თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემდეგი შემადგენლობა:
ალექსანდრე წულაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
ლაშა ქოჩიაშვილი, გიორგი მიქაუტაძე
საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორი (მოსარჩელე) - სს „ს.ბ–ი“
მოწინააღმდეგე მხარე (მოპასუხე) - მ.ჩ–ძე
დავის საგანი - პირგასამტეხლოს დაკისრება
გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 9 ნოემბრის განჩინება
კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილება
I აღწერილობითი ნაწილი:1. სს „ს.ბ–მა“ სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას, მოპასუხის - მ.ჩ–ძის მიმართ, პირგასამტეხლოს - 1 000 000 ლარის დაკისრების მოთხოვნით.
2. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 13 ივლისის გადაწყვეტილებით სს „ს.ბ–ის“ სარჩელი არ დაკმაყოფილდა; ამასთან, მოსარჩელეს მ.ჩ–ძის სასარგებლოდ დაეკისრა იურიდიული მომსახურების ხარჯის ანაზღაურება 2000 ლარის ოდენობით; ასევე, გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 18 ივნისის განჩინებით გამოყენებული სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიება.
3. პირველი ინსტანციის სასამართლომ საქმეზე დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:
3.1. სს „ს.ბ–სა“ და მ.ჩ–ძეს შორის 2019 წლის 17 აპრილს გაფორმდა წინასწარი შეთანხმება, რომლის შესავალი ნაწილის თანახმადაც, მხარეებს შორის წარმოიშვა შრომითი ხელშეკრულების გაფორმების ვალდებულება;
ხელშეკრულების ზოგადი პირობებით: მ.ჩ–ძე (დასაქმებული) და სს „ს.ბ–ი“ (დამსაქმებელი) წინარე ხელშეკრულებით შეთანხმდნენ შრომითი ხელშეკრულების დადების შესახებ, რომელიც მხარეებს შორის უნდა გაფორმებულიყო არა უგვიანეს 2019 წლის 1 ნოემბრისა;
ნაკისრი ვალდებულების უზრუნველსაყოფად განისაზღვრა პირგასამტეხლო, კერძოდ, იმ შემთხვევაში, თუ დასაქმებული არ გააფორმებდა შრომით ხელშეკრულებას, წინამდებარე დასაქმების პირობების შესაბამისად, იგი ვალდებული იქნებოდა, შრომითი ურთიერთობის დაწყებისათვის განსაზღვრული თარიღიდან 10 (ათი) კალენდარული დღის განმავლობაში დამსაქმებლისთვის გადაეხადა პირგასამტეხლო 1 000 000 ლარის ოდენობით (კანონმდებლობით გათვალისწინებული გადასახადების ჩათვლით). ასევე, თუ დამსაქმებელი ვერ უზრუნველყოფდა დასაქმებულთან შრომითი ურთიერთობის დაწყებას შრომითი ურთიერთობის დაწყებისათვის განსაზღვრული თარიღიდან, დამსაქმებელი ვალდებული იქნებოდა შრომითი ურთიერთობის დაწყებისათვის განსაზღვრული თარიღიდან 10 (ათი) კალენდარული დღის განმავლობაში დასაქმებულისთვის გადაეხადა პირგასამტეხლო 1 000 000 ლარის ოდენობით (კანონმდებლობით გათვალისწინებული გადასახადების ჩათვლით);
ამავე ხელშეკრულებით განისაზღვრა ძირითადი ხელშეკრულების არსებითი პირობები: მ.ჩ–ძეს უნდა დაეკავებინა კორპორატიული და საინვესტიციო საქმიანობის მიმართულების დირექტორის მოადგილის თანამდებობა, რომელიც დაექვემდებარებოდა გენერალური დირექტორის მოადგილეს, კორპორატიული/საინვესტიციო საბანკო მიმართულებით; შესასრულებელი სამუშაოს სახეს წარმოადგენდა მსხვილ კორპორატიულ კლიენტურასთან ურთიერთობა, სხვადასხვა საბანკო/საინვესტიციო პროდუქტის შეთავაზების მიზნით. ხელფასი განისაზღვრა წლიური 250 000 ლარის ოდენობით, რაც უნდა გაცემულიყო ყოველთვიურად, ორ თანაბარ ნაწილად; განისაზღვრა საკომპენსაციო პაკეტიც (ფულადი ბონუსი - 400 000 ლარი; ძირითადი ხელშეკრულების ხელმოწერიდან 30 დღის განმავლობაში კი ბანკს უნდა გადაეცა BGEO GROUP PLC 10,500 აქცია (უფლებრივად შეზღუდული 3 წლის განმავლობაში, ყოველწლიურად 3500 აქციის ოდენობით); წლიური გეგმის 100%-ით შესრულების შემთხვევაში ფულადი ბონუსის სახით ყოველწლიურად გაიცემოდა 500 000 ლარი);
3.2. მ.ჩ–ძემ 2019 წლის 22 აპრილის წერილით სს „ს.ბ–ს“ აცნობა ძირითადი ხელშეკრულების გაფორმებაზე უარის თქმის შესახებ. წერილში აღნიშნულია, რომ შემოთავაზებულ დასაქმების პირობებზე დათანხმება და ხელმოწერა ნაჩქარევი გადაწყვეტილება იყო, ამავდროულად, აღნიშნული იწვევდა მასა და „თ.ბ–ს“ შორის არსებული ხელშეკრულების დარღვევას. შესაბამისად, აღარ არსებობდა სს „ს.ბ–ის“ მხრიდან საკომპენსაციო თანხის ჩარიცხვის საფუძველი. ჯარიმის გადახდის საკითხთან დაკავშირებით, მ.ჩ–ძე ამავე წერილში აღნიშნავს, რომ ხელმოწერილი დოკუმენტი წარმოადგენდა შეთავაზებას და მხოლოდ სამომავლო ხელშეკრულების პირობების თაობაზე ურთიერთგაგების ამსახველ დოკუმენტს და მას მავალდებულებელი ხასიათი არ გააჩნდა. ამასთან, ხელშეკრულების გაფორმებაზე უარი მის მიერ შეტყობინებულ იქნა უმოკლეს ვადაში; ინფორმაცია კი, რასაც შესაძლოა ზიანი მიეყენებინა ბანკისათვის, მას არ გადასცემია;
3.3. სს „ს.ბ–მა“ 2019 წლის 25 აპრილის №1/4370 წერილით მ.ჩ–ძეს წინარე ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პირგასამტეხლოს - 1 000 000 ლარის გადახდის მოთხოვნით მიმართა, თუმცა მოპასუხემ უარი განაცხადა აღნიშნული თანხის გადახდაზე;
3.4. მ.ჩ–ძე 2019 წლის 22 მაისიდან დაინიშნა შპს „თ.კ–ის“ საინვესტიციო საბანკო დეპარტამენტის მმართველი დირექტორის თანამდებობაზე.
