საქმე №ას-803-2022 6 ოქტომბერი, 2022 წელი,

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ეკატერინე გასიტაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ზურაბ ძლიერიშვილი,

ნინო ბაქაქური

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი – შპს "….. ---- …. ნ----ძე" (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – შპს "თ-----ა -" (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 21 აპრილის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – ზიანის ანაზღაურება

საკითხი, რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 2 აგვისტოს გადაწყვეტილებით შპს „… ---… ნ---ის“ (შემდეგში: მოსარჩელე, აპელანტი, კასატორი ან მყიდველი) სარჩელი შპს „თ----ა --“-ის (შემდეგში: მოპასუხე ან გამყიდველი) წინააღმდეგ ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნით დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ 7 500 აშშ დოლარისა და 3 331 ლარის გადახდა დაეკისრა, მოსარჩელის მოთხოვნა მოპასუხისათვის პირგასამტეხლოს - 125 000 აშშ დოლარის, მიუღებელი შემოსავლის - 4 428 723 აშშ დოლარის, 190 000 აშშ დოლარისა და 2 500 აშშ დოლარის დაკისრების თაობაზე არ დაკმაყოფილდა.

2. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 21 აპრილის განჩინებით მოსარჩელის სააპელაციო საჩივარი და მოპასუხის შეგებებული სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.

3. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი და სამართლებრივი გარემოებები:

3.1. მოსარჩელე და მოპასუხე კომპანიების დირექტორებს ე. ხ-ა და ი. ქ-ეს შორის, 2017 წლის 16 აგვისტოს, გაფორმდა მრავალსართულიანი საცხოვრებელი კორპუსების მშენებლობის შესახებ ურთიერთთანამშრომლობის მემორანდუმი, რომლის მიზანი მხარეთა შორის გრძელვადიანი, საქმიანი ურთიერთობის ჩამოყალიბება იყო;

3.2. მემორანდუმით მხარეთა შორის გასაფორმებელი ხელშეკრულების ძირითადი პირობები განისაზღვრა, მოპასუხე მოსარჩელეს საკუთრების უფლებით თავის საკუთრებაში არსებულ უძრავ ქონებას - მიწის ნაკვეთებს გადასცემდა (მიჰყიდდა). მოსარჩელე ამ მიწის ნაკვეთზე ააშენებდა შენობა-ნაგებობას, რომლის გარკვეულ ნაწილსაც, კერძოდ: 18.4%-ს, საცხოვრებელ/არასაცხოვრებელ ფართებს მოპასუხეს საკუთრებაში გადასცემდა. მხარეთა შეთანხმებით სამშენებლო პროექტი ქ. თბილისის მერიის არქიტექტურის სამსახურთან გონივრულ ვადაში, მაგრამ არა უგვიანეს 2018 წლის 1 მაისისა, უნდა ყოფილიყო შეთანხმებული. პროექტის შედგენისა და დამტკიცების ყველა ხარჯის გადახდა მოსარჩელეს ეკისრებოდა;

3.3. მშენებლობის მაქსიმალური ვადა მშენებლობის დაწყებიდან 8 წლით განისაზღვრა, ხოლო მიწის მესაკუთრეს მთლიან პროექტში მისი კუთვნილი წილი - 18,4% მშენებლობის დაწყებიდან არაუგვიანეს 6 წლის ვადაში უნდა გადასცემოდა;

3.4. მოსარჩელე და მოპასუხე კომპანიების დირექტორებს შორის 2018 წლის 12 მაისს შეთანხმება დაიდო. მხარეთა შეთანხმებით მიწის მესაკუთრეს ინვესტორისაგან გადაეცემოდა საგარანტიო თანხა 125 000 აშშ დოლარი, შემდეგი თანმიმდევრობით: 2018 წლის 14 მაისი - 62 500 აშშ დოლარი; გრგ-ს დამტკიცებიდან 10 სამუშაო დღეში - 62 500 აშშ დოლარი, მაგრამ არაუგვიანეს 2019 წლის 1 იანვრისა - 31 250 აშშ დოლარი;

3.5. ამავე შეთანხმებით, ვინაიდან მიწის მესაკუთრისაგან ინვესტორს უკან არ დაუბრუნდებოდა 125 000 აშშ დოლარი, მის ნაცვლად შპს-ს (გამყიდველს) დააკლდებოდა 2017 წლის 16 აგვისტოს მემორანდუმით განსაზღვრული გადასაცემი ფართები: 100 000 აშშ დოლარის ფარგლებში ფართები დაანგარიშდებოდა 400 დოლარზე; 25 000 აშშ დოლარის ფარგლებში ფართები დაანგარიშდებოდა 250 აშშ დოლარზე (თვითღირებულებით); შეთანხმების მე-3 პუნქტის თანახმად, ახალი შეთანხების მიხედვით, რაც დაკავშირებულია მიწის ნაკვეთზე მერიის მიერ 20 პროცენტიანი კოეფიციენტის გაუქმებასთან, მიწის მესაკუთრე და ინვესტორი შეთანხმდნენ შემდეგზე: მიწის ნაკვეთის სანაცვლოდ გადასაცემი ფართი 7 100 კვ.მ-ს შეადგენდა, აქედან: 3 000 კვ.მ წინა ზოლზე, რომელიც მესაკუთრეს მშენებლობის დაწყებიდან 3 კალენდარულ წელში გადაეცემოდა, 4 100 კვ.მ - უკანა ზოლზე;

3.6. მხარეთა შეთანხმებით, ქ. თბილისის მერიის არქიტექტურის სამსახურიდან ნებართვის გაცემის შემდეგ მოპასუხის საკუთრებაში არსებულ მიწის ნაკვეთზე მოსარჩელის მიერ მშენებლობის დაწყების ორი თვის დაგვიანების შემთხვევაში ან მოსარჩელის მიერ აღნიშნულ პროექტში მონაწილეობაზე უარის თქმის შემთხვევაში მემორანდუმით განსაზღვრული პირობა დარღვეულად ჩაითვლებოდა;

3.7. აღნიშნული შემთხვევის დადგომისას მოსარჩელე იღებდა პასუხისმგებლობას, ვალდებულების დარღვევისათვის მოპასუხის სასარგებლოდ უარი განეცხადებინა 2018 წლის 14 მაისის სასესხო ხელშეკრულების საფუძველზე სესხად გაცემულ 62 500 აშშ დოლარზე და მასთან დაკავშირებულ საპროცენტო სარგებელზე. აქედან გამომდინარე, მოსარჩელეს გაუუქმდებოდა თანხის მოთხოვნის უფლება 2018 წლის 14 მაისის სასესხო ხელშეკრულებით განსაზღვრული მსესხებლის მიმართ;

3.8. მოსარჩელე და მოპასუხე კომპანიების დირექტორებს შორის 2018 წლის 14 მაისს სანოტარო წესით გაფორმდა სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულება, რომლის თანახმად მოსარჩელემ თავისი კუთვნილი თანხა 62 500 აშშ დოლარი გადასცა მოპასუხეს, რაც ამ უკანასკნელმა მიიღო;

3.9. სესხის უზრუნველსაყოფად იპოთეკით დაიტვირთა მოპასუხე კომპანიის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონება - 2 000 კვ.მ არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი და მასზე არსებული შენობა-ნაგებობები N-, N-, მდებარე: ქ. თბილისი, ----- ქუჩა N-; სესხის დაბრუნების ვადად მხარეებმა 18 თვე - 2019 წლის 14 ოქტომბერი, ხოლო სარგებლის ოდენობად თვეში 5 პროცენტი განსაზღვრეს;

