29 სექტემბერი 2022 წელი

საქმე №ას-351-2022 ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

მოსამართლეები: ლაშა ქოჩიაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

ამირან ძაბუნიძე

თეა ძიმისტარაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი - დ.მ–ა

მოწინააღმდეგე მხარე - შ.პ.ს. „ა–ს.გ.“

გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 10 დეკემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი - უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

სასარჩელო მოთხოვნა:

1. შ.პ.ს. „ა–ს.გ“-მ სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას მოპასუხე დ.მ–ას მიმართ, ქ.თბილისში, ..... მდებარე უძრავი ქონების (ს/კ .....) მოპასუხე დ.მ–ას უკანონო მფლობელობიდან გამოთხოვისა და მოსარჩელისათვის თავისუფალ მდგომარეობაში გადაცემის მოთხოვნით.

სარჩელის საფუძვლები:

2.1. 2019 წლის 09 აგვისტოს შ.პ.ს. „ა–ს.გ“-მ ა.ღ–გან, ზ.ც–გან და ლ.ფ–საგან 150.000 აშშ დოლარის ეკვივალენტ ლარად შეიძინა უძრავი ქონება მდებარე: ქ.თბილისი, ...., ს/კ .....

2.2. უძრავი ქონების შეძენა განხორციელდა იპოთეკური სესხის საფუძველზე და დღეის მდგომარეობით უძრავ ქონებაზე რეგისტრირებულია ს.ს. „პ.ბ“-ს იპოთეკის უფლება. მიწის ნაკვეთის შეძენის დროისათვის უძრავი ქონება იმყოფებოდა უფლებრივად უნაკლო მდგომარეობაში, კერძოდ, საჯარო რეესტრის მონაცემებით, მასზე რეგისტრირებული არ იყო რაიმე სახის ვალდებულება ან შეზღუდვა. მოსარჩელის კუთვნილ ქონებაში უკანონოდ იმყოფება დ.მ–ა და არ აძლევს მოსარჩელეს საშუალებას, მისი შეხედულებისამებრ ისარგებლოს კუთვნილი ქონებით. შ.პ.ს. ,,ა–ს.გ“-ს ადგება ეკონომიკური ზიანი, ვინაიდან იგი სესხის გადასაფარად ყოველთვიურად იხდის 1450 ევროს, ხოლო შემოსავალი არ გააჩნია. მოსარჩელე წარმოადგენს შეზღუდული პასუხისმგებლობის საზოგადოებას, რომლის ერთ-ერთი მთავარი ფუნქცია სამეწარმეო საქმიანობის განხორციელება და მოგების მიღებაა.

მოპასუხის პოზიცია:

3.1. მოპასუხემ შესაგებელით სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ სადავო ქონება მოსარჩელის საკუთრება არის მხოლოდ ფორმალურად, სინამდვილეში ის ერთი ფინანსური ჯგუფის კუთვნილებაა, რომელშიც შედის როგორც მოსარჩელე, ისე ქონების ფიქტიური გამსხვისებლები. მოსარჩელემ სადავო ნივთი შეიძინა უფლებრივ ნაკლთან ერთად - რეგისტრირებული იპოთეკის არსებობისას, ამავდროულად, შემძენისთვის ცნობილი იყო სადავო ნივთზე მოპასუხისა და მისი ოჯახის მართლზომიერი მფლობელობა ამავე ქონების შეძენამდეც, ვინაიდან სთავაზობდნენ მოპასუხეს სადავო უძრავი ნივთის გამოთავისუფლებას 10 000 აშშ დოლარის სანაცვლოდ, ამდენად, შემძენი ვერ განიხილება კეთილსინდისიერად.

3.2. 1993 წელს სადავო უძრავი ქონება მოპასუხის ოჯახს დროებით საცხოვრებელ ფართად გადაეცა სახელმწიფოს (ადგილობრივი მმართველობის ორგანოს) მხრიდან და იგი თავისი ოჯახის წევრებთან ერთად უწყვეტად ცხოვრობს აღნიშნულ უძრავ ქონებაში, გასწია არაერთი სარემონტო სამუშაო და მოაპირკეთა მიმდებარე ტერიტორია. წარმოდგენილ შესაგებელში მოპასუხე აღნიშნავს, რომ წარმოადგენს სოციალურად დაუცველ პირს და მას სხვა საცხოვრებელი ფართი არ გააჩნია.

3.3. შესაგებლის თანახმად, მოპასუხე ფლობის მართლზომიერების დასაბუთებას აპირებდა უახლოეს მომავალში, მოსამზადებელი ეტაპის დასრულებამდე, შეგებებული სარჩელის აღძვრის გზით, რომელსაც დაერთვებოდა შ.პ.ს. „ა–ს.გ“-ს სარჩელის დაკმაყოფილების გამომრიცხავი მტკიცებულებები. აღნიშნულის შესაბამისად, მოპასუხე შუამდგომლობდა მტკიცებულების შესაგებელთან ერთად წარუდგენლობის საპატიოდ ჩათვლას.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

4. შ.პ.ს. „ა–ს.გ“-ს სარჩელი დაკმაყოფილდა, გამოთხოვილი იქნა მოპასუხე დ.მ–ას უკანონო მფლობელობიდან უძრავი ქონება, მდებარე: ქ. თბილისი, ..... (ს/კ ....) და დადგინდა მესაკუთრე შპს „ა–ს.გ“-სთვის ქონების თავისუფალ მდგომარეობაში გადაცემა.

5. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 21 ნოემბრის გადაწყვეტილება სააპელაციო საჩივრით გაასაჩივრა დ.მ–ამ, მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

სააპელაციო სასამართლოს 2020 წლის 13 მაისის განჩინების სარეზოლუციო ნაწილი:

6. დ.მ–ას სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 21 ნოემბრის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს.

7. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 13 მაისის განჩინება გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და საქმის ხელახლა განსახილველად პირველი ინსტანციის სასამართლოში დაბრუნების შესახებ საკასაციო წესით გაასაჩივრა შ.პ.ს. „ა–ს.გ“-მ, მოითხოვა მისი გაუქმება და პირველი ინსტანციის სასამართლო გადაწყვეტილების ძალაში დატოვება დ.მ–ას სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის გზით.

საკასაციო სასამართლოს 2021 წლის 23 ივლისის განჩინების სარეზოლუციო ნაწილი და სააპელაციო სასამართლოსთვის მიცემული მითითებები:

8.1. საკასაციო პალატამ არ გაიზიარა სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობა მოპასუხისათვის შეგებებული სარჩელის წარდგენის უფლების შეზღუდვის შესახებ და მიიჩნია, რომ ასეთი პროცესუალური დარღვევა არ იკვეთებოდა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის პროცესში. 2019 წლის 15 ოქტომბერს შესაგებლის წარდგენით, რომელშიც მოპასუხემ მიუთითა, რომ აპირებდა შეგებებული სარჩელის აღძვრას, პირველი ინსტანციის სასამართლოსათვის ცნობილი გახდა, რომ მოპასუხე თავდაპირველი სარჩელისაგან შეგებებული სარჩელით აპირებდა თავის დაცვას. საკასაციო სასამართლოს შეფასებით, სწორედ მოპასუხის მატერიალური უფლების რეალიზაციისათვის საპროცესო კანონმდებლობით განსაზღვრული შეგებებული სარჩელის მომზადებისათვის, პირველი ინსტანციის სასამართლომ სავსებით მართებულად განსაზღვრა ის გონივრული დრო, რაც მხარეს (მოპასუხეს) საკუთარი უფლების დაცვის შესაძლებლობას მისცემდა, რაც იმით დასტურდება, რომ შესაგებლის მიღებიდან - 15.10.2019წ., სასამართლომ მოსამზადებელი სხდომის თარიღი განსაზღვრა ერთი თვისა და ერთი კვირის შემდეგ, ამასთან, მოსამზადებელი სხდომის თარიღი მხარეს 13.11.2019წ. ეცნობა.

8.2. პირველი ინსტანციის სასამართლოში მოსამართლის მითითება, რომ მოპასუხეს წარედგინა წერილობითი მტკიცებულება მისი მართლზომიერი მფლობელობის თაობაზე, არ ყოფილა შესრულებული მოპასუხის მიერ. მოპასუხემ ექსპერტიზის დასკვნის წარდგენასთან დაკავშირებით იშუამდგომლა მტკიცებულებების წარმოსადგენად ვადის განსაზღვრა და სხდომის გადადება, ხოლო მოსამართლის შეკითხვის პასუხად დააზუსტა, რომ მოპასუხის მიერ წარმოსადგენი მტკიცებულებები მიემართებოდა არა ძირითად სარჩელს, არამედ - შეგებებულ სარჩელს, რომელიც არ იყო წარდგენილი საპროცესო კოდექსის მოთხოვნათა დაცვით. ვინდიკაციური მოთხოვნის განხილვისას, საკასაციო სასამართლოს მითითების თანახმად, მოპასუხის ვალდებულება იყო, დაემტკიცებინა მისი მფლობელობის მართლზომიერება, როგორც ის შესაგებელში უთითებს, 1993 წელს გადაეცა ბინა, სადაც დღემდე ოჯახთან ერთად ცხოვრობს, რაც მართლზომიერ და კანონშესაბამის მფლობელობას ადასტურებს. აღნიშნულის მიუხედავად, სადავო საცხოვრებელი უძრავი ქონების გადაცემის თაობაზე შესაგებელში მითითებული ფაქტის გარდა, არ წარდგენილა რაიმე მტკიცებულება, შესაგებელს ერთვოდა მხოლოდ ამონაწერი სოციალურად დაუცველი ოჯახების ერთიანი ბაზიდან და საფოსტო კონვერტის ასლი. სხვა მტკიცებულება არც მოგვიანებით წარდგენილა. სხდომაზე მოპასუხის წარმომადგენელმა განმარტა, რომ მას ამ ეტაპზე არ ჰქონდა წარმოდგენილი შეგებებული სარჩელი, ხოლო სხდომის გადადებას მოითხოვდა სწორედ იმ მტკიცებულებების (სასაქონლო და საინჟინრო ექსპერტიზის დასკვნების) წარდგენის მიზნით, რომელიც შეგებებულ სარჩელს უკავშირდებოდა და საჯარო რეესტრში რეგისტრირებული მესაკუთრის უფლების საწინააღმდეგო მტკიცებულებად ვერ იქნებოდა მიჩნეული.

