საქმე №ას-958-2022 30 სექტემბერი, 2022 წელი,

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ეკატერინე გასიტაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ზურაბ ძლიერიშვილი,

ნინო ბაქაქური

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი – ი. გ-ლი (მესამე პირი დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნით)

მოწინააღმდეგე მხარე –ი. გ-ლი (მოსარჩელე), სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტო (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 27 აპრილის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით მესამე პირის, დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნით, სარჩელის დაკმაყოფილება და თავდაპირველი სარჩელის უარყოფა

დავის საგანი – საცხოვრებელი სადგომის უმკვიდროდ ცნობა და უსასყიდლოდ საკუთრებაში გადაცემა

საკითხი, რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2020 წლის 19 თებერვლის გადაწყვეტილებით ი. გ-ის (შემდეგში: მოსარჩელე) სარჩელი სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს (შემდეგში: მოპასუხე ან სააგენტო) წინააღმდეგ საცხოვრებელი სადგომის უმკვიდროდ ცნობისა და საკუთრებაში უსასყიდლოდ გადაცემის თაობაზე დაკმაყოფილდა; უმკვიდროდ იქნა ცნობილი საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს ტექნიკური აღრიცხვის არქივში მ. ჩ-ის სახელზე რიცხული უძრავი ნივთიდან მდებარე: ქ. თბილისში, ---- ---- ქ. N-, შესახვევი N- (ს/კ -----) საკადასტრო გეგმაზე ასახული N2/1, N7/1 და N8/1 შენობა-ნაგებობები და უმკვიდროდ ცნობილი ქონება მოსარჩელეს საკუთრებაში უსასყიდლოდ გადაეცა; მოსარჩელის სარჩელი მოპასუხეების: ტ. მ-სა და ც. ბ-ის მიმართ საცხოვრებელი სადგომის უმკვიდროდ ცნობისა და საკუთრებაში უსასყიდლოდ გადაცემის თაობაზე არ დაკმაყოფილდა; დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნით მესამე პირის ი. გ-ის (შემდეგში: მესამე პირი, აპელანტი ან კასატორი) სარჩელი მოპასუხეების: სააგენტოსა და ი. გ-ის (თავდაპირველი მოსარჩელე) მიმართ საცხოვრებელი სადგომის უმკვიდროდ ცნობისა და საკუთრებაში უსასყიდლოდ გადაცემის თაობაზე არ დაკმაყოფილდა.

2. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 27 აპრილის განჩინებით მესამე პირის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და უცვლელად დარჩა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.

3. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე შემედგი ფაქტობრივი და სამართლებრივი გარემოებები:

3.1. საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს თბილისის სარეგისტრაციო სამსახურის ტექნიკური აღრიცხვის არქივის მიერ მომზადებული ცნობა-დახასიათების მიხედვით, 795 კვ.მ. ფართის არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთის, მდებარე ქ. თბილისში, ---- ----- ქ. -, შესახვევი N--ში და მასზე განლაგებული შენობა-ნაგებობის: ლიტერი „ა“ (საცხოვრებელი) უ.დ.დ.-ს გარეშე არსებული ფართი: 240.00 კვ.მ.; ლიტერი „ბ“ (საცხოვრებელი) უ.დ.დ.-ს გარეშე არსებული ფართი: 44.00 კვ.მ.; ლიტერი „გ“ (საცხოვრებელი) უ.დ.დ.-ს გარეშე არსებული ფართი 35.00 კვ.მ.; ლიტერი „ვ“ (დამხმარე) უ.დ.დ.-ს გარეშე არსებული ფართი: 67.00 კვ.მ; ლიტერი „ვც“ (დამხმარე) უ.დ.დ.-ს გარეშე არსებული ფართი: 5.00 კვ.მ. საკუთრების უფლებით ირიცხებოდა მ. ჩ-ის სახელზე. საკუთრების უფლების აღრიცხვის საფუძველი იყო სააღრიცხვო ბარათი N -----, რომელიც 1987 წელს არის აღრიცხული;

3.2. საჯარო რეესტრის ამონაწერის თანახმად, ქ. თბილისში, ---- --- ქუჩაზე N-, შესახვევი N- (ს/კ ----) მდებარე უძრავი ნივთის მესაკუთრეები არიან სახელმწიფო, ასევე ც. ბ-ლი (შენობა N3- 64 კვ.მ (განაშენიანების ფართობი), --- დაუსწრებელი გადაწყვეტილების საფუძველზე) და ტ. მ-ვა (შენობა N4 – 41 კვ.მ და შენობა N5 – 41 კვ.მ (განაშენიანების ფართობი), ---- დაუსწრებელი გადაწყვეტილების საფუძველზე);

3.3. საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს მიერ 2018 წლის 13 მარტის მდგომარეობით გაცემული ინფორმაციის მიხედვით, ქ. თბილისში, ---- --- ქუჩაზე N-, შესახვევი N- (ს/კ ----) მდებარე უძრავ ნივთზე მ. ჩ-ის საკუთრების უფლება რეგისტრირებული არ არის;

3.4. მოსარჩელე და ვ. ყ-ი, 1991 წლის 6 აპრილიდან, რეგისტრირებულ ქორწინებაში იმყოფებიან;

3.5. მესამე პირი 1955 წლის 31 თებერვალს დაიბადა, მისი მშობლები შ. და ს. გ-ბი არიან. მოსარჩელე და მესამე პირი და-ძმა არიან;

3.6. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2014 წლის 9 ივლისის დადგენილებით, მ. ა. ძე ჩ-ნი გარდაცვლილად გამოცხადდა და მისი გარდაცვალების თარიღად 2014 წლის 9 ივლისი განისაზღვრა;

3.7. სსიპ საქართველოს ნოტარიუსთა პალატის მიერ 2018 წლის 15 მარტს გაცემული ინფორმაციით ერთიანი ელექტრონულ სამემკვიდრეო რეესტრიდან და 2015 წლის 28 სექტემბერს გაცემული ინფორმაციით ანდერძების ერთიანი რეესტრიდან დადგინდა, რომ 2014 წლის 9 ივლისს გარდაცვლილი მ. ჩ-ის სამკვიდრო ქონების ან დამოწმებული ანდერძის თაობაზე რეგისტრირებული ჩანაწერი არ არსებობს;