3.10. მოსარჩელე კომპანიის დირექტორსა და ჯ. ჩ-ას შორის 2017 წლის 10 აგვისტოს შუამავლობის ხელშეკრულება გაფორმდა. ხელშეკრულების საგანი შუამავლის მიერ შემკვეთისათვის საშუამავლო მომსახურების გაწევა იყო. მხარეთა შეთანხმებით შემკვეთისათვის (მოსარჩელისათვის) გასაწევი საშუამავლო მომსახურება მოიცავდა მხარეთა შორის უძრავი ქონების 2 000 კვ.მ (ს/კ ------) და 1 0716 კვ.მ (ს/კ ------) არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთებთან (მდებარე მისამართზე: ქ. თბილისი, ----- ქ. N-) დაკავშირებული გარიგების ჩამოყალიბებას, კერძოდ შუამავალი: - ერთმანეთთან დააკავშირებდა მხარეებს, მოსარჩელე სამშენებლო კომპანიას - და მიწის ნაკვეთის მესაკუთრე მოპასუხეს; - მონაწილეობას მიიღებდა სამშენებლო კომპანიასა და მიწის ნაკვეთის მესაკუთრეს შორის თანამშრომლობის შესახებ შეთანხმების მიღწევაში (რომელიც გაფორმდებოდა დოკუმენტური სახით), სადაც აისახებოდა მხარეთა შორის საქმიანობის წარმართვისას ასამოქმედებელი ძირითადი პირობები;

3.11. ხელშეკრულებით მხარეებმა განსაზღვრეს შუამავლობის საფასური, რომელიც გადასახდელების ჩათვლით შეადგენდა 190 000 აშშ დოლარის ეკვივალენტს ეროვნულ ვალუტაში, გადახდის დღისათვის არსებული ოფიციალური გაცვლითი კურსის მიხედვით;

3.12. მხარეთა შეთანხმებით საფასურის გადახდა წარმოებდა გრაფიკის მიხედვით: პირველი ეტაპი არაუგვიანეს 2018 წლის 31 დეკემბერი - 95 000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარში, ხოლო მეორე ეტაპი არაუგვიანეს 2019 წლის 30 ივნისი - 95 000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარში. მხარეთა შორის 2017 წლის 17 აგვისტოს გაფორმდა მიღება-ჩაბარების აქტი გაწეული საშუამავლო მომსახურების შესახებ, რომლის თანახმად, მოსარჩელემ აღიარა შუამავლის მხრიდან მასზე დაკისრებული საშუამავლო მომსახურების შესრულება ხელშეკრულების პირობების შესაბამისად და იკისრა თანხის გადახდის ვალდებულება ხელშეკრულებაში განსაზღვრული გრაფიკის მიხედვით;

3.13. მოსარჩელე კომპანიის დირექტორსა და შპს ,,….-… ჯ---ას“ დირექტორს ნ. ს-ის შორის 2017 წლის 25 სექტემბერს მომსახურების ხელშეკრულება გაფორმდა. ხელშეკრულების საგანი ქ. თბილისში, ---- ქ. N- (ს/კ -----; -----) მიწის ნაკვეთებზე განაშენიანების რეგულირების გეგმის შექმნა იყო. მხარეთა შეთანხმებით მომსახურების ღირებულება 10 000 აშშ დოლარს შეადგენდა. განაშენიანების რეგულირების გეგმის შექმნის მიზნით 2017 წლის 18 ნოემბერს შპს ,,… …. ჯ----ს“ დირექტორზე ნ. ს-ზე (არქიტექტორი) მოპასუხე კომპანიამ მინდობილობა გასცა. ვალდებულების შესრულების მიზნით შპს ,,… …. ჯ----ას“ უფლებამოსილმა პირმა ნ. ს-მა მოამზადა და, 27.09.2017წ. ---- განცხადებით, შესაბამისი დოკუმენტაცია წარუდგინა თბილისის მერიის არქიტექტურის სამსახურს, განაშენიანების რეგულირების გეგმის გეგმარებითი დავალების დამტკიცების მიზნით (გრგ-ს დამტკიცების პირველი ეტაპი). გრგ-ს დამტკიცების პირველი ეტაპის დასრულების მიზნით, თბილისის მერიის არქიტექტურის სამსახურის 16.11.2017წ. N---- შუალედური გადაწყვეტილებით დამატებით შესასრულებელი რამდენიმე დავალება განისაზღვრა;

3.14. სსიპ ქ. თბილისის მერიის არქიტექტურის სამსახურის 2017 წლის 16 ნოემბრის N ----- გადაწყვეტილებით მითითებები მიეცა მოსარჩელის უფლებამოსილ პირს, რომ განემარტა იგეგმებოდა თუ არა საპროექტო ტერიტორიის გამიჯვნა, ასევე წარმოდგენილი უნდა ყოფილიყო გამწვანების დენდროლოგიური სქემა და განესაზღვრა ვადა,გაცნობიდან 20 დღის განმავლობაში წარედგინა შესაბამისი დოკუმენტაცია, რაც დაადასტურებდა დავალების შესრულებას;

3.15. 2017 წლის 11 ნოემბრის განკარგულებას მოსარჩელე და მისი წარმომადგენელი 2018 წლის 27 თებერვალს გაეცნენ;

3.16. მოსარჩელემ ხარვეზი ვერ გამოასწორა. არქიტექტურის სამსახურის 2018 წლის 8 მაისის N ----- გადაწყვეტილებით, რომელსაც მოსარჩელე 10 დღიანი დაგვიანებით, 2018 წლის 18 მაისს გაეცნო და, ასევე, ურბანული განვითარების საქალაქო სამსახურის 2018 წლის 8 მაისის წერილით მოსარჩელეს კვლავ დაუდგინდა ხარვეზი, რომლის თანახმად, შესაბამის სამსახურში წარდგენილი დოკუმენტაცია არ შეიცავდა დასაბუთებას, რომლითაც მიზანშეწონილად ჩაითვლებოდა მოპასუხის საკუთრებაში არსებული ტერიტორიის განაშენიანების შესაძლებლობა და სამრეწველო ზონის, საზოგადოებრივად საქმიან ზონად და საცხოვრებელ ზონად ცვლილების საჭიროება;

3.17. აღნიშნულის გათვალისწინებით ურბანული დაგეგმარების საქალაქო სამსახურის მიერ დადგინდა ხარვეზი და მოსარჩელის წარმომადგენელს, წინასაპროექტო კვლევის, რაც მოიცავს ფიზიკური გარემოს კვლევას, საინჟინრო ინფრასტრუქტურის, ქალაქმშენებლობის, დოკუმენტურ კვლევას, ტექნიკურ-ეკონომიკური დასაბუთებისა და სხვა კრიტერიუმების შესაბამისად ხარვეზის შემავსებელი დამადასტურებელი დოკუმენტაციის 20 დღის ვადაში წარდგენა დაევალა;

3.18. 03.07.2018 წ. N----- გადაწყვეტილებით 27.09.2017წ. ----- განცხადება დატოვებული იქნა განუხილველად ადმინისტრაციული ორგანოს იმ განმარტებით (რეგულირების ცვლილება), რომ ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს 2018 წლის 16 იანვრის N----დადგენილებით დამტკიცებული „ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის ურბანული განვითარების საქალაქო სამსახურის დებულების“ თანახმად, მოთხოვნის განხილვაზე პასუხისმგებელ სუბიექტს წარმოადგენდა უკვე არა თბილისის მერიის არქიტექტურის სამსახური, არამედ ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის ურბანული განვითარების საქალაქო სამსახური და შესაბამისად დოკუმენტაცია არქიტექტორს უნდა წარედგინა უკვე ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის ურბანული განვითარების საქალაქო სამსახურის ოფიციალურ პორტალზე Urban.tbilisi.gov.ge. გადაწყვეტილებას ერთვოდა ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის ურბანული განვითარების საქალაქო სამსახურის პასუხი, რომლის მიხედვითაც განცხადებას დამატებით უნდა დართვოდა რიგი დოკუმენტაცია, მათ შორის სატრანსპორტო და დენდროლოგიური კვლევის შესახებ დასკვნები;