8.3. მოპასუხის მიერ სასამართლოსათვის წარსადგენი შეგებებული სარჩელი, რომელსაც, მხარისავე მტკიცებით, დაერთვოდა სასაქონლო და საინჟინრო ექსპერტიზის დასკვნები, დამოუკიდებელ სარჩელად შეიძლება ყოფილიყო წარდგენილი. მოცემულ საქმეზე არ არის წარმოდგენილი სარჩელის შემაფერხებელი გარემოების - მოპასუხის მიერ სადავო უძრავი ნივთის მართლზომიერი მფლობელობის დამადასტურებელი მტკიცებულება, რაც სწორედ სავინდიკაციო სარჩელს მიემართება და უპირისპირდება; რაც შეეხება სასაქონლო და საინჟინრო ექსპერტიზის დასკვნებს, რომლებითაც სადავო უძრავ ნივთზე ჩატარებული სამუშაოების ღირებულება შეფასდება და აქედან გამომდინარე მოთხოვნის უფლებას, მოპასუხის უფლების ხელყოფა არ მოხდება, რადგან სადავო ქონებაზე ჩატარებული სამუშაოების შედეგად გახარჯული ღირებულების ანაზღაურების მოთხოვნა სავსებით არის შესაძლებელი დამოუკიდებელი სარჩელით.

8.4. სააპელაციო სასამართლოს არ აქვს დასაბუთებული, თუ რაში გამოიხატა მოპასუხის მიერ შეგებებული სარჩელის წარუდგენლობის საპატიო მიზეზი, ხოლო სასამართლოებმა არ უნდა დაუშვან, რომ შეგებებული სარჩელები გამოყენებული იქნეს საქმის განხილვის გაჭიანურების მიზნით.

8.5. ვინდიკაციურ სასარჩელო მოთხოვნას, მის პასუხად წარდგენილი შესაგებელი მხოლოდ იმ შემთხვევაში შეაფერხებს, თუ დადგინდება, რომ მოპასუხეს გააჩნია სადავო უძრავი ნივთის ფლობის მართლზომიერი საფუძველი. ვინდიკაციური სარჩელის დაკმაყოფილებას გამორიცხავდა მესაკუთრის კანონისმიერი ბოჭვა, თუკი დადგინდებოდა, რომ მოპასუხე „საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა – დევნილთა შესახებ“ საქართველოს კანონის ძალით წარმოადგენს ნივთის მართლზომიერ მფლობელს. საკასაციო სასამართლომ განმარტა, რომ რომ სსკ-ის 162-ე მუხლი შეიცავს მართლზომიერი მფლობელის უფლებადამცავ გენერალურ დათქმას, რომელიც ზოგადი ხასიათისაა, ხოლო თავად მართლზომიერი მფლობელობის არსი ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში, შეიძლება განსხვავებული გარემოებებით დასტურდებოდეს. საქალაქო სასამართლომ მიუთითა მოპასუხის წარმომადგენელს, რომ წარედგინა ერთი მტკიცებულება, რომლითაც დადასტურდებოდა, რომ მოპასუხე სადავო უძრავ ქონებაში სახელმწიფოს ნებართვით შესახლდა, თუმცა ასეთი მტკიცებულებები მოპასუხეს არ წარუდგენია.

სააპელაციო სასამართლოს 2021 წლის 10 დეკემბრის განჩინების სარეზოლუციო ნაწილი და ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება:

9. დ.მ–ას სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად.

10. სააპელაციო პალატამ სრულიად გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

10.1. შ.პ.ს. „ა–ს.გ“-ს საკუთრებად არის აღრიცხული საჯარო რეესტრში უძრავი ნივთი მდებარე - ქ.თბილისი, ......, ს/კ .......

10.2. შ.პ.ს. „ა–ს.გ“-ს კუთვნილ უძრავ ქონებას, მესაკუთრის ნების საწინააღმდეგოდ, მოპასუხე დ.მ–ა ფლობს. მოპასუხეს წარდგენილ შესაგებლში ქონების ფლობის ფაქტი სადავოდ არ გაუხდია.

10.3. შპს „ა–ს.გ“-ს საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონება, მდებარე ქ.თბილისში, ....., ს/კ ....., დ.მ–ას არამართლზომიერად აქვს დაკავებული.

11. დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს სააპელაციო პალატამ შემდეგი სამართლებრივი შეფასება მისცა:

11.1. სადავო სამართალურთიერთობა ეხება მესაკუთრის პრეტენზიას მოპასუხის უკანონო მფლობელობიდან უძრავი ნივთის გამოთხოვის თაობაზე. სააპელაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვა (ვინდიკაციური სარჩელი) მესაკუთრის უფლების დაცვის აღიარებული საშუალებაა. ესაა სარჩელი, რომელსაც მესაკუთრე მაშინ იყენებს, როდესაც შელახულია ნივთზე მისი მფლობელობა, სახელდობრ, როცა მესაკუთრის ქონება უკანონო მფლობელის ხელთაა. ვინდიკაციური სარჩელის არსი საკუთრების აბსოლუტური ბუნებიდან მომდინარეობს, რაც გულისხმობს მესაკუთრის თავისუფლებას, ნებისმიერ დროს დაეუფლოს კუთვნილ ნივთს ან ისარგებლოს ამ ნივთით, მათ შორის, მოითხოვოს უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვა. ამდენად, მესაკუთრეს უფლება აქვს, ნებისმიერ დროს მიმართოს სასამართლოს მის საკუთრებაში არსებული ნივთის გამოთხოვის მოთხოვნით. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული პრაქტიკის თანახმად, ვინდიკაციური სარჩელის დასაკმაყოფილებლად კუმულაციურად, სამი წინაპირობა უნდა არსებობდეს: 1) მოსარჩელე ნივთის მესაკუთრე უნდა იყოს, 2) მოპასუხე სადავო ქონებას უნდა ფლობდეს და 3) მას ამ ნივთის ფლობის უფლება არ უნდა ჰქონდეს (საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 172-ე მუხლის პირველი ნაწილი). იმ შემთხვევაში თუ დადგინდება სამივე გარემოების არსებობა, სარჩელი საფუძვლიანია.

11.2. სასამართლომ მიუთითა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 183-ე და 311-ე მუხლების დანაწესზე და განმარტა, რომ უძრავ ნივთზე საკუთრების უფლება საჯარო რეესტრის ჩანაწერით დასტურდება. ამავე კოდექსის 312-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, რეესტრის მონაცემების მიმართ უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფცია არსებობს, ე.ი. რეესტრის ჩანაწერები ითვლება სწორად, ვიდრე მათი უზუსტობა არ დამტკიცდება. პალატამ დაადგინა, რომ საჯარო რეესტრში მოსარჩელე შ.პ.ს. „ა–ს.გე“-ს საკუთრების უფლებაა დარეგისტრირებული, ამავდროულად, მოპასუხე არ უარყოფს სადავო ნივთის ფლობის ფაქტს.

11.3. პალატა მიუთითა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 170-ე მუხლის პირველი ნაწილზე, რომლის თანახმად, მესაკუთრეს შეუძლია, კანონისმიერ ან სხვაგვარი, კერძოდ სახელშეკრულებო შებოჭვის ფარგლებში თავისუფლად ფლობდეს და სარგებლობდეს ქონებით (ნივთით), არ დაუშვას სხვა პირთა მიერ ამ ქონებით სარგებლობა, განკარგოს იგი, თუკი ამით არ ილახება მეზობლების ან სხვა მესამე პირთა უფლებები, ანდა, თუ ეს მოქმედება უფლების ბოროტად გამოყენებას არ წარმოადგენს. ამავე კოდექსის 172-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, მესაკუთრეს შეუძლია, მფლობელს მოსთხოვოს ნივთის უკან დაბრუნება, გარდა იმ შემთხვევებისა, როდესაც მფლობელს ამ ნივთის ფლობის უფლება ჰქონდა. სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია რა, ვინდიკაციური სარჩელის დაკმაყოფილებისთვის საჭირო სამი წინაპირობიდან ორი, კერძოდ, მოსარჩელე უძრავი ქონების მესაკუთრეა აპელანტი კი მის უძრავ ქონებას ფლობს, შეუდგა მესამე ელემენტის გამოკვლევას - აპელანტ მხარეს გააჩნდა თუ არა მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული უძრავი ნივთის ფლობის სამართლებრივი საფუძველი.