4. ზემოაღნიშნული ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებისას, საქალაქო სასამართლომ, საქართველოს შრომის კოდექსის მე-7 მუხლსა (სადავო პერიოდში მოქმედი რედაქცია) და სამოქალაქო კოდექსის 327-ე მუხლზე მითითებით, აღნიშნა, რომ მხარეთა შორის შრომითი ურთიერთობა არ წარმოშობილა და მისგან გამომდინარე ვალდებულების დარღვევას ადგილი ვერ ექნებოდა, თუმცა სახეზეა წინარე ხელშეკრულება, რომლის მიმართაც შრომითი ურთიერთობის მარეგულირებელი ნორმები უნდა იქნეს გამოყენებული.
5. პირველი ინსტანციის სასამართლომ მიუთითა შრომის კოდექსის (სადავო პერიოდში მოქმედი რედაქცია) პირველ, მე-6, 37-ე და 38-ე მუხლებზე და აღნიშნა, რომ შრომით ხელშეკრულებაში ნებისმიერი ისეთი პირობის ჩადება, რომელიც შრომის კოდექსში განსაზღვრული სამართლებრივი რეგულაციების საწინააღმდეგოდ აუარესებს დასაქმებულის მდგომარეობას, აკრძალულია. ეს წესი ვრცელდება წინარე შრომით ხელშეკრულებაზეც. სასამართლომ მიიჩნია, რომ ხელშეკრულების გაუფორმებლობისთვის მხარეთა მიერ პირგასამტეხლოს შეთანხმება დასაქმებულის მდგომარეობას აუარესებდა და ეწინააღმდეგებოდა საქართველოს კონსტიტუციით განმტკიცებულ „შრომის თავისუფლების“ პრინციპს, რადგან მოპასუხეს უზღუდავდა მოსარჩელესთან შრომითი ხელშეკრულების თავისი ნების შესაბამისად გაფორმების თავისუფლებას. ამდენად, სასამართლომ, სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლის საფუძველზე, პირგასამტეხლოს თაობაზე შეთანხმება უცილოდ ბათილ გარიგებად მიიჩნია. აქედან გამომდინარე, სასამართლომ სარჩელი არ დააკმაყოფილა.
6. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 13 ივლისის გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა სს „ს.ბ–მა,“ რომელმაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და სააპელაციო სასამართლოს მიერ ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა.
7. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 9 ნოემბრის განჩინებით სს „ს.ბ–ის“ სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 13 ივლისის გადაწყვეტილება.
8. სააპელაციო სასამართლო დაეთანხმა თბილისის საქალაქო სასამართლოს შეფასებებს და დასკვნებს საქმის ფაქტობრივ გარემოებებთან დაკავშირებით. პალატის მოსაზრებით, პირველი ინსტანციის სასამართლომ არსებითად სწორად გადაწყვიტა სადავო საკითხი და სამართლებრივი თვალსაზრისით სწორად შეაფასა საქმესთან დაკავშირებული ყველა ფაქტობრივი გარემოება.
9. სააპელაციო სასამართლომ, აპელანტის არგუმენტთან დაკავშირებით, რომ მხარეთა შორის დადებული იყო ბიზნესგარიგება, ყურადღება გაამახვილა მხარეთა შორის გაფორმებული წინარე ხელშეკრულების დებულებებზე და მიიჩნია, რომ მხარეებმა გამოხატეს შრომით-სამართლებრივ ურთიერთობაში სამომავლოდ შესვლის, და არა მომსახურების ხელშეკრულების გაფორმების, ნება. ამასთანავე, სააპელაციო პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის დასკვნა, რომ მხარეთა შორის შრომითი ურთიერთობა არ წარმოშობილა, თუმცა წინარე ხელშეკრულებაც შრომითი ურთიერთობის მარეგულირებელი ნორმებისა და პრინციპების დაცვით უნდა დადებულიყო. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ სადავო შემთხვევაში პირგასამტეხლოს თაობაზე შეთანხმება ეწინააღმდეგებოდა კონსტიტუციით განმტკიცებულ „შრომის თავისუფლების“ პრინციპს, ვინაიდან ფაქტობრივად უთანაბრდებოდა დასაქმებულისთვის სანქციის დაწესებას შრომითი ხელშეკრულების მოშლის შემთხვევაში.
10. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ მხარეთა 2019 წლის 17 აპრილის შეთანხმების ის ნაწილი, რომელიც დასაქმებულის მიერ შრომითი ხელშეკრულების გაუფორმებლობის შემთხვევაში ითვალისწინებდა პირგასამტეხლოს, წარმოადგენდა უცილოდ ბათილ გარიგებას და არ წარმოშობდა მხარეთათვის რაიმე სამართლებრივ შედეგს.
11. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 9 ნოემბრის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა სს „ს.ბ–მა“, რომელმაც გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა.