3.19. ქ. თბილისის არქიტექტურის სამსახურმა და ურბანული დაგეგმარების სამსახურმა 2018 წლის 3 ივლისის წერილებით მოპასუხის წარმომადგენელს აცნობა და შეახსენა, რომ ჯერ კიდევ 2018 წლის 8 მაისის ქ. თბილისის მერიის არქიტექტურის სამსახურისა და ურბანული დაგეგმარების სამსახურის მიერ მოსარჩელეს დაუდგინდა სხვადასხვა ტიპის ხარვეზი და შესაბამისმა უწყებამ ცალსახად მიუთითა, რომ 2018 წლის 3 ივლისის მდგომარეობით 8 მაისის მიწერილობით დათარიღებული ხარვეზები ჯერ კიდევ არ იყო გამოსწორებული და ასევე არ იყო წარდგენილი წინასაპროექტო კვლევასთან დაკავშირებით საგზაო მოძრაობის ორგანიზების სქემა, რაც, სხვა ხარვეზებთან ერთად, ერთ-ერთ ხარვეზს წარმოადგენდა;

3.20. ქ. თბილისის მერიის ტრანსპორტის საქალაქო სამსახურის 2018 წლის 6 ივლისის წერილის მიხედვით განაშენიანების რეგულირების გეგმის დამტკიცებისას წინასაპროექტო კვლევა უნდა შეიცავდეს საგზაო მოძრაობის ორგანიზების სქემას, საკვლევი ტერიტორიის სატრანსპორტო საგზაო ინფრასტრუქტურის დატანით საპროექტო გადაწყვეტის ზეგავლენის შეფასებას არსებულ საკვლევ საგზაო ინფრასტრუქტურაზე. მოსარჩელემ შპს ,,… … ჯ----ას“ ხელშეკრულებით განსაზღვრული მომსახურების ღირებულების ნაწილი 7 500 აშშ დოლარი გადაუხადა და 2 500 აშშ დოლარი გადასახდელი დარჩა;

3.21. მოსარჩელე კომპანიამ, ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის ურბანული განვითარების საქალაქო სამსახურის მითითების საფუძველზე, შპს ,,… .. …“-სთან, 2018 წლის 9 აგვისტოს, სატრანსპორტო კვლევის დასკვნის მომზადების მიზნით, ხელშეკრულება გააფორმა. ხელშეკრულების ღირებულება 32 000 ლარით განისაზღვრა, საიდანაც მოსარჩელემ 16 000 ლარი გადაიხადა;

3.22. ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის ურბანული განვითარების საქალაქო სამსახურის მითითების საფუძველზე, დენდროლოგიური დასკვნის მომზადების მიზნით, მოსარჩელემ საქართველოს ეროვნულ ბოტანიკურ ბაღთან ხელშეკრულება გააფორმა, რისთვისაც 3 331 ლარი გადაიხადა;

3.23. მოპასუხე კომპანიის უფლებამოსილმა პირმა ნ.ს-მა, 2018 წლის 8 სექტემბერს, N-----განცხადებით ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის ურბანული განვითარების საქალაქო სამსახურს, ოფიციალური პორტალის Urban.tbilisi.gov.ge.-ს გამოყენებით, მიმართა და ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის ურბანული განვითარების საქალაქო სამსახურის მიერ მოთხოვნილი დოკუმენტაცია წარუდგინა;

3.24. ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის ურბანული განვითარების საქალაქო სამსახურის 17.10.2018 წ. N ----- წერილით არქიტექტორს ეცნობა, რომ ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის ურბანული განვითარების საქალაქო სამსახურში 2018 წლის 28 სექტემბერს წარმოდგენილ N ---- განცხადებასთან დაკავშირებით ადმინისტრაციულ ორგანოს ესაჭიროებოდა კანონმდებლობით გათვალისწინებულზე მეტი ვადა და შესაბამისად საკითხის განხილვის ვადა 08.11.2018 წ-მდე გაგრძელდა;

3.25. მოპასუხე კომპანიის უფლებამოსილმა პირმა ი. ქ-ემ, 2018 წლის 3 სექტემბერს, მოსარჩელეს წერილობით აცნობა 2018 წლის 12 მაისის შეთანხმებისა და 2018 წლის 14 მაისის სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ. ამავე წერილით მოპასუხემ მოსარჩელეს მიწის ნაკვეთთან და პროექტთან დაკავშირებული ყველა ღონისძიებისა და მათი დაფინანსების შეჩერება მოსთხოვა. ამასთან, სამშენებლო პროექტთან დაკავშირებით გაწეული ოფიციალური ხარჯების დაბრუნებაზე მზაობა გამოთქვა;

3.26. მოპასუხე კომპანიის უფლებამოსილმა პირმა ი.ქ-ემ, 2018 წლის 4 სექტემბერს, მოსარჩელეს დამატებით წერილობით მიმართა და ხელშეკრულებების შეწყვეტის საფუძვლად მიუთითა, რომ სამშენებლო პროექტთან დაკავშირებული დოკუმენტაციის მომზადება ძალიან გაჭიანურდა, რაც მომავალში კიდევ უფრო გააჭიანურებდა ასევე მშენებლობის დაწყებასაც, რის გამოც მათ თანამშრომლობის გაგრძელების ინტერესი აღარ ჰქონდათ. აღნიშნული წერილით, მოპასუხემ კიდევ ერთხელ მოსთხოვა მოსარჩელეს მიწის ნაკვეთთან და პროექტთან დაკავშირებული ყველა შემდგომი ღონისძიებისა და მათი დაფინანსების შეჩერება;

3.27. 2018 წლის 6 სექტემბრის სანოტარო აქტით გაუქმდა 2017 წლის 18 ნოემბრის მინდობილობა, რომლითაც ნ. ს-ლს მოპასუხის წარმომადგენლობითი უფლებამოსილება ჰქონდა მინიჭებული; მინდობილობის გაუქმების შემდეგ, ნ. ს-მა და მოსარჩელის უფლებამოსილმა პირმა ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის ურბანული განვითარების სამოქალაქო სამსახურს მიმართეს და N----განცხადების საფუძველზე დაწყებული ადმინისტრაციული წარმოების შეწყვეტა მოითხოვეს;

3.28. სააპელაციო სასამართლომ პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი გარემოება გაიზიარა და არ დაეთანხმა მოპასუხის მოსაზრებას იმის თაობაზე, რომ 2017 წლის 16 აგვისტოს დადებული ხელშეკრულება ბათილია, რადგანაც მას ხელს არაუფლებამოსილი პირი აწერდა;

3.29. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში: სსკ) 103-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, გარიგება შეიძლება დაიდოს წარმომადგენლის მეშვეობითაც. წარმომადგენლის უფლებამოსილება ან კანონიდან გამომდინარეობს, ან წარმოიშობა დავალების (მინდობილობის) საფუძველზე. სამეწარმეო სუბიექტებს შორის დადებული გარიგებების დროს, წარმომადგენლობითი უფლებამოსილება კანონის საფუძველზე დირექტორებს აქვთ;

3.30. განსახილველ შემთხვევაში 2017 წლის 16 აგვისტოს ხელშეკრულებას მოპასუხის მხრიდან ხელს აწერდა კომპანიის დირექტორი ი. ქ-ძე, რომელიც იმავდროულად საზოგადოების დამფუძნებელი პარტნიორია 42%-იანი წილის უფლებით;

