საქმე №ას-348-2020 31 ოქტომბერი, 2022 წელი,

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ლევან მიქაბერიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მირანდა ერემაძე, ვლადიმერ კაკაბაძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი – რ. ბ-ლი (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ყვარლის მუნიციპალიტეტის მერია (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 28 იანვრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – მორალური ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

სასარჩელო მოთხოვნა:

1. რ. ბ-მა (შემდგომ – მოსარჩელე, აპელანტი, კასატორი) სარჩელი აღძრა სასამართლოში ყვარლის მუნიციპალიტეტის მერიის (ყვარლის მუნიციპალიტეტის გამგეობის უფლებამონაცვლე, შემდგომ – მერია, მოპასუხე, მოწინააღმდეგე მხარე) მიმართ და მოითხოვა საქმიანი რეპუტაციის შელახვის საფუძვლით მორალური ზიანის - 5000 ლარის ანაზღაურება.

სარჩელის საფუძვლები:

2. გამგეობამ 1997 წლის 4 სექტემბრის №--- და 1998 წლის 20 იანვრის №-- დადგენილებებით სახაზინო საწარმო „ქ-------ი“ (შემდგომ - საწარმო), რომლის დირექტორიც მოსარჩელე იყო, ლიკვიდაციის გადაწყვეტილება მიიღო და მის ბალანსზე რიცხული ქონება სახაზინო საწარმო „გ------ს“ მართლსაწინააღმდეგოდ გადასცა მოგონილი, ცრუ საფუძვლით, კერძოდ, „სახელშეკრულებო ვალდებულებათა შეუსრულებლობის“ გამო. თბილისის საოლქო სასამართლოს 2000 წლის 29 მაისის გადაწყვეტილებით დადგენილებები ბათილად არის ცნობილი.

3. რაკი სახელშეკრულებო ვალდებულებათა შესრულება, ,,მეწარმეთა შესახებ" საქართველოს კანონის შესაბამისად, საწარმოს დირექტორის უფლება-მოვალეობათა შემადგენელი ნაწილია, ფაქტობრივად, გამგეობამ დადგენილებებით საწარმოს დირექტორის მიერ საქმიანობის არასათანადოდ, არაკეთილსინდისიერად წარმართვაზე მიუთითა, რითაც მოპასუხემ მოსარჩელის, როგორც ამ საწარმოს დირექტორის, საქმიანი რეპუტაცია შელახა.

4. ამასთან, 2000 წლის 29 მაისის გადაწყვეტილების საფუძველზე გაცემულ სააღსრულებო ფურცელში მოვალედ დასახელებულია გამგეობა, ხოლო კრედიტორად - მოსარჩელე. შესაბამისად, გამგეობა, როგორც მოვალე, ვალდებული იყო, საწარმო აღედგინა იურიდიულ პირად და დაებრუნებინა საწარმოსათვის ვალის ანგარიშში გადაცემული ქონება, რაც გამგეობამ არ შეასრულა. მოპასუხის ამ ქმედებით დაირღვა მოსარჩელის უფლებები და ინტერესები, კერძოდ, საწარმო დღესაც ლიკვიდირებულია მოსარჩელის საქმიანი რეპუტაციის შემლახველი საფუძვლით. რაკი საწარმო იურიდიულ პირად არ აღდგა, ვერ აღსრულდა ვერც გურჯაანის რაიონული სასამართლოს 1998 წლის 16 თებერვლის გადაწყვეტილება, რომლითაც მოსარჩელე აღდგენილ იქნა საწარმოს დირექტორად. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, მოსარჩელის შელახული საქმიანი რეპუტაციის რეაბილიტაცია ვერ ხერხდება, რასაც ხანგრძლივი და დენადი ხასიათი აქვს.

5. მნიშვნელოვანია ისიც, რომ 2016 წელს მოსარჩელემ წერილობით მიმართა მოპასუხეს და მოითხოვა ინფორმაცია/დოკუმენტაცია, თუ რა ქონება გადაეცა საწარმოსაგან „გ-----ს“ და რა ბედი ეწია ამ ქონებას, რაც გამგეობამ უპასუხოდ დატოვა. მოპასუხის მხრიდან ინფორმაციისა და დოკუმენტაციის გადამალვა თბილისის საოლქო სასამართლოს 2000 წლის 29 მაისის გადაწყვეტილების აღსრულებაში და, შესაბამისად, მოსარჩელის საქმიანი რეპუტაციის აღდგენაში ხელშეშლას უკავშირდება, რის გამოც ზიანის ანაზღაურებას მოითხოვს.

