (GIZ), 2019, 44).

12. სასამართლომ მიუთითა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში - სსკ-ის) სსკ-ის 709-ე (დავალების ხელშეკრულებით რწმუნებული ვალდებულია შეასრულოს მისთვის დავალებული (მინდობილი) ერთი ან რამდენიმე მოქმედება მარწმუნებლის სახელითა და ხარჯზე) მუხლზე, 712-ე მუხლის პირველ და მეორე ნაწილებზე (რწმუნებული მოვალეა შეასრულოს მარწმუნებლის მითითებები. რწმუნებულს შეუძლია გადაუხვიოს მარწმუნებლის მითითებებს, თუ, გარემოებებიდან გამომდინარე, მას შეუძლია ივარაუდოს, რომ მარწმუნებელი საქმის ვითარების ცოდნის შემთხვევაში მოიწონებდა ასეთ გადახვევას. რწმუნებული მოვალეა მითითებებისაგან გადახვევამდე შეატყობინოს მარწმუნებელს და დაელოდოს მის გადაწყვეტილებას, თუკი დაყოვნებით მარწმუნებელს არ შეექმნება ზიანის მიყენების საფრთხე), 394.1 (მოვალის მიერ ვალდებულების დარღვევისას კრედიტორს შეუძლია მოითხოვოს ამით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება) და 408.1 (იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება) მუხლებზე.

13. კომპანიის დირექტორს აკისრია განსაკუთრებული მოვალეობები კომპანიის წინაშე, რომლებსაც ეწოდება ფიდუციური მოვალეობები და რომლებიც, სხვასთან ერთად, მოიცავს დირექტორის მოვალეობებს საზოგადოების საქმეებს გაუძღვეს კეთილსინდისიერად, კერძოდ, ზრუნავდეს ისე, როგორც ზრუნავს ანალოგიურ თანამდებობასა და ანალოგიურ პირობებში მყოფი ჩვეულებრივი, საღად მოაზროვნე პირი და მოქმედებდეს იმ რწმენით, რომ მისი ეს მოქმედება ყველაზე ხელსაყრელია საზოგადოებისათვის („ზრუნვის მოვალეობა“). ზრუნვის მოვალეობა მოითხოვს დირექტორისაგან მიიღოს ისეთი გადაწყვეტილებები, რომლებიც გამოიწვევს კომპანიის მოგების გაზრდას. ზრუნვის მოვალეობის დარღვევის შესახებ სარჩელის განხილვისას დირექტორს საწარმოსათვის ზიანის მომტანი გადაწყვეტილების გამო, პასუხისმგებლობისაგან იცავს ბიზნეს გადაწყვეტილების მართებულობის პრეზუმფცია. იგი წარმოადგენს დაშვებას, რომ გადაწყვეტილების მიღებისას კომპანიის დირექტორი იყო სათანადოდ ინფორმირებული და მოქმედებდა კეთილსინდისიერად, იმ რწმენით, რომ განხორციელებული მოქმედება კომპანიის საუკეთესო ინტერესებში იყო. ასეთ საქმეებში მოსარჩელეს ეკისრება პრეზუმციის გაბათილების ტვირთი, რადგან სასამართლოს არ შეუძლია ეჭვი შეიტანოს დირექტორის გადაწყვეტილების სისწორეში, თუ ის რაციონალური პროცესის შედეგად იქნა მიღებული და დირექტორი ყველა მნიშვნელოვან და გონივრულად ხელმისაწვდომ ინფორმაციას ფლობდა. პრეზუმფცია დირექტორის მიერ მიღებული გადაწყვეტილების მართებულობის შესახებ გამოიყენება მხოლოდ ოთხი კუმულაციური წინაპირობის არსებობისას: 1)დირექტორმა უნდა მიიღოს გადაწყვეტილება (უნდა იმოქმედოს). ისეთ შემთხვევაში, როცა დირექტორმა გამოიჩინა უმოქმედობა და არ მიიღო გადაწყვეტილება, იგი ვერ იქნება დაცული სამეწარმეო გადაწყვეტილების თავისუფლების წესით (აღნიშნულში არ იგულისხმება შემთხვევა, როდესაც უმოქმედობა, თავისთავად, მიღებული გადაწყვეტილების შედეგია ანუ მიღებულია გადაწყვეტილება მოქმედებისაგან თავის შეკავების შესახებ); 2)გადაწყვეტილების მიღებამდე დირექტორმა უნდა მიიღოს ინფორმაცია, რომელიც ჩვეულებრივი, საღად მოაზროვნე ადამიანისათვის საკმარისია მოცემულ გარემოებებში, მოცემული გადაწყვეტილების მისაღებად, ანუ გადაწყვეტილების მიღების პროცესი უნდა აკმაყოფილებდეს კეთილგონივრულობის სტანდარტს; 3)გადაწყვეტილება მიღებულ უნდა იქნას კეთილსინდისიერად - ეს მოთხოვნა არ ითვლება დაკმაყოფილებულად თუ სხვა გარემოებებთან ერთად, დირექტორისთვის ცნობილია, რომ იგი იღებს კანონსაწინააღმდეგო გადაწყვეტილებას; 4)დირექტორს არ უნდა ჰქონდეს პირადი დაინტერესება.

14. თუ საქმის ფაქტობრივი გარემოებებიდან იკვეთება გადაწყვეტილების/გარიგების მიმართ დირექტორის პირადი დაინტერესება, მაშინ სახეზეა არა ზრუნვის, არამედ დირექტორის ერთგულების მოვალეობის დარღვევა. ამ გამიჯვნას არსებითი პროცესუალური მნიშვნელობა აქვს, რადგან ერთგულების მოვალეობის დარღვევის გამო, დირექტორის პასუხისმგებლობის შესახებ სარჩელის განხილვისას მოსარჩელის მტკიცების ტვირთში ზიანის ფაქტთან ერთად შედის მხოლოდ იმ გარემოების დადასტურება, რომ დირექტორს გადაწყვეტილების/გარიგების მიმართ პირადი დაინტერესება ჰქონდა. თუ მოსარჩელე აღნიშნულის დადასტურებას მოახერხებს, მაშინ დირექტორის გადაწყვეტილების დასაცავად სამეწარმეო გადაწყვეტილების თავისუფლების წესის/ბიზნეს გადაწყვეტილების მართებულობის პრეზუმფციის მოქმედება გამორიცხულია, რაც ნიშნავს, რომ მტკიცების ტვირთი გადადის მოპასუხე დირექტორზე, რომელმაც უნდა ამტკიცოს, რომ მის მიერ მიღებული გადაწყვეტილება ყოველმხრივ სამართლიანი და გონივრული იყო კორპორაციისათვის. აღნიშნული გულისხმობს სასამართლოს მიერ გადაწყვეტილების შემოწმებას, როგორც გადაწყვეტილების მიღების პროცესის, ისე მატერიალური შინაარსის თვალსაზრისით (სუსგ Nას-766-766-2018; 10 ივნისი, 2019 წელი). ერთგულების მოვალეობის დარღვევის ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი და გავრცელებული სახეა საკუთარ თავთან გარიგების დადება. „ასეთ გარიგებებში მხარეებად გამოდიან დირექტორი პიროვნულად და კორპორაცია, რომელიც იმავე დირექტორით არის წარმოდგენილი. ამ დროს წარმოიშობა ინტერესთა კონფლიქტის პრობლემა: ერთი მხრივ, დირექტორი მოვალეა გარიგების დადებისას საუკეთესოდ დაიცვას კორპორაციის ინტერესები, ე.ი. მიაღწიოს იმას, რომ გარიგებით უკეთესი პირობები შეექმნას კორპორაციას. მეორე მხრივ, ბუნებრივია, რომ დირექტორს თავისი პირადი ინტერესების უფრო ხელსაყრელად და უკეთესად დაცვის მიზანიც ამოძრავებს. ამიტომ სამართლიანად ამბობენ, რომ ასეთი დირექტორი ვერ იქნება მიუკერძოებელი… საკუთარ თავთან დადებულ გარიგებებს უთანაბრდება გარიგებები, რომლებშიც, მართალია დირექტორი პირდაპირ არ მონაწილეობს, მაგრამ გარიგებაში მონაწილე მისი ახლობლების ან მასთან დაახლოებული კორპორაციების უკან იმალება საკუთარი ფინანსური ინტერესები. ინტერესთა კონფლიქტის ასეთ შემთხვევებს არაპირდაპირ კონფლიქტებს (Indirect Conflicts) უწოდებენ“ (იხ. Merkt/Göthel, US-americanisches Gesellschaftsrecht.2. Aufl. (2006) Rn. 878, ლ. ჭანტურია, კორპორაციული მართვა და ხელმძღვანელთა პასუხისმგებლობა საკორპორაციო სამართალში, გამომცემლობა „სამართალი“, თბილისი, 2006, 320-321).