11.4. სააპელაციო პალატამ მიუთითა საქართველოს საკასაციო სასამართლოს პრაქტიკაზე, რომ უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვის შესახებ სარჩელის შემთხვევაში, მტკიცების საგანში შემავალი სამი ელემენტიდან (მოსარჩელის საკუთრების უფლების არსებობა ნივთზე; ამ ნივთის მოპასუხის მფლობელობაში ყოფნა; მოპასუხის მიერ ნივთის არამართლზომიერი ფლობა) პირველი ორის დადასტურების ვალდებულება მოსარჩელეს ეკისრება, ხოლო მესამე ელემენტზე მას მითითების ვალდებულება გააჩნია. მოსარჩელემ საჯარო რეესტრის ამონაწერი წარადგინა, რომლითაც მისი საკუთრების უფლებაა გარანტირებული, სადავო არ გამხდარა ნივთზე მოპასუხის მფლობელობა, რაც შეეხება მესამე ელემენტს - ნივთის ფლობას, მოპასუხის მტკიცების საგანში შედის მისი ფლობის ნამდვილი უფლების დადასტურება (მართლზომიერი მფლობელი, მესაკუთრე).

11.5. პირველი ინსტანციის სასამართლოში წარდგენილ შესაგებელში მოპასუხე მხარემ განმარტა, რომ ჯერ კიდევ 1993 წელს მის ოჯახს გადაეცა სადავო ქონება და მას შემდეგ აღნიშნული ქონება მათ მართლზომიერ მფლობელობაშია, შესაგებლში მოპასუხემ დააფიქსირა, რომ თავდაპირველი სარჩელისგან თავის დაცვას შეგებებული სარჩელით აპირებდა, რომელსაც სასამართლოს წარუდგენდა მოსამზადებელი ეტაპის დასრულებამდე. სააპელაციო პალატამ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 201-ე მუხლზე დაყრდნობით განმარტა, რომ მოპასუხის საპროცესო თავდაცვის ძირითად ინსტრუმენტად კვალიფიციური შესაგებლის წარდგენაა განმტკიცებული. თუ მოპასუხე სარჩელში მოყვანილ რომელიმე ფაქტობრივ გარემოებას არ ეთანხმება, იგი ვალდებულია ამის მიზეზი მიუთითოს და შესაბამისი არგუმენტაციით დაასაბუთოს. წინააღმდეგ შემთხვევაში, მას ერთმევა უფლება, შეასრულოს ასეთი მოქმედება საქმის არსებითად განხილვის დროს. მოპასუხე ვალდებულია, პასუხს მასში მითითებული ყველა მტკიცებულება დაურთოს. თუ მოპასუხეს საპატიო მიზეზით არ შეუძლია პასუხთან ერთად მტკიცებულებათა წარდგენა, იგი ვალდებულია, ამის შესახებ მიუთითოს პასუხში. წინააღმდეგ შემთხვევაში მოპასუხეს ერთმევა უფლება, შემდგომში წარადგინოს მტკიცებულებები.

11.6. საქმეში არსებულ მტკიცებულებათა შესწავლის გზით სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, საქმის მასალებში არ არსებობს მტკიცებულება და არც მხარეთა ახსნა-განმარტებით დასტურდება, რომ მხარეთა შორის სახელშეკრულებო ურთიერთობა არსებობდა, რითაც მოსარჩელე (მესაკუთრე) შეიძლება მოპასუხესთან მიმართებაში შეზღუდულიყო. ამასთან, სააპელაციო პალატის შეფასებით, არც უფლებრივი შებოჭვისთვის აუცილებელი კანონისმიერი საფუძველია სახეზე. მოპასუხე აპელანტს სასამართლოსთვის შესაგებელში მითითებული გარემოების ნივთის მართლზომიერად ფლობის, მითუმეტეს აღნიშნულ ქონებაში სახელმწიფოს ნებართვით შესახლების დამადასტურებელი მტკიცებულება სასამართლოს არ წარმოუდგენია, მოპასუხეს სარჩელისგან თავის დაცვის მიზნით არც შეგებებული სარჩელის აღძვრით უსარგებლია, აღნიშნული გარემოებები კი, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 172-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვის შესახებ სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილების საფუძველია.

12. სააპელაციო პალატამ უარი უთხრა აპელანტს დაზუსტებულ სააპელაციო საჩივართან ერთად წარდგენილი დოკუმენტების მტკიცებულებებად დართვაზე, შემდეგი დასაბუთებით:

12.1. აღნიშნულ დოკუმენტთა საქმეზე დართვას აპელანტი მოითხოვს იმაზე მითითებით, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოში არ მიეცა გონივრული შესაძლებლობა მათ მოსაპოვებლად და საქმეზე დასართვად.

12.2. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 380-ე მუხლის შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლოში საქმის განხილვისას შეიძლება მოყვანილი იქნეს ახალი ფაქტები და წარდგენილ იქნეს ახალი მტკიცებულებები. სააპელაციო სასამართლო არ მიიღებს ახალ ფაქტებსა და მტკიცებულებებს, რომლებიც მხარეს შეეძლო წარედგინა პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის განხილვისას, მაგრამ არასაპატიო მიზეზით არ წარადგინა.

12.3. საკასაციო სასამართლოს 2021 წლის 23 ივლისის განჩინებაში ასახული განმარტების თანახმად, პირველი ინსტანციის სასამართლომ სავსებით მართებულად განსაზღვრა ის გონივრული დრო, რაც მხარეს (მოპასუხეს) საკუთარი უფლებების დაცვის შესაძლებლობას მისცემდა, რაც იმით დასტურდება, რომ შესაგებლის მიღებიდან - 15.10.2019, სასამართლომ მოსამზადებელი სხდომის თარიღი განსაზღვრა ერთი თვისა და ერთი კვირის შემდეგ. საკასაციო პალატის განმარტებით, მოსამართლის მითითების პასუხად, რომ მოპასუხეს წარედგინა წერილობითი მტკიცებულებები მისი მართლზომიერი მფლობელობის თაობაზე, არ ყოფილა შესრულებული მოპასუხის მიერ.

12.4. საკასაციო სასამართლოს დასახელებული მსჯელობის გათვალისწინებით, სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის დასაბუთება პირველი ინსტანციის სასამართლოში მტკიცებულებების წარდგენისთვის გონივრული შესაძლებლობის არ ქონასთან დაკავშირებით, ამავდროულად, საკასაციო პალატის მიერ უარყოფილი არგუმენტაციის გარდა (მტკიცებულებათა წარსადგენად გონივრული ვადის არ ქონასთან დაკავშირებით) აპელანტს ახალ მტკიცებულებათა სააპელაციო სასამართლოში წარმოდგენასთან დაკავშირებით სხვა საპატიო მიზეზზე არ მიუთითებია. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ რომ აპელანტის შუამდგომლობა დაზუსტებულ სააპელაციო საჩივართან ერთად წარდგენილი დოკუმენტების (ტ.2.ს.ფ. 52-155) საქმეზე მტკიცებულებად დართვის თაობაზე არ უნდა დაკმაყოფილებულიყო.

13. სააპელაციო პალატამ არ დააკმაყოფილა შუამდგომლობა ახლად აღმოჩენილ გარემოებათა გამო საქმის წარმოების განახლების შესახებ თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიაში წარდგენილი განცხადების განხილვამდე წინამდებარე საქმის წარმოების შეჩერების შესახებ, შემდეგი დასაბუთებით:

13.1. აპელანტი უთითებდა, რომ საქმის წარმოების განახლების შესახებ მისი განცხადების დაკმაყოფილების შემთხვევაში, სადავო ქონებაზე მოსარჩელის საკუთრების სარეგისტრაციო ჩანაწერი გაუქმდება, შესაბამისად, იმ შემთხვევაში თუ მოცემულ საქმეზე წარმოება გაგრძელდება და მიღებული გადაწყვეტილება კანონიერ ძალაში შევა, უფლებებში აღდგენის მიზნით საჭირო გახდება დამატებითი სამართალწარმოების გამართვა.

13.2. სააპელაციო პალატამ მოიხმო საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 279-ე მუხლის „დ“ ქვეპუნქტი (სასამართლო ვალდებულია, შეაჩეროს საქმისწარმოება, თუ საქმის განხილვა შეუძლებელია სხვა საქმის გადაწყვეტამდე, რომელიც განხილულ უნდა იქნეს სამოქალაქო სამართლის ან ადმინისტრაციული წესით) და განმარტა, რომ აღნიშნული საფუძვლით საქმისწარმოების შეჩერების საკითხის გადაწყვეტისას უნდა დადგინდეს, არსებობს თუ არა საქმეთა შორის ისეთი აუცილებელი კავშირი, რაც შეჩერების ღონისძიების გამოუყენებლობის პირობებში ობიექტურად შეუძლებელს გახდის სასამართლოს წარმოებაში არსებული საქმის განხილვას. სხვაგვარად თუ ვიტყვით, საქმისწარმოების შეჩერება დასაშვებია მხოლოდ იმ პირობით, თუ სხვა საქმეზე გამოტანილ გადაწყვეტილებას შეიძლება მიეცეს პრეიუდიციული მნიშვნელობა სასამართლოს განხილვაში არსებული საქმის გადაწყვეტისას. აქედან გამომდინარე, საქმისწარმოების შეჩერებამდე, სასამართლომ ზუსტად უნდა განსაზღვროს, თუ რა კავშირი არსებობს მის მიერ განსახილველ საქმესა და იმ საქმეს შორის, რომელიც სხვა სასამართლოს მიერ განიხილება.