3.31. მეწარმეთა და არასამეწარმეო (არაკომერციული) იურიდიულ პირთა რეესტრის ამონაწერის მიხედვით, მოპასუხე კომპანია 15.08.2007 წლიდან რეგისტრირებულია სამეწარმეო რეესტრში (ს/კ ----). საზოგადოების დამფუძნებელი პარტნიორები ი. ქ-ძე (42%) და თ. უ-ძე (58%) არიან; ამონაწერით ასევე დასტურდება ი. ქ-ის წარმომადგენლობასა და ხელმძღვანელობაზე უფლებამოსილების შეზღუდვის ფაქტი, შეზღუდვის საფუძვლად მითითებულია მოპასუხე კომპანიის წესდების მე-6 მუხლის მე-4 პუნქტი, რომლის თანახმად, დირექტორი პარტნიორთა კრების თანხმობით ახორციელებს ისეთ უფლებამოსილებებს, როგორიცაა უძრავი ქონების შეძენა, გასხვისება, ვალდებულებით დატვირთვა და სხვა. განსახილველ შემთხვევაში, მოპასუხე ხელშეკრულების ბათილობას სწორედ ი. ქ-ის უფლებამოსილების საკითხს უკავშირებდა და განმარტავდა, რომ დირექტორს პარტნიორთა კრების (როგორც კომპანიის მმართველობის უმაღლესი ორგანოს) გადაწყვეტილებისა და თანხმობის გარეშე არ ჰქონდა უფლებამოსილება 2017 წლის 16 აგვისტოს ურთიერთთანამშრომლობის მემორანდუმისათვის ხელი მოეწერა, რაც მოსარჩელისათვის ცნობილი იყო. მოპასუხე თვლიდა, რომ ვინაიდან ი. ქ-ეს ხელშეკრულების დადების დროისათვის პარტნიორთა კრების თანხმობა არ ჰქონდა, აღნიშნული ფაქტი გარიგების ბათილობის საფუძველი იყო;

3.32. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ მოპასუხის ეს მოსაზრება ნამდვილიც რომ ყოფილიყო, ეს გარემოება სსკ-ის 111-ე მუხლის თანახმად, ხელშეკრულების ბათილად ცნობის საფუძველი ვერ გახდებოდა. მოწმე თ. უ-ის ჩვენებიდან სასამართლომ ვერ გამოიტანა საქმისათვის არსებითი გარემოების - პარტნიორთა თანხმობის გარეშე ხელშეკრულების დადების - შესახებ დასკვნა. აღნიშნულის საწინააღმდეგოდ მოწმემ მიუთითა, რომ არ შეწინააღმდეგებია გარიგების დადებას და განაცხადა, რომ დირექტორს ამის უფლება ჰქონდა; დირექტორი ესწრებოდა, მხარეთა როგორც თავდაპირველ შეთანხმებას, რასაც შედეგად მოჰყვა 2017 წლის 16 აგვისტოს წინარე ხელშეკრულების გაფორმება, ისე - 2018 წლის 12 და 14 მაისის შეხვედრებს, რა დროსაც ხელშეკრულებაში ცვლილებები და დამატებები, ამავე თარიღების წერილობითი აქტებით, შევიდა. მოპასუხე კომპანიის დირექტორისავე თანხმობით გაიცა მინდობილობა არქიტექტორზე - ნ.ს-ზე ხელშეკრულებიდან გამომდინარე საპროექტო დოკუმენტაციის მომზადებასთან დაკავშირებით. მართალია, მან განაცხადა, რომ მისთვის ცნობილი არ იყო სადავო ხელშეკრულების არსებობის შესახებ 2018 წლის აგვისტოს ბოლომდე, მაგრამ დაადასტურა, რომ ხელშეკრულების დადების მომენტიდანვე მისთვის ცნობილი იყო ხელშეკრულების მიზანი - მშენებლობის განხორციელება, ხოლო ხელშეკრულების არსებობის შესახებ გაიგო მაშინ, როცა „მისთვის უცნობი ხელშეკრულების“ შესრულების ვადები „გაიწელა“, თუმცა მითითებულ თარიღამდე (2018 წლის აგვისტოს ბოლო) მოსარჩელისაგან ითხოვდა ამ „მისთვის უცნობი ხელშეკრულების“ პირობების შესრულებას, რა მიზნითაც ჩართული იყო მოსარჩელის მიერ საპროექტო დოკუმენტაციის მომზადების პროცესში, ასევე, მონაწილეობდა მხარეთა შეხვედრებში მოსარჩელის ოფისში, მათ შორის არქიტექტორის თანდასწრებით, არქიტექტორთან და მოსარჩელესთან ერთად ესწრებოდა შეხვედრას თბილისის მერიაში ხელშეკრულების საგანთან დაკავშირებით და ა.შ. მისთვის ცნობილი იყო იმ გარემოების შესახებ, რომ 2018 წლის 14 მაისს მოსარჩელემ მოპასუხეს, სესხის სახით, გადასცა 2018 წლის 14 მაისის შეთანხმებით (ცვლილება შევიდა ხელშეკრულებაში) განსაზღვრული საგარანტიო თანხის პირველი ნაწილი - 62 500 აშშ დოლარი და ბოლოს მას პრეტენზია არ გამოუთქვამს ი. ქ-ის, არც როგორც დირექტორის და არც როგორც პარტნიორის მიმართ სადავო გარიგების დადებასთან დაკავშირებით;

3.33. მოსარჩელის წარმომადგენლის კითხვაზე - ,,რა რეაქცია ჰქონდა მას შემდეგ რაც გაიგო, რომ მოპასუხე კომპანიის დირექტორმა ი. ქ-ემ მისი სავალდებულო თანხმობის გარეშე დადო წინარე ნასყიდობის ხელშეკრულება“ მოწმე თ. უ-ემ აღნიშნა: „რა რეაქცია უნდა მქონოდა,“ „დავსხედით და განვიხილეთ ჰქონდა თუ არა აზრი გაგრძელებას.“ თ. უ-ის მიერ მიცემულ ჩვენებას, იმასთან დაკავშირებით, რომ თითქოს იგი თითქმის არ ესწრებოდა არანაირ შეხვედრას, რითიც ხაზს უსვამდა იმას, რომ არ იცოდა მემორანდუმის არსებობა, აქარწყლებს მოსარჩელე მხარის მოწმეთა ჩვენებები. კერძოდ, ჯ. ჩ-ამ დაადასტურა, რომ თ. უ-ეც და ი. ქ-ეც აქტიურად მონაწილეობდნენ აღნიშნული პროექტის განხორციელებაში, კერძოდ: სხვადასხვა ტიპის დოკუმენტაციის შეგროვებაში (ნახაზები, ეკოლოგიური საბუთები და ა.შ.). მოსარჩელის წარმომადგენლის კითხვაზე ,,ესწრებოდა თუ არა თ. უ-ძე საუბრებს, სამშენებლო საპროექტო დოკუმენტაციის, კერძოდ მისი დამტკიცების შესახებ აზრების გამოთქმას, ამასთან დაკავშირებით, გადაწყვეტილებაზე მსჯელობას არქიტექტურის სამსახურის პოზიციებთან დაკავშირებით და ა.შ.“- მოწმემ უპასუხა, რომ ისინი მის გარეშე არსად დადიოდნენ. ასევე დაადასტურა, რომ ი. ქ-ძე და თ. უ-ძე ესწრებოდნენ განფასებას, წინასწარ ხარჯთაღრიცხვას და ა.შ. მოწმემ ასევე დაადასტურა, რომ კომუნიკაცია მუდმივად მიდიოდა და ყოველთვის მიმდინარეობდა პროექტის დამტკიცების ყველა ეტაპის განხილვა, სადაც ჩართული იყო თ. უ-ძე;

3.34. სამშენებლო-საპროექტო დოკუმენტაციის მომზადების პროცესში თ. უ-ის აქტიური მონაწილეობა დაადასტურა, აგრეთვე, მოწმის სახით დაკითხულმა ნ. ს-მა, რომელიც სამშენებლო-საპროექტო დოკუმენტაციის მომზადებაში მონაწილეობდა;