15. გადაწყვეტილების ან გარიგების მიმართ კომპანიის დირექტორის პირადი დაინტერესების არსებობა, თავისთავად არ იწვევს ერთგულების მოვალეობის დარღვევის გამო, კომპანიის წინაშე მის პასუხისმგებლობას. ასეთი ინტერესის არსებობის პირობებშიც კი შეიძლება გადაწყვეტილება მართებულად, ხოლო გარიგება ნამდვილად იქნას მიჩნეული, თუკი ეს უკანასკნელი შესაბამის ფორმალურ და მატერიალურ პირობებს აკმაყოფილებს. ფორმალური პირობების შემოწმებისას, მნიშვნელოვანია შემოწმდეს დირექტორმა საკუთარი ინტერესთა კონფლიქტის შესახებ ინფორმაცია წინასწარ გაუმჟღავნა თუ არა დირექტორთა საბჭოს, ხოლო დირექტორთა საბჭოს არარსებობისას, კომპანიის პარტნიორთა/აქციონერთა კრებას. ინფორმირებული დირექტორების ან აქციონერების თანხმობა (ან შემდგომი მოწონება) გადაწყვეტილებას მართებულად, ხოლო გარიგებას ნამდვილად აქცევს (სუსგ Nას-766-766- 2018; 10 ივნისი, 2019 წელი).

16. სააპელაციო სასამართლომ კომპანიის დირექტორ ჯ. ხ-ის პასუხისმგებლობის საკითხზე დაყენებული მოთხოვნის მართებულობა სადავო პერიოდისთვის მოქმედი მეწარმეთა შესახებ საქართველოს კანონის მე-9 მუხლის მე-6 პუნქტთან მიმართებით შეამოწმა.

17. ზემოაღნიშნული ნორმით დადგენილი დირექტორის ფიდუციური ვალდებულებების დარღვევა შესაძლებელია კომპანიისთვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურების საფუძველი გახდეს.

18. საზოგადოების პარტნიორებს უფლება აქვთ გააკონტროლონ დირექტორის საქმიანობა. „დერივაციული“ სარჩელი კორპორაციული მართვის ამოცანების განხორციელების მიზნებსაც ემსახურება. კორპორაციულ-სამართლებრივ კონტექსტში ხელმძღვანელი (დირექტორი) საწარმოს და არა მისი აქციონერების/პარტნიორების მინდობილი პირი - მისი ფიდუციარია. აქციონერების/პარტნიორების ურთიერთობა კი განპირობებულია სწორედ „საწარმოს საუკეთესო ინტერესით“, ვინაიდან სწორედ აქციონერია/პარტნიორია საწარმოს წარმატების მთავარი მოსურნე და მისი მთავარი მოსარგებლე (ბენეფიციარი). ასეთი სარჩელის წარდგენისას მოსარჩელე გამოდის საწარმოს წარმომადგენლად.

19. სპეციალური კანონის 46-ე მუხლის მე-5 პუნქტის თანახმად, თუ შეზღუდული პასუხისმგებლობის საზოგადოებამ არ განახორციელა საკუთარი მოთხოვნა მესამე პირის მიმართ, პარტნიორს შეუძლია საზოგადოების ნაცვლად და მის სასარგებლოდ, თავისი სახელით შეიტანოს სარჩელი აღნიშნული მოთხოვნის განსახორციელებლად. იგი მიიჩნევა სათანადო მოსარჩელედ, თუ საზოგადოება, პარტნიორის წერილობითი მოთხოვნის მიღებიდან 90 დღის განმავლობაში, არ აღძრავს სარჩელს მესამე პირის წინააღმდეგ, ან ვერ დაასაბუთებს, რომ ასეთი სარჩელის აღძვრა ეწინააღმდეგება საზოგადოების ინტერესებს.

20. განსახილველ შემთხვევაში, დადგენილია, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 25 დეკემბრის განჩინებით შპს ,,პ---ა ფ---ი“ გამოცხადდა გაკოტრებულად და გაუქმდა რეგისტრაცია სამეწარმეო რეესტრში. აღნიშნული განჩინებით შპს „გ---ო ფ---მა“ დაკარგა გაკოტრების პროცედურის ფარგლებში მოთხოვნის წარდგენის უფლება, რაც სასამართლოს დასკვნით, სასარჩელო მოთხოვნის ჩვეულებრივი წესით შემოწმების შეფასებასაც გამორიცხავს, რადგან დერივაციული სარჩელის წარდგენისას მოსარჩელე გამოდის საწარმოს წარმომადგენლად, ხოლო განსახილველი სარჩელი აღძრულია შპს „პ--ა ფ---ის“ პარტნიორის მიერ დირექტორის მიმართ დავის საგანზე, რომელიც შეეხება კომპანიისათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურებას არა კომპანიის არამედ პარტნიორის შპს „გ----ო ფ----ის“ სასარგებლოდ.

21. პალატა მიუთითებს, რომ სადავო პერიოდში მოქმედი მეწარმეთა შესახებ საქართველოს კანონის მე-9 მუხლის მე-6 პუნქტის თანახმად, დირექტორების მიმართ მოქმედებს სამეწარმეო განსჯის წესი. საკასაციო პალატამ არაერთ გადაწყვეტილებაში მიუთითა, რომ თანამედროვე საკორპორაციო სამართალში დიდი მნიშვნელობა ენიჭება „სამეწარმეო განსჯის წესს“ ანუ, მოქმედებს პრეზუმფცია, რომ გადაწყვეტილების მიღებისას საწარმოს დირექტორები მოქმედებდნენ კორპორაციის საუკეთესო ინტერესებიდან გამომდინარე, კეთილსინდისიერებისა და ინფორმირებულობის პრინციპის დაცვით. შესაბამისად, დირექტორების წინააღმდეგ სარჩელის შეტანის შემთხვევაში, მოსარჩელე ვალდებულია, გადალახოს აღნიშნული პრეზუმფცია. დერივაციული სარჩელი წარმოადგენს დირექტორთა კორპორაციული ანგარიშვალდებულების მექანიზმს. დერივაციული სარჩელი უზრუნველყოფს, რომ დირექტორის არამართლზომიერი ქმედებით გამოწვეული ზიანი ანაზღაურებული იქნება კომპანიისათვის კომპანიის სახელით მოქმედი აქციონერის (პარტნიორის) მიერ სასამართლოსათვის მიმართვის გზით. ასეთი სარჩელი, ერთგვარი პრევენციაა დირექტორის მხრიდან გადაცდომის საწინააღმდეგოდ, როდესაც მას გააზრებული აქვს, რომ აქციონერი (პარტნიორი) უფლებამოსილია დირექტორატის გვერდის ავლით დამოუკიდებლად აღძრას სარჩელი კომპანიის სახელით და მოითხოვოს ზიანის ანაზღაურება. დერივაციული სარჩელის აღძვრა უნდა მოხდეს ყოველი კონკრეტული საქმის გარემოებების გათვალისწინებით.

22. ერთი მხრივ, ჯ. ხ-ის, როგორც კომპანიის დირექტორის, ქმედებების მიმართ მოქმედებს სამეწარმეო განსჯის წესი - ივარაუდება, რომ მისი ქმედება საზოგადოების ინტერესს შეესაბამებოდა. მეორე მხრივ, თუ მოსარჩელე მიიჩნევდა, რომ დირექტორის ქმედება არღვევდა კომპანიის ინტერესებს, უფლებამოსილი იყო შპს „პ----ა ფ---ის“ ლიკვიდაციამდე მიემართა სასამართლოსთვის და მოეთხოვა დირექტორისგან მიყენებული ზიანის ანაზღაურება და გათავისუფლებინა დირექტორი სამსახურიდან, რაც არ განუხორციელებია. მოსარჩელე გაკოტრებულად გამოცხადებული შპს „პ----ა ფ---ის“ პარტნიორს წარმოადგენდა, ამ უკანასკნელის გაკოტრებამ პირდაპირი გავლენა მოახდინა მოსარჩელეზე, რომელმაც დაკარგა საზოგადოებიდან დივიდენდის მიღების შესაძლებლობა. თუმცა, აღნიშნული გარემოება ავტომატურად არ გულისხმობს საწარმოდან დივიდენდის მიღებას, ვინაიდან დივიდენდის განაწილებისთვის აუცილებელია სახეზე იყოს მისი გაცემის წინაპირობები: ა) საწარმოს გასანაწილებელი მოგება; ბ) პარტნიორთა კრების გადაწყვეტილება დივიდენდის განაწილებაზე.