6. მოპასუხე წარმოდგენილი შესაგებელითა და სასამართლო სხდომაზე ახსნა-განმარტებით, საჯაროდ და უსაფუძვლოდ აბრალებს, რომ „მოსარჩელემ ზიანი მიაყენა სახელმწიფოს და ვალები დაუტოვა საწარმოს, რომელიც გაკოტრდა და მოხდა მისი ლიკვიდაცია", რითაც საჯაროდ ლახავს მოსარჩელის ღირსებას და საქმიან რეპუტაციას.

მოპასუხის შესაგებელი:

7. მოპასუხემ წარდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო და მიუთითა, რომ 1998 წელს საწარმოს ლიკვიდაციის გადაწყვეტილება მიიღო ვალების გამო, რითაც ზიანი მიადგა სახელმწიფოს, ამიტომ გამგეობას მოსარჩელისთვის ზიანი არ მიუყენებია და არც მისი საქმიანი რეპუტაცია არ შეულახავს. ამასთან, მოპასუხის მითითებით, არსებობს გურჯაანის რაიონული სასამართლოს 2012 წლის 30 მარტის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება, რომელიც გამოტანილია იმავე მხარეებს შორის, იმავე საგანზე და იმავე საფუძვლით, რაც საქმისწარმოების შეწყვეტის საფუძველია.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

8. გურჯაანის რაიონული სასამართლოს 2018 წლის 12 ნოემბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

9. ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება მოსარჩელემ სააპელაციო წესით გაასაჩივრა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინების სარეზოლუციო ნაწილი და ფაქტობრივსამართლებრივი დასაბუთება:

10. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 28 იანვრის განჩინებით - სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; გასაჩივრებული გადაწყვეტილება უცვლელად დარჩა.

11. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიაჩნია, რომ გამგეობის 1997 წლის 4 სექტემბრის №--- და 1998 წლის 20 იანვრის №--- დადგენილებები მიღებულია საწარმოს და არა - ამ საწარმოს დირექტორის მიმართ. ამასთან, სასამართლოს მოსაზრებით, საწარმოს მიერ სახელშეკრულებო ურთიერთობიდან გამომდინარე ვალდებულების შეუსრულებლობის შესახებ ინფორმაცია, არ უნდა იქნეს განხილული, როგორც იმგვარი ცნობების შემცველი ინფორმაციის გავრცელება ან იმგვარი ქმედება, რომელიც ამ საწარმოს დირექტორის საქმიანი რეპუტაციის შელახვას გამოიწვევს, რაც გამორიცხავს მითითებული ფაქტობრივი საფუძვლით პირის საქმიანი რეპუტაციის შელახვასაც, მაშინ, როცა 1997 წლის 4 სექტემბრის №--- და 1998 წლის 20 იანვარის №- დადგენილებები, თბილისის საოლქო სასამართლოს 2000 წლის 29 მაისის გადაწყვეტილებით, ბათილად არის ცნობილი, ხოლო გურჯაანის რაიონული სასამართლოს 16.02.1998 წლის გადაწყვეტილებით - მოსარჩელე აღდგენილია სამუშაოზე. შესაბამისად, დადგენილებები, რომელიც მოსარჩელის მოსაზრებით, მისი საქმიანი რეპუტაციის დისკრედიტაციას იწვევს, სასამართლოს მიერ ბათილად არის ცნობილი.

12. ამასთან, პალატამ განმარტა, რომ საწარმოს მიერ სახელშეკრულებო ურთიერთობიდან გამომდინარე ვალდებულების შეუსრულებლობა, მისი დირექტორის საქმიანი რეპუტაციის შემლახავი ინფორმაციის გავრცელებად ვერ მიიჩნევა. საქმეში არ არის წარმოდგენილი მტკიცებულებები, რითაც დადასტურდებოდა, რომ გამგეობის 04.09.1997 წლის №--- და 20.01.1998 წლის №-- დადგენილებები არსებითად მცდარ, სინამდვილესთან სრულიად შეუსაბამო ფაქტს ემყარება და სინამდვილეში ლიკვიდირებულ საწარმოს მეორე საწარმოს მიმართ დავალიანება არ გააჩნდა და ,,სახელშეკრულებო ვალდებულებათა შეუსრულებლობის" გამო საწარმოს ლიკვიდაცია მოსარჩელის, როგორც ამ საწარმოს დირექტორის, დისკრედიტაციას და მისი საქმიანი რეპუტაციის შელახვას ემსახურებოდა.