12. კასატორი აღნიშნავს, რომ 2019 წლის 17 აპრილის ხელშეკრულება მხარეებს ბოჭავდა, არა უგვიანეს 2019 წლის 1 ნოემბრისა დაედოთ მომსახურების ხელშეკრულება. კასატორის განმარტებით, მომსახურების ხელშეკრულების არსებობას ადასტურებს: მ.ჩ–ძისთვის ბანკის მხრიდან შეპირებული ფინანსური სარგებლის ოდენობა, მხარეთა შორის დაქვემდებარების არარსებობა (კასატორი მიიჩნევს, რომ სასამართლომ არასწორად დაადგინა მოპასუხის თანამდებობის გენერალური დირექტორის მოადგილისადმი დაქვემდებარების საკითხი), პარტნიორული ურთიერთობის დაფუძნების სურვილი (საკომპენსაციო პაკეტის შეთავაზება). საკასაციო საჩივრის მიხედვით, პირგასამტეხლოს სახით ფინანსური სანქცია დადგენილი იყო შეთანხმების სწორედ იმ ნაწილისთვის, რომელიც პარტნიორული ურთიერთობის ჩამოყალიბებისკენ იყო მიმართული. ამასთანავე, პირგასამტეხლო იმავე პრინციპით ბოჭავდა ბანკსაც.
13. კასატორი მიუთითებს, რომ იმ შემთხვევაშიც კი, თუ ჩაითვლება, რომ მხარეთა შორის უნდა წარმოშობილიყო შრომითი ურთიერთობა, მოპასუხის ფინანსური პასუხისმგებლობისგან გათავისუფლება სამართლებრივი საფუძვლის არმქონე იყო, რადგან ს.ბ–ი და მ.ჩ–ძე არ ყოფილან სოციალურად უთანასწორო მხარეები, შრომის თავისუფლება არ დარღვეულა, პირგასამტეხლო მიზნად ისახავდა არა ურთიერთობის დაწყების მხარისგან გამოძალვას, არამედ წინასახელშეკრულებო ეტაპზე დამდგარი ზიანის წინასწარ პრეზუმირებას. ამასთან, სასამართლომ გააუქმა პირგასამტეხლო, მაგრამ უზრუნველყოფილი ვალდებულება ძალაში დატოვა, სადავო გარიგება კი იყო არა უცილოდ ბათილი, არამედ ბანკის მოტყუების გამო საცილო გარიგება, რომლის შეცილებისადმი მიმართული ნებაც ბანკს არასდროს გამოუვლენია.
14. კასატორი, ასევე, ასაჩივრებს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 26 ოქტომბრის საოქმო განჩინებას, რომლითაც არ დაკმაყოფილდა ბანკის შუამდგომლობა დაუსწრებელი გადაწყვეტილების მიღების შესახებ. საკასაციო საჩივრის თანახმად, მ.ჩ–ძემ გამოხატა ნება, მისი წარმომადგენლობა განეხორციელებინა სამ პირს: ა.ნ–ს, ც.ქ–ასა და ლ.ბ–ძეს, თუმცა ლ.ბ–ძე არ იძებნება ადვოკატთა ასოციაციის წევრთა ერთიან სიაში. აქედან გამომდინარე, კასატორის მოსაზრებით, მხარის მიერ გაცემული მინდობილობა მოქმედი იყო მხოლოდ პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის წარმოების პროცესში და სააპელაციო სასამართლოში მას სამართლებრივი ძალა არ გააჩნდა - ბათილი იყო სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 94-ე და სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლების შესაბამისად. ამდენად, საკასაციო საჩივრის ავტორი მიიჩნევს, რომ 2021 წლის 26 ოქტომბრის სასამართლო სხდომაზე მითითებული მინდობილობით წარმომადგენლის გამოცხადება უთანაბრდებოდა მოწინააღმდეგე მხარე გამოუცხადებლობას და არსებობდა დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანის წინაპირობა.
15. კასატორი სადავოდ ხდის სააპელაციო პალატის 2021 წლის 26 ოქტომბრის საოქმო განჩინებებსაც, რომლებითაც მ.ჩ–ძის სააპელაციო შესაგებლის საქმის მასალებიდან ამოღების შესახებ ბანკის შუამდგომლობა არ დაკმაყოფილდა. კასატორი მიუთითებს, რომ შესაგებელი სასამართლოში წარდგენილია არაუფლებამოსილი პირის - სს „თ.ბ–ის“ კონვერტით; ელექტრონული ფოსტის მეშვეობით შესაგებელი არ იყო გაგზავნილი ადვოკატის მიერ; შესაგებლის ავტორებად მოწინააღმდეგე მხარის წარმომადგენლების გრაფაში მითითებულნი არიან ა.ნ–ი და ლ.ბ–ძე, თუმცა ბოლო გვერდზე წარმოდგენილი ხელმოწერა შესრულებულია მხოლოდ ა.ნ–ის მიერ.
16. კასატორი დამატებით ასაჩივრებს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 26 ოქტომბრის საოქმო განჩინებას, რომლითაც არ დაკმაყოფილდა ბანკის შუამდგომლობა მტკიცებულების - იურიდიული მომსახურების შესახებ 2019 წლის 24 ივნისის ხელშეკრულების საქმის მასალებიდან ამოღების შესახებ. კასატორი აღნიშნავს, რომ ხსენებული მტკიცებულება წარდგენილ იქნა პირველი ინსტანციის სასამართლოში, საქმის მოსამზადებელი ეტაპის დასრულების შემდგომ, საპატიო გარემოებაზე მითითების გარეშე. ამდენად, სასამართლომ მოსარჩელეს დააკისრა მოპასუხის იურიდიული ხარჯების ანაზღაურება ასეთი შუამდგომლობის საქმის არსებითი განხილვის ეტაპზე დაყენების პირობებში და, უფრო მეტიც, ხარჯების რეალურად გაღების დამადასტურებელი მტკიცებულების წარდგენის გარეშე.
17. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 11 მარტის განჩინებით სს „ს.ბ–ის“ საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, ხოლო 2022 წლის 27 ივლისის განჩინებით - მიჩნეულ იქნა დასაშვებად. მხარეებს განემარტათ, რომ საკასაციო საჩივარი განიხილებოდა მათი დასწრების გარეშე.
II სამოტივაციო ნაწილი:18. საკასაციო სასამართლო, საქმის მასალებისა და საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შესწავლის შედეგად, მიიჩნევს, რომ სს „ს.ბ–ის“ საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს.
19. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ განსახილველ საქმეში მთავარ სადავო საკითხს წარმოადგენს შრომითი ხელშეკრულების გაფორმების თაობაზე წინარე ხელშეკრულების დადებისა და მისი შეუსრულებლობისთვის პირგასამტეხლოს გათვალისწინების კანონიერება. ამასთან, საკასაციო პალატა ხაზგასმით მიუთითებს, რომ სადავო საკითხს, წარმოდგენილი სარჩელისა და საკასაციო საჩივრის ფარგლებში, შეაფასებს მხოლოდ დასაქმებულისთვის სამომავლოდ შრომითი ხელშეკრულების დადების ვალდებულების დაკისრების (და ამ ვალდებულების შეუსრულებლობისთვის პირგასამტეხლოს გათვალისწინების) მართლზომიერების თვალსაზრისით და წინასახელშეკრულებო ურთიერთობისას ნებისმიერი გარიგების დადების კანონიერების კვლევა წინამდებარე დავის საგანს არ წარმოადგენს.
20. საკასაციო პალატა, პირველ ყოვლისა, ყურადღებას გაამახვილებს მხარეთა შორის წარმოშობილი სამართალურთიერთობის კვალიფიკაციაზე, რადგან კასატორის უმთავრეს არგუმენტს სადავო გარიგების მომსახურების ხელშეკრულებად განხილვის მოთხოვნა წარმოადგენს.
21. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქართველოს შრომის კოდექსის მეორე მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლის თანახმად, შრომითი ურთიერთობა არის შრომის ორგანიზაციული მოწესრიგების პირობებში დასაქმებულის მიერ დამსაქმებლისათვის სამუშაოს შესრულება ანაზღაურების სანაცვლოდ. სამოქალაქო კოდექსის 629-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით კი, ნარდობის ხელშეკრულებით მენარდე კისრულობს შეასრულოს ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სამუშაო, ხოლო შემკვეთი ვალდებულია გადაუხადოს მენარდეს შეთანხმებული საზღაური. ამრიგად, ორივე სახის ხელშეკრულება გულისხმობს პირის მიერ სამუშაოს შესრულებას ანაზღაურების სანაცვლოდ, თუმცა შრომითი ურთიერთობისას „დასაქმებული ეწევა დაქვემდებარებულ საქმიანობას, ასრულებს დამსაქმებლის მითითებას სათანადო ანაზღაურების პირობით. ამ შემთხვევაში, გადამწყვეტია სამუშაო პროცესი, რომელიც ორგანიზებულად წარიმართება დამსაქმებლის მიერ დადგენილი წესებითა და პირობებით (შრომითი ხელშეკრულება, შინაგანაწესი, საკანონმდებლო რეგულაცია და სხვა)... ნარდობის სამართალურთიერთობის ნამდვილობისათვის დამახასიათებელი უმთავრესი ნიშანი კი ისაა, რომ ორმხრივად მავალდებულებელი, სასყიდლიანი ურთიერთობა ხასიათდება კონსესუალური ბუნებით, ანუ წარმოშობილად ითვლება მხარეთა მიერ ხელშეკრულების არსებით პირობებზე შეთანხმების მომენტიდან და ნარდობის მთელი პერიოდის განმავლობაში შენარჩუნებულია მისი სუბიექტების თანასწორობა (დამოუკიდებლობა), რომელიც ორიენტირებულია ხელშეკრულების მიზნის მიღწევაზე და არ ახასიათებს ორგანიზაციული დაქვემდებარება“ (საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 17 თებერვლის №ას-1132-1088-2016 განჩინება).
22. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სადავო სამართალურთიერთობის სწორი კვალიფიკაციისთვის, განმსაზღვრელია არა ანაზღაურების ოდენობა, როგორც ამას კასატორი მიუთითებს, არამედ გარიგებით შეთანხმებული, მ.ჩ–ძის მიერ სამომავლოდ შესასრულებელი ფუნქციები და მათი შესრულების დამოუკიდებლობის ხარისხი. ამ მხრივ კი, მნიშვნელოვანია, რომ მ.ჩ–ძეს უნდა დაეკავებინა კორპორატიული და საინვესტიციო საქმიანობის მიმართულების დირექტორის მოადგილის თანამდებობა, რომელიც დაექვემდებარებოდა გენერალური დირექტორის მოადგილეს (საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს კასატორის არგუმენტს, რომ ეს გარემოება სააპელაციო სასამართლომ არასწორად დაადგინა, რადგან მსგავს დათქმას პირდაპირ შეიცავდა 2019 წლის 17 აპრილის შეთანხმება), ხოლო შესასრულებელი სამუშაოს სახეს წარმოადგენდა მსხვილ კორპორატიულ კლიენტურასთან ურთიერთობა, სხვადასხვა საბანკო/საინვესტიციო პროდუქტის შეთავაზების მიზნით. ამდენად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ მხარეთა შორის წარმოშობილი ურთიერთობა ვერ იქნება განხილული მომსახურების ხელშეკრულებად და სასარჩელო მოთხოვნის საფუძვლიანობა შრომითი ურთიერთობების მარეგულირებელი ნორმებით უნდა შეფასდეს და გადაწყდეს.