3.8. მოსარჩელისა და მესამე პირის ახსნა-განმარტებებითა და ხანძრის შესახებ აქტით დადგინდა, რომ საცხოვრებელი სახლი ხანძრის შედეგად განადგურდა, რის შედეგაც იგი იმავე ფართზე ხელმეორედ აღადგინეს;

3.9. საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სსგს თბილისის სამოქალაქო რეესტრის სამსახურის მიერ გაცემული საინფორმაციო ბარათების მიხედვით, მოსარჩელე და ვ. ყ-ი მისამართზე: თბილისი, - ……-….. ჩიხი N .. 1991 წლის 28 თებერვლიდან არიან რეგისტრირებული, ხოლო მესამე პირს სადავო მისამართზე რეგისტრაცია 23.03.1976 და 09.07.2001 წლებიდან უფიქსირდება;

3.10. საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ საქართველოს კანონი (შემდეგში: სპეციალური კანონი) განსაზღვრავს საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრესა და მოსარგებლეს შორის, 1921 წლის 25 თებერვლიდან 1997 წლის 25 ნოემბრამდე, წარმოშობილ იმ ურთიერთობებს, რომლებიც სპეციალურ სამართლებრივ მოწესრიგებას მოითხოვს. ზემოხსენებული კანონის მე-2 მუხლის პირველი პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტის თანახმად, მოსარგებლეა პირი, რომელიც ამ კანონის ამოქმედების მომენტისათვის კეთილსინდისიერად ფაქტობრივად ფლობს საცხოვრებელ სადგომს მესაკუთრესთან სანოტარო წესის დაუცველად დადებული წერილობითი ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, ან პირი, რომელმაც მფლობელობის უფლება მიიღო საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგებით ან ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტით. ამავე მუხლის მე-2 პუნქტის თანახმად, ამ კანონით გათვალისწინებული უფლებები და მოვალეობები თანაბრად ვრცელდება მესაკუთრესა და მოსარგებლეზე, აგრეთვე მათ უფლებამონაცვლეებზე. სპეციალური კანონის მე-5 მუხლის მე-2 პუნქტის თანახმად, საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგება უნდა დასტურდებოდეს შემდეგი გარემოებით/გარემოებებით: სადავო საცხოვრებელ სადგომში რეგისტრაცია, კომუნალური გადასახადების გადახდა ან/და მესაკუთრისათვის გარკვეული საფასურის გადახდა;

3.11. სპეციალური კანონით მოწესრიგებულია იმ პერიოდის საზოგადოებაში ფაქტობრივად არსებული ურთიერთობები, რომლებიც იმ დროს მოქმედი საბჭოთა სამოქალაქო კანონმდებლობით დადგენილი არ იყო. გარიგება საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ, თავისი შინაარსით, არატიპურ სახელშეკრულებო ურთიერთობას წარმოადგენდა და იგი საბჭოთა სინამდვილეში ფაქტობრივი ქონებრივი ურთიერთობის სახით არსებობდა. ეს სახელშეკრულებო ურთიერთობა სხვადასხვა გარიგების ნიშნებს შეიცავდა (ქირავნობა, სესხი, გირავნობა), თუმცა ამავდროულად რადიკალურად განსხვავდებოდა მათგან თავისი შინაარსით და სპეციფიკური პირობებით, კერძოდ, მისი არსებობისას, მოსარგებლე მესაკუთრეს ერთჯერადად უხდიდა გარკვეულ თანხას ფართის სარგებლობაში მიღების სანაცვლოდ, ამასთან, მესაკუთრეს ყოველთვიურად უხდიდა ბინის ქირასაც. მოსარგებლე რეგისტრირდებოდა საცხოვრებელ ფართში და იხდიდა კომუნალურ გადასახადებს. მესაკუთრის მიერ თანხის დაბრუნების შემთხვევაში მოსარგებლე ვალდებული იყო, გამოეთავისუფლებინა დაკავებული ფართი, თუმცა ხშირ შემთხვევაში, მესაკუთრე თანხას ვერ აბრუნებდა, ურთიერთობა ხანგრძლივ ხასიათს იღებდა და უფლება მემკვიდრეებზე გადადიოდა. მესაკუთრის მიერ საცხოვრებელი სადგომის მფლობელობის უფლების გადაცემა მოსარგებლეზე ფაქტობრივად ხდებოდა „სამუდამოდ“, ანუ ეს ურთიერთობა არ ატარებდა დროებით (ხანმოკლე) ხასიათს. ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, მოსარგებლე იძენდა დათმობილი სარგებლობის უფლების გასხვისების შესაძლებლობასაც, რაც მოსარგებლეთა შეცვლას იწვევდა. ამ სპეციფიკური ნიშნებიდან გამომდინარე, ხელშეკრულების სუბიექტთა სამართლებრივი მდგომარეობის მოწესრიგება მსგავსი ხელშეკრულებების (ქირავნობა, სესხი, გირავნობა) ნორმით შეუძლებელი იყო და კანონმდებელმაც სპეციალური კანონით მოწესრიგებას დაუქვემდებარა. ამასთან, ამ კანონით რეგულირდება მხოლოდ ის ურთიერთობები, რომლებიც ზემოთ დასახელებულ ნიშნებს უტყუარად შეიცავენ, შესაძლებელია ეს ნიშნები არსებობდეს კუმულატიურად ან მხოლოდ ზოგიერთი მათგანის სახით.