13. თბილისის საოლქო სასამართლოს 2000 წლის 29 მაისის გადაწყვეტილების აღუსრულებლობა ზემოაღნიშნულის დასადასტურებლად ვერ გამოდგება, რადგან, ჯერ ერთი, აღნიშნული გადაწყვეტილება მიღებულია და სააღსრულებო ფურცელში კრედიტორად მითითებულია არა მოსარჩელე, არამედ საწარმოს შრომითი კოლექტივი, რომლის წარმომადგენელიც იყო მოსარჩელე, ამიტომ ეს გადაწყვეტილება და მის საფუძველზე გაცემული სააღსრულებო ფურცელი მოსარჩელის, როგორც ფიზიკური პირის, უფლება-მოვალეობებს არ განსაზღვრავს და, შესაბამისად, მისი აღუსრულებლობა მორალურ ზიანსაც არ გამოიწვევს. გარდა ამისა, 1997 წლის 4 სექტემბრის №--- და 1998 წლის 20 იანვრის №-- დადგენილებები უშუალოდ მოსარჩელის საქმიანი რეპუტაციის შემლახველ ჩანაწერს არ შეიცავს.

14. რაც შეეხება აპელანტის 2016 წლის წერილობით მიმართვას, რომლითაც მოპასუხისგან მოითხოვა ინფორმაცია და დოკუმენტაცია, თუ რა ქონება გადაეცა საწარმოსაგან მეორე საწარმოს და რა ბედი ეწია ამ ქონებას, რაც გამგეობამ უპასუხოდ დატოვა, პალატამ მიუთითა, რომ საჯარო დაწესებულების მიერ საჯარო ინფორმაციის მოთხოვნის შესახებ დაინტერესებული პირის განცხადების უპასუხოდ დატოვება შესაძლოა, წარმოადგენდეს ადმინისტრაციული ორგანოს მიმართ ქმედების განხორციელების დავალდებულების სამართლებრივ საფუძველს, რაც ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით განიხილება და არ წარმოადგენს არაქონებრივი უფლებების ხელყოფისთვის მორალური ზიანის დაკისრების საფუძველს.

15. შესაგებელსა და სასამართლოს სხდომაზე მოპასუხის ახსნა-განმარტებასთან დაკავშირებით სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ" საქართველოს კანონის მე-5 მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლის მიხედვით, ცილისწამებისათვის პასუხისმგებლობას არ იწვევს წინასასამართლო ან სასამართლო პროცესზე განაცხადი სახალხო დამცველის წინაშე, პარლამენტის, ავტონომიური რესპუბლიკის უმაღლესი საბჭოს ან საკრებულოს, აგრეთვე - მისი კომიტეტის/კომისიის სხდომაზე, პირის მიერ თავისი უფლებამოსილების განხორციელების ფარგლებში. სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-13 მუხლის გამოსაყენებლად საჭირო ერთ-ერთი წინაპირობა - არსებითად მცდარი ფაქტის გავრცელება არ დასტურდებოდა, რაც მოთხოვნის დაკმაყოფილებას საფუძველშივე გამორიცხავდა.

კასატორის მოთხოვნა და საფუძვლები:

16. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე მოსარჩელემ შეიტანა საკასაციო საჩივარი, მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილება სარჩელში მითითებული ანალოგიური საფუძვლებით (წინამდებარე განჩინების 2-6 პუნქტები).

17. კასატორმა დამატებით განმარტა, რომ ამავე საქმეზე პირველი ინსტანციის სასამართლომ 07.07.2016 წლის განჩინებით საქმისწარმოება შეწყვიტა. ეს განჩინება თბილისის სააპელაციო სასამართლომ 18.09.2017 წლის განჩინებით გაუქმდა და საქმე დაუბრუნდა რაიონულ სასამართლოს. საქმე წარმოებაში მიიღო მოსამართლემ, რომელმაც ამავე საქმეზე 12.11.2018 წელს გამოიტანა გადაწყვეტილება სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის თაობაზე. მიუხედავად მოსარჩელის შუამდგომლობისა, სააპელაციო სასამართლომ არ შეაფასა მოსამართლის საქმეზე ადრე მონაწილეობის ფაქტი, არ გამოიყენა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდგომ - სსსკ-ის) 394-ე მუხლი და არ გააუქმა რაიონული სასამართლოს 12.11.2018 წლის გადაწყვეტილება.

