საქმე № ას-369-2021 5 აპრილი, 2022 წელი
ქ. თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
მირანდა ერემაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)
მოსამართლეები: ვლადიმერ კაკაბაძე,
ლევან მიქაბერიძე
საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი განხილვის გარეშე
კასატორები - ხ. კ-ნი, ა. წ-რი
მოწინააღმდეგე მხარე – მ. ტ-ვი
გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 27 იანვრის განჩინება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება
დავის საგანი – საცხოვრებელი სადგომის მფლობელობის შეწყვეტა, მოსარგებლისთვის სადავო საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულების 90%-ის გადახდის პირობით
საკითხი, რომელზედაც მიღებულ უნდა იქნეს განჩინება - საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი
1. ხ. კ-სა და ა. წ-ის (შემდეგში: ა. კ-ის უფლებამონაცვლეები, აპელანტები, კასატორები) საკასაციო საჩივრით დაუსაბუთებელია თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 27 იანვრის განჩინება რომლითაც არ დაკმაყოფილდა აპელანტების სააპელაციო საჩივარი და უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 14 დეკემბრის გადაწყვეტილება.
2. კასატორების განმარტებით, ა. კ-ს 6 000 მანეთის სანაცვლოდ გადაეცა არამხოლოდ სარდაფი, არამედ მიმდებარე ტერიტორიაც, შესაბამისად, საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულების საკომპენსაციო ნაწილი არასწორად გამოთვალა სასამართლომ, მას სრული ქონების ღირებულების 90% უნდა მიეღო, ამასთან, გამოიყენა სპეციალური კანონის არა ძველი, არამედ ახალი რედაქცია.
3. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი
3.1. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 18 აპრილის განჩინებით, საკასაციო საჩივარი მიღებულია წარმოებაში, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის, (შემდეგში: სსსკ), 391-ე მუხლის მიხედვით, დასაშვებობის შესამოწმებლად.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი
საკასაციო საჩივარი დაუშვებელია, რადგანაც იგი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს.
4. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებასა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.
5. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით. ამასთან, საკასაციო საჩივარი დასაშვები რომც ყოფილიყო, მას არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.
6. სსსკ-ის 407.2 მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).
7. განსახილველ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლომ მართებულად განსაზღვრა მოთხოვნის ფაქტობრივი საფუძველი, ანუ სწორად დაადგინა სამართლებრივად მნიშვნელოვანი ფაქტები:
7.1. საჯარო რეესტრის ამონაწერით დადგენილია, რომ უძრავი ნივთი, მდებარე ქ. თბილისში, ----- ----ში, საკადასტრო კოდით N------, დაზუსტებული ფართობი 1178 კვ.მ., შენობა-ნაგებობები N1, N2, N3, N4, N5, N6, N7, N8, აღრიცხულია მ. ტ-ის (შემდეგში: მოპასუხე, შეგებებული სარჩელის მოსარჩელე) საკუთრებად. მოპასუხე არის სადავო უძრავი ნივთის თავდაპირველი მესაკუთრის, ს. ტ-ის, შვილი და უფლებამონაცვლე. უდავოა, რომ მისამართი „ქ. თბილისი, ----- ---“ არის ქ. თბილისში მდებარე, ყოფილი „------ ქუჩა N---“ (ტ. 1, 126, ტ. 2, ს.ფ. 133-134, 140).
7.2. ა. კ-ი 1955 წლიდან ცხოვრობს ქ. თბილისში, ---- ---ში და არის „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონით გათვალისწინებული მოსარგებლე, რომელიც ამ კანონის მიღების მომენტისთვის კეთილსინდისიერად ფაქტობრივად ფლობს სადავო საცხოვრებელ სადგომს მესაკუთრის თანხმობით სანოტარო ფორმის დაცვის გარეშე დადებული წერილობითი ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე. მხარეები სადავოდ არ ხდიან გარემოებას, რომ ა. კ-მა თავდაპირველად შეიძინა 10 კვ.მ. სარდაფი, რომელზეც დროთა განმავლობაში განხორციელდა 339.88 კვ.მ. მიშენება-დაშენება (ტ. 1, ს.ფ. 20, მხარეთა ახსნა-განმარტებები).