3.12. აპელანტის სააპელაციო მოთხოვნა სპეციალური კანონის მე-9 მუხლიდან გამომდინარეობდა, რომლის პირველი ნაწილის თანახმად, თუ საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრე გარდაცვლილია ან გარდაცვლილად გამოცხადებულია და არც კანონით მემკვიდრეები და არც ანდერძით მემკვიდრეები არ არიან, ან არც ერთმა მემკვიდრემ არ მიიღო სამკვიდრო, ანდა ყველა მემკვიდრეს ჩამოერთვა მემკვიდრეობის უფლება, მოსარგებლე უფლებამოსილია, მოითხოვოს დაკავებული საცხოვრებელი სადგომის უმკვიდროდ ცნობა (საცხოვრებელი სადგომის უმკვიდროდ ცნობის შესახებ სარჩელი). ამავე მუხლის მე-2 ნაწილით, უმკვიდროდ ცნობილი საცხოვრებელი სადგომი სასამართლო გადაწყვეტილებით მოსარგებლეს საკუთრებაში უსასყიდლოდ გადაეცემა და საჯარო რეესტრში რეგისტრირდება. სპეციალური კანონით რეგულირებული ურთიერთობის ფარგლებში პირმა საცხოვრებელი სადგომის უმკვიდროდ ცნობის გზით რომ მოიპოვოს სადგომზე საკუთრების უფლება, აუცილებელია შემდეგი გარემოებების ერთობლიობა: 1) საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრესა და მოსარგებლეს შორის ურთიერთობა წარმოშობილი უნდა იყოს 1921 წლის 25 თებერვლიდან 1997 წლის 25 ნოემბრამდე პერიოდში; 2) მოსარჩელე უნდა იყოს ამ კანონით გათვალისწინებული მოსარგებლე ან მისი უფლებამონაცვლე, ანუ სახეზე უნდა იყოს მესაკუთრესთან ფორმის დაუცველად დადებული ნასყიდობის წერილობითი ხელშეკრულება ან მფლობელობის უფლება მიღებულ უნდა იყოს მესაკუთრესთან დადებული საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის გარიგებით ან ადმინისტრაციულსამართლებრივი აქტით; 3) საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრე უნდა იყოს გარდაცვლილი; 4) გარდაცვლილი მესაკუთრის დანაშთი ქონება უნდა აკმაყოფილებდეს უმკვიდრო ქონებად ცნობის კრიტერიუმებს; 5) მოსარგებლე უნდა ფლობდეს, ჩაწერილი იყოს 25.11.1997 წლისათვის საცხოვრებელ სადგომში და სულ მცირე ამ დროისათვის უნდა იყოს კომუნალური გადასახადების გადამხდელი.

3.13. თავდაპირველი მოსარჩელის განმარტებით, 1976 წელს საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის შესახებ გარიგება დაიდო, ერთი მხრივ, მ. ჩ-სა (მესაკუთრე) და, მეორე მხრივ, შ. გ-ლს (მოსარჩელისა და აპელანტის მამა) შორის, ხოლო აპელანტის განმარტებით, გარიგების მეორე მხარეს ის და მისი მამა - შ. გ-ლი წარმოადგენდნენ. ამდენად, მხარეები სადავოდ არ ხდიდნენ იმ ფაქტობრივ გარემოებას, რომ შ. გ-ლი იყო გარიგების მონაწილე სუბიექტი, რაც სააპელაციო სასამართლომ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებად მიიჩნია. სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტისმტკიცება, რომ იგი შ. გ-თან ერთად სადავო უძრავ ნივთზე სპეციალური კანონით გათვალისწინებული მოსარგებლის სტატუსის მქონე პირს წარმოადგენდა, ვინაიდან საქმის მასალებით არ დადასტურდა სადავო საცხოვრებელი სადგომის სარგებლობაში მიღების სანაცვლოდ აპელანტის მიერ გარკვეული საფასურის გადახდის ფაქტი.

3.14. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ, გარდა ზემოაღნიშნულისა, იმ დაშვებითაც, რომ აპელანტმა მფლობელობის უფლება 1976 წელს საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგებით მამასთან, შ. გ-თან ერთად მიიღო, მაინც არ არსებობდა სარჩელის დაკმაყოფილების წინაპირობები შემდეგ გარემოებათა გამო:

3.14.1. სპეციალური კანონის მე-2 მუხლის ,,ა“ ქვეპუნქტის თანახმად მოსარგებლე არის პირი, რომელიც ამ კანონის ამოქმედების მომენტისათვის კეთილსინდისიერად ფაქტობრივად ფლობს საცხოვრებელ სადგომს მესაკუთრესთან სანოტარო წესის დაუცველად დადებული წერილობითი ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, ან პირი, რომელმაც მფლობელობის უფლება მიიღო საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგებით ან ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტით;

3.14.2. „მფლობელობის იურიდიული ბუნება არ გულისხმობს ნივთთან მხოლოდ ფიზიკურ შემხებლობას. კანონის მიზნებიდან გამომდინარე, მოსარგებლე, როგორც კეთილსინდისიერი მფლობელი, თავის უფლებასთან მიმართებით თავისუფალია და ნივთის აუცილებლად პირადად სარგებლობით შეზღუდული არ არის. მოსარგებლე შესაძლებელია, არ ცხოვრობდეს სადავო საცხოვრებელ სადგომში გარკვეული პერიოდი და, აქედან გამომდინარე, ამ პერიოდის განმავლობაში არ იხდიდეს კომუნალურ გადასახადებს, მაგრამ მხოლოდ ეს არ ნიშნავს იმას, რომ მან მიატოვა სადავო საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლება... ამ უკანასკნელ შემთხვევაში, უნდა დასტურდებოდეს სადავო საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების მიტოვების ნება“ (სუსგ N ას-1043-978-2012);

3.14.3. „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ 2016 წლის 24 ივნისის საქართველოს კანონის მიღებისა და შესაბამისად, ამავე კანონით 1998 წლის 25 ივნისის კანონის ძალადაკარგულად ცნობის მიზანს წარმოადგენდა, ამ უკანასკნელის მოქმედების დროს „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების სამართლებრივი რეგულირების ხარვეზების აღმოფხვრა და საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობის მონაწილეთა შორის უფლება-მოვალეობათა ახლებური, უფრო სამართლიანი გადანაწილება. ამდენად, 2016 წლის 24 ივნისის კანონმა ძალადაკარგულად გამოაცხადა 1998 წლის 25 ივნისის კანონი ზოგადად ამ კანონით მოწესრიგებული სამართალურთიერთობების ფარგლებთან დაკავშირებით, თუმცა ახალი კანონით კიდევ უფრო გაიზარდა კანონის მოქმედების არეალი და პერიოდულობა. მართალია, ერთმა კანონმა ძალადაკარგულად გამოაცხადა მეორე, თუმცა ეს უწყვეტ რეჟიმში განხორციელდა და ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი დანაწესი, რომ 1996 წლის 27 ივნისამდე წარმოშობილი ურთიერთობები სპეციალური კანონით უნდა მოწესრიგდეს, უცვლელად დარჩა. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, კანონის ამოქმედების მომენტად მიჩნეულია არა 2016 წელი, არამედ - 1998 წელი, ვინაიდან საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობები თავდაპირველად სწორედ ამ პერიოდიდან დაექვემდებარა საკანონმდებლო რეგულირებას“ (სუსგ N ას-1763-2019);