13.3. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 312.1 მუხლის თანახმად, რეესტრის მონაცემების მიმართ მოქმედებს უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფცია, ე.ი. რეესტრის ჩანაწერები ითვლება სწორად, ვიდრე არ დამტკიცდება მათი უზუსტობა. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით კი, იმ პირის სასარგებლოდ, რომელიც გარიგების საფუძველზე სხვა პირისაგან იძენს რომელიმე უფლებას და ეს უფლება გამსხვისებლის სახელზე იყო რეესტრში რეგისტრირებული, რეესტრის ჩანაწერი ითვლება სწორად, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა ამ ჩანაწერის საწინააღმდეგოდ შეტანილია საჩივარი, ან შემძენმა იცოდა, რომ ჩანაწერი უზუსტოა.

13.4. საჯარო რეესტრის ჩანაწერების მიმართ მოქმედი უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფციის მიზანია სამოქალაქო ბრუნვის მონაწილეთა ინტერესების დაცვა და სამოქალაქო ბრუნვის სტაბილურობის უზრუნველყოფა. უძრავ ქონებაზე რეგისტრირებული უფლება მანამდეა კანონიერი, უფლებამოსილ პირს მანამდე შეუძლია, თავისუფლად განკარგოს ეს ქონება, ვიდრე რეგისტრაციის საფუძველი (სამოქალაქო სამართლებრივი გარიგება, ადმინისტრაციული აქტი, სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება და სხვა) არ გაუქმდება, ე.ი. რეესტრის ჩანაწერები ითვლება სწორად, ვიდრე არ დამტკიცდება მათი უზუსტობა. საჯარო რეესტრის ჩანაწერების უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფცია მოქმედებს იმ დრომდე, ვიდრე პრეზუმირებული ფაქტის უსწორობა არ დამტკიცდება. ეს კი, მიიღწევა უფლების საფუძვლად არსებული გარიგების ბათილობით.

13.5. სამოქალაქო კოდექსის 312.2 მუხლის სიტყვა-სიტყვითი განმარტებით თუ ვიმსჯელებთ, სასამართლოში საჩივრის (სარჩელის) შეტანა გამორიცხავს ამ ნორმით გათვალისწინებული ვარაუდის მოქმედებას, რაც არასწორია, ვინაიდან მარტოოდენ გასაჩივრების ფაქტი არ აჩერებს საჯარო რეესტრის ჩანაწერების უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფციის მოქმედებას, თუ არ დადასტურდა უფლების ნამდვილობის ხარვეზი თავად გარიგების მხარეთა მიერ ან სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით. მანამდე ივარაუდება, რომ რეგისტრაციის შედეგად განხორციელებული ჩანაწერი სწორია და, შესაბამისად, უფლება ნამდვილი.

13.6. ზემოხსენებული მსჯელობიდან გამომდინარე, სააპელაციო პალატამ დაუსაბუთებლად მიიჩნია აპელანტის მსჯელობა საქმის წარმოების შეჩერების წინაპირობის არსებობასთან დაკავშირებით, რაც საფუძვლად დაედო საქმისწარმოების შეჩერების შესახებ შუამდგომლობის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმას.

14. სააპელაციო სასამართლოს ზემოაღნიშნული განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა დ.მ–ამ, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა, შემდეგი საფუძვლებით:

14.1. სააპელაციო პალატამ საკასაციო სასამართლოს 2021 წლის 23 ივლისის განჩინების დასკვნები უკანონოდ განმარტა, როდესაც უარი თქვა დაზუსტებულ სააპელაციო საჩივართან ერთად წარდგენილი დოკუმენტების საქმეზე მტკიცებულებად დართვაზე. საკასაციო პალატას არ უმსჯელია და მით უმეტეს, არ გაუუქმებია სააპელაციო სასამართლოს 13.05.2020 წლის განჩინების იმ ნაწილი, რომლითაც დაზუსტებულ სააპელაციო საჩივარზე დართული მტკიცებულებები დასაშვებად იქნა ცნობილი. საკასაციო სასამართლოს არც შესაგებელში წარდგენილი ის შუამდგომლობა შეუფასებია, რომლითაც მოპასუხე ითხოვდა, მტკიცებულებათა წარდგენის გადავადება შეგებებული სარჩელის აღძვრამდე სასამართლოს ჩაეთვალა საპატიოდ. საკასაციო სასამართლოს შეფასება, რომ შეგებებულ სარჩელთან დაკავშირებით საქალაქო სასამართლოს საპროცესო კანონი არ დაურღვევია, არ ნიშნავს, რომ საკასაციო სასამართლომ გაუმართლებლად მიიჩნია დაზუსტებულ სააპელაციო საჩივარზე დართული დოკუმენტების მტკიცებულებად საქმეზე დართვა. სხვაგვარად გაუგებარია, რას ემსახურებოდა საკასაციო სასამართლოს მითითება ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ გადაწყვეტილებაზე „საღინაძე საქართველოს წინააღმდეგ“.

14.2. თუ საკასაციო სასამართლოს 2021 წლის 23 ივლისის განჩინების მე-17-მე-18 პუნქტები ისე განიმარტება, რომ მფლობელს ხელთ უნდა ჰქონოდა მართლზომიერი მფლობელობის დამადასტურებელი დოკუმენტი ქონებაში სახელმწიფოს ნებართვით შესახლების შესახებ, აღნიშნული განმარტება წინააღმდეგობაშია უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილებასთან, რომლითაც დავა იძულებით გადაადგილებულ პირთა სასარგებლოდ გადაწყდა იმის მიუხედავად, რომ ამ პირებს არ გააჩნდათ სადავო ქონებაში შესახლებაზე სახელმწიფოს წერილობითი ნებართვა. კასატორი უთითებს საქმეზე „საღინაძე საქართველოს წინააღმდეგ“ ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს განმარტებაზე, რომ იმ ჰუმანიტარული კრიზისის გათვალისწინებით, რაც 1993-1994 წლებში ბატონობდა საქართველოში, როცა დაახლოებით 300 000 იძულებით გადაადგილებული პირი აფხაზეთიდან სასწრაფოდ საჭიროებდა დაბინავებას ცენტრალური ხელისუფლების მხრიდან, რთული წარმოსადგენია, ხელისუფლებას დეტალურად გაეტარებინა ფორმალური ადმინისტრაციული ღონისძიებები თითოეული ლტოლვილის დაბინავების დროს, ამდენად, გადაჭარბებულად ფორმალისტურია სასამართლოს მხრიდან იმის მოთხოვნა, რომ დევნილს ფლობის მართლზომიერების დასადასტურებლად მოეთხოვოს უძრავ ნივთში შესახლებაზე ლტოლვილთა სამინისტროს წერილობითი თანხმობა. ასეთ ნებართვად, ევროსასამართლოს პრეცედენტული სამართლის მიხედვით, მიიჩნევა დევნილი ოჯახის რეგისტრაცია სადავო ქონების მისამართით. საკასაციო სასამართლოს 23.07.2021 წლის განჩინებაში ევროსასამართლოს მითითებული გადაწყვეტილების ასახვა სწორედ იმ მიზანს ემსახურებოდა, რომ სააპელაციო სასამართლოს სადავო ნივთის ფლობის მართლზომიერება დაედგინა სწორედ აღნიშნული პრეცედენტის შესაბამისად.

14.3. სააპელაციო სასამართლომ არასწორად გაანაწილა მტკიცების ტვირთი ვინდიკაციურ სარჩელზე - ფლობის არამართლზომიერების დამტკიცების ვალდებულება უნდა დაკისრებოდა მოსარჩელეს და არ მოპასუხეს.

14.4. მოსარჩელეს არ უარყვია, რომ სადავო ნივთის შეძენამდე მოპასუხისა და მისი ოჯახის ამავე უძრავ ქონებაში ცხოვრების შესახებ მისთვის ცნობილი იყო და დ.მ–ას ოჯახს შემძენი ჰპირდებოდა ანალოგიური საცხოვრისით უზრუნველყოფას. სადავო არც ის ყოფილა, რომ 2013-2018 წლებში საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა, განსახლებისა და ლტოლვილთა სამინისტრომ არაერთხელ მისცა მოპასუხის ოჯახს ადმინისტრაციული დაპირება გრძელვადიანი საცხოვრებლის დაკმაყოფილების პირობებში სადავო ნივთის ნაწილის საკუთრებაში გადმოცემის შესახებ. სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარს, სულ მცირე, აღნიშნულ საკითხებზე მოპასუხის შეუდავებელი ახსნა-განმარტება უნდა დასდებოდა საფუძვლად.

14.5. სასამართლო გადაწყვეტილება, რომლის საფუძველზეც სადავო ქონების გამსხვისებლებმა - ა.ღ–ძემ, ზ.ც–ძემ და ლ.ფ–ძემ 2016 წლის 16 მარტს მოიპოვეს ამავე ნივთზე საკუთრების უფლება, არ ეფუძნება მტკიცებულებებს, სწორედ ამიტომ იქნა ცნობილი დასაშვებად ამავე გადაწყვეტილების გაუქმებისა და საქმის წარმოების განახლების მოთხოვნით დ.მ–ას განცხადება, რომლის საბოლოო განხილვამდეც სააპელაციო სასამართლოს წინამდებარე ვინდიკაციური დავის განხილვა უნდა შეეჩერებინა.