23. ამასთან, მოსარჩელე კომპანია და მის მიერ დაფუძნებული - გაკოტრებულად გამოცხადებული კომპანია ორ დამოუკიდებელ სამართალსუბიექტს წარმოადგენს, დამოუკიდებლად გამოდიან სამოქალაქო ურთიერთობებში, იძენენ უფლებებს და კისრულობენ ვალდებულებებს. შესაბამისად, არ არსებობდა დირექტორის ქმედებებისთვის ზიანის ანაზღაურების წარმოშობის სამართლებრივი საფუძველი საწარმოს პარტნიორის სასარგებლოდ.

24. სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა, რომ კომპანიის გადახდისუუნარობის შესახებ საქმის წარმოების თაობაზე მოსარჩელისათვის ცნობილი არ იყო და მიუთითა სადავო პერიოდში მოქმედი „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის 47.1 მუხლზე, რომლის თანახმად, საწარმოს პარტნიორები მმართველობით უფლებამოსილებას ახორციელებენ პარტნიორთა საერთო კრების მეშვეობით, თუ წესდებით სხვა რამ არ არის დადგენილი. ამავე კანონის 46-ე მუხლის მე-4 პუნქტის თანახმად, დირექტორებმა პარტნიორის მოთხოვნის საფუძველზე დაუყოვნებლივ უნდა მიაწოდონ მას ინფორმაცია საზოგადოების საქმიანობის შესახებ და ნება დართონ, გაეცნოს საზოგადოების წიგნებსა და ჩანაწერებს. პარტნიორი უნდა მონაწილეობდეს საზოგადოების მართვაში და იღებდეს შესაბამის გადაწყვეტილებებს. პარტნიორი უნდა აკონტროლებდეს საწარმოს და მის მიერ დანიშნულ დირექტორს. პარტნიორი უფლებამოსილია ნებისმიერ დროს გამოითხოვოს და გაეცნოს საწარმოს ფინანსურ დოკუმენტაციას. ამასთან, კომპანიის გადახდისუუნარობის შესახებ ინფორმაცია ქვეყნდება საჯაროდ. შესაბამისად, საწარმოს პარტნიორისთვის ცნობილი უნდა ყოფილიყო კომპანიის გადახდისუუნარობის საკითხი და აღნიშნული წარმოების ფარგლებში წარედგინა მოთხოვნა/პრეტენზია დირექტორის საქმიანობიდან გამომდინარე, მაშინ როდესაც, მისთვის პასუხისმგებლობის დაკისრება შესაძლებელია თავად საწარმოსთვის სარგებლის მომტანი ყოფილიყო.

25. სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა მოწინააღმდეგე მხარის მიერ წარმოდგენილ მტკიცებულება, რომლითაც დასტურდება, რომ ჯერ კიდევ, 2017 წლის თებერვალში მიმართა მოსარჩელე კომპანიის წარმომადგენელმა თბილისის საქალაქო სასამართლოს და მოითხოვა შპს „პ---ა ფ---ის“ კრედიტორთა სია.

26. ამდენად, ერთი მხრივ, მოსარჩელეს, როგორც შპს „პ----ა ფ---ის“ პარტნიორს, ევალებოდა სცოდნოდა გადახდისუუნარობის საქმის წარმოების შესახებ. ამასთან, მისთვის ცნობილიც იყო გადახდისუუნარობის საქმიანობის წარმოების არსებობის შესახებ, რასაც ადასტურებს აღნიშნული მიმართვა. მოცემულ პირობებში დადგენილია, რომ შპს „პ----ა ფ---ი“ გაკოტრებულია, ხოლო მოთხოვნა წარმოდგენილია პარტნიორის სასარგებლოდ. შესაბამისად, პალატა მიიჩნევს, რომ სასარჩელო/სააპელაციო მოთხოვნა დაუსაბუთებელია და არ არსებობს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველი.

27. რაც შეეხება, ჯ. ხ-ის, შ. ხ-ის, ბ. გ-ის, შპს „ე. ბ. ს.“ პასუხისმგებლობის საკითხს, რომელიც შესაძლოა გამომდინარეობდეს სსკ-ის 992-ე მუხლიდან, ნორმით მინიჭებული უფლების რეალიზაცია დამოკიდებულია ზიანის ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოებების არსებობაზე. მოსარჩელე/აპელანტი მიუთითებს ზიანის ანაზღაურების საფუძველზე, თუმცა, დასაბუთებული არ არის, რაში გამოიხატება მართლწინააღმდეგობა, რომელი კანონით აკრძალული ქმედება განახორციელეს მათ, რაში გამოიხატა ზიანი და რაში მდგომარეობს მიზეზობრივი კავშირი. ამდენად, სახეზე არ არის ზიანის ანაზღაურების მავალდებულებელი წინაპირობები.

28. მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი სარჩელით მხარე უთითებს იმგვარ გარემოებებზე, რაც შესაძლებელია ყოფილიყო დავის საგანი შპს „პ----ა ფ---ის“ მხრიდან.

29. განსახილველ შემთხვევაში, აპელანტი მიუთითებს იმ გარემოებებზე, რომ შპს „პ---ა ფ---ის“ გადახდისუუნარობის საქმეში არ ყოფილა სასამართლოსთვის წარდგენილი დებიტორული მოთხოვნები, რა დროსაც, შესაძლებელია კომპანია არ გაკოტრებულიყო. აპელანტი მიუთითებს, რომ მოვალემ შპს „პ---ა ფ---ს“ არ შეუსრულა ვალდებულება. ამდენად, მის მიერ წარმოდგენილი პრეტენზია მთლიანად მოიცავს შპს „პ---ა ფ----ის“ მიყენებულ შესაძლო ზიანს.

30. გადახდისუუნარობის საკითხები სპეციალური კანონით რეგულირდება, განისაზღვრება კრედიტორული/დებიტორული მოთხოვნები, კომპანიის მეურვისთვის ინფორმაციის მიწოდება, მოთხოვნის წარდგენა, კრედიტორული მოთხოვნების აღიარება. ამდენად, აღნიშნული საქმის წარმოებასთან დაკავშირებული საკითხები შესაძლოა სადავო გახდეს გადახდისუუნარობის საქმის წარმოების ფარგლებშივე, მით უფრო იმ პირობებში, რომ პალატამ დაადგინა, მოსარჩელისათვის ცნობილი იყო გადახდისუუნარობის საქმის წარმოების მიმდინარეობა.

31. თუ მოსარჩელისათვის ცნობილი იყო დებიტორული მოთხოვნის არსებობა, კომპანია, როგორც შპს „პ----ა ფ----ის“ პარტნიორი, უფლებამოსილი იყო აღნიშნულის შესახებ გადახდისუუნარობის საქმის წარმოების ფარგლებში განეცხადებინა, რაც მას არ განუცხადებია. მოცემულ შემთხვევაში შპს „პ----ა ფ---ი“ გაკოტრებულია, ხოლო მოსარჩელე არ ფლობს მოთხოვნის უფლებას შპს „პ----ა ფ----ის“ შესაძლო მოვალეების მიმართ.

32. მოპასუხეთა ერთ-ერთ არგუმენტი სარჩელის ხანდაზმულობას შეეხება, კერძოდ, მოპასუხის მოსაზრებით, დარღვეულია სამოქალაქო კოდექსის 1008-ე მუხლით გათვალისწინებული დელიქტური მოთხოვნის 3 წლიანი ხანდაზმულობის ვადა, რადგან შპს „პ----ა ფ----ის“ 3 უძრავი ქონების გასხვისების გადაწყვეტილების შესახებ მოსარჩელემ შეიტყო 2014 წლის ზაფხულში, შესაბამისად 2017 წლის ივლისში ხანდაზმულობის ვადა უკვე გასული იყო. სსკ-ის 1008-ე მუხლის თანახმად, დელიქტით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლების ხანდაზმულობის ვადა არის სამი წელი იმ მომენტიდან, როცა დაზარალებულმა შეიტყო ზიანის ან ზიანის ანაზღაურებაზე ვალდებული პირის შესახებ. ამავე კოდექსის 130-ე მუხლის შესაბამისად, ხანდაზმულობა იწყება მოთხოვნის წარმოშობის მომენტიდან. მოთხოვნის წარმოშობის მომენტად ჩაითვლება დრო, როცა პირმა შეიტყო ან უნდა შეეტყო უფლების დარღვევის შესახებ. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 144-ე მუხლის პირველი ნაწილის დანაწესით ხანდაზმულობის ვადის გასვლის შემდეგ ვალდებული პირი უფლებამოსილია უარი თქვას მოქმედების შესრულებაზე. დადგენილია, რომ სადავო ხელშეკრულებები გაფორმდა 2014 წლის 07 ივლისს. აღნიშნული დროიდან - 2014 წლის ივლისის თვიდან მოსარჩელისათვის ცნობილი იყო უფლების დარღვევის შესახებ. ხანდაზმულობის სამ წლიანი ვადა იწურებოდა 2017 წლის ივლისის თვეში, მოსარჩელეებმა სასამართლოს სარჩელით მიმართეს 2018 წლის 09 თებერვალს, 3-წლიანი ხანდაზმულობის ვადის გასვლის შემდეგ.