3.14.4. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ საქმეში წარდგენილი მტკიცებულებებით არ დასტურდებოდა სპეციალური კანონის ამოქმედების მომენტისათვის (1998 წლის 25 ივნისი) აპელანტის მიერ საცხოვრებელი სადგომის ფაქტობრივად ფლობის ფაქტი. მართალია, იგი სადავო მისამართზე რეგისტრირებული იყო და კანონი არ ითხოვს ყველა მტკიცებულების ერთობლივად არსებობას, თუმცა, მხოლოდ რეგისტრაციის ფაქტი მისი მოსარგებლის სტატუსის განსაზღვრისთვის არასაკმარისი აღმოჩნდა. აღსანიშნავია, რომ საცხოვრებელ სადგომს 1990 წელს გაუჩნდა ხანძარი, რის შემდეგაც აპელანტმა მიატოვა საცხოვრებელი სადგომი, ოჯახთან ერთად საცხოვრებლად სხვა მისამართზე გადავიდა და სადავო ქონების მისამართზე საცხოვრებლად მოსარჩელე დარჩა, რომელმაც აღადგინა და გაარემონტა საცხოვრებელი სადგომი. აპელანტმა ასევე დაადასტურა მოსარჩელის მიერ საცხოვრებელი სადგომის აღდგენისა და გარემონტების შესახებ ფაქტობრივი გარემოება. აპელანტის მიერ ხანძრის გაჩენის შემდეგსადგომის მიტოვების ფაქტი დადასტურდა საქმეში წარმოდგენილი საპატრულო პოლიციის მიერ 2019 წლის 14 ივნისს შედგენილი რეაგირების ოქმით, რომლითაც დადგინდა, რომ დ. გ-ლი და მისი მეუღლე (აპელანტი) სადავო მისამართზე 1990 წლამდე ცხოვრობდნენ. ხანძრის შემდეგ, საცხოვრებლად ქ. თბილისში, ---- ქ. N --ში გადავიდნენ. 2019 წლის 14 ივნისს მათ დამწვარი სადგომის ტერიტორიაზე შესვლა მოისურვეს, რაზედაც მოსარჩელემ და მისმა შვილმა - ს. ყ-მა უარი განუცხადეს;

3.14.5. სააპელაციო სასამართლომ, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში: სსსკ) 102-ე მუხლის გათვალისწინებით მიიჩნია, რომ კონკრეტულ პერიოდში სადავო სადგომი ფლობის მტკიცების ტვირთი აპელანტს ეკისრებოდა. აპელანტმა ვერ შეძლო თავისი წილი მტკიცების ტვირთის რეალიზება და იმ უტყუარი მტკიცებულებების წარდგენა, რაც დაადასტურებდა, რომ იგი სპეციალური კანონის მიღების მომენტისათვის (1998 წლის 25 ივნისის) სადავო საცხოვრებელ სადგომს ფაქტობრივად ფლობდა;

3.15. სპეციალური კანონის 2.2 მუხლის მიხედვით, ამ კანონით გათვალისწინებული უფლებები და მოვალეობები თანაბრად ვრცელდება მესაკუთრესა და მოსარგებლეზე, აგრეთვე მათ უფლებამონაცვლეებზე;

3.16. მამკვიდრებელი - შ. გ-ლი 2003 წლის 21 მაისს გარდაიცვალა, სააპელაციო სასამართლომ კი მიიჩნია, რომ მემკვიდრეობითსამართლებრივი საფუძვლით საცხოვრებელ სადგომზე აპელანტის საკუთრების წარმოშობის წინაპირობები არ არსებობდა;

3.17. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში: სსკ) 1328.1-ე მუხლით, სამკვიდრო (სამკვიდრო ქონება) შეიცავს მამკვიდრებლის როგორც ქონებრივი უფლებების (სამკვიდრო აქტივი), ისე მოვალეობების (სამკვიდრო პასივი) ერთობლიობას, რომელიც მას ჰქონდა სიკვდილის მომენტისათვის. სსკ-ის 1421-ე მუხლით, სამკვიდროს იღებს მემკვიდრე, იქნება იგი კანონით თუ ანდერძით მემკვიდრე. მემკვიდრის მიერ სამკვიდრო მიღებულად ითვლება, როდესაც იგი სანოტარო ორგანოში შეიტანს განცხადებას სამკვიდროს მიღების შესახებ ან ფაქტობრივად შეუდგება სამკვიდროს ფლობას ან მართვას, რაც უდავოდ მოწმობს, რომ მან სამკვიდრო მიიღო;

3.18. მითითებული დანაწესის თანახმად, კანონი სამკვიდროს მიღების ორ საშუალებას ითვალისწინებს - სანოტარო ორგანოში განცხადების შეტანას ან სამკვიდრო ქონების ფაქტობრივი ფლობისა და მართვის დაწყებას. საგულისხმოა, რომ სამკვიდროს მიღების საშუალების შერჩევა მთლიანად მემკვიდრის მიხედულებაზეა დამოკიდებული და კანონი უპირატეს მდგომარეობაში არ აყენებს მას, ვინც სამკვიდროს მისაღებად ნოტარიუსს მიმართა ან მას, ვინც ფაქტობრივად დაეუფლა დანაშთ ქონებას, რადგან ორივე იურიდიული ფაქტის დადგომას კანონი სამკვიდროს მიღებად განიხილავს. დასაშვებია ისიც, რომ ერთი მამკვიდრებლის რამდენიმე მემკვიდრემ სამკვიდროს მიღების განსხვავებული მექანიზმები შეარჩიონ - ნაწილი სამკვიდროს ფაქტობრივად დაეუფლოს, ნაწილმა კი სანოტარო ორგანოს მიმართოს განცხადებით. მთავარია, რომ ნების გამოვლენა სამკვიდროს მიღებაზე განხორციელდეს კანონით განსაზღვრულ 6-თვიან ვადაში, რომლის დინებაც მამკვიდრებლის გარდაცვალებიდან იწყება;