3.35. სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოპასუხე კომპანიის 58%-იანმა წილის მესაკუთრემ თ. უ-ემ არათუ მოიწონა შემდეგში კომპანიის დირექტორის მიერ დადებული ხელშეკრულება, არამედ ხელშეკრულების (მემორანდუმის) გაფორმების დროისათვისაც ცნობილი იყო მისთვის აღნიშნულის თაობაზე და ნება ხელშეკრულების დადებაზე გამოხატული ჰქონდა;

3.36. სასამართლომ სსკ-ის 111-ე მუხლზე მითითებით განმარტა, რომ თუ პირი წარმომადგენლობითი უფლებამოსილების გარეშე სხვისი სახელით დებს ხელშეკრულებას, ამ ხელშეკრულების ნამდვილობა დამოკიდებულია წარმოდგენილი პირის თანხმობაზე;

3.37. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ მოპასუხე თანახმა იყო ხელშეკრულებაში მითითებულ პირობებზე, ამას ადასტურებდა მისი მხრიდან მინდობილობის გაცემა, სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების დადება, ხოლო მოსარჩელის მხრიდან მშენებლობის ნებართვის მიღების მიზნით, გარკვეული მოქმედებების განხორციელების ფაქტი. გარიგების მოწონების შემთხვევაში კი წარმოდგენილი პირისთვის წარმოიშობა ისეთივე შედეგები, როგორსაც ადგილი აქვს წარმომადგენლობითი უფლებამოსილების შემთხვევაში. ე.ი. მას შემდეგ, რაც მოპასუხე კომპანიის დირექტორის ი. ქ-ის მიერ დადებული გარიგება მოიწონა, ეს გარიგება ნამდვილია მისი დადების მომენტიდან და იგი (შპს)პასუხისმგებელია ამ გარიგებით ნაკისრი ვალდებულების შესრულებაზე. მოწონების არსებობის დასტურია მოწმე თ. უ-ის ჩვენებაში ასახული პოზიცია, რის გამოც სააპელაციო სასამართლომ მოპასუხის მოსაზრება ხელშეკრულების ბათილობის თაობაზე დაუსაბუთებლად მიიჩნია;

3.38. საქმეში წარდგენილი წერილობითი მტკიცებულებებისა და მხარეთა ახსნა-განმარტებების ურთიერთშეჯერების საფუძველზე, სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ მხარეთა შორის 2017 წლის 16 აგვისტოს გაფორმებული ხელშეკრულება წარმოადგენდა წინარე ნასყიდობის ხელშეკრულებას, ხოლო 2018 წლის 12 მაისისა და 14 მაისის ხელშეკრულებები განიხილება 2017 წლის 16 აგვისტოს წინარე ნასყიდობის ხელშეკრულების შემადგენელ ხელშეკრულებად, გარდა ამისა, მითითებული ხელშეკრულებები წარმოადგენდა 2017 წლის 16 დეკემბერს მხარეთა შორის გაფორმებული წინარე ნასყიდობის ხელშეკრულების დამატებას. სააპელაციო სასამართლოს დასკვნა წინარე ნასყიდობის ხელშეკრულებისა და დამატებითი შეთანხმებების შინაარსს, მხარეთა პასუხისმგებლობის ფარგლებს, მშენებლობის განხორციელებისათვის ჩასატარებელი სამუშაოების სახესა და ხელშეკრულებების თარიღს დაეფუძნა;

3.39. სასამართლომ ყურადღება მიაქცია 16.08.2017 წ. დადებულ გარიგების საგანს, რომლის თანახმადაც მოპასუხეს მოსარჩელისათვის საკუთრების უფლებით მიწის ნაკვეთი უნდა გადაეცა, რომელიც (მოსარჩელე) ამ მიწის ნაკვეთზე ააშენებდა შენობა-ნაგებობას, რომლის გარკვეულ ნაწილსაც, კერძოდ 18.4%-ს, საცხოვრებელ/არასაცხოვრებელ ფართებს მოპასუხეს საკუთრებაში გადასცემდა (მიჰყიდდა). მხარეთა შეთანხმებით სამშენებლო პროექტი ქ. თბილისის მერიის არქიტექტურის სამსახურთან შეთანხმებულ გონივრულ ვადაში, მაგრამ არა უგვიანეს 2018 წლის 1 მაისისა, უნდა მომზადებულიყო. პროექტის შედგენისა და დამტკიცების ყველა ხარჯის გადახდა მოსარჩელეს ეკისრებოდა; მშენებლობის მაქსიმალური ვადა, მშენებლობის დაწყებიდან 8 წელი, განისაზღვრა, ხოლო მიწის მესაკუთრეს მთლიან პროექტში მისი კუთვნილი წილი 18,4%, მშენებლობის დაწყებიდან არაუგვიანეს 6 წლისა უნდა გადასცემოდა;

3.40. სასამართლოს შეფასებით, ზემოხსენებულ პირობებში, შეუძლებელი იქნებოდა ნასყიდობის ხელშეკრულების გაფორმება სრულყოფილი ფორმით, რადგან სამშენებლო სამუშაოების განხორციელება დამოკიდებული იყო ქ. თბილისის მერიის არქიტექტურის სამსახურიდან სამშენებლო პროექტის მოპოვებაზე, მშენებლობის საერთო მოცულობის გათვალისწინებით, რაზედაც მხარეები შეთანხმდნენ, რის გამოც 2017 წლის 16 აგვისტოს ხელშეკრულება წარმოადგენდა წინარე ნასყიდობის ხელშეკრულებას, რომლითაც მხარეებმა ნათლად განსაზღვრეს, თუ რა არსებითი პირობებით აპირებდნენ ისინი მომავალში ძირითადი ხელშეკრულების დადებას;

3.41. სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა იმ ფაქტზე, რომ 2018 წლის 12 მაისს, სამშენებლო დოკუმენტაციის მომზადებისა და შეთანხმების ვადის (2018 წლის 1 მაისი) ამოწურვის შემდეგ, ე. ხ-სა და მოპასუხე კომპანიის დირექტორ ი. ქ-ეს შორის გაფორმდა შეთანხმება, რომელიც ითვალისწინებდა მიწის მესაკუთრისათვის ინვესტორისაგან საგარანტიო თანხის 125 000 აშშ დოლარის გადაცემას, შემდეგი თანმიმდევრობით: 2018 წლის 14 მაისი - 62 500 აშშ დოლარი; გრგ-ს დამტკიცებიდან 10 სამუშაო დღეში - 62 500 აშშ დოლარი, მაგრამ არაუგვიანეს 2019 წლის 1 იანვრისა - 31 250 აშშ დოლარი;

3.42. ამავე შეთანხმებით მხარეებმა განსაზღვრეს მიწის ნაკვეთის სანაცვლოდ გადასაცემი ფართის ოდენობა, რომელიც შეადგენდა 7100 კვ.მ-ს, რომლის გადაცემის შემდეგ შეწყდებოდა შპს-ებს შორის არსებული სესხის ხელშეკრულება (125 000 აშშ დოლარი) და შპს-ს თანხა მიწის ნაკვეთის ნასყიდობის საფუძვლით გადაეცემოდა;