33. შესაბამისად, წარდგენილი სააპელაციო საჩივარი უსაფუძვლოდ იქნა მიჩნეული არ დაკმაყოფილდა.

34. რაც შეეხება საპროცესო ხარჯების განაწილების საკითხზე წარდგენილ შპს „ე. ბ. ს.“ სააპელაციო საჩივარს, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ არც აღნიშნულის დაკმაყოფილების საფუძველი არ არსებობდა, რამდენადაც დავის საგნის ღირებულებიდან გამომდინარე პროცენტული ცენზის დადგენა გამორიცხავს ხარჯების ხელოვნურად გაზრდას და უზრუნველოფს იმ მხარის ინტერესის დაცვას, რომელსაც ხარჯების გადახდა უნდა დაეკისროს.

35. მსჯელობა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 23 ოქტომბრის გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე:

36. დადგენილია, რომ 19/11/2007წ. შპს „ბ----ი ე---ოს“ 100%-იანი წილის მფლობელმა, შპს „ბ---ი ს--ი ჯ---მა“, წარმოდგენილმა დირექტორის, ნ. ბ-ის მიერ, მიიღო გადაწყვეტილება ჯ. ხ-ის სესხის სახით 4000000 აშშ დოლარის მიცემის შესახებ და 20/11/2017წ. შპს „ბ---ი ე---სა“ (შპს „გ---ო ფ---ი“) და ჯ. ხ-ს შორის დაიდო სესხის ხელშეკრულება, რომლითაც ამ უკანასკნელს სესხად გადაეცა 4000000 აშშ დოლარი ერთი წლის ვადით, წლიური 16%-ის დარიცხვით. მოგვიანებით, 14/09/2012წ.

37. შპს „გ---ო ფ---ს“, შპს „პ---ა ფ---სა“ და ჯ. ხ-ლს შორის დაიდო შეთანხმება 20/11/2007წ. სესხის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული მოთხოვნის დათმობის შესახებ, რომლითაც მხარეები შეთანხმდნენ, რომ: ა) შპს „გ----ო ფ----ს“ აღარ ექნებოდა 3419356 ფუნტი სტერლინგის მოთხოვნის უფლება ჯ. ხ-ის მიმართ; ბ) დასახელებული თანხის მოთხოვნის უფლება, იმავე პირობებით, რაც გათვალისწინებული იყო 20/11/2007წ. სესხის ხელშეკრულებით, ჯ. ხ-ს მიმართ გაუჩნდა შპს „პ---ა ფ----ს“; გ) მოთხოვნის დათმობის შედეგად, სრულად შესრულებულად ჩაითვალა შპს „გ----ო ფ----ის“ ვალდებულება შპს „პ---ა ფ---ის“ კაპიტალის გაზრდის შესახებ.

38. სასამართლოში განხილვის საგანს ჯ. ხ-ის (დირექტორი) მიმართ ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნა წარმოადგენს. მხედველობაშია მისაღები, რომ მოსარჩელე შპს „გ----ო ფ----ია“, რომელმაც შპს „პ----ა ფ----ან“ მოთხოვნის დათმობის ხელშეკრულება გააფორმა - დადგენილია, რომ შპს „გ---ო ფ---ს“, შპს „პ---ა ფ---სა“ და ჯ. ხ-ლს შორის დაიდო შეთანხმება 20/11/2007წ. სესხის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული მოთხოვნის დათმობის შესახებ. .

39. სსკ-ის 198-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, მოთხოვნა ან უფლება, რომელთა დათმობა და დაგირავებაც შესაძლებელია, მათმა მფლობელმა შეიძლება საკუთრებად გადასცეს სხვა პირს. მოთხოვნები და უფლებები ახალ პირზე გადადის ისეთსავე მდგომარეობაში, როგორშიც ისინი ძველი მფლობელის ხელში იყვნენ. შესაბამისად, მოთხოვნის დათმობის შემთხვევაში, ვალდებულებით ურთიერთობაში ხდება კრედიტორის ჩანაცვლება და ძველ მფლობელს მოთხოვნის უფლება ეკარგება.

40. საქმეზე უდავოდ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებაა, რომ შპს ,,გ---ო ფ---სი“ არასდროს ყოფილა შპს ,,პ---ა ფ----ის“ კრედიტორი სახელშეკრულებო და/ან კანონისმიერი საფუძვლით, ხოლო საწარმოს კაპიტალის წილზე პარტნიორის საკუთრების უფლება, არ წარმოშობს საწარმოს ფინანსურ ვალდებულებას პარტნიორის წინაშე, გარდა დივიდენდის მიღების უფლებისა, ისიც იმ შემთხვევაში, როდესაც პარტნორთა მიერ მიღებული იქნება გადაწყვეტილება მოგების განაწილების შესახებ (სპეციალური კანონის მე-8 და 46-ე მუხლები).

41. სპეციალური კანონის 46-ე მუხლის მე-5 პუნქტით, თუ შეზღუდული პასუხისმგებლობის საზოგადოებამ არ განახორციელა საკუთარი მოთხოვნა მესამე პირის მიმართ, პარტნიორს შეუძლია საზოგადოების ნაცვლად და მის სასარგებლოდ, თავისი სახელით შეიტანოს სარჩელი აღნიშნული მოთხოვნის განსახორციელებლად. იგი მიიჩნევა სათანადო მოსარჩელედ, თუ საზოგადოება პარტნიორის წერილობითი მოთხოვნის მიღებიდან 90 დღის განმავლობაში არ აღძრავს სარჩელს მესამე პირის წინააღმდეგ ან ვერ დაასაბუთებს, რომ ასეთი სარჩელის აღძვრა ეწინააღმდეგება საზოგადოების ინტერესებს...

42. სააპელაციო სასამართლომ მოიხმო საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განმარტება, რომლის მიედვით თუ დირექტორის მიერ მისი მოვალეობების (ზრუნვის ან ერთგულების მოვალეობის) დარღვევის გამო, კომპანიას ზიანი მიადგა, დირექტორის წინააღმდეგ სარჩელის აღძვრის უფლება აქვს, უპირველეს ყოვლისა, აღნიშნულ კომპანიას. იმ შემთხვევაში, თუ კომპანია ამ უფლებას არ გამოიყენებს, მაშინ კომპანიის სახელით და მის სასარგებლოდ სარჩელი შესაძლებელია აღძრას კომპანიის პარტნიორმაც, მათ შორის, უმცირესობაში მყოფმა პარტნიორმა (სპეციალური კანონი, მუხლი 46.5), თუმცა, ასეთი სარჩელის აღძვრისას, მან უნდა მიუთითოს დირექტორის ქმედებით კომპანიისათვის, და არა პირადად მისთვის, მიყენებულ ზიანზე. როდესაც კომპანიის პარტნიორი ამ კომპანიის დირექტორისაგან ითხოვს მისთვის და არა კომპანიისათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურებას, ასეთი სახით, პარტნიორის მოთხოვნას დირექტორის მიმართ ზიანის ანაზღაურების შესახებ, სპეციალური კანონის შესაბამისად, სამართლებრივი საფუძველი არ გააჩნია (იხ. სუსგ Nას-457-436-2015, 06/06/2016წ.).

43. ამრიგად, დერივაციული სარჩელის წარდგენისას, მოსარჩელე გამოდის საკუთარი სახელით, მაგრამ საწარმოს წარმომადგენლად, რასაც მოცემულ შემთხვევაში ადგილი არ აქვს - მოსარჩელე, შპს ,,გ----ო ფ----ს“ სარჩელი შემოტანილი აქვს პირადად მისთვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნით. შესაბამისად, მოცემულ შემთხვევაში, მოთხოვნა ვერ დაკვალიფიცირდება სპეციალური კანონის 46-ე მუხლის მე-6 ნაწილით განსაზღვრულ დერივაციულ სარჩელად.