18. მოპასუხეს სააპელაციო სასამართლოში შესაგებელი არ წარუდგენია. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლოს სსსკ-ის 201-ე მუხლის მე-4 და მე-7 პუნქტების საუძველზე უნდა განეხილა დაუსწრებელი გადაწყვეტილების მიღების შესაძლებლობა და შეეფასებინა ამართლებდა თუ არა იურიდიულად მოთხოვნას სააპელაციო საჩივარში მითითებული გარემოებები. პირველი ინსტანციის სასამართლოშიც მოპასუხის მიერ შესაგებლის ფორმით წარმოდგენილი ტექსტი არ აკმაყოფილებს არც კონკრეტული და არც კვალიფიციური შესაგებლის კრიტერიუმებს, არ შეესაბამება სსსკ-ის 201-ე მუხლის მოთხოვნებს და როგორც სარჩელი, ისე სააპელაციო საჩივარი შეუდავებლად უნდა ყოფილიყო მიჩნეული.

19. სააპელაციო სასამართლომ საქმისწარმოების შეწყვეტის შესახებ პირველი ინსტანციის განჩინება იმ საფუძვლით გააუქმა, რომ შეწყვეტის შესახებ გადაწყვეტილების მიღებამდე სასამართლოს უნდა განეხილა მოსარჩელის მიერ წარდგენილი შუამდგომლობები. პირველი ინსტანციის სასამართლომ კი იმავე დარღვევებით გამოიტანა საბოლოო გააწყვტილება, ისევ არ განიხილა მოსარჩელის შუამდგომლობები და კვლავ არ დაასაბუთა, რატომ არ იხილავდა შუამდგომლობებს.

20. პირველი ინსტანციის გადაწყვეტილებაში არსებითად შეცვლილი სახითაა წარმოდგენილი გურჯაანის რაიონული სასამართლოს 16.02.1998 წლის გადაწყვეტილება (კერძოდ, ნაცვლად გადაწყვეტილებაში მითითებული „მოსარჩელე აღდგენილ იქნეს სამუშაოზე“, პირველი ინსტანციის სასამართლომ მიუთითა „გურჯანის რაიონულმა სასამართლომ მოსარჩელე აღადგინა სამუშაოზე“) და თბილისის საოლქო სასამართლოს 29.05.2000 წლის გადაწყვეტილება (ნაცვლად „ბათილად იქნას ცნობილი გამგეობის დადგენილებები“, მითითებულია „ბათილად იქნა ცნობილი დადგენილებები“), რითაც სასამართლომ ფუნდამენტი გამოაცალა წარმოდგენილ სარჩელს. ამასთან, სასამართლოს არ მიუთითებია, რომ საოლქო სასამართლოს 15.04.2005 წლის განაჩენით დადგენილია- „ყვარლის რაიონის გამგეობამ ნებაყოფლობით არ შეასრულა გურჯანის რაიონული სასამართლოს 02.16.1998 წლის გადაწყვეტილება და ცრუ ოფიციალური წერილით აღმასრულებელსაც შეუშალა ხელი, რომ იძულების წესით შეესრულებინა გადაწყვეტილება“. ამ განაჩენით დასაბუთებულია, რომ დარღვეულია მოსარჩელის უფლებები და ინტერესები.

21. სააპელაციო სასამართლოს არ შეუფასებია ზემოაღნიშნული დარღვევები, არ გამოუკვლებია მტკიცებულებები და არ გამოუყენებია კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით დადგენილი ფაქტები.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

22. საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლისა და საკასაციო საჩივრის საფუძვლიანობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საჩივარი დაუსაბუთებელია და არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

23. სსსკ-ის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის მიხედვით, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება - დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით არ წარმოუდგენიათ დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

24. განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელე მოითხოვს საქმინაი რეპუტაციის შელახვის გამო მორალური ზიანის ანაზღაურებას. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდგომ - სსკ-ის) 413.1 მუხლის მიხედვით, არაქონებრივი ზიანისათვის ფულადი ანაზღაურება შეიძლება მოთხოვილ იქნეს მხოლოდ კანონით ზუსტად განსაზღვრულ შემთხვევებში. ფიზიკური პირის დაცულ არაქონებრივ უფლებას წარმოადგენს საქმიანი რეპუტაცია, რომლის ბრალეული შელახვის გამო, მორალური ზიანის დაკისრება სსკ-ის მე-18.6 მუხლიდან გამომდინარეობს.