3.43. ზემოხსენებულიდან გამომდინარე, სასამართლომ არ გაიზიარა მოპასუხის განმარტება, რომ ვინაიდან შეთანხებაზე ხელს აწერდა ე. ხ-ი, როგორც ფიზიკური პირი, და არა მოსარჩელე კომპანიის წარმომადგენელი, ეს მიუთითებდა სხვა სახელშეკრულებო ურთიერთობის ფარგლებში გამოხატულ ნებაზე, რადგან თავად შეთანხების შინაარსი ცხადყოფდა მოსარჩელე კომპანიის წარმომადგენლობის ფარგლებში გამოხატულ ნებას. მითითებულ ნაწილში საგულისხმოა თავად მოსარჩელე მხარის განმარტება, რომ ეს ტექნიკური ხარვეზი იყო და 2018 წლის 12 მაისის შეთანხმება მიმართული იყო არა ფიზიკური პირის - ე. ხ-ის, არამედ მოსარჩელის უფლება-მოვალეობების განსაზღვრისაკენ. მხარეთა შორის, 2018 წლის 14 მაისს კვლავ დაიდო შეთანხმება სესხის თანხის საგარანტიოდ გამოყენების შესახებ. ამავე შეთანხმების საფუძველზე მხარეებმა განსაზღვრეს, რომ ქ. თბილისის მერიის არქიტექტურის სამსახურიდან ნებართვის გაცემის შემდეგ მოპასუხის საკუთრებაში არსებულ მიწის ნაკვეთზე მოსარჩელის მიერ მშენებლობის დაწყების ორი თვის დაგვიანების შემთხვევაში მემორანდუმით განსაზღვრული პირობა დარღვეულად ჩაითვლებოდა;

3.44. მხარეთა შორის დადებული სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების საფუძველზე მოსარჩელემ თავისი კუთვნილი თანხა 62 500 აშშ დოლარი გადასცა, ხოლო მოპასუხემ აღნიშნული თანხა სესხად მიიღო. მითითებული სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულებით განსაზღვრული სესხის ოდენობა იდენტურია, 2018 წლის 12 მაისს, სამშენებლო დოკუმენტაციის მომზადებისა და შეთანხმების ვადის (2018 წლის 1 მაისი) ამოწურვის შემდეგ, ე. ხ-ისა და მოპასუხე კომპანიის დირექტორს ი. ქ-ეს შორის გაფორმებული შეთანხმებით განსაზღვრული თანხისა, რომელიც ითვალისწინებდა მიწის მესაკუთრისათვის ინვესტორისაგან საგარანტიო თანხის 125 000 აშშ დოლარის გადაცემას, შემდეგი თანმიმდევრობით: 2018 წლის 14 მაისი - 62 500 აშშ დოლარი; მითითებული ხელშეკრულებების შინაარსი და ფაქტობრივი გარემოებების ანალიზი ცხადყოფს, რომ 2018 წლის 12 მაისისა და 14 მაისის ხელშეკრულებები წარმოადგენს 2017 წლის 16 დეკემბერს მხარეთა შორის გაფორმებული წინარე ნასყიდობის ხელშეკრულების დამატებას. ამ დასკვნის საფუძველს იძლევა წინარე ნასყიდობის ხელშეკრულებისა და მითითებული ხელშეკრულებების თარიღი და იმავდროულად, პასუხისმგებლობის ფარგლები, მშენებლობის განხორციელებისათვის ჩასატარებელი სამუშაოების სახე, ხელშეკრულებების თარიღი. კერძოდ, სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ მხარეთა შორის 2018 წლის 12 მაისის შეთანხმება გაფორმებული იყო სამშენებლო-საპროექტო დოკუმენტაციის ვადის ამოწურვის შემდეგ, ხოლო 2018 წლის 14 მაისის შეთანხმების შინაარსის ნაწილი 2018 წლის 12 მაისის შეთანხმების იდენტურია.

4. სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა, რომ 2018 წლის 1 მაისიდან მოპასუხის მიერ კონტრაქტორ კომპანიასთან გაფორმებული შეთანხმებები ერთგვარად წარმოადგენდა მხარის მცდელობას, 16.08.2017 წ. გაფორმებულ ხელშეკრულებაში შეეტანა საპროექტო დოკუმენტაციის შედგენის თარიღთან დაკავშირებული ცვლილებები. აღნიშნული დადასტურებული იქნა მოწმე რ. მ-ის ჩვენებითაც, რომელიც ჩართული იყო იმ მოლაპარაკებების პროცესში, რომელიც ეხებოდა ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვადის ცვლილებას. გარკვეულ სახელშეკრულებო პერიოდზე მიღწეულ იქნა კიდეც შეთანხება, თუმცა, საშეღავათო პერიოდის დასრულების შემდგომ მოსარჩელემ ვერ უზრუნველყო არათუ მშენებლობის ნებართვის მიღება, არამედ -განაშენიანების რეგულირების გეგმის შეთანხმებაც კი, რის შემდეგაც მოპასუხე კომპანიამ ხელშეკრულება შეწყვიტა. შეცვლილი გარემოებებისადმი ხელშეკრულების პირობების მისადაგების შეუძლებლობის საფუძვლით ხელშეკრულების შეწყვეტის შემთხვევაში, ხელშეკრულების შეწყვეტის ინიციატორი მხარე მხოლოდ მაშინ თავისუფლდება ხელშეკრულების შეწყვეტით მიყენებული ზიანის ანაზღაურებისაგან, როდესაც არსებობდა შეცვლილი გარემოებებისადმი ხელშეკრულების პირობების მისადაგების ფაქტობრივი საფუძვლები, მხარე შეეცადა შეცვლილი გარემოებებისადმი ხელშეკრულების პირობების მისადაგებას, თუმცა, შეთანხმება ვერ იქნა მიღწეული;

4.1. სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ აღნიშნული მსჯელობის სამართლებრივ საფუძველს სსკ-ის 394.1-ე მუხლისა /მოვალის მიერ ვალდებულების დარღვევისას კრედიტორს შეუძლია მოითხოვოს ამით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება. ეს წესი არ მოქმედებს მაშინ, როცა მოვალეს არ ეკისრება პასუხისმგებლობა ვალდებულების დარღვევისათვის/ და 398.2-ე მუხლის /მხარეები ჯერ უნდა შეეცადნონ, რომ ხელშეკრულება მიუსადაგონ შეცვლილ გარემოებებს. თუკი შეუძლებელია ხელშეკრულების მისადაგება შეცვლილი გარემოებებისადმი ან მეორე მხარე ამას არ ეთანხმება, მაშინ მხარეს, რომლის ინტერესებიც დაირღვა, შეუძლია უარი თქვას ხელშეკრულებაზე/, ერთობლივი სამართლებრივი ანალიზი იძლევა;

4.2. განსახილველ საქმეში მოპასუხემ დაადასტურა ხელშეკრულების დადების შემდეგ გარემოებების შეცვლა, რომელიც განაპირობებდა ხელშეკრულებით გათვალისწინებული უფლება-მოვალეობების განხორციელების შეუძლებლობას და შესაბამისად, სახეზე იყო ხელშეკრულების შეწყვეტის გარდაუვალობა შეცვლილი გარემოებების საფუძვლით, რაც ხელშეკრულების შეწყვეტის ინიციატორ მხარეს ზიანის ანაზღაურების ვალდებულებისაგან ათავისუფლებდა. ამდენად, არ არსებობდა მიუღებელი შემოსავლისა (4 428 723 აშშ დოლარის) და პირგასამტეხლოს (125 000 აშშ დოლარის) ნაწილში სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილების მატერიალურ-სამართლებრივი საფუძვლები;

4.3. სააპელაციო სასამართლომ სსკ-ის 352.1-ე მუხლზე მითითებით განმარტა, რომ თუ ხელშეკრულების ერთ-ერთი მხარე 405-ე მუხლით გათვალისწინებული პირობების არსებობისას უარს იტყვის ხელშეკრულებაზე, მაშინ მიღებული შესრულება და სარგებელი მხარეებს უბრუნდებათ (ნატურით დაბრუნება);