3.19. სააპელაციო სასამართლომ დავის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელოვნად მიიჩნია შ. გ-ის დანაშთი მემკვიდრეობის კანონით განსაზღვრულ ვადაში მიღება-არმიღების ფაქტი. აპელანტს სამკვიდრო ქონების მიღების შესახებ განცხადებით სანოტარო ორგანოსათვის არ მიუმართავს, შესაბამისად შეფასების საგნად ფაქტობრივი დაუფლების საკითხი მიიჩნია, რომლის მტკიცების ტვირთიც დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნით მოსარჩელეს (მესამე პირს) აწევდა;

3.20. სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ სსკ-ის 1421.2-ე მუხლი ფაქტობრივ ფლობასთან მიმართებით იყენებს სიტყვათა შემდეგ შეთანხმებას - „ფაქტობრივად შეუდგება სამკვიდროს ფლობასა და მართვას“. კანონის როგორც სიტყვა-სიტყვითი, ისე ტელეოლოგიური განმარტებიდან გამომდინარე კანონმდებლის მიზანია, რომ სამკვიდროს მიღებად განიხილოს ისეთი ფლობა, რომელიც წარმოიშვება მამკვიდრებლის გარდაცვალების შემდეგ, სიტყვა „შეუდგება“ სწორედ ამ მიზანს მიემართება. აღნიშნულის გათვალისწინებით, ქონების ფლობისა და მართვის ფაქტობრივად შედგომად არ უნდა იქნეს განხილული შემთხვევა, როდესაც მემკვიდრეობის პრეტედენტი მამკვიდრებლის სიცოცხლეში ფლობს მამკვიდრებლის ნივთს და იმავეს აგრძელებს მისი გარდაცვალების შემდეგაც, ამრიგად, კანონის მიზნებიდან გამომდინარე, სავალდებულოა, რომ მემკვიდრე დანაშთი ქონების ფლობასა და მართვას შეუდგეს უშუალოდ სამკვიდროს გახსნის შემდეგ. გარდაცვლილის დანაშთი ქონების დაუფლებას მისი გარდაცვალების შემდეგ აქვს მემკვიდრის სუბიექტური ნების ობიექტურად გაცხადების ფუნქცია, რომ მემკვიდრეს სურს ჩაანაცვლოს მამკვიდრებელი ქონებრივ უფლება-მოვალეობებში;

3.21. სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, ის გარემოება, რომ აპელანტმა მამის დანაშთ ქონებაზე მფლობელობა მამკვიდრებლის გარდაცვალების შემდეგ 6 თვის ვადაში მოიპოვა, მისი მტკიცების საგანში შემავალ გარემოებას წარმოადგენდა. აღნიშნული გარემოების მტკიცების მიზნით, აპელანტმა მამის - შ. გ-ის შემნახველი წიგნაკები წარადგინა. სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ სამკვიდრო ქონების ფაქტობრივად დაუფლების დროს განმსაზღვრელია სამკვიდროს მართვა-დაუფლებისკენ მიმართული მემკვიდრეთა ნება, რომელიც გამოვლენილია მამკვიდრებლის გარდაცვალებიდან ექვს თვეში. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მხოლოდ წარმოდგენილი მტკიცებულებები, ანუ შემნახველი წიგნაკები, მამკვიდრებლის გარდაცვალებიდან ექვს თვეში სამკვიდროს დაუფლების ფაქტის უტყუარად დასადასტურებლად არასაკმარისი მტკიცებულებაა. დადგენილი გარემოებების გათვალისწინებით, რომ აპელანტი საცხოვრებელ სადგომს მამის გარდაცვალებამდე და არც მისი გარდაცვალების შემდგომ არ ფლობდა და რომ მან საცხოვრებელი სადგომი ხანძრით განადგურების შემდეგ 1990 წელს მიატოვა, სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ აპელანტმა ვერ შეძლო მისი წილი მტკიცების ტვირთის რეალიზება და მამის, შ. გ-ის მემკვიდრეობის მიღების შესახებ ფაქტის დადასტურება;

3.22. საქმეში წარდგენილი მტკიცებულებებით, კერძოდ - კომუნალური გადასახადების გადახდის ქვითრებით, სს „თელასის“ ცნობით და აბონენტის ბრუნვის ისტორიით, ამავე მისამართზე მცხოვრები მეზობლების ხელწერილით, საბინაო წიგნით და წარმოდგენილი საკადასტრო გეგმით, ასევე მოპასუხეთა წარმომადგენლის ახსნა- განმარტებით, დადგინდა, რომ სადავო საცხოვრებელ სადგომზე აბონენტად რეგისტრირებულია თავდაპირველი მოსარჩელის მეუღლე, ვ. ყ-ი. სადავო მისამართზე მოსარჩელესა და მის მეუღლეს რეგისტრაცია 1991 წლიდან უფიქსირდებათ, რომელიც გაუქმებული არ არის. სადავო ბინაში მოსარჩელის, მისი მეუღლისა და ორი შვილის ცხოვრების ფაქტი კი 1991 წლის 21 თებერვლის საბინაო წიგნაკის ჩანაწერებით სააპელაციო სასამართლომ დადასტურებულად მიიჩნია;

3.23. სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ სამემკვიდრეო-სამართლებრივი ურთიერთობების წარმოშობა და სამემკვიდრეო უფლებების განხორციელება უკავშირდება არა მარტო სამკვიდროს გახსნის მომენტს (სამკვიდრო იხსნება პირის გარდაცვალების ან სასამართლოს მიერ პირის გარდაცვლილად გამოცხადების შესახებ გადაწყვეტილების ძალაში შესვლის დღეს სსკ-ის 1319-1320-ე მუხლები), არამედ მემკვიდრეთა მხრიდან გარკვეული იურიდიული მოქმედების შესრულებას;