14.6. გამსხვისებლების ა.ღ–ძის, ზ.ც– და და ლ.ფ–ს მიერ სადავო ნივთის იპოთეკით დატვირთვა, იპოთეკის რეგისტრაციიდან რამოდენიმე საათში ამ ნივთის შ.პ.ს. „ა–ს.გე“-ზე გადაფორმება და ამ უკანასკნელის მიერ სასარჩელო წარმოების ინიცირება, ამავდროულად, 1993 წლის სექტემბრიდან 2019 წლის ივლისის ჩათვლით მთელი 26 წლის მანძილზე სადავო ნივთით თავისუფალი, დაუბრკოლებელი და შეუზღუდავი ფლობა მიუთითებს მოპასუხის ფლობის მართლზომიერებაზე, მით უმეტეს, რომ ფლობის ფაქტი რეგისტრირებულია საჯარო რეესტრის ჩანაწერითაც (იხ. 1-ლი საკასაციო პრეტენზია ფაქტობრივ გარემოებებზე) და ამავე ფლობის უკანონობა მოსარჩელეს არ დაუდასტურებია.

14.7. კასატორი ეწინააღმდეგება საკასაციო სასამართლოს 2021 წლის 23 ივლისის განჩინების დასკვნას მასზედ, რომ დრო, რომელიც მოპასუხეს შეგებებული სარჩელის აღსაძრავად ჰქონდა, საკმარისი იყო უფლების დაცვის ღონისძიებათა გამოყენებისათვის. კასატორი მიიჩნევს, რომ პროცესის წარმართვა იმის წინასწარი ვარაუდით არ უდა ხდებოდეს, რომ შეგებებული სარჩელის წარდგენისთვის პირველივე მოსამზადებელი სხდომის გადადებაზე უარის თქმა გამოყენებული იქნება ამავე სხდომის მთავარ სხდომაში გადაზრდისა და მოპასუხის წამგებიან პოზიციაზე, სრულიად მოუმზადებლად დატოვებისათვის. კასატორი აგრეთვე ეწინააღმდეგება საკასაციო სასამართლოს 2021 წლის 23 ივლისის განჩინებაში დამტკიცებულ ფაქტად მიჩნეულ გარემოებას მასზედ, რომ თითქოს მფლობელმა შესაგებლით დაადასტურა სადავო ნივთის სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე ფლობა, თუმცა ფლობის არამართლზომიერება მოსარჩელის მტკიცების საგანში შემავალ გარემოებას წარმოადგენდა, რომელიც მან ვერ დასძლია.

14.8. 2022 წლის 23 ივნისს წარდგენილი განცხადებით კასატორმა იშუამდგომლა საქმის განსახილველად დიდი პალატისთვის გადაცემა იმ საფუძვლით, რომ საკასაციო პალატამ 2021 წლის 23 ივლისის განჩინებით არ გაიზიარა ანალოგიურ დავაზე სხვა საკასაციო პალატის მიერ ჩამოყალიბებული სამართლებრივი შეფასება (სუსგ. ას-664-635-2016) და ამავდროულად, დავა ხასიათდება იშვიათი სამართლებრივი სირთულით.

15. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის მიერ საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და მიიჩნევს, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული, შემდეგ გარემოებათა გამო:

16. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

17. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით.

18. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. კასატორს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

19. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ მოცემულ საქმეზე საკასაციო პალატის შესაფასების საგანს წარმოადგენს მარტოოდენ ის საკითხი, თუ რამდენად სწორად იქნა დადგენილი ვინდიკაციური სარჩელის დაკმაყოფილებისთვის აუცილებელი ყველა ელემენტის არსებობა სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოში საქმის განხილვის ეტაპზე.

20. პალატა ხაზგასმით მიუთითებს, რომ პრეტენზიები, რომლებიც წარდგენილია შეგებებული სარჩელის წარდგენის მიზნით სასამართლო სხდომის გადადებაზე უარის საპროცესო დარღვევად მიჩნევის შესახებ, უკვე განხილული და გადაწყვეტილია წინამდებარე საქმის ფარგლებში 2021 წლის 23 ივლისის განჩინების ძალით. ამავე განჩინების მიმართ საკასაციო საჩივარში გამოთქმული პრეტენზიები წინამდებარე განჩინებაში დატოვებული იქნება უპასუხოდ სწორედ იმის გათვალისწინებით, რომ შეგებებული სარჩელის აღძვრისათვის მოპასუხეზე მიცემული დრო საკასაციო სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული განჩინებით უკვე შეფასებულია, როგორც გონივრული. ამავდროულად, მითითებები, რომლებიც ამავე განჩინებით იქნა გაცემული სარჩელის განხილვის მიზნებისათვის, გასათვალისწინებლად სავალდებულოა. ამრიგად, სააპელაციო სასამართლოს განჩინების კანონიერების შეფასების მიზნებისათვის, საკასაციო პალატა შეამოწმებს მარტოოდენ იმას, თუ რამდენად შეესაბამება გასაჩივრებული განჩინება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2021 წლის 23 ივლისის განჩინებაში ასახულ მითითებებს.

21.1. 2007 წლის 28 დეკემბერს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსში განხორციელებული ცვლილებების მიხედვით, მოპასუხის მიერ პასუხის (შესაგებლის) წარდგენა სავალდებულო ხასიათს ატარებს (საქართველოს 28.12.2007წ.-ის კანონი N5669-სსმ), რაც იმაში გამოიხატება, რომ აღნიშნული საპროცესო ვალდებულების შეუსრულებლობა მხარისათვის უარყოფით საპროცესოსამართლებრივ შედეგებს იწვევს. კერძოდ, სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები ითვლება შეუდავებლად და, შესაბამისად, დამტკიცებულად. სსსკ-ის 201-ე მუხლის მე-7 ნაწილით გათვალისწინებული შესაგებლის წარუდგენლობის ფაქტი თავისთავად განსაზღვრავს მტკიცების საგანს, რადგანაც მოსარჩელე თავისუფლდება სარჩელში მითითებული ფაქტების მტკიცებისაგან. აღნიშნული გარემოება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანის წინაპირობაცაა. საპროცესო კანონმდებლობით დადგენილია მოპასუხის მიერ კონკრეტული შესაგებლის წარდგენის ვალდებულება, კერძოდ, სსსკ-ის 201-ე მუხლის მე-4 ნაწილის შინაარსიდან გამომდინარე, დგინდება, რომ მოპასუხე უნდა შეედავოს მოსარჩელის გამართულ, დასაბუთებულ მოთხოვნას ანუ დავის გადაწყვეტისათვის სამართლებრივად მნიშვნელოვან ფაქტობრივ გარემოებებს, წინააღმდეგ შემთხვევაში, მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტები (და არა მისი სამართლებრივი შეხედულებები) დამტკიცებულად ითვლება (იხ. სუგ №ას-664-635-2016).

21.2. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ შესაგებელი მოპასუხის უფლების დაცვის უმთავრესი ინსტრუმენტია, რომლის ჯეროვნად გამოყენება განაპირობებს საქმის საბოლოო შედეგს. უმრავლეს შემთხვევაში, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის შესახებ გადაწყვეტილების გამოტანისათვის საკმარისია საქმეში გამართული, არგუმენტირებული შესაგებლის არსებობა და საამისოდ შეგებებული სარჩელის აღძვრა არც არის საჭირო. შესაგებლის წარდგენის ვალდებულება მხარის მიერ დაძლეულად ვერ განიხილება, თუ იგი კვალიფიციურად, ამომწურავად და დასაბუთებულად არ ედავება მოსარჩელე მხარეს მის მიერ მოთხოვნის დასაფუძნებლად სარჩელში მითითებულ ფაქტობრივ გარემოებებზე, აბსტრაქტული და სასარჩელო მოთხოვნასთან კავშირში არმყოფი შესაგებელი, ფორმალური თვალსაზრისით, შესაძლოა, იყოს კიდეც წარდგენილი სასამართლოსათვის სწორ საპროცესო დროს, მაგრამ თუ მას არ შესწევს უნარი, კითხვის ნიშნის ქვეშ დააყენოს იმ გარემოებათა არსებობა, რომლებიც აფუძნებს სარჩელს, ამგვარი შესაგებლის პროცესუალური მნიშვნველობა უკიდურესად დაბალია და შემოიფარგლება უფლების დაცვის მხოლოდ იმ მასშტაბით, რომ აკავებს დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანას. არასათანადო შესაგებელი აფერხებს მოპასუხის უფლებას სასარჩელო ფაქტებზე მოგვიანებით შედავებისა და მტკიცებულებების მოგვიანებით წარდგენის შესაძლებლობის თვალსაზრისით. (სსსკ 201-ე მუხლის მე-4-მე-5 ნაწილების თანახმად, თუ მოპასუხე არ ეთანხმება სარჩელში მოყვანილ რომელიმე გარემოებას, იგი ვალდებულია მიუთითოს ამის მიზეზი და დაასაბუთოს შესაბამისი არგუმენტაციით, წინააღმდეგ შემთხვევაში მას ერთმევა უფლება, შეასრულოს ასეთი მოქმედება საქმის არსებითად განხილვის დროს; მოპასუხე ვალდებულია, პასუხს დაურთოს მასში მითითებული ყველა მტკიცებულება. თუ მოპასუხეს საპატიო მიზეზით არ შეუძლია პასუხთან ერთად მტკიცებულებათა წარდგენა, იგი ვალდებულია, ამის შესახებ მიუთითოს პასუხში. წინააღმდეგ შემთხვევაში მოპასუხეს ერთმევა უფლება, შემდგომში წარადგინოს მტკიცებულებები. მოპასუხე უფლებამოსილია, მტკიცებულებათა წარდგენისათვის მოითხოვოს გონივრული ვადა).