25. პალატა განმარტავს, რომ საქმიანი რეპუტაცია გულისხმობს საზოგადოების მიერ პირის პროფესიული თუ სხვა საქმიანი თვისებების შეფასებას. პროფესია არის ხელობა, საქმიანობა, სპეციალობა, რომელსაც გარკვეული მომზადება სჭირდება და, რომლითაც ადამიანი თავს ირჩენს, ხოლო საქმიანი თვისებები, რომელთაც საქმიანი რეპუტაცია გულისხმობს, აქვთ მათ, ვინც მონაწილეობს ეკონომიკურ (კომერციულ) საქმიანობაში. აქედან გამომდინარე, საქმიანი რეპუტაციის შელახვა, რასაც სსკ-ის მე-18 მუხლი ითვალისწინებს, მიმართული უნდა იყოს პირის მიერ განხორციელებული (ან განსახორციელებელი) საქმიანი ოპერაციებისათვის. საქმიანი რეპუტაციის შელახვას კი, პირის ზემოაღნიშნული თვისებების დისკრედიტაცია წარმოადგენს (შდრ. სუსგ-ები №ას-1084-1034-2014, 11 მაისი, 2015წელი; №3/კ376-01, 18 ივლისი, 2001 წელი).

26. საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას, რომ მოსარჩელემ მოპასუხის მიერ საქმიანი რეპუტაციის შელახვა ვერ დაამტკიცა. საკასაციო პალატა, პირველ რიგში, მიუთითებს, რომ გამგეობის 04.09.1997 წლის №---- და 20.01.1998 წლის №--- სასამართლოს მიერ გაუქმებული დადგენილებები, მართალია, მიღებულია საწარმოს და არა - ამ საწარმოს დირექტორის მიმართ, მაგრამ, თუკი დადგენილებათა შინაარსით დადგინდებოდა მოსარჩელის საქმიანი რეპუტაციის შელახვა, ეს მორალური ზიანის დაკისრების წინაპირობა იქნებოდა, რადგან შესაძლებელია, რომ კონკრეტულ განცხადებასა თუ დოკუმენტში პირი საერთოდ არ იყოს უშუალოდ ნასხსენები, მაგრამ მისი შინაარსი პირის რეპუტაციას მაინც ლახავდეს (შდრ. სუსგ №ას-448-775-05, 1 დეკემბერი, 2005 წ.).

27. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, განსახილველ შემთხვევაში, გადამწყვეტია ის, რომ დადგენილებებში მითითებული საწარმოს მიერ სახელშეკრულებო ვალდებულებათა შეუსრულებლობა თავისთავად მოსარჩელის რეპუტაციის შემლახველად ვერ მიიჩნევა, რადგან, როგორც აღინიშნა, პირის საქმიანი რეპუტაცია არის საქმიანი ბრუნვის სფეროში კონკრეტული პირის საქმიანი თვისებების, უნარების შესახებ შექმნილი აზრი და საწარმოს მიერ ხელშეკრულების დარღვევა იმთავითვე დირექტორის საქმიან თვისებებს არ აკნინებს და პროფესიულ ავტორიტეტს არ ლახავს. სადავო დადგენილებები კი, სხვა რაიმე ჩანაწერს, რომელიც დირექტორის რეპუტაციისათვის ზიანის მომტანი იქნებოდა, არ შეიცავს.