44. საყურადღებო გარემოებაა, რომ 20/11/2007წ. ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სესხის დაბრუნების ვადა იწურებოდა 2013 წლის 19 ნოემბერს. ამ დროისათვის, შპს ,,გ----ო ფ----ის“ იყო შპს ,,პ----ა ფ---ის“ 62.41% წილის მესაკუთრე, შესაბამისად, თუკი მოპასუხე, როგორც ამ კომპანიის დირექტორი, არ ახორციელებდა დასახელებული სესხის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე მოთხოვნას, მოსარჩელეს შეეძლო ესარგებლა ,,მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის 46.5 მუხლით გათვალისწინებული სარჩელის უფლებით, რასაც ადგილი არ ჰქონია და, რამდენადაც შპს ,,პ----ა ფ----ი" აღარ არსებობს, მოსარჩელემ დაკარგა ასეთი სახის სარჩელის წარდგენის უფლება.

45. სპეციალური კანონის მე-9 მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად ხელმძღვანელობის უფლება აქვთ: სოლიდარული პასუხისმგებლობის საზოგადოებაში – ყველა პარტნიორს, კომანდიტურ საზოგადოებაში – სრულ პარტნიორებს (კომპლემენტარებს), კომპლემენტარი იურიდიული პირის შემთხვევაში – მის მიერ დანიშნულ ფიზიკურ პირს, შეზღუდული პასუხისმგებლობის საზოგადოებაში, სააქციო საზოგადოებასა და კოოპერატივში – დირექტორებს, თუ წესდებით (პარტნიორთა შეთანხმებით) სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული. ამავე მუხლის მე-9 პუნნქტის თანახმად თუ საწარმო გადახდისუუნაროა ან გადახდისუუნარობის საშიშროების წინაშე დგას, ამ მუხლის პირველ პუნქტში დასახელებულმა პირებმა ბრალეული გაჭიანურების გარეშე, მაგრამ საწარმოს გადახდისუუნარობის დადგომის მომენტიდან არა უგვიანეს 3 კვირისა, უნდა განაცხადონ ამის თაობაზე „გადახდისუუნარობის საქმის წარმოების შესახებ“ საქართველოს კანონით დადგენილი წესით. გადახდისუუნარობის თაობაზე განცხადება ბრალეულ გაჭიანურებად არ მიიჩნევა, თუ ზემოხსენებული პირები ამ განცხადებას ამ მუხლის მე-6 პუნქტით გათვალისწინებული კეთილსინდისიერებით ეპყრობიან

46. დადგენილია, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 31/10/2016წ. განჩინებით (საქმე N2/32630-16) დგინდება, ჯ.ხ-მა, როგორც შპს ,,პ---ა ფ---ის“ დირექტორმა, 26/10/2016წ. განცხადებით მიმართა სასამართლოს, შპს ,,პ---ა ფ---ის“ მიმართ გადახდისუუნარობის საქმის წარმოების დაწყების შესახებ (ს.ფ.-ები: 53-55). ამ დროისათვის, შპს ,,გ---ო ფ----ი“ წარმოადგენდა შპს ,,პ---ა ფ---ის“ მაჟორიტარ პარტნიორს, კაპიტალში 62.41%-ით წილით. შპს ,,პ----ა ფ---ის“ მიმართ დაიწყო გადახდისუუნარობის საქმის წარმოება. მეურვედ დაინიშნა სსიპ აღსრულების ეროვნული ბიურო, რომელსაც დაევალა კომპანიის, როგორც მოვალის, კრედიტორული და დებიტორული დავალიანებების განხილვა და შეფასება, კომპანიის ყველა კრედიტორის დადგენა და მათთვის გადახდისუუნარობის შესახებ საქმის წარმოების დაწყების შეტყობინება; ასევე, დირექტორს, როგორც კომპანიის მართვასა და წარმომადგენლობაზე უფლებამოსილ პირს, დაევალა განცხადების წარმოებაში მიღებიდან 20 დღის ვადაში მოვალის ქონების, ვალდებულებების, ფინანსური მდგომარეობისა და საქმიანობის შესახებ ინფორმაციის სასამართლოში წარდგენისა და განემარტა ასეთი ინფორმაციის წარუდგენლობის, მისი განზრახ დაგვიანებით ან გაყალბებული სახით წარდგენის შემთხვევაში, სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობის შესახებ. კრედიტორთა კრებაზე არჩეული იქნა მომრიგებელი საბჭო, რომელმაც 2017 წლის 1 თებერვალს სასამართლოს წარუდგინა გადაწყვეტილება საწარმოს გაკოტრების თაობაზე. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 2 12 მარტის განჩინებით, შპს ,,პ----ა ფ----ის“ მიმართ დაიწყო გაკოტრების საქმის წარმოება და გაკოტრების მმართველად დაინიშნა სსიპ აღსრულების ეროვნული ბიურო, რომლის მიერ სასამართლოსათვის წარდგენილი საბოლოო ანგარიშით, საწარმოს გააჩნდა ორი უძრავი ქონება, 8 დასახელების მოძრავი ნივთები და 100%-იანი წილი სს ,,პ---ა ჰ----ში“. ქონების საბაზრო ღირებულებამ შეადგინა 4738128,94 ლარი. აუქციონზე რეალიზაციის შედეგად ამოღებული თანხა 443 671.35 ლარი, განაწილდა კრედიტორებზე, მათ შორის, ჯ.ხ-ე გაიცა 43852,96 ლარი.

47. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 25/12/2017წ. განჩინებით, დასრულდა შპს ,,პ----ა ფ---ის“ გაკოტრების საქმის წარმოება და იგი გამოცხადდა გაკოტრებულად. საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს მიერ 18/01/2018წ. მიღებული იქნა გადაწყვეტილება შპს ,,პ---ა ფ----ის“ რეგისტრაციის გაუქმების შესახებ.

48. შპს ,,პ---ა ფ---ის“ განცხადება მის მიმართ გადახდისუუნარობის საქმის წარმოების დაწყების შესახებ თბილისის საქალაქო სასამართლოს 31/10/2016 წლის განჩინებით წარმოებაში. მოსარჩელისათვის ცნობილი იყო შპს ,,პ---ა ფ---ის“ მიმართ გაკოტრების საქმის წარმოების შესახებ, მაგრამ მას არავითარი ქმედება არ განუხორციელებია, როგორც საწარმოს მმართველ 62,41% წილის მფლობელ პარტნიორს, რადგან თუ მიაჩნდა, რომ დირექტორი არაკეთილსინდისიერად არ ასრულებდა თავის ფუნქციას, მას სრული უფლებამოსილება გააჩნდა მის გათავისუფლების, რაც არ განუხორციელებია და ამასთან არ მიუმართავს გაკოტრების მმართველისათვის ჯ. ხ-ის შპს ,,პ-ა ფ-ის“ მიმართ ვალდებულების არსებობის დასადგენად, თუ ასეთი იარსებებდა. მაშინ როდესაც გაკოტრების საქმის წარმოების დასრულების შესახებ, თბილისის საქალაქო სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული ზემოაღნიშნული განჩინებით დასტურდება, რომ გადახდისუუნარობის შესახებ განცხადების შეტანის და დასრულების დროისათვის, შპს ,,პ----ა ფ----ს“ ჯ. ხ-ის მიმართ მოთხოვნა აღარ გააჩნდა.

49. პალატა მიუთითებს ,,გადახდისუუნარობის საქმის წარმოების შესახებ“ (სადავო პერიოდში მოქმედი) საქართველოს კანონის მე-3 მუხლის ,,რ“ ქვეპუნქტისა და 38-41-ე მუხლებისა და 42-ე მუხლის მე-4 პუნქტის პირველი წინადადების შესაბამისად, აღნიშნული მოთხოვნის, როგორც სამეურვეო ქონების, რეალიზაციიდან ამონაგები თანხა განაწილდებოდა კრედიტორებზე, ხოლო დარჩენილი გაუნაწილებელი თანხა კი, ამავე კანონის 42-ე მუხლის მე-4 პუნქტის მე-2 წინადადების თანახმად, მიექცეოდა აღსრულების ეროვნული ბიუროს საკუთრებაში.