21.3. პალატა მიუთითებს, რომ სარჩელისგან თავის დაცვა კასატორს შეეძლო როგორც უფლების გამომრიცხავი, ისე უფლების შემაფერხებელი შესაგებლის წარდგენის გზით. შესაგებლის წარდგენის შემთხვევაში, მას უნდა ესაბუთებინა საკუთარი მფლობელობის სამართლებრივი საფუძვლიანობა, რაც გამორიცხავდა სარჩელის დაკმაყოფილებას შეგებებული სარჩელის აღძვრის გარეშე.

21.4. აღნიშნულის საწინააღმდეგოდ, კასატორმა აირჩია იმგვარი საპროცესო სტრატეგია, რომ შესაგებელი დააყრდნო დავის გადასაწყვეტად მნიშვნელობის არმქონე გარემოებსა (იპოთეკის უფლების რეგისტრაციისა და მოსარჩელის საკუთრების რეგისტრაციის თანმიმდევრობა ვინდიკაციური სარჩელისათვის არარელევანტური გარემოებაა) და მტკიცებულებებით გაუმყარებელ გარემოებებზე (ასეთია რეგისტრირებული მესაკუთრის საკუთრების ფიქტიურობაზე, საკუთრების შეძენამდე მოპასუხის მფლობელობის მოსარჩელისათვის ცოდნასა და სახელმწიფოს მიერ სადავო უძრავი ნივთის მოპასუხის ოჯახისათვის გადაცემაზე მითითებული გარემოებები). შეგებებული სარჩელის წარდგენის სურვილზე მითითებით, მოპასუხემ, ფაქტობრივად, მოინდომა მტკიცების ტვირთის განუსაზღვრელი დროით გადავადება, რომელიც მას შესაგებლის სტადიაზე ეკისრებოდა. შესაგებლის დუმილი სარჩელში მითითებულ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, თუ აღნიშნული ფაქტების დადგენას კანონი სპეციალურ ფორმას არ უკავშირებს, სარჩელში მითითებულ გარემოებათა დადასტურებულად მიჩნევის საპროცესო საფუძველია. სწორედ ამიტომ მიიჩნია საკასაციო სასამართლომ 2021 წლის 23 ივლისის განჩინებაში, რომ მფლობელი არ უარყოფდა სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე ნივთის ფლობას.

21.5. პალატა ვერ გაიზიარებს კასატორის მოსაზრებას მასზედ, რომ დაზუსტებულ სააპელაციო საჩივართან ერთად წარდგენილი დოკუმენტების საქმეზე მტკიცებულებად დართვასთან მიმართებით მსჯელობის საფუძველი სააპელაციო პალატას არ ჰქონდა. საკასაციო სასამართლო, უპირველესად, ყურადღებას მიაპყრობს იმ გარემოებას, რომ 2020 წლის 13 მაისის განჩინებაში სააპელაციო სასამართლოს დაზუსტებულ სააპელაციო საჩივარზე დართული დოკუმენტების საპროცესო ბედი საერთოდ არ განუსაზღვრავს - არც მათ დართვაზე და არც დართვაზე უარის თქმის შესახებ არ უმსჯელია, ამდენად, საკასაციო სასამართლოს მითითებებისა და სამართლებრივი შეფასებების მხედველობაში მიღების გზით აღნიშნული დოკუმენტების დასაშვებობა სააპელაციო სასამართლოსგან მოითხოვდა პროცესუალურ შეფასებას საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 380-ე მუხლის მეორე ნაწილის შეზღუდვების გათვალისწინებით (სააპელაციო სასამართლო არ მიიღებს ახალ ფაქტებსა და მტკიცებულებებს, რომლებიც მხარეს შეეძლო წარედგინა პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის განხილვისას, მაგრამ არასაპატიო მიზეზით არ წარადგინა).

21.6. შეგებებული სარჩელის წარდგენისათვის არსებული დროის საკმარისობაზე საკასაციო სასამართლოს 2021 წლის 23 ივლისის განჩინებაში ასახულმა მსჯელობამ მართებულად განაპირობა სააპელაციო სასამართლოს განჩინების დასკვნა მასზედ, რომ დაზუსტებულ სააპელაციო საჩივართან ერთად წარდგენილი დოკუმენტები საქმეს მტკიცებულებად არ უნდა დართვოდა. არგუმენტი, რომელზე დაყრდნობითაც კასატორი ამავე მტკიცებულებების პირველ ინსტანციაში წარუდგენლობის საპატიოობას ასაბუთებდა, შეეხებოდა შეგებებული სარჩელის აღძვრისათვის პირველი ინსტანციის სასამართლოს მხრიდან არასაკმარისი დროის მინიჭებას, რაც გაქარწყლებულია საკასაციო სასამართლოს 2021 წლის 23 ივლისის განჩინების ძალით. ამრიგად, აპელანტს, რომელსაც სურდა, სააპელაციო სასამართლოში საქმის განხილვის ეტაპზე მიეთითებინა ახალ ფაქტებზე და წარედგინა ახალი მტკიცებულებები, დაგვიანების საპატიოობა უნდა ესაბუთებინა განსხვავებულ არგუმენტზე მითითებით, რაც კასატორმა სააპელაციო ეტაპზე ვერ შეძლო.

21.7. ამრიგად, საკასაციო პრეტენზიის საწინააღმდეგოდ, საკასაციო პალატა ასკვნის, რომ სააპელაციო სასამართლოს დავის გადასაწყვეტად უნდა ეხელმძღვანელა საქმის მოსამზადებელი ეტაპის დასრულებამდე მოსარჩელისა და მოპასუხის მიერ მითითებული გარემოებებითა და წარდგენილი მტკიცებულებებით.

22.1. მტკიცების ტვირთის არასწორად განაწილების შესახებ წარდგენილი პრეტენზიის გასაქარწლებლად საკასაციო პალატა მიუთითებს საკასაციო სასამართლოს მყარად დადგენილ პრაქტიკაზე, რომლის თანახმად, ერთმანეთისგან უნდა გაიმიჯნოს მხარეთა მტკიცებისა და მითითების ტვირთი. ვინდიკაციური სარჩელის სამი წინაპირობიდან (1. მოსარჩელე მესაკუთრეა; 2. მოპასუხე მფლობელია; 3. ფლობა ხორციელდება სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე) პირველი ორის - მოსარჩელის საკუთრების უფლებისა და მოპასუხის მიერ სადავო ნივთის ფლობის ფაქტების მტკიცების ტვირთი ეკისრება მოსარჩელეს, ხოლო მესამე წინაპირობის (ფლობის არამართლზომიერება) მიმართ მას ეკისრება მარტოოდენ მითითების ვალდებულება (მრავალთა შორის იხ. სუსგ.№ას-690-661-2016, 01.09.2016წ; №ას-1643-2019, 10.01.2020წ; №ას-1570-2018, 22.11.2018წ; №ას-1452-2020, 18.02.2021წ). მოსარჩელის მხრიდან აღნიშნული სტანდარტით მტკიცებისა და მითითების ტვირთის დაძლევა განაპირობებს ფლობის მართლზომიერების დამტკიცების ტვირთის მოპასუხეზე გადასვლას.

22.2. საგულისხმოა, რომ მტკიცების საგანში შემავალი გარემოებების ამგვარი განაწილება გამომდინარეობს მტკიცებითი სამართლის იმ უზოგადესი წესიდან, რომლის თანახმადაც, მოსარჩელესა და მოპასუხეს უნდა დაეკისროთ იმ ფაქტების დამტკიცების ტვირთი, რომლის მტკიცება მათთვის უფრო მარტივი და ობიექტურად შესაძლებელია. მტკიცების ტვირთი ეკისრება მას, ვინც ამტკიცებს და არა მას, ვინც უარყოფს (“affirmanti, non negati, incumbit probatio”) - სწორედ ამ დებულებიდან გამომდინარე, უნდა განისაზღვროს, ვინ რა უნდა ამტკიცოს. უარყოფის მტკიცება არ შეიძლება დაეკისროს მხარეს, რომელიც ფაქტის ან მოვლენის არარსებობაზე აპელირებს, არამედ ამ ფაქტისა თუ მოვლენის არსებობის მტკიცების ტვირთი აწევს მას, ვის სასარგებლოდაც მეტყველებს შედავებული ფაქტობრივი გარემოება“ (იხ. სუსგ. №ას-509-509-2018, 05.04.2019წ; №ას-1299-2018, 29.11.2019წ). მესაკუთრე ვინდიკაციური სარჩელით უარყოფს მფლობელობის საფუძვლიანობას, შესაბამისად, მას უარყოფის მტკიცება ვერ დაეკისრება, ფლობის სამართლებრივი საფუძვლის დადასტურება შედის რა მოპასუხის ინტერესის სფეროში, ამავე გარემოების მტკიცების ტვირთიც სწორედ მის მხარეს არის.