28. პალატა დამატებით აღნიშნავს, რომ საწარმოს მიერ სახელშეკრულებო ვალდებულებათა შეუსრულებლობა რომც მიჩნეულიყო დირექტორის საქმიანი რეპუტაციის შემლახველ გარემოებად, მორალური ზიანის ანაზღაურების წინაპირობა მხოლოდ იმ შემთხვევაში იარსებებდა, თუკი მოსარჩელე მითითებული ფაქტების სინამდვილესთან შეუსაბამობას, არსებითად მცდარობას დაადასტურებდა. მოსარჩელემ კი ვერ უზრუნველყო მათი მცდარობის დადასტურება, რამდენადაც საქმეში არ არის წარმოდგენილი მტკიცებულებები, რითაც დადასტურდება, რომ გამგეობის 04.09.1997 წლის №--- და 20.01.1998 წლის №-- დადგენილებები არსებითად მცდარ, სინამდვილესთან სრულიად შეუსაბამო ფაქტს ემყარება და სინამდვილეში საწარმოს სხვა საწარმოს მიმართ დავალიანება არ გააჩნდა, ,,სახელშეკრულებო ვალდებულებათა შეუსრულებლობის" გამო საწარმოს ლიკვიდაცია მოსარჩელის, როგორც ამ საწარმოს დირექტორის, დისკრედიტაციას და მისი საქმიანი რეპუტაციის შელახვას ემსახურებოდა.

29. ამასთან, მნიშვნელოვანია ისიც, რომ დადგენილებები, რომელმაც, მოსარჩელის მოსაზრებით, მისი საქმიანი რეპუტაციის დისკრედიტაცია გამოიწვია, თბილისის საოლქო სასამართლოს 2000 წლის 29 მაისის გადაწყვეტილებით ბათილად არის ცნობილი, იმ საფუძვლით, რომ მერიას (გამეგეობას) საწარმოს ლიკვიდაციის უფლებამოსილება არ გააჩნდა.

30. აღნიშნულთან დაკავშირებული კასატორის პრეტენზია ისაა, რომ გადაწყვეტილება ვერ აღსრულდა (ლიკვიდირებული საწარმო ვერ აღდგა), შესაბამისად, ვერც მოსარჩელის საქმიანი რეპუტაცია აღდგა, რამდენადაც იგი საწარმოს დირექტორის თანამდებობაზე ვერ აღდგა. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ საქმეში წარმოდგენილია გურჯაანის რაიონული სასამართლოს 2012 წლის 30 მარტის გადაწყვეტილება და თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2014 წლის 17 იანვრის განჩინება, რომლითაც დგინდება, რომ 2012 წელს მოსარჩელემ სარჩელით მიმართა სასამართლოს, მოპასუხის მიმართ მორალური ზიანის - 5000 ლარის მოპასუხისათვის დაკისრების მოთხოვნით. სარჩელის ძირითადი საფუძველი იყო გამგეობის მიერ 01.10.1997 წლის №--- დადგენილებით მოსარჩელის დირექტორობიდან გათავისუფლების გამო მისი პატივის, ღირსების და საქმიანი რეპუტაციის შელახვა და გურჯაანის რაიონული სასამართლოს 16.02.1998 წლის გადაწყვეტილების, რომლითაც მოსარჩელე აღდგენილია სამუშაოზე, აღუსრულებლობა. რაკი აღნიშნული საფუძვლით სარჩელი იმავე მხარეებს შორის იმავე დავის საგანზე უკვე განხილულია, სასამართლო მოკლებულია შესაძლებლობას, სარჩელის ამ საფუძველზე თავიდან იმსჯელოს. პალატა მიუთითებს სსსკ-ის 266-ე მუხლზე, რომელიც (გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლის შემდეგ მხარეებს, აგრეთვე, მათ უფლებამონაცვლეებს არ შეუძლიათ, ხელახლა განაცხადონ სასამართლოში იგივე სასარჩელო მოთხოვნები იმავე საფუძველზე, აგრეთვე, სადავო გახადონ სხვა პროცესში გადაწყვეტილებით დადგენილი ფაქტები და სამართლებრივი ურთიერთობანი) განამტკიცებს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების შეუქცევადობის პრინციპებს, რაც იმას გულისხმობს, რომ სასამართლოს მიერ უკვე განხილულ და გადაწყვეტილ დავაზე სამართალწარმოება აღარ გაიმართება, რადგან სასამართლომ ამ საკითხზე უკვე მიიღო საბოლოო გადაწყვეტილება.

31. საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას მოპასუხის შესაგებელსა და სასამართლო სხდომაზე გამოთქმული მოსაზრების გამო მორალური ზიანის დაკისრების უსაფუძვლობის თაობაზე, რადგან ეს განცხადებები ცილისმწამებლური რომც ყოფილიყო, რაკი გამოთქმული იყო სასამართლო პროცესზე მოპასუხის მიერ თავისი უფლებამოსილების განხორციელების ფარგლებში, პასუხისმგებლობას არ გამოიწვევდა (,,სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ" საქართველოს კანონის მე-5 მუხლის პირველი ნაწილი).

32. რაც შეეხება საკასაციო საჩივარში მითითებულ სხვა ფაქტობრივ გარემოებებს (მოსარჩელის 2016 წლის წერილობით მიმართვას, რომლითაც მოპასუხისგან მოითხოვა ინფორმაცია და დოკუმენტაცია, თუ რა ქონება გადაეცა საწარმოსაგან მეორე საწარმოს და რა ბედი ეწია ამ ქონებას, რაც გამგეობამ უპასუხოდ დატოვა, ანდა მოსარჩელის მიერ მითითებულ იმ ფაქტობრივ გარემოებას, რომ მოპასუხემ ლიკვიდირებული საწარმოს ქონება ჯერ გადამალა, ხოლო შემდეგ ფიქციურად შედგენილი ყალბი სააღსრულებო დოკუმენტებით გაასხვისა), ისინი სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილების წინაპირობას არ ქმნის. ეს პრეტენზიები სცდება მორალური ზიანის ანაზღაურების თაობაზე სარჩელის დავის საგნის ფარგლებს და მოსარჩელეს შეუძლია, მათზე სხვა სამართალწარმოების ფარგლებში იდავოს.

33. კასატორის საკასაციო პრეტენზია იმ პროცესუალურ დარღვევებსაც უკავშირდება, რომლებიც, კასატორის მტკიცებით, დაშვებული იყო პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ და რომლებზეც, მიუხედავად მისი პრეტენზიისა, სააპელაციო სასამართლომ არ იმსჯელა. ასეთად კასატორი მიუთითებს ფაქტზე, რომ თბილისის სააპელაციო სასამართლომ 18.09.2017 წლის განჩინებით გაუქმდა პირველი ინსტანციის სასამართლოს 07.07.2016 წლის საქმისწარმოების შეწყვიტის შესახებ განჩინება და საქმე დაუბრუნდა რაიონულ სასამართლოს. ამის შემდგომ საქმე განიხილა იმავე მოსამართლემ და არ იქნა გათვალისწინებული მისი საქმეზე ადრე მონაწილეობის ფაქტი. პალატა განმარტავს, რომ პრეტენზია დაუსაბუთებელია, რამდენადაც სსსკ-ის 394-ე მუხლის „ზ“ პუნქტის ჩანაწერი (გადაწყვეტილება ყოველთვის ჩაითვლება კანონის დარღვევით მიღებულად თუ ის გამოტანილია იმ მოსამართლეების მიერ, რომლებიც ამ საქმის განხილვაში ადრე მონაწილეობდნენ) გულისხმობს მოსამართლის მიერ სხვა და სხვა ინსტანციაში ერთი და იმავე საქმის განხილვის დაუშვებლობას. სსსკ-ის 29-ე მუხლი არეგულირებს საქმის განხილვაში მოსამართლის განმეორებით მონაწილეობის წესებს და ადგენს, რომ ერთი ინსტანციის სასამართლოში საქმის განხილვაში მონაწილეობა მოსამართლეს უფლებას ართმევს, იგივე საქმე განიხილოს სხვა რომელიმე ინსტანციის წესით. ამავდროულად, მოსამართლის მიერ საქმის ერთსა და იმავე ინსტანციის სასამართლოში განმეორებით განხილვის აკრძალვას მოქმედი სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობა არ ითვალისწინებს (შდრ. სუსგ №ას-626-934-09, 12 ოქტომბერი, 2009 წ.).