50. პალატა ასევე ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ სესხის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე მოთხოვნის არსებობის შემთხვევაშიც, მოთხოვნა ჯ. ხ-ის მიმართ, ეკუთვნოდა შპს ,,პ----ა ფ----ს“ და არა მოსარჩელეს, რადგან 14/09/2012წ. შპს „გ----ო ფ----ს“, შპს „პ---ა ფ---ა“ და ჯ. ხ-ლს შორის დაიდო შეთანხმება 20/11/2007წ. სესხის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული მოთხოვნის დათმობის შესახებ, რომლითაც შპს „გ---ო ფ----მა“, კაპიტალის გაზრდის გადაწყვეტილების შესრულების მიზნით, სრულად დაუთმო ჯ. ხ-ის მიმართ მოთხოვნის უფლება იმავე პირობებით შპს „პ---ა ფ---ს“, შესაბამისად ჯ. ხ-ის მიმართ ვალდებულების არსებობის შემთხვევაშიც ამონაგები თანხა წარიმართებოდა მეშვიდე რიგის კრედიტორთა მოთხოვნების დასაკმაყოფილებლად, რადგან თბილისის საქალაქო სასამართლოს 25/12/2017 წლის განჩინებით დადგენილია, რომ მეშვიდე რიგის კრედიტორთა მოთხოვნები დაუკმაყოფილებელი დარჩა და ხოლო საწარმოს გაკოტრების შემდეგ დარჩენილი გაუნაწილებელი თანხა მიექცევოდა აღსრულების ეროვნული ბიუროს საკუთრებაში, თანახმად ,,გადახდისუუნარობის საქმის წარმოების შესახებ“ (სადავო პერიოდში მოქმედი) საქართველოს კანონის 42-ე მუხლის მეოთხე ნაწილის თანახმად.

51. განსახილველ შემთხვევაში, ადგილი არ ჰქონია მოპასუხის ბრალეულ, მართლსაწინააღმდეგო ქმედებას მოსარჩელის მიმართ; ასევე, არ დგინდება პირდაპირი მიზეზობრივი კავშირი ზემოაღნიშნულ სესხის ხელშეკრულებასა და შპს ,,პ----ა ფ----ის“ გაკოტრებასთან და მოპასუხის, როგორც დასახელებული კომპანიის დირექტორის, არამართლზომიერი ქმედება გადახდისუუნარობის შესახებ სასამართლოსათვის განცხადებით მიმართვისას; გაურკვეველია, თუ რა ზიანი მიადგა მოსარჩელეს მოპასუხის მიერ, ვინაიდან სესხის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე მოთხოვნა, ჯ. ხ-ის მიმართ, ეკუთვნოდა შპს ,,პ----ა ფ---ს“ და არა მოსაჩელეს; ასევე, სრულიად დაუსაბუთებელია სარჩელი დავის საგნის მოცულობის ნაწილში. გამომდინარე ყოველივე, ჯ. ხ-ის, როგორც შპს ,,პ---ა ფ---ის“ დირექტორის მიერ, მოსარჩელე, შპს ,,გ---ო ფ---ის“ მიმართ ზიანის მიმყენებელ, ბრალეული, მართლსაწინააღმდეგო ქმედებას ადგილი არ ჰქონია, შესაბამისად, არ არსებობს სარჩელის და სააპელაციო საჩივრების დაკმაყოფილების სამართლებრივი და საფუძველი.

52. ზემოაღნიშნული განჩინება საკასაციო საჩივრით გასაჩივრდა მოსაჩელის (აპელანტი) მიერ, რომელმაც მოთხოვა გასაჩივრებული განჩინების და მის მიერ აღძრული სარჩელების დაკმაყოფილება.

53. კასატორი მიიჩნევს, რომ სასამართლომ იგნორირება გაუკეთა იმ გარემოებას, რომ დირექტორმა კრების ოქმის გარეშე გაასხვისა ქონება, არ მოითხოვა ნასყიდობის საფასური გადახდა და საბოლოოდ, მისი სქემის მიხედვით ქონება გადაეცა მისი ოჯახის კომპანიას.

54. კასატორის მოსაზრებით, არასწორია მსჯელობა, რომ პარტნიორს არ აქვს უფლება მოითხოვოს დირექტორისაგან ზიანის ანაზღაურება სპეციალური კანონის 9.6 მუხლის საფუძველზე. სასამართლოს მსჯელობის მიხედვით, ვინაიდან მოსარჩელე კომპანია და მის მიერ დაფუძნებული - გაკოტრებული კომპანია ორი დამოუკიდებელი სამართლის სუბიექტია, არ არსებობს დირექტორის ქმედებისთვის ზიანის ანაზღაურების სამართლებრივი საფუძველი კომპანიის პარტნიორის სასარგებლოდ. აღნიშნულის საპირისპიროდ კასატორი აღნიშნავს, რომ იმ პირობებში, როდესაც დირექტორი არღვევს ფიდუციურ მოვალეობებს; კომპანია ლიკვიდირებულია (გაკოტრდა) და ვერ აღძრავს დერივაციულ სარჩელს; პარტნიორი (მოსარჩელე კომპანი) კარგავს იმ აქტივს, რაც შეტანილი აქვს გაკოტრებულად გამოცხადებულ კომპანიაში. დირექტორის მიერ ვალდებულების დარღვევისას პოტენციურად ზიანი ადგება როგორც კომპანიას, ისე პარტნიორს. აქციონერი/პარტნიორია კომპანიის წარმატების მოსურნე და მოსარგებლე (ბენეფიციარი). მოსარჩელე კომპანიის მიერ შპს „პ----ა ფ----ში“ ინვესტირების მიზანს სარგებლის მიღება წარმოადგენდა, რაც ჯ. ხ-ის და მასთან დაკავშირებული პირების ბრალეულობით დაკარგა. სუსგ Nას-1307-1245-2014; Nას-1158-1104-2014 გაფართოვდა სპეციალური კანონის 9.6 მუხლის სფერო და დირექტორის მიმართ მოთხოვნის უფლება შეიძინა მე-3 პირმაც (კრედიტორმა). პარტნიორსაც უნდა ჰქონდეს ასეთი უფლება ისეთ პირობებში, როდესაც დირექტორმა დაარღვია კომპანიის მიმართ ფიდუციური ვალდებულება, კერძოდ, მისი შვილის კონტროლირებად კომპანიაზე - შპს „ე. ბ. ს....ზე“ გაასხვისა კომპანიის უძრავი ქონება დამფუძნებელი კომპანიისაგან (მოსარჩელე კომპანია) ფარულად, არ მოითხოვა ნასყიდობის საფასური.

55. კასატორი არ ეთანხმება სასამართლოს დასკვნას, მასზედ, რომ: ვინაიდან თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 25 დეკემბრის განჩინებით შპს ,,პ---ა ფ---სი“ გამოცხადდა გაკოტრებულად და გაუქმდა რეგისტრაცია სამეწარმეო რეესტრში, აღნიშნული განჩინებით შპს „გ--ო ფ---მა“ დაკარგა გაკოტრების პროცედურის ფარგლებში მოთხოვნის წარდგენის უფლება, რაც სასამართლოს დასკვნით, სასარჩელო მოთხოვნის ჩვეულებრივი წესით შემოწმების შეფასებასაც გამორიცხავს, რადგან დერივაციული სარჩელის წარდგენისას მოსარჩელე გამოდის საწარმოს წარმომადგენლად, ხოლო განსახილველი სარჩელი აღძრულია შპს „პ----ა ფ---ის“ პარტნიორის მიერ დირექტორის მიმართ დავის საგანზე, რომელიც შეეხება კომპანიისათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურებას არა კომპანიის არამედ პარტნიორის შპს „გ---ო ფ---ის“ სასარგებლოდ.

56. კასატორი აღნიშნავს, რომ სარჩელი მას შემდეგ არის წარმოდგენილი, რაც მოსარჩელისათვის შპს „პ----ა ფ---ის“ გაკოტრების შესახებ გახდა ცნობილი და მოსარჩელემ დაიწყო დირექტორის არაკეთილსინდისიერ საქმიანობის შესწავლა. მანამდე კი, მოსარჩელე კომპანიისათვის უცნობი იყო 3 უძრავი ქონების გასხვისების შესახებ. ამიტომ, კასატორს უსაფუძვლოდ მიაჩნია მითითება დერივაციულ სარჩელზე, რადგან კომპანია სარჩელის აღძვრის დროისათვის უკვე გაკოტორებული იყო.