23. შრომითი ურთიერთობებს მარეგულირებელ ძირითად საკანონმდებლო აქტს საქართველოს შრომის კოდექსი წარმოადგენს, რომლის სადავო პერიოდში მოქმედი რედაქციის მე-7 (მოქმედი რედაქციის მე-15) მუხლის მიხედვით, შრომითი ურთიერთობა წარმოიშობა დასაქმებულის მიერ სამუშაოს შესრულების ფაქტობრივად დაწყების მომენტიდან, თუ შრომითი ხელშეკრულებით სხვა რამ არ არის განსაზღვრული. განსახილველ შემთხვევაში, უდავოა, რომ მ.ჩ–ძეს სამუშაოს ფაქტობრივად შესრულება არ დაუწყია, არც მხარეთა შორის დადებული ხელშეკრულება ითვალისწინებდა დათქმას მათ შორის შრომითი ურთიერთობის კონკრეტული თარიღიდან დაწყების თაობაზე. თავად კასატორიც ადასტურებს, რომ მხარეთა შორის დადებული გარიგება არ წარმოადგენდა შრომით ხელშეკრულებას სამუშაოს მომავალში კონკრეტული თარიღიდან დაწყების შესახებ, არამედ გარიგების დადებით მხარეებმა გამოხატეს მხოლოდ სამომავლოდ ხელშეკრულების დადების ნება. ამრიგად, უდავოა, რომ მხარეთა შორის შრომითი ურთიერთობა არ წარმოშობილა; შრომის კოდექსი კი წინასახელშეკრულებო ურთიერთობების მიმართ მხოლოდ დისკრიმინაციის აკრძალვისა და ინფორმაციის გაცვლის საკითხებს აწესრიგებს. შესაბამისად, სამომავლოდ შრომითი ხელშეკრულების დადების თაობაზე შეთანხმებისა და ასეთი შეთანხმების შეუსრულებლობისთვის პირგასამტეხლოს გათვალისწინების კანონიერება უნდა შეფასდეს შრომის თავისუფლების არსისა და შრომითი ურთიერთობების სპეციფიკის გათვალისწინებით.
24. საკასაციო პალატა მიუთითებს საქართველოს კონსტიტუციის 26-ე მუხლზე, რომლის პირველი პუნქტის თანახმად, შრომის თავისუფლება უზრუნველყოფილია. ყველას აქვს სამუშაოს თავისუფალი არჩევის უფლება. უფლება შრომის უსაფრთხო პირობებზე და სხვა შრომითი უფლებები დაცულია ორგანული კანონით. „კონსტიტუციის აღნიშნული დანაწესი მიზნად ისახავს შრომის თავისუფლების გარანტირებას, რაც, ერთი მხრივ, კრძალავს იძულებით შრომას, ხოლო მეორე მხრივ, ავალდებულებს კანონმდებელს, შექმნას ადამიანის არჩევანის ფარგლებში შრომის თავისუფლების უზრუნველყოფის შესაბამისი საკანონმდებლო გარანტიები... შრომითი ხელშეკრულების დადებისას მხარეები მოქმედებენ საკუთარი ნების შესაბამისად, თუმცა აშკარაა, რომ დამსაქმებელს უფრო მეტი საბაზრო ძალაუფლება და შრომითი ხელშეკრულების პირობებზე მეტი გავლენის მოხდენა შეუძლია დასაქმებულთან შედარებით. ადამიანის ღირსეული ცხოვრება ხშირ შემთხვევაში მნიშვნელოვნად არის დამოკიდებული სამუშაოს შესრულებასა და ამ სამუშაოსათვის ანაზღაურების მიღებაზე, შესაბამისად, შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტიდან მომდინარე რისკები ხშირ შემთხვევაში უფრო მტკივნეულად აისახება დასაქმებულზე, მისი კეთილდღეობა შეიძლება დიდწილად დამოკიდებულიც იყოს სამუშაოს შესრულებიდან მიღებულ ანაზღაურებაზე. აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკანონმდებლო რეგულირების არარსებობის და შრომითი ურთიერთობის ფარგლებში სრული სახელშეკრულებო თავისუფლების დადგენამ შეიძლება მნიშვნელოვნად შეუშალოს ხელი დასაქმებულის მიერ შრომის თავისუფლების უფლების განხორციელებას“, ამასთანავე, „შრომის თავისუფლება მჭიდრო კავშირშია ადამიანის სიცოცხლესა და მის ღირსეულ ყოფასთან. როგორც წესი, მისი განხორციელება ასოცირდება და უზრუნველყოფს მატერიალურ კეთილდღეობას, თუმცა დაუშვებელია, შრომის უფლების რეალიზაცია მხოლოდ შემოსავლის მიღების წყაროდ იქნეს აღქმული. შრომის პროცესში ადამიანი ახდენს საკუთარი უნარ-ჩვევების გამოყენებას, მათ საკუთარი, საზოგადოებისა და სახელმწიფოს ინტერესების შესაბამისად წარმართვას. ეს არის პროცესი, რომლის საშუალებითაც მისი განმახორციელებელი ახდენს სოციალიზაციას, საკუთარი თავის, იდეების, შესაძლებლობების ერთგვარ რეალიზაციას. პიროვნების განვითარებისთვის არსებითია, თავი იგრძნოს საზოგადოების სრულფასოვან, საჭირო წევრად, რაც მნიშვნელოვნად განსაზღვრავს მის პიროვნებას. შრომის თავისუფლების განხორციელება, ბუნებრივია, არა ერთადერთი, თუმცა ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ფაქტორია პირის დამოუკიდებლობისათვის“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2016 წლის 19 აპრილის №2/2/565 გადაწყვეტილება საქმეზე „საქართველოს მოქალაქეები - ილია ლეჟავა და ლევან როსტომაშვილი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-32; 35).
25. ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ შრომის თავისუფლების მნიშვნელობიდან და დასაქმებულის უფლებების დაცვის განსაკუთრებული საჭიროებიდან გამომდინარე, აუცილებელია, რომ პირს ჰქონდეს ადამიანის ღირსებასთან თავსებადი სამუშაოს ნებაყოფლობით დაწყების შესაძლებლობა და სამუშაო პროცესში დაცული იყოს მისი უფლებები. ნებაყოფლობითობა კი, პირველ რიგში, უკავშირდება დასაქმებულის მიერ თავისუფალი და გაცნობიერებული ნების გამოხატვას სამსახურის დაწყების თაობაზე. ამიტომაც უკავშირდება შრომითი ურთიერთობის დაწყება, გარდა მხარეთა მიერ განსაზღვრული გამონაკლისისა, შრომითი პროცესის ფაქტობრივად დაწყებას - იქამდე კი პირს უნდა გააჩნდეს არჩევანის სრული თავისუფლება, დაიწყებს თუ არა ამ დამსაქმებელთან სამუშაოს რეალურად შესრულებას. ამდენად, დათქმა, რომელიც მხარეებს შორის სამომავლოდ შრომითი ხელშეკრულების დადების სავალდებულოობას უკავშირდება, წარმოადგენს დასაქმებულის შრომის თავისუფლებაში ჩარევას. დამატებით საგულისხმოა, რომ რადგან შრომა დასაქმებულის პიროვნულ განვითარებასთან, ფინანსურ დამოუკიდებლობასთან და ღირსეულ გარემოში ცხოვრების შესაძლებლობასთან მნიშვნელოვნად არის დაკავშირებული, შეუძლებელია, წინასწარ განისაზღვროს, მომავალში შრომითი ხელშეკრულების დადება რამდენად იქნება პირისთვის ხელშეკრულების გაფორმების სამომავლო თარიღის დადგომისას კვლავ სასურველი. წინასწარი შეთანხმების დადებიდან შრომითი ხელშეკრულების გაფორმებამდე/შრომის ფაქტობრივად დაწყებამდე დროის პერიოდში, შესაძლებელია, დიდწილად შეიცვალოს პირის პროფესიული მიზნები, მისი საცხოვრებელი ადგილი ან პირობები, თვითრეალიზაციის სურვილი, ცხოვრებისეული გეგმები, ასევე, შესაძლებელია, მან მიიღოს სხვა შეთავაზებებიც (მათ შორის, თუნდაც ნაკლები ანაზღაურების მქონე, მაგრამ დასაქმებულის პიროვნებისთვის უფრო მისაღები). პირის წინასწარი შებოჭვა კი, რომ სამომავლოდ კონკრეტულ დამსაქმებელთან უწევს შრომითი ხელშეკრულების გაფორმება, ყველა ამ წინასწარ განუჭვრეტადი მოვლენის დადგომისას გამორიცხავს/ართულებს პირის მიერ საკუთარი ცხოვრებისა და შრომითი საქმიანობის თავისუფლად წარმართვის, ახალი გადაწყვეტილებების მიღების შესაძლებლობას.
26. გარდა ამისა, საკასაციო პალატა ყურადღებას გაამახვილებს შრომის კოდექსის პირველი მუხლის მე-3 ნაწილზე, რომლის მიხედვით, შრომითი ხელშეკრულებით არ შეიძლება განისაზღვროს ამ კანონით გათვალისწინებულისაგან განსხვავებული ნორმები, რომლებიც აუარესებს დასაქმებულის მდგომარეობას. შრომითი ურთიერთობის დაწყების შემდგომ კი დასაქმებული აღჭურვილია შრომითი ხელშეკრულების ცალმხრივად შეწყვეტის უფლებამოსილებით, რისთვისაც, შრომის კოდექსის სადავო პერიოდში მოქმედი რედაქციის 38-ე მუხლის მე-3 ნაწილის (მოქმედი რედაქციის 48-ე მუხლის მე-3 ნაწილი) თანახმად, მან დამსაქმებელი არანაკლებ 30 კალენდარული დღით ადრე უნდა გააფრთხილოს წინასწარი წერილობითი შეტყობინების გაგზავნით. ამრიგად, შრომითი ურთიერთობის დაწყების შემდგომაც კი, დასაქმებული აღჭურვილია თავისუფლებით, შეწყვიტოს შრომითი ხელშეკრულება. ამისთვის მას მხოლოდ 30 დღით ადრე დამსაქმებლისთვის საკუთარი ნების გაგზავნა ევალება. შრომითი კანონმდებლობით დასაქმებულისთვის მსგავსი თავისუფლების მინიჭების პირობებში კი, მხარეთა შეთანხმება, რომლითაც პირს ევალება მომავალში შრომითი ხელშეკრულების დადება, ბუნებრივია, წინააღმდეგობაში მოდის შრომის კოდექსთან, დასაქმებულის ინტერესებთან და მისთვის მინიჭებული სოციალური გარანტიების სულისკვეთებასთან. აქედან გამომდინარე, მხარეთა შეთანხმების ის ნაწილი, რომელიც დასაქმებულს ავალდებულებს, სამომავლოდ შრომის ხელშეკრულება დადოს, ეწინააღმდეგება კონსტიტუციასა და შრომით ურთიერთობაში მოქმედ სამართლებრივ პრინციპებს, შესაბამისად, ვერ იქნება იურიდიული ძალის მქონე და სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლის საფუძველზე, ბათილ გარიგებას წარმოადგენს.
27. ამასთანავე, ვინაიდან სარჩელით მოთხოვნილია პირგასამტეხლოს დაკისრება, საკასაციო პალატა დამატებით მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 418-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლის თანახმად, ხელშეკრულების მხარეებს შეუძლიათ თავისუფლად განსაზღვრონ პირგასამტეხლო, რომელიც ამავე კოდექსის 417-ე მუხლის მიხედვით, წარმოადგენს ფულად თანხას და მოვალემ ის უნდა გადაიხადოს ვალდებულების შეუსრულებლობის ან არაჯეროვნად შესრულებისათვის. ამრიგად, „პირგასამტეხლოს დაკისრების სამართლებრივ წინაპირობას წარმოადგენს ხელშეკრულების ერთ-ერთი მხარის მიერ ნაკისრი ვალდებულების დარღვევა. დაუშვებელია პირგასამტეხლოს მოთხოვნის განხორციელება ძირითადი უფლების გარეშე, ასევე, პირგასამტეხლო უსაგნო იქნება, როცა მოვალის ბრალის გარეშე ვალდებულება ვერ შესრულდება“ (საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 9 სექტემბრის №ას-574-2021 განჩინება).
28. განსახილველ შემთხვევაში, ვინაიდან მხარეებმა პირგასამტეხლო გაითვალისწინეს შრომითი ხელშეკრულების გაუფორმებლობისთვის, ასეთი ვალდებულების არსებობა კი ვერ იქნება ნამდვილად და დასაქმებულისთვის მბოჭავად განხილული, შრომითი ხელშეკრულების დადებაზე უარის თქმას ვერ მოჰყვება მოპასუხისთვის პირგასამტეხლოს დაკისრება.