22.3. რაც შეეხება კასატორის მიერ მტკიცების ტვირთის განსხვავებულად განაწილებისა და ვინდიკაციური სარჩელის სამივე წინაპრობის მტკიცების მოსარჩელისათვის დაკისრების დასასაბუთებლად მოხმობილ საკასაციო სასამართლოს პრაქტიკას №ას-707-677-2016, უნდა აღინიშნოს, რომ მტკიცების ტვირთის განაწილება აღნიშნულ საქმეში არსებითად სხვა ფაქტობრივი გარემოებების არსებობის შედეგია (კერძოდ, მესაკუთრედ რეგისტრირებული იყო როგორც მოსარჩელე, ისე მოპასუხე; ადგილი ჰქონდა უძრავ ქონებათა ზედდებას; პრობლემატური იყო სადავო ნივთის იდენტიფიცირების საკითხი), ამრიგად, გაუმართლებელია მისი განზოგადება და გავრცელება არსებითად განსხვავებული ფაქტობრივი შემადგენლობის დავის მიმართ.

23. წინამდებარე დავის გადაწყვეტისათვის არარელევანტურია ის გარემოება, იცოდა თუ არა მოსარჩელემ მოპასუხისა და მისი ოჯახის სადავო ნივთის ფლობის შესახებ. პალატა ხაზგასმით აღნიშნავს, რომ წინამდებარე დავის საგანს არ წარმოადგენს იმ გარიგების ნამდვილობა, რომლითაც მოსარჩელეს მიენიჭა სადავო ქონებაზე საკუთრების უფლება. მისი სუბიექტური დამოკიდებულება ქონების სამართლებრივი მდგომარეობის მიმართ (ე.ი. კეთილსინდისიერება თუ არაკეთილსინდისიერება) შემოწმების საგანია სწორედ მაშინ, როდესაც სადავოა უფლების დამდგენი გარიგების ნამდვილობა, ვინაიდან შემძენის სუბიექტური დამოკიდებულება ქონების სამართლებრივი მდგომარეობის მიმართ, ასე ვთქვათ, ბათილობისთვის განწირული გარიგების „გადარჩენის“ საშუალებაა. ამრიგად, გარემოებები, რომლითაც კასატორი ცდილობს, დაასაბუთოს მოსარჩელის არაკეთილსინდისიერება, სცდება წინამდებარე დავის საგანს და არ წარმოადგენს მტკიცების საგანში შემავალ გარემოებას, ამდენად, საკასაციო პალატა მასზე დამატებით არ იმსჯელებს. რაც შეეხება კასატორის მიერ მითითებულ გარემოებას სადავო ქონების მმართველობის ადგილობრივი ორგანოს ნებართვით დაუფლების და ადმინისტრაციული ორგანოს დაპირების შესახებ, რომ სადავო ქონების ნაწილს მოპასუხეს გადასცემდა საკუთრებაში, აღნიშნული გარემოება ვერ გახდება სარჩელის დაკმაყოფილების ხელშემშლელი ფაქტორი, სულ მცირე იმის გამო, რომ საქმეში არ არსებობს მტკიცებულება, რაც სადავო ქონებაზე სახელმწიფო საკუთრების უფლებას დაადასტურებდა.

24.1. პალატა იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას, რომლითაც დაუსაბუთებლად იქნა მიჩნეული წინამდებარე საქმის წარმოების შეჩერების შუამდგომლობა ვიდრე განხილული არ იქნებოდა იმ გადაწყვეტილების გაუქმებისა და საქმის წარმოების განახლების მიზნით დ.მ–ას წარდგენილი განცხადება, რომლითაც ა.ღ–ძემ, ზ.ც–ძემ და ლ.ფ–ძემ 2016 წლის 16 მარტს მოიპოვეს ამავე ნივთზე საკუთრების უფლება.

24.2. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 279-ე მუხლის „დ“ ქვეპუნქტის თანახმად, სასამართლო ვალდებულია შეაჩეროს საქმის წარმოება, თუ საქმის განხილვა შეუძლებელია სხვა საქმის გადაწყვეტამდე, რომელიც განხილული უნდა იქნეს სამოქალაქო სამართლის ან ადმინისტრაციული წესით. აღნიშნული საფუძვლით საქმის წარმოების შეჩერების აუცილებლობა უნდა ვლინდებოდეს იმაში, რომ სხვა სხვა სასარჩელო წარმოების ფარგლებში აღძრული საქმისთვის მნიშვნელობის მქონე დასადგენ გარემოებათა წრეში უნდა შედიოდეს იმგვარი ფაქტები, რომლებიც, ამავდროულად, წინამდებარე საქმისთვისაც მტკიცების საგანში შემავალ გარემოებებად განიხილება. სხვა სიტყვებით რომ ითქვას, სხვა საქმის განხილვა-გადაწყვეტამდე შეუძლებელი უნდა იყოს წინამდებარე საქმის გადაწყვეტა.

24.3. განსახილველ შემთხვევაში, პალატა ყურადღებას მიაპყრობს იმ გარემოებას, რომ საქმის წარმოების განახლების განცხადებით შეცილებულია არა ქონების ამჟამინდელი მესაკუთრის, არამედ მისი კონტრაჰენტების (გამსხვისებლების) საკუთრების უფლების მოპოვების საფუძველი. კასატორმა რომც მიაღწიოს 2016 წლის 16 მარტის სასამართლო გადაწყვეტილების გაუქმებასა და საქმის წარმოების განახლებას, აღნიშნული გარემოება ვერ შეცვლის არსებულ სამართლებრივ მდგომარეობას, ვინაიდან ქონების მესაკუთრეები აღარ არიან გადაწყვეტილების ძალით მესაკუთრედ ცნობილი პირები, არამედ საკუთრება გარიგებისმიერი ფორმით მოპოვებული აქვს მყიდველს, რომლის უფლების დამდგენი დოკუმენტის (ნასყიდობის ხელშეკრულება) ნამდვილობა შეცილებული არ არის. ამდენად, ამჟამინდელი მესაკუთრის ვინდიკაციურ სარჩელს სამართლებრივად წონადი კავშირი საქმის წარმოების განახლების განცხადებასთან არ გააჩნია.

25.1. საკასაციო პალატისთვის განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია კასატორის არგუმენტი სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან შეუსაბამობის შესახებ. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო საკუთარ გადაწყვეტილებებში მფლობელობის მიმართ საკუთრების უფლების მსგავს დაცვის სტანდარტს აწესებს მხოლოდ მაშინ, როდესაც ფლობა მართლზომიერია, ესე იგი, როდესაც განმცხადებელს შეუძლია განაცხადოს, რომ მას გააჩნია საკუთრების უფლებისა ან ქონებრივი ინტერესის ეფექტური გამოყენების გონივრული და „კანონიერი მოლოდინი“. მართლზომიერ მოლოდინს მფლობელობის დაუბრკოლებლად განხორციელების შესახებ კი ქმნის საკანონმდებლო დებულება ან ნორმატიული აქტი. კასატორის მიერ მოხმობილ არცერთ პრეცედენტულ საქმეში („საღინაძე საქართველოს წინააღმდეგ“; „მარქსი ბელგიის წინააღმდეგ; „პრინცი ჰანს-ადამ II ლიხტენშტეინი გერმანიის წინააღმდეგ“, „ჰამერი ბელგიის წინააღმდეგ“) სასამართლოს საკუთრების უფლების მსგავსი დაცვით არ მოუხდენია არამართლზომიერი (უნებართვო) მფლობელობის აღჭურვა. „მართლზომიერი და არამართლზომიერი მფლობელობა მიგვითითებს ობიექტურად არსებულ ფაქტორებზე, რაც ვლინდება მფლობელობის სამართლებრივი საფუძვლის არსებობაში. მართლზომიერი მფლობელია მესაკუთრე და ის პირები, რომელთა მფლობელობაც მესაკუთრის მფლობელობიდანაა ნაწარმოები“ (იხ. სუსგ №ას-211-196-2014 25.01.2017წ). მართლზომიერი ფლობის დამადასტურებელი მტკიცებულება, შესაძლოა, არ არსებობდეს წერილობითი ფორმით, ან ჩასახლება წარმართული იყოს არასათანად წარმართული პროცედურული გზით, მაგრამ მესაკუთრის ნებელობა მოპასუხეთა მფლობელობის წარმოშობაზე უნდა დგინდებოდეს საქმეში არსებულ მტკიცებულებათა ერთობლიობით მაინც.

25.2. განსახილველ დავაში, მართალია, შესაგებელში კასატორი მიუთითებს, რომ მფლობელობა სადავო ნივთზე მოპოვებული აქვს მმართველობის ადგილობრივი ორგანოს ნებით, თუმცა შესაგებელს ამგვარი მტკიცებულება არ ერთვის. უფრო მეტიც, საქმეში საქმის წინასწარი განხილვისთვის მომზადების სტადიაზე სასამართლოში იმის დამადასტურებელი მტკიცებულებაც კი არ წარდგენილა, რომ მოპასუხე დევნილის სტატუსის მქონე პირი იყო, ან/და გავლილი ჰქონდა ამავე მისამართზე რეგისტრაცია „საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა - დევნილთა“ შესახებ საქარველოს კანონის მოთხოვნათა შესაბამისად.