7.3. ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2012 წლის 11 აპრილის ექსპერტიზის დასკვნით N-----დადგენილია და მხარეები სადავოდ არ ხდიან გარემოებას, რომ ქ. თბილისში, ---- ქუჩა N----ში მდებარე მიწის ნაკვეთზე საკადასტრო კოდით N-----ა. კ-ის მიერ დაკავებული შენობის მთლიანი ფართი შეადგენს 349,88 კვ. მეტრს (ტ. 1, ს.ფ. 126).
7.4. ა. კ-ის წარმომადგენელმა 2012 წლის 13 ივლისის სასამართლო სხდომაზე გამოიხმო თავდაპირველი სარჩელი, რომლითაც ა. კ-ნი ითხოვდა სადავო უძრავ ნივთზე მესაკუთრედ ცნობას ანაზღაურების გადახდის სანაცვლოდ, რის გამოც დარჩა განუხილველი (ტ. 1, ს.ფ. 407, 408, 398).
7.5. ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს მიერ შესრულებული 2012 წლის 11 სექტემბრის N-------დასკვნის თანახმად, ქ. თბილისში, ----- ქუჩა N----ში მდებარე 10 კვ.მ. სადავო უძრავი ქონების 1 კვ.მ.-ის ღირებულება შეადგენდა 300 აშშ დოლარს. შესაბამისად, სადავო 10 კვ. მ. ფართის საბაზრო ღირებულება საორიენტაციოდ შეადგენდა 3 000 აშშ დოლარს (ტ. 2, ს.ფ. 90).
7.6. შპს „თ-----ს ა-----ის“ 2012 წლის 22 მაისის დასკვნის თანახმად, ქ. თბილისში, ---- ქ. №---ში მდებარე, მოპასუხის საკუთრებაში არსებულ მიწის ნაკვეთზე ჩატარებულ უკანონო მშენებლობაზე გაწეული ხარჯების საერთო ღირებულება განისაზღვრა 90 763.50 ლარით (ტ. 1, ს.ფ. 192).
7.7. დადგენილია, რომ 2017 წლის 21 ნოემბერს გამართულ სასამართლო სხდომაზე, ა. კ-ის წარმომადგენელმა უარი განაცხადა სასამართლოს მიერ შეთავაზებული, მიშენება-დაშენების ხარჯთან დაკავშირებული ალტერნატიული ექსპერტიზის ჩატარებაზე და მიიჩნია, რომ მიშენება-დაშენების ხარჯების ღირებულება მოცემულია მის მიერ წარდგენილ, 2012 წლის 27 ივნისის აუდიტორულ დასკვნაში (იხ. 2017 წლის 21 ნოემბრის სასამართლო სხდომის ოქმი).
7.8. 2012 წლის 27 ივნისის აუდიტორული დასკვნის თანახმად, ა. კ-ის მიერ დაკვეთილი საცხოვრებელი სახლის და მასზე დამაგრებული მიწის ნაკვეთის სავარაუდო საბაზრო ფასი შეადგენს 161 650 აშშ დოლარს, რაც 2012 წლის 27 ივნისის მდგომარეობით შეადგენდა 264 718 ლარს (ტ. 1, ს.ფ. 318).
7.9. მოპასუხის მიერ, მოსარჩელისთვის სადავო საცხოვრებელი სადგომის მფლობელობის შეწყვეტის სანაცვლოდ გადასახდელი თანხა შეადგენს 3 000 აშშ დოლარის 90%-ის ეკვივალენტ თანხას ლარში 10 კვ.მ. ფართისთვის, რომელზედაც თავდაპირველად არსებობდა გარიგება და 90 763.50 ლარს თავდაპირველად შეძენილ 10 კვ.მ. ფართზე განხორციელებული მიშენება-დაშენებისთვის.
8. საკასაციო სასამართლო, ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების მიერ დადგენილი, საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებებისა და მხარეთა მიერ წარდგენილი მტკიცებულებების თუ ახსნა-განმარტებების გათვალისწინებით, განმარტავს, რომ შეფასების საკითხს წარმოადგენს მხარეთა შორის სადავო ქონების საბაზრო ღირებულება და მათ შორის არსებული ურთიერთობის თავისებურების გათვალისწინებით, მოპასუხის მიერ მოსარჩელის უფლებამონაცვლეთათვის გადასახდელი კომპენსაციის ოდენობა.
9. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკის მიხედვით, მესაკუთრის სასარგებლოდ დავის გადაწყვეტის შემთხვევაში, სამართლებრივი ბალანსი მოითხოვს, რომ დაცული იქნეს მოსარგებლის უფლება სადგომზე გაწეული ხარჯების ანაზღაურებაზე და სპეციალური კანონის ეს მოთხოვნა („საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-6 მუხლი ცვლილებამდე) არ არის დამოკიდებული მოსარჩელის მიერ ახალი, დამოუკიდებელი მოთხოვნის აღძვრაზე, გამომდინარე იქიდან, რომ სადგომზე გაწეული ხარჯების ანაზღაურების საკითხი წარმოადგენს მესაკუთრის სარჩელის დაკმაყოფილების თანამდევ სამართლებრივ შედეგს, ისე, რომ მისი ანაზღაურების საკითხის დასმა არ არის დამოკიდებული მოსარგებლის მიერ ამგვარი მოთხოვნის აღძვრაზე. გასათვალისწინებელია ის გარემოებაც, რომ კანონის მითითებული დანაწესი ითვალისწინებს, მხოლოდ იმგვარი ხარჯების ანაზღაურების სავალდებულობას, რომლითაც არსებითად გაუმჯობესდა მესაკუთრის სასარგებლოდ გასათავისუფლებელი სადგომი და არა სადგომზე გაწეული ყოველგვარი ხარჯები, როგორიცაა მიმდინარე სარემონტო სამუშაოები და სხვა. საკითხის ამგვარი გადაწყვეტა განპირობებულია მესაკუთრის უსაფუძვლო გამდიდრების თავიდან აცილებით (სუსგ-ები. ას-1012-973-2016, 21.12.2016; ას-455-434-2015, 24.06.2015წ.).
10. „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობის შესახებ“ საქართველოს კანონის 2.1 მუხლის „ვ“ ქვეპუნქტის (ადრე მოქმედი კანონის მე-6 მუხლი) შინაარსიდან გამომდინარე, საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრის სასარგებლოდ სადავო უძრავ ნივთზე მოსარგებლეთა მფლობელობის შეწყვეტისას მესაკუთრემ მოსარგებლეს უნდა გადაუხადოს ის ხარჯი, რის შედეგადაც მოსარგებლემ გააუმჯობესა სადგომი. ამასთან, აღნიშნული ვალდებულების წარმოშობის საფუძველია უძრავი ნივთის არა ყოველგვარი გაუმჯობესება (მაგ: მიმდინარე სარემონტო სამუშაოები, როგორცაა კედლების შეთეთრება, იატაკის მოხვეწა-გალაქვა ან სხვა), არამედ, მხოლოდ ისეთი, რასაც შედეგად მოჰყვა ნივთის არსებითი ცვლილება, მისი თვისობრივად, ხარისხობრივად, მოცულობით მნიშვნელოვანი გაუმჯობესება და სადგომის ღირებულების გაზრდა (მაგ: ფართის მიშენება, დაშენება, გაფართოება, შენობის კონსტრუქციის, საძირკვლის კაპიტალური შეკეთება-გამოცვლა და ა.შ) (სუსგ. ას-1012-973-2016, 21.12.2016;).
11. საკასაციო სასამართლო წინამდებარე განჩინების 7.2 ქვეპუნქტში ასახულ ფაქტებზე გაამახვილებს ყურადღებას და განმარტავს, რომ უდავო გარემოებაა, თავდაპირველმა მოსარჩელემ, 10 კვ.მ ფართი შეიძინა, ხოლო, შემდეგ, 339 კვ.მ ფართი უკანონოდ მიაშენა. განსახილველი დავის დავისებურებიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო იზიარებს ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების დასკვნასა და მსჯელობას, რომ 2012 წლის 11 სექტემბრის ექსპერტიზის დასკვნის მიხედვით, თავდაპირველად შეძენილი ქონების, ღირებულება 3 000 აშშ დოლარს, ხოლო, შემდეგ, უკანონოდ მიმატებული ფართის ღირებულება, 90 763.5 ლარს (იხ. წინამდებარე განჩინების 7.6 ქვეპუნქტი) შეადგენს. ამდენად, მოცემულ შემთხვეში, შეძენილი ქონების ღირებულების 90%, ხოლო, აღნიშნული ქონების გაუმჯობესებისა თუ მიშენება/დაშენებისთვის გაწეული ხარჯების სრული ოდენობა უნდა აუნაზღაურდეს თავდაპირველი მოსარჩელის უფლებამონაცვლეებს.