29. ზემოაღნიშნულთან ერთად, საკასაციო პალატა მაინც მიზანშეწონილად მიიჩნევს, უპასუხოს მხარის არგუმენტს, რომ განსახილველ შემთხვევაში არ ირღვევა შრომის თავისუფლება, რადგან ის ითხოვს არა შრომის ხელშეკრულების დადებას, არამედ - პირგასამტეხლოს დაკისრებას. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ „პირგასამტეხლოს ორმაგი ფუნქცია გააჩნია: მას ვალდებულების ჯეროვანი შესრულების უზრუნველსაყოფად პრევენციული დატვირთვა აქვს, ანუ პირგასამტეხლოს დაკისრების რისკი ფსიქოლოგიურად ზემოქმედებს ვალდებულ პირზე და აიძულებს ვალდებულება ჯეროვნად შეასრულოს. პირგასამტეხლოს ფსიქოლოგიური ზემოქმედების ეფექტი სწორედ იმაში ვლინდება, რომ ვალდებულების დარღვევის შემთხვევაში, ვალდებულ პირს იძულებითი ხასიათის სანქცია ეკისრება; პირგასამტეხლოს მეორე ფუნქცია განცდილი ზიანის მარტივად და სწრაფად ანაზღაურებაში მდგომარეობს. იგი ერთგვარ სანქციასაც წარმოადგენს. ვალდებულების დარღვევის შემთხვევაში, სანქციად ქცეული პირგასამტეხლო ვალდებულ პირს უპირობოდ ეკისრება, მიუხედავად იმისა, განიცადა თუ არა კრედიტორმა ზიანი ამ დარღვევის შედეგად“ (საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 13 ივლისის №ას-428-428-2018 განჩინება). ამრიგად, შრომის ხელშეკრულების დადებაზე უარის თქმისთვის პირგასამტეხლოს თაობაზე შეთანხმება და მისი დაკისრება შექმნის ვითარებას, როდესაც პირგასამტეხლოს ფსიქოლოგიური ეფექტიდან, მისი გადახდის შეუძლებლობიდან გამომდინარე, ცალკეულ შემთხვევებში დასაქმებული იძულებული გახდება, მართლაც გააფორმოს ისეთი ხელშეკრულება, რომელიც არ იქნება მისი ნამდვილი ნების, რეალური ინტერესების შესაბამისი ან მისი უფლებების დაცვის უზრუნველმყოფი. სწორედ მსგავსი შედეგის დადგომა გამოიწვევს შრომით თავისუფლებაში არამართლზომიერ ჩარევასა და იძულებით შრომას. ადამიანთა შრომის თავისუფლების გარანტირებისათვის კი, გარკვეულ შემთხვევაში, „საჭიროა შრომითი ურთიერთობების სახელმწიფოს მიერ რეგულირება, დასაქმებულის დასაცავად გარკვეული იმპერატიული ნორმების დადგენა, რომელიც დაიცავს მას დამსაქმებლის თვითნებობისაგან და გამორიცხავს დამსაქმებლის შესაძლებლობას, აიძულოს დასაქმებულები, იმუშაონ მათ ღირსებასა და შრომის თავისუფლებასთან არათავსებად პირობებში“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2016 წლის 19 აპრილის №2/2/565 გადაწყვეტილება საქმეზე „საქართველოს მოქალაქეები - ილია ლეჟავა და ლევან როსტომაშვილი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-33). საგულისხმოა, რომ ერთ-ერთ ასეთ რეგულირებას უკვე პირდაპირ შეიცავს შრომის კოდექსის მოქმედი რედაქცია, კერძოდ, 79-ე მუხლით დარღვევად არის გამოცხადებული და გათვალისწინებულია პასუხისმგებლობა პირის იძულებითი შრომისთვის, ანუ ნებისმიერი სამუშაოსთვის, რომელსაც პირი ნებაყოფლობით არ შეასრულებდა და რომლის შესრულება მას რაიმე სანქციის მუქარით მოეთხოვება. მაშასადამე, სადავო შემთხვევაში, გარდა იმისა, რომ ძირითადი ვალდებულების უკანონობა თავისთავად გამორიცხავს პირგასამტეხლოს დაკისრებას, პირგასამტეხლოს დაკისრების თაობაზე შეთანხმება დამოუკიდებლადაც არღვევდა შრომის თავისუფლებას, პირგასამტეხლოს ფუნქციების, მიზნებისა და პირზე ზემოქმედების ეფექტის გათვალისწინებით.
30. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ არ არსებობდა სარჩელის დაკმაყოფილების - პირგასამტეხლოს დაკისრების წინაპირობები. ამასთან, საკასაციო პალატა დამატებით მიუთითებს, რომ თუ მხარეთა ქმედებებმა, თუნდაც წინასახელშეკრულებო ურთიერთობის ფარგლებში, გამოიწვია მეორე მხარისთვის ზიანის მიყენება, აღნიშნული შესაძლებელია გახდეს დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნის - ზიანის ანაზღაურების დაკისრების წარდგენის საფუძველი, თუმცა განსახილველ შემთხვევაში მოსარჩელეს მსგავსი მოთხოვნა არ წარმოუდგენია.