34. საკასაციო სასამართლო არც იმ პრეტენზიას იზიარებს, რომ მოპასუხის შესაგებელი არ აკმაყოფილებდა სსსკ-ის 201-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები დადგენილად უნდა მიჩნეულიყო. პალატა მიუთითებს, რომ მოპასუხემ პირველი ინსტანციის სასამართლოში მოთხოვნის გამომრიცხველი შესაგებელი წარადგინა (იხ. ტ. 1. ს.ფ. 54-61) და მიუთითა, რომ მოპასუხე სარჩელს არ ცნობდა, რადგან მოსარჩელეს მოპასუხის მხრიდან არანაირი მორალური თუ მატერიალური ზიანი არ განუცდია. მოპასუხისვე მითითებით, საქმეზე უკვე არსებობდა გურჯანის რაიონული სასამართლოს 30.03.2012 წლის გადაწყვეტილება, რომლითაც მოსარჩელეს უარი ეთქვა სარჩელის დაკმაყოფილებაზე, შესაბამისად, სასამართლოს სარჩელის წარმოებაში არ უნდა მიეღო. ამდენად, პრეტენზია დაუსაბუთებელია.

35. ასეც რომ არ ყოფილიყო, როგორც აღინიშნა, სარჩელის უარყოფის ძირითადი საფუძველი გახდა ის, რომ მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები იურიდიულად არ ამართლებდა სასარჩელო მოთხოვნას (იხ. პ. 27). შესაბამისად, სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები დადგენილადაც რომ მიჩნეულიყო, სარჩელს წარმატების პერსპექტივა მაინც არ ექნებოდა. რაც შეეხება სააპელაციო სასამართლოში სააპელაციო შესაგებლის წარუდგენლობის გამო დაუსწრებელი გადაწყვეტილების მიღებას, პალატა მიუთითებს, რომ დამკვიდრებული სასამართლო პრაქტიკის მიხედვით, სააპელაციო შესაგებლის წარუდგენლობის გამო დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანა დაუშვებელია. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდი პალატის განმარტებით, საქართველოს სამოქალაქო საპროპცესო კოდექსი არ ითვალისწინებს სააპელაციო ინსტანციაში სამოქალაქო საქმის წარმოებისას სააპელაციო საჩივარზე აპელანტის მოწინააღმდეგე მხარის მიერ შესაგებლის წარუდგენლობის გამო დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანის შესაძლებლობას, შესაბამისად, შესაგებლის წარმოუდგენლობის გამო, სააპელაციო სასამართლოში დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანა მიზანშეუწონელია (იხ. საქმე №ას-121-117-2016, 17 მარტი, 2016 წელი).

36. უსაფუძვლოა კასატორის პრეტენზია, რომ სააპელაციო სასამართლომ 18.09.2017 წლის განჩინებით პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიუთითა განეხილა მოსარჩელის შუამდგომლობები, რაც პირველი ინსტანციის სასამართლომ არ შეასრულა. პირველი ინსტანციის სასამართლომ 21.08.2018 წლის სხდომაზე დავის ფაქტობრივი გარემოებების დაზუსტებისა და მტკიცებულებების დართვის თაობაზე მოსარჩელის შუამდგომლობები განიხილა და დააკმაყოფილა. რაც შეეხება მოპასუხისაგან ინფორმაციის გამოთხოვას, მოპასუხის წარმომადგენელმა სხდომაზე დააფიქსირა, რომ გამგეობას არ ჰქონდა ინფორმაცია თუ დოკუმენტაცია საწარმოს ლიკვიდაციის შემდგომ მის ქონებას რა ბედი ეწია. გარდა ამისა, საკასაციო პალატის მოსაზრებით, წინამდებარე განჩინების 32-ე პუნქტში მითითებული მსჯელობიდან გამომდინარე, ამ ინფორმაციასა თუ დოკუმენტაციას წინამდებარე საქმის გადაწყვეტისათვის არსებითი მნიშვნელობა არ ჰქონდა.

37. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლის მიხედვით, საკასაციო სასამართლო არ დააკმაყოფილებს საკასაციო საჩივარს, თუ: ა) კანონის მითითებულ დარღვევას არა აქვს ადგილი; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებას საფუძვლად არ უდევს კანონის დარღვევა; გ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება არსებითად სწორია, მიუხედავად იმისა, რომ გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილი არ შეიცავს შესაბამის დასაბუთებას. განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო სასამართლო არ აკმაყოფილებს საკასაციო საჩივარს, ვინაიდან სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებას საფუძვლად არ უდევს კანონის დარღვევა.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილით, 410-ე მუხლით

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. რ. ბ-ის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 28 იანვრის განჩინება;

3. განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

მოსამართლეები: ლევან მიქაბერიძე

მირანდა ერემაძე

ვლადიმერ კაკაბაძე