12. რაც შეეხება კასატორების პრეტენზიას სადავო ურთიერთობის მარეგულირებელი ნორმების გამოყენებასთან დაკავშირებით, საკასაციო სასამართლო იზიარებს გასაჩივრებული განჩინების დასკვნას და ყურადღებას გაამახვილებს, რომ სპეციალური კანონის მე-3 მუხლი, რომლითაც აღიარებითი სარჩელის დამოუკიდებელი სახე ჩამოყალიბდა, კერძოდ, მოსარგებლე, რომელმაც მესაკუთრესთან სანოტარო წესის დაუცველად დადო წერილობითი ნასყიდობის ხელშეკრულება და რომელიც არანაკლებ 30 წლის განმავლობაში უწყვეტად ფლობს საცხოვრებელ სადგომს, უფლებამოსილია სასამართლოს მეშვეობით მოითხოვოს ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებულად ცნობა (ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებულად ცნობის შესახებ სარჩელი). ამავე ნორმის მე-2 პუნქტით კი, განსაზღვრულია, რომ ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებულად ცნობის შესახებ სასამართლო გადაწყვეტილება საჯარო რეესტრში შესაბამისი რეგისტრაციის განხორციელების საფუძველია.
13. მოცემულ შემთხვევაში როგორც საქმის მასალებით დგინდება, ა. კ-მა 2012 წლის 13 ივლისის სასამართლო სხდომაზე ისარგებლა სარჩელის გამოხმობის უფლებით და ა. კ-ის თავდაპირველი სარჩელი მოპასუხის მიმართ, რომლითაც ა. კ-ნი ითხოვდა სადავო უძრავ ნივთზე მესაკუთრედ ცნობას ანაზღაურების გადახდის სანაცვლოდ, დარჩა განუხილველი, ხოლო შემდეგ კი მას სასამართლოსთვის მესაკუთრედ ცნობის მოთხოვნით არ მიუმართავს.
14. პირველი ინსტანციის სასამართლო სხდომაზე მოპასუხეს არ მოუთხოვია სარჩელის უარყოფა და ახალი საკანონმდებლო რეგულაციების გამოყენების უფლებით არ უსარგებლია, პირიქით მოპასუხემ 2016 წლამდე მოქმედი საკანონმდებლო მოწესრიგების ფარგლებში მოითხოვა რომ მან მოსარჩელისაგან უნდა მიიღოს როგორც 10 კვ.მ. ფართის ღირებულების 90%, ისევე - მიშენება-დაშენებისთვის გაწეული ხარჯი სრული ოდენობით, სადავო იყო მხოლოდ თანხის ოდენობა. აღსანიშნავია, რომ ძველი რედაქციის კანონისაგან განსხვავებით, ახლებურმა მოწესრიგებამ მფლობელისა და მესაკუთრის ინტერესების განსხვავებული ბალანსი დაადგინა, კერძოდ, ახლებური მოწესრიგების პირობებში მესაკუთრესთან შედარებით მოსარგებლეს მიენიჭა უპირატესობა ქონების საკუთრებაში დატოვების თვალსაზრისით, რაც მოცემულ შემთხვევაში, მფლობელმა სარჩელის აღძვრის გზით არ განახორციელა. შესაბამისად გაურკვეველია კასატორების პრეტენზია დავის სპეციალური კანონის ძველი რედაქციით მოწესრიგებასთან დაკავშირებით.
15. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება კანონიერია, ხოლო საკასაციო საჩივარი - დაუსაბუთებელი, რაც გამორიცხავს არსებითად განსახილველად დაშვების სამართლებრივ შესაძლებლობას.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 408.3-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა :
1. ა. წ-ის და ხ. კ-ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი დარჩეს განუხილველი;
2. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.
თავმჯდომარე: მ. ერემაძე
მოსამართლეები: ვ. კაკაბაძე
ლ. მიქაბერიძე