57. კასატორი სადავოდ ხდის თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2018 წლის 20 დეკემბრის გადაწყვეტილების მსჯელობას, მოპასუხე - ბ. გ-ის არასათანადო მხარედ მითითების კუთხით, რომელზეც სააპელაციო სასამართლოს არ უმსჯელია, თუმცა, დაეთანხმა (იხ., ს.ფ. 185, ტ.2). კასატორი აღნიშნავს, რომ სსკ-ის 24-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, „იურიდიული პირი არის განსაზღვრული მიზნის მისაღწევად შექმნილი, საკუთარი ქონების მქონე, ორგანიზებული წარმონაქმნი, რომელიც თავისი ქონებით დამოუკიდებლად აგებს პასუხს და საკუთარი სახელით იძენს უფლებებსა და მოვალეობებს, დებს გარიგებებს და შეუძლია სასამართლოში გამოვიდეს მოსარჩელედ და მოპასუხედ.“ სასამართლო ადგენს, რომ მოსარჩელის მოთხოვნაზე პასუხი უნდა აგოს საზოგადოებამ. კასატორის მოსაზრებით, ბ. გ-ლი ერთი მხრივ, წარმოადგენდა შპს „გ---ის“ დირექტორს, ხოლო მეორე მხრივ, სს „გ---ის“ აქციონერს, სს „მ----რი ა-----ს“ დირექტორს. შესაბამისად, ბ.გ-ის პასუხისმგებლობის შეფასება სს „ბ. ე. ს---ა“ და შპს „პ---ა ფ---სს“ შორის 2014 წლის 7 ივლისის ნასყიდობის ხელშეკრულებასთან მიმართებით იმთავთვე არასწორია.

58. მხარეები სადავოდ არ ხდიან, რომ 2014 წლის 07 ივლისს ნასყიდობის ხელშეკრულება დადებულია იურიდიულ პირებს სს ,,ბ. ე. ს...“-სა და შპს ,,პ---ა ფ---ის“ შორის. შესაბამისად, მოსარჩელის მოთხოვნაზე პასუხი უნდა აგოს საზოგადოებამ, რაც ცალსახად გამომდინარეობს ზემოთ მითითებული ნორმის შინაარსიდან. ნორმის თანახმად, საზოგადოება პასუხს აგებს მის მიერ არასწორად განხორციელებული საქმიანობიდან გამომდინარე შედეგებზე. ხოლო შემდგომში რეგრესული წესით დირექტორისაგან მიიღებს შესაბამის ანაზღაურებას. სასამართლო განმარტავს, რომ დასაქმებულის მიერ თავისი სამსახურეობრივი საქმიანობის ფარგლებში მესამე პირისთვის მიყენებულ ზიანზე პასუხისმგებელია მისი დამსაქმებელი. აღნიშნული გამომდინარეობს სამოქალაქო კოდექსში განსაზღვრული დანაწესებიდან, რომელთა მიხედვითაც: „პირი ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, რომელიც მიადგა მესამე პირს მისი მუშაკის მართლსაწინააღმდეგო მოქმედებით თავისი შრომითი (სამსახურებრივი) მოვალეობის შესრულებისას. პასუხისმგებლობა არ დადგება, თუ მუშაკი მოქმედებდა ბრალის გარეშე.” (სსკ-ის 997-ე მუხლი). ზიანის დადასტურების შემთხვევაშიც სასამართლო მიუთითებს, რომ მოსარჩელე მხარის მიერ ზიანის მოთხოვნის ადრესატად მითითებული სუბიექტი ვერ იქნება პასუხისმგებელი ზიანის ანაზღაურებაზე.

59. კასატორი სადავოდ ხდის სასამართლოს მითითებას მასზედ, რომ კომპანიის დირექტორის მიმართ განხორციელებული არ არის სსკ-ის 992-ე მუხლით გათვალისწინებული წინაპირობები, კერძოდ, კასატორი მიუთითებს, რომ სახეზეა ბრალი, რამდენადაც დირექტორს და მის დაქვემდებარებაში მყოფ პირებს ჰქონდათ პირდაპირი განზრახვა მიეღოთ სარგებელი; რაც შეეხება ზიანს, მოსარჩელემ სრულად დაკარგა მის მიერ განხორციელებული ინვესტიცია, მიზეზობრივი კავშირი - კომპანიის დირექტორმა უძრავი ქონება გაასხვისა მისი შვილის კონტროლირებად საწარმოზე.

60. რაც შეეხება 07.07.2014წ-ის უძრავი ქონების ნასყიდობის გარიგებიდან გამომდინარე საფასურის გადახდასთან დაკავშირებულ პრეტენზიას, კასატორი აღნიშნავს, რომ სწორედ კიმპანიის დირექტორს უნდა წარედგინა მოთხოვნა შპს „პ---ა ფ----ის“ ქონების მეურვის მიმართ, თუმცა, მას ეს საკითხი არც მეურვის მიმართ და არც სასამართლოში არ დაუყენებია. ამიტომ არ მოხვდა ეს მოთხოვნა სამეურვეო ქონებაში და არ აისახა გაკოტრების საქმის დასრულების შესახებ განჩინებაში.

61. ხანდაზმულობის საკითხთან მიმართებით, კასატორი მიუთითებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობაზე: „დადგენილია, რომ სადავო ხელშეკრულებები გაფორმდა 2014 წლის 07 ივლისს. აღნიშნული დროიდან - 2014 წლის ივლისის თვიდან მოსარჩელისათვის ცნობილი იყო უფლების დარღვევის შესახებ. ხანდაზმულობის სამ წლიანი ვადა იწურებოდა 2017 წლის ივლისის თვეში, მოსარჩელეებმა სასამართლოს სარჩელით მიმართეს 2018 წლის 09 თებერვალს, 3-წლიანი ხანდაზმულობის ვადის გასვლის შემდეგ“. კასატორი აღნიშნავს, რომ კომპანიის დირექტორს არც გარიგების დადებამდე და არც შემდეგ არ უცნობებია მოსარჩელისათვის. ამის საწინააღმდეგო მტკიცებულება მოპასუხეებს არ წარმოუდგენიათ.

62. კასატორს მიაჩნია, რომ ხანდაზმულობის ვადის დენის ათვლა 2014 წლის ივლისიდან ყოველგვარ ფაქტობრივ დასაბუთებასაა მოკლებული. კომპანიის გადახდისუუნარობის საქმის წარმოება დაიწყო 2016 წლის 31 ოქტომბერს და დასრულდა 2017 წლის 25 დეკემბერს. მას შემდეგ, რაც მოსარჩელემ შეიტყო კომპანიის მიმართ გადახდისუუნარობის საქმის წარმოების დაწყების შესახებ, მოსარჩელემ დაიწყო კომპანიის დირექტორის არაკეთილსინდისიერი და კანონსაწინააღმდეგო საქმიანობის შესწავლა, რა დროსაც, მისთვის ცნობილი გახდა, რომ კომპანიის დირექტორმა 3 უძრავი ქონება გაასხვისა. შესაბამისად, ხანდაზმულობის ვადის ათვლა 2014 წლის ივლისიდან საფუძველს მოკლებულია.

63. რაც შეეხება კასატორის პრეტენზიას, რომელიც შეეხება მის მიერ ჯ. ხ-ის მიმართ აღძრული სარჩელის უარყოფის ნაწილში გასაჩივრებული გადაწვეტილების უცვლელად დატოვებას, კასატორი მიიჩნევს, რომ კომპანიის კრედიტორს სპეციალური კანონის 9.6 მუხლის მიხედვით უფლება აქვს ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნით სარჩელი აღძრას დირექტორის მიმართ. თავის მხრივ, პარტნიორსაც აქვს უფლება ზიანის ანაზღაურება მოითხოვოს დირექტორისაგან. გარდა ამისა, იმ მოცემულობაში, როდესაც კომპანია გაკოტრებულია და არ არსებობს სუბიექტი, შეუძლებელია აღძრულიყო დერივაციული სარჩელი.

64. პალატა ასევე ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ სესხის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე მოთხოვნის არსებობის შემთხვევაშიც, მოთხოვნა ჯ. ხ-ის მიმართ, ეკუთვნოდა შპს ,,პ----ა ფ----ს“ და არა მოსარჩელეს. შესაბამისად, გაურკვეველია რა ზიანი მიადგა მოსარჩელეს. კასატორი მიიჩნევს, რომ ამ ნაწილშიც არ არის შეფასებული სსკ-ის 922-ე მუხლით გათვალისწინებული წინაპირობები. მართლწინააღმდეგობად კასატორი მიიჩნევს სპეციალური კანონის 9.6 მუხლის დარღვევას დირექტორის მხრიდან. დირექტორს უფლება არ ჰქონდა კომპანია გამოეყენებინა პირადი ინტერესები მიზნით; ბრალი - დირექტორმა განზრახ არ იმოქმედა კომპანიის საუკეთესო ინტერესებისათვის, ასეთ შემთხვევაში, ვალდებული იქნებოდა საკუთარი თავისათვის მოეთხოვა სესხის დაბრუნება. ჯ.ხ-ის ქმედებით მოსარჩელემ სრულიად დაკარგა ინვესტიცია (კომპანიაში შეტანილი ინვესტიცია), რითაც განიცადა ზიანი.

65. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 19 სექტემბრის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

66. საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხის შემოწმებამდე, 11.11.2022წ. მოსარჩელე კომპანიის დირექტორმა შ. ხ-მა საკასაციო სასამართლოს მომართა განცხადებით და მოითხოვა საქმის წარმოების შეწყვეტა სარჩელზე უარის თქმის გამო (სსსკ-ის 272-ე მუხლის „გ“ ქვეპუნქტი), როგორც მოსარჩელე კომპანიის ერთადერთმა დირექტორმა (იხ., 11.11.2022წ-ის სარჩელზე უარის თქმის გამო საქმის წარმოების შეწყვეტის შესახებ განცხადების დანართი ამონაწერი მეწარმეთა და არასამეწარმეო (არაკომერციული) იურიდიული პორების რეესტრიდან).

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

67. საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების შესწავლის, წარმოდგენილი განცხადების საფუძვლიანობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ მოცემულ საქმეზე წარმოება უნდა შეწყდეს, შემდეგ გარემოებათა გამო:

68. სსსკ-ის 399-ე მუხლის მიხედვით, საქმის განხილვა საკასაციო სასამართლოში წარმოებს იმ წესების დაცვით, რომლებიც დადგენილია სააპელაციო სასამართლოში საქმეთა განხილვისთვის, გარდა იმ გამონაკლისებისა, რომელთაც სსსკ-ის XLIX თავი შეიცავს. ამავე კოდექსის 372-ე მუხლით კი, საქმის განხილვა სააპელაციო სასამართლოში წარმოებს იმ წესების დაცვით, რაც დადგენილია პირველი ინსტანციით საქმეთა განხილვისათვის, XLVI თავში მოცემული ცვლილებებითა და დამატებებით.

69. სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობა აღიარებს რა დისპოზიციურობის პრინციპს, მე-3 მუხლით დადგენილია, რომ მხარეები იწყებენ საქმის წარმოებას სასამართლოში, ამ კოდექსში ჩამოყალიბებული წესების შესაბამისად, სარჩელის ან განცხადების შეტანის გზით. ისინი განსაზღვრავენ დავის საგანს და თვითონვე იღებენ გადაწყვეტილებას სარჩელის (განცხადების) შეტანის შესახებ. მხარეებს შეუძლიათ საქმის წარმოება მორიგებით დაამთავრონ. მოსარჩელეს შეუძლია უარი თქვას სარჩელზე, ხოლო მოპასუხეს – ცნოს სარჩელი.

70. სარჩელზე უარის თქმა - ესაა მატერიალურ-სამართლებრივი უფლების განკარგვის აქტი საპროცესო სამართლებრივი შედეგით (თ. ლილუაშვილი, გ. ლილუაშვილი, ვ. ხრუსტალი, ზ. ძლიერიშვილი. სამოქალაქო საპროცესო სამართალი, I ნაწილი, თბილისი, 2014, გვ.85).

71. სსსკ-ის მე-3 მუხლში მითითებული თითოეული საპროცესო მოქმედების განხორციელება მხარეს შეუძლია საქმის განხილვის ნებისმიერ ეტაპზე (იხ.: სუსგ-ები Nას-274-2020, 27.05.2022წ; №ას-20-17-2015, 18 მარტი, 2015 წელი; №ას-694-648-2017, 12 ივნისი, 2017 წელი; №ას-1047-2019, 20 დეკემბერი, 2019 წელი).

72. წარმოდგენილი განცხადება ხელმოწერილია მოსარჩელე კომპანიის - შპს „გ---ო ფ---ის“ დირექტორ შ. ხ-ის (იხ. სარჩელზე უარის თქმის გამო საქმის წარმოების შეწყვეტის შესახებ განცხადების დანართი ამონაწერი მეწარმეთა და არასამეწარმეო (არაკომერციული) იურიდიული პორების რეესტრიდან) მიერ.

73. სსსკ-ის 272-ე მუხლის „გ“ ქვეპუნქტის თანახმად, სასამართლო შეწყვეტს საქმის წარმოებას, თუ მოსარჩელემ უარი თქვა სარჩელზე. ამავე კოდექსის 273-ე მუხლის მეორე ნაწილით, საქმის წარმოების შეწყვეტის შემთხვევაში სასამართლოსათვის ხელმეორედ მიმართვა დავაზე იმავე მხარეებს შორის, იმავე საგანზე და იმავე საფუძვლით არ შეიძლება. ამასთან, წარმოდგენილი შუამდგომლობის განხილვისას, მოსარჩელის დისპოზიციური ნების შესაბამისად ჩამოყალიბებულ სასარჩელო მოთხოვნებზე წარმოების შეწყვეტის გარდა, საკასაციო პალატას არა აქვს სხვა საკითხებზე მსჯელობის უფლებამოსილება.

74. სსსკ-ის 49-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, თუ სასამართლოს მთავარ სხდომამდე მოსარჩელე უარს იტყვის სარჩელზე, მოპასუხე ცნობს სარჩელს ან მხარეები მორიგდებიან, მხარეები მთლიანად თავისუფლდებიან სახელმწიფო ბაჟის გადახდისგან, ხოლო ამავე ნორმის მე-4 ნაწილით დადგენილია, რომ სააპელაციო და საკასაციო სასამართლოებში სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან მთლიანად გათავისუფლება ან სახელმწიფო ბაჟის ოდენობის განახევრება ხდება ამ მუხლით დადგენილი წესით, მხოლოდ ამ ინსტანციებისთვის განსაზღვრული სახელმწიფო ბაჟის ოდენობის ფარგლებში.

75. მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო საჩივარზე გადახდილია სახელმწიფო ბაჟი 8000 ლარის ოდენობით. ვინაიდან საკასაციო საჩივრის არსებითად განხილვამდე კასატორმა (მოსარჩელე) სარჩელზე თქვა უარი (სუსგ-ები Nას-274-2020, 27.05.2022წ; №ას-20-17-2015, 18 მარტი, 2015 წელი), კასატორს სრულად უნდა დაუბრუნდეს მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟი.

76. განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელე უარს აცხადებს სასარჩელო მოთხოვნაზე. შესაბამისად, არსებობს ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების გადაწყვეტილებების გაუქმებისა და საქმის წარმოების შეწყვეტის საფუძველი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სსსკ-ის მე-3, 272-ე, 273-ე, 372-ე, 399-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. შპს „გ---ო ფ---ის“ შუამდგომლობა სარჩელზე უარის თქმის შესახებ დაკმაყოფილდეს.

2. შეწყდეს წარმოება საქმეზე №ას-1075-2022 (მოსარჩელე - შპს „გ---ო ფ--ი“ მოპასუხეები: შპს „ე. ბ. ს.“, ჯ. ხ-ლი, შ. ხ-ლი, ბ. გ-ლი; დავის საგანი – ზიანის ანაზღაურება).

3. გაუქმდეს მოცემულ საქმეზე ქვემდგომი ინსტანციის მიერ მიღებული გადაწყვეტილებები.

4. გაუქმდეს მოცემულ საქმეზე თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 12 თებერვლის განჩინება სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიების გამოყენების შესახებ შუამდგომლობის ნაწილობრივ დაკმაყოფილების თაობაზე.

5. განემარტოთ მხარეებს, რომ საქმის წარმოების შეწყვეტის შემთხვევაში სასამართლოსათვის ხელმეორედ მიმართვა დავაზე იმავე მხარეებს შორის, იმავე საგანზე და იმავე საფუძვლით დაუშვებელია.

6. შპს „გ---ო ფ---ს“ (ს.კ: -----) უკან დაუბრუნდეს (ქ.თბილისი, „სახელმწიფოხაზინა“, ბანკისკოდი ----, მიმღების ანგარიშის №----, სახაზინო კოდი ----) საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის სახით მ/ა შპს „გ--ო ფ---ის“ მიერ 02.08.2022-ში N-- საგადასახადო დავალებით გადახდილი 8000 ლარი;

7. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ზურაბ ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: მირანდა ერემაძე

ეკატერინე გასიტაშვილი