3.24. სამემკვიდრეო სამართალი, როგორც საკუთრების უფლების მოპოვების ერთ-ერთი გზა, სპეციფიკურ ნორმებს, წესებსა და ვადებს განსაზღვრავს მემკვიდრეობის გზით საკუთრების მიღების ნების გამოსავლენად, რადგან მემკვიდრეობის მიღება თავისთავად არ წარმოადგენს პირის ვალდებულებას. სამკვიდრო მასა, რომელიც არა მხოლოდ აქტივებს (უფლებებს) მოიცავს, არამედ - პასივებსაც (ვალდებულებებსაც) გულისხმობს, შესაძლოა არც კი მიიღოს მემკვიდრემ, საიდანაც, ბუნებრივია გამონაკლისია სახელმწიფო, რომელზედაც უმკვიდრო ქონება გადადის და მის მიღებაზე სახელმწიფო უარს ვერ იტყვის. მოცემულ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნა იმის შესახებ, რომ ძირითადმა მოსარჩელემ საკმარისი ფაქტები მიუთითა და სამკვიდროს ფაქტობრივი ფლობით მიღებასთან დაკავშირებით შესატყვისი მტკიცებულებები წარადგინა;

3.25. სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები მიუთითებენ, რომ მოსარჩელე ქ. თბილისში, ---- --- ქ. -, შესახვევი --ში არსებული საცხოვრებელი სადგომის №2/1, №7/1 და №8/1 შენობა-ნაგებობების მოსარგებლის უფლებამონაცვლე იყო, რომელსაც არც ხანძრის გაჩენამდე და არც შემდგომ საცხოვრებელ სადგომზე მფლობელობა არ შეუწყვეტია;

3.26. სააპელაციო სასამართლომ დამატებით ისიც განმარტა, რომ სპეციალური კანონის მე-2 მუხლის ,,გ“ ქვეპუნქტით, საცხოვრებელი სადგომი არის საცხოვრებელი სახლი ან მისი ნაწილი, მოსარგებლის მიერ განხორციელებული მიშენება-დაშენების ჩათვლით, იმ მიწის ნაკვეთთან ერთად, რომლის არსებითი შემადგენელი ნაწილიც ის არის, ხოლო ,,ვ“ ქვეპუნქტის თანახმად, კომპენსაცია არის ფულადი თანხა, რომელიც გამოიანგარიშება საცხოვრებელი სადგომის ღირებულების შესაბამისი პროცენტის სახით. ამასთანავე, მოსარგებლის მიერ გადასახდელი კომპენსაციის დადგენისას საცხოვრებელი სადგომის ღირებულებას აკლდება მოსარგებლის მიერ განხორციელებული მიშენება-დაშენების ან/და საცხოვრებელი სადგომის სხვა არსებითი გაუმჯობესების ღირებულება. მოსარგებლისათვის გადასახდელი კომპენსაციის დადგენისას საცხოვრებელი სადგომის ღირებულების (მოსარგებლის მიერ განხორციელებული მიშენება-დაშენების ან/და საცხოვრებელი სადგომის სხვა არსებითი გაუმჯობესების ღირებულების გამოკლებით) შესაბამის პროცენტს ემატება მოსარგებლის მიერ განხორციელებული მიშენება-დაშენების ან/და საცხოვრებელი სადგომის სხვა არსებითი გაუმჯობესების ღირებულების სრული ოდენობა;

3.27. მითითებული ნორმის ანალიზით ნათელია, რომ მოსარგებლის მიერ განხორციელებული მიშენება-დაშენებები ან/და საცხოვრებელი სადგომის სხვა არსებითი გაუმჯობესებები მოსარგებლის საკუთრებაში გადადის მესაკუთრისათვის ყოველგვარი კომპენსაციის გადახდის გარეშე, ხოლო მესაკუთრის მხრიდან სრულად ანაზღაურდება ასეთი გაუმჯობესების სრული ღირებულება. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით მიიჩნია, რომ მოსარჩელემ საკმარისი ფაქტები მიუთითა და სამკვიდროს ფაქტობრივი ფლობით მიღებასთან დაკავშირებით შესატყვისი მტკიცებულებები წარადგინა, რის გამოც სასამართლომ გაიზიარა გასაჩივრებული განჩინების ფაქტობრივსამართლებრივი მოტივაცია და იგი უცვლელად დატოვა.

4. სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მესამე პირმა დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნით, რომელმაც,, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, თავდაპირველი სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა და მისი სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა.

4.1. კასატორის განმარტებით, სასამართლომ უყურადღებოდ დატოვა ის გარემოება, თუ რა უფლებები გააჩნდა მას საცხოვრებელი სადგომის ხანძრის შედეგად დანგრევის შემდეგ;

4.2. კასატორის მითითებით, მოსარჩელე გარიგების დადებისას არასრულწლოვანი იყო და იგი კანონით მოწესრიგებულ სამართლებრივ ურთიერთობაში არ შესულა. გარდა ამისა, სასამართლომ არ გაარკვია, იყვნენ თუ არა მხარეები გარდაცვლილი შ. გ-ის უფლებამონაცვლეები;

4.3. კასატორის განმარტებით, სასამართლომ არასწორად მიიჩნია დადგენილად, რომ მესამე პირი არ იყო სადავო ფართების მოსარგებლე და ეს სტატუსი თავდაპირველ მოსარჩელეს ჰქონდა;

4.4. კასატორის პრეტენზიით სასამართლომ არ გამოიყენა სსკ-ის 150-ე მუხლის მე-2 ნაწილი. გასაჩივრებული განჩინება ეწინააღმდეგება უზენაესი სასამართლოს მიერ დადგენილ ერთგვაროვან პრაქტიკას (სუსგ #ას-266-250-2011).

5. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 26 ივლისის განჩინებით დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნით მესამე პირის საკასაციო საჩივარი წარმოებაში იქნა მიღებული სსსკ-ის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის წინაპირობების შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, მტკიცებულებათა გაანალიზების, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის იურიდიული დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნით მესამე პირის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც ის დაუშვებელია, შემდეგი არგუმენტაციით:

6. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

7. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოხსენებული საფუძვლით.

8. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ საკასაციო საჩივარი დასაშვებიც რომ ყოფილიყო, მას არა აქვს წარმატების პერსპექტივა შემდეგ გარემოებათა გამო:

ა) განსახილველ შემთხვევაში, არ არსებობს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის "ე" ქვეპუნქტით დადგენილი საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობაც, რომლის მიხედვითაც, საკასაციო საჩივარი დასაშვებია, თუ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე;

ბ) სსსკ-ის 407.2-ე მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილად ცნობილ ფაქტობრივ გარემოებებთან დაკავშირებით კასატორს ასეთი დასაბუთებული პრეტენზია არ წარმოუდგენია.

9. განსახილველ შემთხვევაში, კასატორის ძირითადი პრეტენზია ისაა, რომ დასტურდება მისი, როგორც სპეციალური კანონით გათვალისწინებული მამკვიდრებლის მოსარგებლედ მიჩნევის ფაქტი, ხოლო თავდაპირველ მოსარჩელეს ასეთი სტატუსი არ აქვს.

10. საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს კასატორის ზემოაღნიშნულ პრეტენზიას და სრულად ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობასა და დასკვნებს სადავო საკითხებთან მიმართებით (იხ. წინამდებარე განჩინების 3.1-3.27 ქვეპუნქტებში ასახული მსჯელობა).

11. იმ სამართლებრივი შედეგის გათვალისწინებით, რისი მიღწევაც მოსარჩელესა და დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნით მესამე პირს სურთ, კერძოდ, სადავო საცხოვრებელი სადგომის უმკვიდროდ ცნობისა და საკუთრებაში უსასყიდლოდ გადაცემის მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველია სპეციალური კანონის მე-9 მუხლის პირველი და მე-2 „თუ საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრე გარდაცვლილი ან გარდაცვლილად გამოცხადებულია და არც კანონით მემკვიდრეები და არც ანდერძით მემკვიდრეები არ არიან, ან არცერთმა მემკვიდრემ არ მიიღო სამკვიდრო, ანდა ყველა მემკვიდრეს ჩამოერთვა მემკვიდრეობის უფლება, მოსარგებლე უფლებამოსილია მოითხოვოს დაკავებული საცხოვრებელი სადგომის უმკვიდროდ ცნობა (საცხოვრებელი სადგომის უმკვიდროდ ცნობის შესახებ სარჩელი); ამ მუხლის პირველი პუნქტის შესაბამისად უმკვიდროდ ცნობილი საცხოვრებელი სადგომი სასამართლო გადაწყვეტილებით მოსარგებლეს საკუთრებაში უსასყიდლოდ გადაეცემა და საჯარო რეესტრში რეგისტრირდება“ პუნქტები.

12. აღნიშნული მოთხოვნა განხორციელებადია შემდეგი წინაპირობების არსებობისას: მოსარჩელე უნდა იყოს საცხოვრებელი სადგომის მოსარგებლე; მესაკუთრე უნდა იყოს გარდაცვლილი ან გარდაცვლილად გამოცხადებული; არც კანონით და არც ანდერძით მემეკვიდრეები არ უნდა არსებობდნენ.

13. სპეციალური კანონიდან გამომდინარე, პირისათვის საცხოვრებელი სადგომის მოსარგებლის სტატუსის მინიჭების ცნობის თაობაზე არსებობს მყარი სასამართლო პრაქტიკა, კერძოდ, სპეციალური კანონის პირველი მუხლის თანახმად, ეს კანონი აწესრიგებს საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრესა და მოსარგებლეს შორის 1921 წლის 25 თებერვლიდან 1997 წლის 25 ნოემბრამდე წარმოშობილ იმ ურთიერთობებს, რომლებიც სპეციალურ სამართლებრივ მოწესრიგებას მოითხოვს.

14. სპეციალური კანონის მე-2 მუხლის პირველი პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტის თანახმად, ამ კანონის მიზნებისთვის მასში გამოყენებულ ტერმინში ,,მოსარგებლედ“ მოიაზრება პირი, რომელიც ამ კანონის ამოქმედების მომენტისთვის კეთილსინდისიერად ფაქტობრივად ფლობდა საცხოვრებელ სადგომს მესაკუთრესთან სანოტარო წესის დაუცველად დადებული წერილობითი ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, ან პირი, რომელმაც მფლობელობის უფლება მიიღო საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგებით ან ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტით, ხოლო განსახილველი ნორმის „ბ“ ქვეპუნქტის თანახმად კი, ტერმინი „რეგისტრაცია“ განიმარტება, როგორც „საქართველოს მოქალაქეთა და საქართველოში მცხოვრებ უცხოელთა რეგისტრაციის, პირადობის (ბინადრობის) მოწმობისა და საქართველოს მოქალაქის პასპორტის გაცემის წესის შესახებ“ საქართველოს 1996 წლის 27 ივნისის კანონის ამოქმედებამდე არსებული წესით რეგისტრაცია (ჩაწერა) საცხოვრებელ ფართობში. დასახელებული მუხლის მე-2 პუნქტის თანახმად, ამ კანონით გათვალისწინებული უფლებები და მოვალეობები თანაბრად ვრცელდება მესაკუთრესა და მოსარგებლეზე, აგრეთვე - მათ უფლებამონაცვლეებზე.

15. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სპეციალური კანონი ადგენს საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრესა და მოსარგებლეს შორის 1921 წლის 25 თებერვლიდან 1997 წლის 25 ნოემბრამდე წარმოშობილ იმ ურთიერთობებს, რომლებიც სპეციალურ სამართლებრივ მოწესრიგებას მოითხოვს. მოცემული კანონის მიზანია ისეთი ფაქტობრივი ურთიერთობების მოწესრიგება, რომელთაც არ ითვალისწინებს არც საქართველოს მოქმედი სამოქალაქო კოდექსი და ისინი არც საბჭოთა სამოქალაქო კანონმდებლობით იყო სათანადოდ მოწესრიგებული. ეს ურთიერთობები ათეულობით წლების განმავლობაში ყალიბდებოდა მოქალაქეთა შორის მოწესრიგებული სამოქალაქო ურთიერთობების გვერდით. მათ ფართოდ დამკვიდრებას ხელს უწყობდა არა მარტო საბჭოთა სამართლებრივი სისტემის ნაკლოვანებანი, არამედ - სხვა სუბიექტური თუ ობიექტური გარემოებანი. სამოქალაქო უფლებათა განხორციელება კანონში მითითებულ პერიოდში ბევრად იყო დამოკიდებული ადმინისტრაციულ- სამართლებრივ დანაწესებზე, რაც ხელს უშლიდა თავისუფალი სამოქალაქო ბრუნვის დამკვიდრებას. ასეთ ვითარებაში მხარეები ფაქტობრივად იძულებული იყვნენ, ურთიერთობები დაემყარებინათ კანონის მიღმა. მითითებულიდან გამომდინარე, საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ საქართველოს კანონმა მათ მიანიჭა იურიდიული მნიშვნელობა და დაუკავშირა მას კონკრეტული სამართლებრივი შედეგი - ე.ი. აღნიშნული გარიგებების საგანი აღიარებულ იქნა სამოქალაქო ბრუნვის ობიექტად. თავის მხრივ, იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ სამოქალაქო ბრუნვის ობიექტად მიიჩნევა არა მხოლოდ ნივთები, არამედ არამატერიალური ობიექტები - უფლებები და მოთხოვნები, შესაბამისად, ამ კანონით მოსარგებლის სტატუსიდან გამომდინარე უფლება შესაძლოაგანკარგული იქნეს ან/და გადავიდეს მემკვიდრეზე.

16. საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ, სააპელაციო სასამართლომ სწორად დაადგინა სამართლებრივი შედეგის განმაპირობებელი ყველა ფაქტობრივი წანამძღვარი და ისინი სამართლებრივად სწორად შეაფასა.

17. სსსკ-ის მე-4 მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მოთხოვნები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები. ამავე კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი და მესამე ნაწილების მიხედვით, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს; საქმის გარემოებები, რომლებიც კანონის თანახმად უნდა დადასტურდეს გარკვეული სახის მტკიცებულებებით, არ შეიძლება დადასტურდეს სხვა სახის მტკიცებულებებით.

18. ამდენად, რადგანაც გამოვლენილია სპეციალური კანონის მე-9 მუხლის მაკვალიფიცირებელი ყველა წინაპირობა: 1. საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს თბილისის სარეგისტრაციო სამსახურის ტექნიკური აღრიცხვის არქივის მიერ მომზადებული ცნობა-დახასიათების მიხედვით, 795 კვ.მ. ფართის არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთის, მდებარე ქ. თბილისში, ---- ---- ქ. -, შესახვევი N---ში და მასზე განლაგებული შენობა-ნაგებობი საკუთრების უფლებით ირიცხებოდა მ. ჩ-ის სახელზე (იხ. ამ განჩინების 3.1 ქვეპუნქტი). საკუთრების უფლების აღრიცხვის საფუძველი იყო სააღრიცხვო ბარათი N----, რომელიც 1987 წელს არის აღრიცხული; საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სსგს თბილისის სამოქალაქო რეესტრის სამსახურის მიერ გაცემული საინფორმაციო ბარათების მიხედვით, მოსარჩელე და ვ. ყ-ი მისამართზე: თბილისი, .. ....-..... ჩიხი N.. 1991 წლის 28 თებერვლიდან არიან რეგისტრირებული, 2. მოსარჩელე სპეციალური კანონის მიზნებიდან გამომდინარე სადავო საცხოვრებელი სადგომის მოსარგებლის (მამკვიდრებლის) უფლებამონაცვლეა; 3. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2014 წლის 9 ივლისის დადგენილებით, მ. ა. ძე ჩ-ნი გარდაცვლილად გამოცხადდა (აღსანიშნავია, რომ ამ იურიდიული ფაქტის დადგენის ინიციატორი იყო ძირითადი მოსარჩელის მეუღლე - ვ. ყ-ი, როგორც დაინტერესებული პირი- იხ. ტ. 1, ს.ფ.25) და მისი გარდაცვალების თარიღად 2014 წლის 9 ივლისი განისაზღვრა; 4. სსიპ საქართველოს ნოტარიუსთა პალატის მიერ 2018 წლის 15 მარტს გაცემული ინფორმაციით ერთიანი ელექტრონულ სამემკვიდრეო რეესტრიდან და 2015 წლის 28 სექტემბერს გაცემული ინფორმაციით ანდერძების ერთიანი რეესტრიდან დადგინდა, რომ 2014 წლის 9 ივლისს გარდაცვლილი მ. ჩ-ის სამკვიდრო ქონების ან დამოწმებული ანდერძის თაობაზე რეგისტრირებული ჩანაწერი არ არსებობს, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სარჩელი მართებულად დაკმაყოფილდა.

19.საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ვინაიდან თავდაპირველი მოსარჩელის სასარჩელო განაცხადი წარმატებულია, დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნით მესამე პირის სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძველი გამოირიცხა - კასატორი სპეციალური კანონით დადგენილი მოსარგებლის სტატუსის მქონე პირი არ არის, მან სადავო უძრავი ქონების ფლობის ფაქტი ვერ დაადასტურა (იხ. ამ განჩინების 3.14.4 და 3.21 ქვეპუნქტები).

20. უსაფუძვლოა კასატორის მითითება გასაჩივრებული განჩინების საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ერთგვაროვან პრაქტიკასთან შეუსაბამობის შესახებ (შეადრ. სუსგ-ებს: Nას-282-2021, 05.07.2022 წ., Nას-1394-2019, 31.03.2021 წ., Nას-1303-2018, 07.03.2019 წ; N ას- 1193-1138-2013, 31.03.2015წ.).

21. ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, №7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81).

22. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება კანონიერია, ხოლო დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნის მქონე მესამე პირის საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობები არ არსებობს, რაც მისი არსებითად განსახილველად დაუშვებლად ცნობის სამართლებრივი საფუძველია.

23. კასატორი, კანონის საფუძველზე, სახელმწიფო ბაჟის გადახდის ვალდებულებისაგან გათავისუფლებულია.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 408.3-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ი. გ-ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ე. გასიტაშვილი

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ნ. ბაქაქური