31. რაც შეეხება კასატორის მიერ გასაჩივრებულ, თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 26 ოქტომბრის საოქმო განჩინებას, რომლითაც არ დაკმაყოფილდა ბანკის შუამდგომლობა დაუსწრებელი გადაწყვეტილების მიღების შესახებ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 230-ე მუხლის თანახმად, დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანას იწვევს მოპასუხის სასამართლო სხდომაზე გამოუცხადებლობა, განსახილველ შემთხვევაში კი, 2021 წლის 26 ოქტომბრის სასამართლო სხდომას ესწრებოდა მ.ჩ–ძის ადვოკატი ა.ნ–ი, რომლის მიმართ 2021 წლის 2 აპრილს გაცემული მინდობილობაც ძალაში იყო 2022 წლის 31 დეკემბრის ჩათვლით. ამასთან, საკასაციო პალატა დაუსაბუთებლად მიიჩნევს კასატორის არგუმენტს, რომ ხსენებული მინდობილობა წარმოადგენდა ბათილ გარიგებას, რადგან ყველა ინსტანციის სასამართლოში წარმომადგენლობის უფლებამოსილებას ცალ-ცალკე ანიჭებდა სამ პირს, რომელთაგან ერთ-ერთიც არ არის ადვოკატი. საკასაციო სასამართლო განუმარტავს მხარეს, რომ მართალია, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 440-ე მუხლის თანახმად, პირს, რომელსაც არ ჩაუბარებია ადვოკატთა საკვალიფიკაციო გამოცდა და არ გაწევრიანებულა საქართველოს ადვოკატთა ასოციაციაში, ეკრძალება წარმომადგენლის უფლებამოსილების განხორციელება სააპელაციო და საკასაციო ინსტანციების სასამართლოებში, თუმცა ეს არ გულისხმობს ნოტარიუსის მიერ კანონმდებლობის მოთხოვნათა დაცვით გაცემული მინდობილობის ბათილად ცნობას, როდესაც ის გაცემულია არაადვოკატი პირის მიმართ სამივე ინსტანციის სასამართლოში წარმომადგენლობითი უფლებამოსილების მინიჭებასთან დაკავშირებით. საკანონმდებლო ნორმიდან გამომდინარე, პირმა სააპელაციო/საკასაციო ინსტანციებში წარმომადგენლობისთვის უნდა წარმოადგინოს არა მხოლოდ მინდობილობა, არამედ უნდა დაადასტუროს მისი საქართველოს ადვოკატთა ასოციაციაში გაწევრიანების ფაქტიც. განსახილველ შემთხვევაში კი, სააპელაციო პალატის სხდომაზე გამოცხადებული, მოწინააღმდეგე მხარის წარმომადგენელი ორივე მოთხოვნას აკმაყოფილებდა. ის გარემოება კი, რომ მინდობილობა სხვა, არაადვოკატი პირის მიმართაც იყო გაცემული, მინდობილობის იურიდიულ ძალაზე გავლენას ვერ მოახდენს. ამდენად, დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანის წინაპირობები არ არსებობდა.
32. საკასაციო სასამართლო უსაფუძვლოდ მიიჩნევს შესაგებლის საქმიდან ამოღებაზე უარის თქმის თაობაზე საოქმო განჩინებებთან დაკავშირებით კასატორის არგუმენტებსაც, ვინაიდან შესაგებელი შედგენილია იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს მიერ დამტკიცებული ფორმის მიხედვით, ხელმოწერილია მ.ჩ–ძის უფლებამოსილი წარმომადგენლის მიერ და მისი საქმიდან ამოღების სამართლებრივი საფუძველი არ არსებობდა.
33. პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ მოსარჩელისთვის მოპასუხის მიერ გაწეული იურიდიული მომსახურების ხარჯის ანაზღაურების დაკისრებასთან დაკავშირებით კი, საკასაციო პალატა მიუთითებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლის მიხედვით, იმ მხარის მიერ გაღებული ხარჯების გადახდა, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, ეკისრება მეორე მხარეს, თუნდაც ეს მხარე გათავისუფლებული იყოს სახელმწიფო ბიუჯეტში სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან. იმავე კოდექსის 37-ე მუხლიდან გამომდინარე კი, ადვოკატისათვის გაწეული ხარჯები პროცესის ხარჯებს მიეკუთვნება. შესაბამისად, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის პირობებში არსებობდა მოპასუხისთვის მოსარჩელის მიერ იურიდიული მომსახურებისთვის გაწეული ხარჯის დაკისრების წინაპირობები. ამასთან, საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს კასატორის პრეტენზიას, რომ მხარემ იურიდიული მომსახურების შესახებ 2019 წლის 24 ივნისის ხელშეკრულება სასამართლოში გვიან წარადგინა, რაც ხსენებული მტკიცებულების საქმიდან ამოღებისა და საპროცესო ხარჯის ანაზღაურებაზე უარის თქმის საფუძველი უნდა გამხდარიყო. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ მოპასუხის მიერ წარდგენილ შესაგებელს ერთვოდა მ.ჩ–ძის მიერ გაცემული მინდობილობა, რომლის საფუძველზეც ხდებოდა მოპასუხის წარმომადგენლობა პირველი ინსტანციის სასამართლოში. შესაბამისად, მოპასუხემ დროულად წარადგინა მტკიცებულება, რაც მის მიერ წარმომადგენლის აყვანას ადასტურებდა. იურიდიული მომსახურების საფასურის ადვოკატისათვის ჩარიცხვის დამადასტურებელი ქვითრების წარუდგენლობა კი არ შეიძლება გახდეს საქმის განხილვასთან დაკავშირებით მხარის მიერ გაწეული ხარჯების ანაზღაურებაზე უარის თქმის საფუძველი, არამედ სასამართლომ ასეთ დროს გონივრულობის ფარგლებში უნდა განსაზღვროს ასანაზღაურებელი თანხის ოდენობა. სადავო შემთხვევის სირთულისა და წარმომადგენლების მიერ განხორციელებული სამართლებრივი ქმედებების გათვალისწინებით კი, პირველი ინსტანციის სასამართლომ ადვოკატისთვის ასანაზღაურებელი თანხის ოდენობა მართებულად განსაზღვრა.
34. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოცემულ საქმეზე მიღებული, სააპელაციო პალატის გასაჩივრებული განჩინება არის კანონიერი და დასაბუთებული და მისი გაუქმების საფუძვლები არ არსებობს. ამდენად, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 55-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად კი, ვინაიდან საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟი უნდა ჩაითვალოს სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ გადახდილად.
III სარეზოლუციო ნაწილი:საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 55-ე, 410-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა :
1. სს „ს.ბ–ის“ საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;
2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 9 ნოემბრის განჩინება;
3. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 26 ოქტომბრის საოქმო განჩინებები;
4. სს „ს.ბ–ის“ მიერ საკასაციო საჩივარზე სახელმწიფო ბაჟის სახით გადახდილი 8000 ლარი ჩაითვალოს სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ გადახდილად;
5. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.
თავმჯდომარე ა. წულაძე
მოსამართლეები: ლ. ქოჩიაშვილი
გ. მიქაუტაძე