25.3. პირველი ინსტანციის წესით საქმის განხილვისას მოსამზადებელ სხდომაზე წარდგენილია ხელწერილი, რომელშიც თ.გ–ნი ადასტურებს, რომ გლდანის სასოფლო საბჭოს აღმასკომის თავმჯდომარედ მუშაობის პერიოდში, აფხაზეთიდან ლტოლვილთა და მებრძოლთა გამოყვანისა და განთავსების გადაუდებელ ღონისძებათა შესახებ საქართველოს სახელმწიფო მეთაურის განკარგულების შესაბამისად, რ.მ–ა, თ.მ–ა, დ.მ–ა და ჟ.მ–ა 1993 წლის ოქტომბრის თვეში ჩაასახლა ქ.თბილისში, ... გზატკეცილზე, ყოფილ ვეტერინალურ პუნქტში. აღნიშნულის მიუხედავად, საკასაციო პალატის მოსაზრებით, ხელწერილით არ დგინდება სახელმწიფოს ნებელობა სადავო უძრავ ნივთში მოპასუხისა და მისი ოჯახის ჩასახლების შესახებ და რაც ყველაზე მთავარია, საქმის მასალებში არ არის წარმოდგენილი მტკიცებულება მასზედ, რომ იმ პერიოდში, როდესაც, მოპასუხის მტკიცებით, სახელმწიფოს ნებით მისი ოჯახი შესახლდა სადავო ნივთში, ამავე ნივთის მესაკუთრეს წარმოადგენდა სახელმწიფო ან სადავო ნივთი წარმოადგენდა დევნილთა კომპაქტურად განსახლების ობიექტს.

25.4. ამდენად, საკასაციო პალატის მოსაზრებით, სააპელაციო ეტაპზე საქმის განხილვისას საქმეში არსებული არცერთი მტკიცებულება არ მიუთითებდა მასზედ, რომ სადავო ნივთზე დ.მ–ას მფლობელობის საფუძველი იყო მესაკუთრის ნება და გაზიარებული ვერ იქნება მტკიცება იმის შესახებ, რომ გასაჩივრებული განჩინება ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობრივია.

26. რაც შეეხება საკასაციო საჩივარში მითითებულ გარემოებას, თითქოს მოპასუხის მფლობელობა რეგისტრირებული იყო საჯარო რეესტრის ჩანაწერებით, აღნიშნული გარემოების დამადასტურებელი რაიმე გარემოება საქმეში არ მოიპოვება. ასევე, საქმეში არ მოიპოვება დასაშვები მტკიცებულება, რომელიც დაადასტურებდა ამავე მისამართზე მოპასუხის რეგისტრაციას, ამდენად, საკასაციო პრეტენზია ამ ნაწილშიც მოკლებულია საფუძვლიანობას.

27.1. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391¹ მუხლის პირველი ნაწილი შეიცავს იმ სანიმუშო ჩამონათვალს, რომლის არსებობის შემთხვევაშიც, საქმის საკასაციო წესით განმხილველ სასამართლოს მოტივირებული განჩინებით შეუძლია საქმე განსახილველად გადასცეს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდ პალატას, კერძოდ, თუ: ა) საქმე თავისი შინაარსით წარმოადგენს იშვიათ სამართლებრივ პრობლემას; ბ) საკასაციო პალატა არ იზიარებს სხვა საკასაციო პალატის მიერ ადრე ჩამოყალიბებულ სამართლებრივ შეფასებას (ნორმის განმარტებას); გ) საკასაციო პალატა არ იზიარებს დიდი პალატის მიერ ადრე ჩამოყალიბებულ სამართლებრივ შეფასებას (ნორმის განმარტებას).

27.2. პალატა ვერ გაიზიარებს კასატორის მითითებას მასზედ, რომ განსახილველია იშვიათი სამართლებრივი პრობლემა. აღნიშნულის საწინააღმდეგოდ, პალატა მიიჩნევს, რომ მოცემული საქმე კლასიკური ვინდიკაციური დავაა, რომლის ფარგლებშიც მოპასუხის მიერ არასათანადოდ შესრულებულმა საპროცესო ვალდებულებამ (არაკვალიფიციური შესაგებლის წარდგენამ) განაპირობა სწორედ ის შედეგი (ე.ი. სარჩელში მითითებული ფაქტების დამტკიცებულად მიჩნევა), რომლის დადგომაც, გათვალისწინებულია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდი პალატის 2017 წლის 02 მარტის გადაწყვეტილებით (საქმე №ას-664-635-2016). წინამდებარე განჩინებაში საკასაციო პრეტენზიები შეფასებულია სხვა საკასაციო პალატებისა და დიდი პალატის მიერ ჩამოყალიბებული სამართლებრივი შეფასებების შესაბამისად, რის შესახებაც მოხმობილია შესაბამისი სტაბილური პრაქტიკა კონკრეტულ საქმის ნომრებზე მითითებით. ამრიგად, საკასაციო პალატას დაუსაბუთებლად მიაჩნია კასატორის შუამდგომლობა საქმის დიდი პალატისათვის განსახილველად გადაცემის შესახებ სსსკ-ის 391¹ მუხლის პირველი ნაწილის „ბ“ და „გ“ ქვეპუნქტების შესაბამისადაც.

28.1. ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი მატერიალური ან/და საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

28.2. ამავდროულად, კასატორმა ვერ დაასაბუთა, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასთან და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობაში მოდის.

28.3. საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით და არც იმ საფუძვლით, რომ საკასაციო სასამართლოს მსგავს საკითხზე ჯერ არ უმსჯელია და გადაწყვეტილება არ მიუღია. შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე არ არსებობს ვარაუდი, რომ საკასაციო საჩივრის განხილვის შემთხვევაში მოსალოდნელია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს უკვე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება. ამავდროულად, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ განსხვავდება საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკისაგან.

28.4. განსახილველ შემთხვევაში, საქმის განმხილველმა სასამართლოებმა სწორად მოიძიეს სასარჩელო მოთხოვნის დამფუძნებელი ნორმა _ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 172-ე მუხლის პირველი ნაწილი, სწორედ განსაზღვრეს ამავე ნორმის წინაპირობები და მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთი გაანაწილეს მატერიალური და საპროცესო კანონმდებლობის დაცვით.

28.5. მოსარჩელემ თავი გაართვა მისი მტკიცების საგანში შემავალი გარემოებების დადასტურების ტვირთს - საჯარო რეესტრის ამონაწერზე დაყრდნობით დაადასტურა, რომ ნივთის მესაკუთრეა. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში - სსკ) 312-ე მუხლის პირველი ნაწილით, რეესტრის მონაცემების მიმართ მოქმედებს უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფცია, ე.ი. რეესტრის ჩანაწერები ითვლება სწორად, ვიდრე არ დამტკიცდება მათი უზუსტობა. საჯარო რეესტრის ჩანაწერების მიმართ მოქმედი უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფციის მიზანია სამოქალაქო ბრუნვის მონაწილეთა ინტერესების დაცვა და სამოქალაქო ბრუნვის სტაბილურობის უზრუნველყოფა. უძრავ ქონებაზე რეგისტრირებული უფლება მანამდე ითვლება კანონიერად, უფლებამოსილ პირს მანამდე შეუძლია თავისუფლად განკარგოს ეს ქონება, ვიდრე რეგისტრაციის საფუძველი (სამოქალაქოსამართლებრივი გარიგება, ადმინისტრაციული აქტი, სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება და სხვა) არ გაუქმდება, ე.ი. რეესტრის ჩანაწერები ითვლება სწორად, ვიდრე არ დამტკიცდება მათი უზუსტობა. საჯარო რეესტრის ჩანაწერების უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფცია მოქმედებს იმ დრომდე, ვიდრე პრეზუმირებული ფაქტის უსწორობა არ დამტკიცდება. ეს კი მიიღწევა უფლების საფუძვლად არსებული გარიგების ბათილობით. უფლების ნამდვილობის გამომრიცხველი გარემოებების არსებობის ფაქტი სასამართლომ უნდა დაადგინოს (იხ. სუსგ №ას-1542-1462-2017, 30.01.2018წ). მანამდე კი ივარაუდება, რომ რეგისტრაციის შედეგად განხორციელებული ჩანაწერი სწორია და, შესაბამისად, უფლება ნამდვილი (იხ. სუსგ №ას-877-2018 , 27.09.2018წ; №ას-1719-2019, 22.01.2020წ).

28.6. მოსარჩელემ სარჩელში მიუთითა, ხოლო მოპასუხემ შესაგებლით დაადასტურა, რომ დ.მ–ა ფლობს სადავო უძრავ ნივთს. მოსარჩელემ მიუთითა ფლობის არამართლზომიერებაზეც, რამაც მტკიცების ტვირთი ამავე მფლობელობის კანონიერების დადასტურებაზე გადაიტანა მოპასუხის მხარეს. მოპასუხემ ფლობის სამართლებრივი საფუძველი ვერ დაადასტურა, აღნიშნულმა კი განაპირობა სარჩელის დაკმაყოფილება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 172-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად.

28.7. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება კანონიერია, ხოლო საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობები არ არსებობს, რაც მისი არსებითად განსახილველად დაუშვებლად ცნობის სამართლებრივი საფუძველია.

29. კასატორი გათავიუფლებულია სახელმწიფო ბაჟის გადახდისგან „სახელმწიფო ბაჟის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-5 მუხლის პირველი პუნქტის „მ¹“ პუნქტის შესაბამისად, ამდენად, სახელმწიფო ბაჟის დაბრუნებაზე მსჯელობის საპროცესო საფუძველი არ არსებობს.

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე, 284-ე, 285-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. დ.მ–ას საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად.

2. კასატორი გათავისუფლებულია სახელმწიფო ბაჟის გადახდისგან.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

მოსამართლეები : ლაშა ქოჩიაშვილი

ამირან ძაბუნიძე

თეა ძიმისტარაშვილი