4.4. განსახილველ შემთხვევაში დადგენილია, რომ მოსარჩელე კომპანიის დირექტორს ე. ხ-სა და შპს ,,...-... ჯ----იას“ დირექტორს ნ. ს-ის შორის 2017 წლის 25 სექტემბერს გაფორმდა მომსახურების ხელშეკრულება. ხელშეკრულების საგანს წარმოადგენდა ქ. თბილისში, ---- ქ. N--- (ს/კ N------; -----) მიწის ნაკვეთებზე განაშენიანების რეგულირების გეგმის შექმნა. მხარეთა შეთანხმებით მომსახურების ღირებულება შეადგენდა 10 000 აშშ დოლარს. მოსარჩელის მიერ შპს ,,... --- ჯ---ია“-სათვის გადახდილი იქნა ხელშეკრულებით განსაზღვრული მომსახურების ღირებულების ნაწილი 7 500 აშშ დოლარი. მხარეები სადავოდ არ ხდიან, რომ ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის ურბანული განვითარების საქალაქო სამსახურის მითითების საფუძველზე, დენდროლოგიური დასკვნის მომზადების მიზნით მოსარჩელემ საქართველოს ეროვნულ ბოტანიკურ ბაღთან გააფორმა ხელშეკრულება, რისთვისაც 3 331 ლარი გადაიხადა;

4.5. სააპელაციო სასამართლო დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს და მიიჩნია, რომ მოსარჩელემ ვერ უზრუნველყო არათუ მშენებლობის ნებართვის მიღება, არამედ განაშენიანების რეგულირების გეგმის შეთანხმებაც კი. 2018 წლის 6 სექტემბრის სანოტარო აქტით გაუქმდა 2017 წლის 18 ნოემბრის მინდობილობა, რომლითაც ნ. ს-ლს მინიჭებული ჰქონდა მოპასუხე კომპანიის წარმომადგენლობითი უფლებამოსილება. მინდობილობის გაუქმების შემდეგ, ნ. ს-მა და მოსარჩელე კომპანიის უფლებამოსილმა პირმა მიმართეს ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის ურბანული განვითარების სამოქალაქო სამსახურს და მოითხოვეს N ----- განცხადების საფუძველზე დაწყებული ადმინისტრაციული წარმოების შეწყვეტა. შესაბამისად იმ პირობებში, როდესაც მხარეთა შეთანხმებით მომსახურების ღირებულება შეადგენდა 10 000 აშშ დოლარს, რაც გათვალისწინებული იყო განაშენიანების რეგულირების გეგმის შექმნისათვის, ხოლო დღეის მდგომარეობით არ არსებობს განაშენიანების გეგმა და არც დარჩენილი თანხის 2 500 აშშ დოლარის შემსრულებისათვის გადახდის დამადასტურებელი მტკიცებულება არის საქმეში წარმოდგენილი, სასამართლომ მართებულად მიიჩნია, რომ მოპასუხე შპს-ას მოსარჩელის სასარგებლოდ მხოლოდ 7 500 აშშ დოლარისა და 3 331 ლარის გადახდა უნდა დაჰკისრებოდა, რაც მოსარჩელის მიერ რეალურად გაწეული ხარჯია განაშენიანების რეგულირების გეგმის შექმნისა და დენდროლოგიური დასკვნის მომზადების მიზნით;

4.6. რაც შეეხება შუამავლობის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე გადასახდელი თანხის 190 000 აშშ დოლარის მოპასუხისათვის დაკისრებას, სასამართლომ მიიჩნია, რომ არ არსებობდა მითითებულ ნაწილში სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილების მატერიალურ-სამართლებრივი საფუძვლები. მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელემ ვერ შეძლო იმ ფაქტობრივი გარემოების დადასტურება, რომ 16.08.2017 წლის ხელშეკრულება (იხ. წინამდებარე განჩინების 3.39-3.40 ქვეპუნქტები და მე-4 პუნქტი) სწორედ შუამავლობის შედეგად იყო დადებული;

4.7. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მხარეთა შორის წინარე ნასყიდობის ხელშეკრულების შუამავლობის მეშვეობით დადების საფუძვლად მოსარჩელე მხარე 2017 წლის 10 აგვისტოს შუამავლობის ხელშეკრულებაზე უთითებდა, თუმცა მოწმის სახით დაკითხულმა პირმა ჯ. ჩ-ამ, რომელიც მითითებული შუამავლობის ხელშეკრულების მხარეა, დაადასტურა, რომ ის მშენებლობის ხელმძღვანელი უნდა ყოფილიყო. მოწმეს არ მიუთითებია ისეთ ფაქტობრივ გარემოებებზე, რაც შუამავლის მეშვეობით 16.08.2017 წლის ხელშეკრულების დადების ფაქტის დადასტურების შესაძლებლობას მისცემდა სასამართლოს. ამასთან, შუამავლობის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ჯ. ჩ-ვის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული თანხის გადახდის დამადასტურებელი მტკიცებულება არც სარჩელის შეტანის დროს და არც საქმის განხილვის ეტაპზე მოსარჩელეს არ წარმოუდგენია.

5. სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო საჩივრით გაასაჩივრა მოსარჩელემ და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება მოითხოვა.

5.1. კასატორის განმარტებით, ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებმა დაუსაბუთებლად მიიჩნიეს, რომ თითქოს 2018 წლის 12 და 14 მაისის შეთანხმებების შინაარსი არ შეიცავდა დამატებითი ვადის განსაზღვრაზე მხარეთა ნებას. კასატორი მიიჩნევს, რომ საკასაციო სასამართლომ სსკ-ის 319.1-ე მუხლის ნორმატიული შინაარსი იმ თვალსაზრისით უნდა განმარტოს, შესაძლებელია თუ არა მხარეთა კერძო ავტონომიის ფარგლებში შედიოდეს ან/და მათ მიერ შეთანხმებული ვადა დაეფუძნოს არა თარიღს, არამედ მოვლენას, რომელიც აუცილებლად უნდა დადგეს;

5.2. კასატორის განმარტებით, სასამართლომ „ვალდებულების ჯეროვანი შესრულების“ ნორმატიული არსი შეაფასა ფორმალურად, იმ ნორმატიული კონტექსტისაგან დამოუკიდებლად და მისგან ამოგლეჯილად, რომელშიც იგი არსებობს და თვით სამშენებლო-საპროექტო დოკუმენტაციის შეგროვებისა და მისი კომპეტენტური ორგანოს წინაშე წარდგენის ვალდებულების ჯეროვანი შესრულების, როგორც ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების ბუნების, გაუთვალისწინებლად;

5.3. კასატორის განმარტებით, ქვემდგომი ინსტაციის სასამართლოებმა ვერ შეძლეს სამართლებრივად სწორად შეეფასებინათ, რომ არსებობდა სსკ-ის 398-ე მუხლით გათვალისწინებული სამართლებრივი წინაპირობის გამოყენების ფაქტობრივი შემადგენლობა, იმის გათვალისწინებით, რომ შეცვლილი გარემოების საფუძვლით, ხელშეკრულება უკვე მისადაგებული იყო შესაბამის გარემოებებთან, ხოლო ახალ გარემოებას, რომელიც კვლავ აქტუალურს გახდიდა სსკ-ის 398-ე მუხლის მოხმობას, ადგილი არ ჰქონია და არც ის წარმოდგენები არსებობდა, რომლებიც გარემოებების შეცვლას გაუთანაბრდებოდა;

5.4. კასატორის განმარტებით მას შემდეგ, რაც გამოიკვეთა ის გარემოებები, რომლებიც ხელშეკრულების დადების საფუძველი გახდა და განსახილველ შემთხვევაში, ასეთ გარემოებად სწორედ აპელანტის მიერ მშენებლობის შესაბამისი ნებართვის 2018 წლის 1 მაისისთვის მოპოვება დასახელდა, უნდა დადგინდეს ის გარემოება, რომელიც ხელშეკრულების დადების შემდეგ აშკარად შეიცვალა. ასეთი გარემოება კი ის იყო, რომ იმის გათვალისწინებით, რომ ადმინისტრაციული წარმოება ჯერ კიდევ მიმდინარეობის პროცესში იყო და ადმინისტრაციული ორგანოც, კანონით განსაზღვრულ ვადებში, ადმინისტრაციულ წარმოებას ვერ ასრულებდა, კასატორმა ვერ მოახერხა მშენებლობის ნებართვის დათქმული თარიღით, 2018 წლის 1 მაისისათვის, მოპოვება.

6. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 15 ივლისის განჩინებით მოსარჩელის საკასაციო საჩივარი წარმოებაში იქნა მიღებული საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში: სსსკ) 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის წინაპირობების შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, მტკიცებულებათა გაანალიზების, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის იურიდიული დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ მოსარჩელის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც ის დაუშვებელია, შემდეგი არგუმენტაციით:

7. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

8. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოხსენებული საფუძვლით.

9. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ საკასაციო საჩივარი დასაშვებიც რომ ყოფილიყო, მას არა აქვს წარმატების პერსპექტივა შემდეგ გარემოებათა გამო:

ა) განსახილველ შემთხვევაში, არ არსებობს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის "ე" ქვეპუნქტით დადგენილი საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობაც, რომლის მიხედვითაც, საკასაციო საჩივარი დასაშვებია, თუ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე;

ბ) სსსკ-ის 407.2-ე მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილად ცნობილ ფაქტობრივ გარემოებებთან დაკავშირებით კასატორს ასეთი დასაბუთებული პრეტენზია არ წარმოუდგენია.

10. საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ, სააპელაციო სასამართლომ სწორად დაადგინა სამართლებრივი შედეგის განმაპირობებელი ყველა ფაქტობრივი წანამძღვარი და ისინი სამართლებრივად სწორად შეაფასა.

11. საკასაციო სასამართლო, საკასაციო საჩივრის საფუძვლიანობის შემოწმებისას, უპირველესად, მტკიცების ტვირთის განაწილების საკითხზე მიუთითებს. ვინაიდან სსსკ-ის მე-4 მუხლიდან გამომდინარე, სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე, ამავე კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი და მეორე ნაწილების მიხედვით, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. ამ გარემოებათა დამტკიცება შეიძლება თვით მხარეთა (მესამე პირთა) ახსნა-განმარტებით, მოწმეთა ჩვენებით, ფაქტების კონსტატაციის მასალებით, წერილობითი თუ ნივთიერი მტკიცებულებებითა და ექსპერტთა დასკვნებით. დასახელებული ნორმების თანახმად, სამოქალაქო პროცესში მხარეები ვალდებული არიან, სათანადო მტკიცებულებების წარდგენის გზით დაადასტურონ მათი პოზიციის გასამყარებლად მითითებული გარემოებების არსებობა. კანონით გათვალისწინებული შემთხვევების გარდა, რომელიც ადგენს მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის განაწილების სპეციფიკურ წესს, მოსარჩელეს ევალება სასარჩელო განცხადებაში ასახული ფაქტების მტკიცება. მტკიცების ტვირთი - ესაა სამოქალაქო სამართალწარმოებაში საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტების დამტკიცების მოვალეობის დაკისრება მხარეებზე, რომლის შესრულება უზრუნველყოფილია მატერიალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით არახელსაყრელი გადაწყვეტილების გამოტანით იმ მხარის მიმართ, რომელმაც ეს მოვალეობა არ (ვერ) შეასრულა.

12. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ კრიტერიუმი, რომლითაც უნდა იხელმძღვანელოს სასამართლომ იმისათვის, რომ სწორად განსაზღვროს მხარეთა მიერ მითითებული ფაქტებიდან, თუ რომელი ამართლებს სამართლებრივად მხარეთა მოთხოვნებს (შესაგებელს) და რომელი არა, ესაა – სარჩელის საგანი (მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსი), მოპასუხის შესაგებელი და შესაბამისი მატერიალურ სამართლებრივი ნორმა. მტკიცების საგანში შემავალი გარემოებებიდან ერთი ნაწილი უნდა დაამტკიცოს მოსარჩელემ, მეორე ნაწილი კი – მოპასუხემ. ამასთან ერთად, დამტკიცების ტვირთის განაწილების საფუძველზე, მოსარჩელე თავისუფლდება იმ ფაქტების დადგენისაგან, რომელიც მოპასუხემ უნდა დაამტკიცოს და პირიქით, მოპასუხე თავისუფლდება იმ ფაქტების დადგენისაგან, რომელიც მოსარჩელემ უნდა დაამტკიცოს. მტკიცების ტვირთის მხარეთა შორის განაწილების ინსტიტუტი მიუთითებს არა მარტო იმაზე, თუ რომელმა მხარემ რა ფაქტები უნდა დაადგინოს, არამედ იმაზეც, თუ რომელი ფაქტების დადგენის მოვალეობისაგან თავისუფლდება ესა თუ ის მხარე. შესაბამისად, მოსარჩელემ, როგორც წესი, უნდა დაამტკიცოს ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის წარმოშობის საფუძველს, ხოლო მოპასუხემ კი – ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველს (იხ. ჰაინ ბიოლინგი, ლადო ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, თბ., 2003, გვ.64).

13. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ მოსარჩელე კომპანიის რამდენიმე სასარჩელო მოთხოვნიდან მხოლოდ ერთი - 7 500 აშშ დოლარისა და 3 331 ლარის მოპასუხისათვის დაკისრების შესახებ მოთხოვნა დაკმაყოფილდა. საკასაციო საჩივრით კი სადავოა იმ მოთხოვნებზე უარის თქმის მართლზომიერება, რომლებიც ამ განჩინების პირველ პუნქტშია ასახული.

14. საკასაციო სასამართლო კასატორის პრეტენზიასთან (იხ. ამ განჩინების 5.1-5.4 ქვეპუნქტები) დაკავშირებით, სსკ-ის 398.1-ე მუხლის გამოყენების თაობაზე, განმარტავს, რომ სსკ-ის 398.1-ე მუხლის შესაბამისად, თუ ის გარემოებები, რომლებიც ხელშეკრულების დადების საფუძველი გახდა, ხელშეკრულების დადების შემდეგ აშკარად შეიცვალა და მხარეები არ დადებდნენ ხელშეკრულებას ან დადებდნენ სხვა შინაარსით, ეს ცვლილებები რომ გაეთვალისწინებინათ, მაშინ შეიძლება მოთხოვნილ იქნეს ხელშეკრულების მისადაგება შეცვლილი გარემოებებისადმი. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით კი, მხარეები ჯერ უნდა შეეცადონ, რომ ხელშეკრულება მიუსადაგონ შეცვლილ გარემოებებს. თუკი შეუძლებელია ხელშეკრულების მისადაგება შეცვლილი გარემოებებისადმი ან მეორე მხარე ამას არ ეთანხმება, მაშინ მხარეს, რომლის ინტერესებიც დაირღვა, შეუძლია უარი თქვას ხელშეკრულებაზე.

15. საკასაციო სასამართლო იზიარებს ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს სამართლებრივ შეფასებას, რომ ხელშეკრულების შეწყვეტის სამართლებრივ შედეგებს განსაზღვრავს ხელშეკრულების შეწყვეტის წინაპირობები. ამდენად, ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძვლის შეფასება პირდაპირპროპორციულ კავშირშია ზიანის ანაზღაურების სამართლებრივ შესაძლებლობებთან. შეცვლილი გარემოებებისადმი ხელშეკრულების პირობების მისადაგების შეუძლებლობის საფუძვლით ხელშეკრულების შეწყვეტის შემთხვევაში, ხელშეკრულების შეწყვეტის ინიციატორი მხარე მხოლოდ მაშინ თავისუფლდება ხელშეკრულების შეწყვეტით მიყენებული ზიანის ანაზღაურებისაგან, როდესაც არსებობდა შეცვლილი გარემოებებისადმი ხელშეკრულების პირობების მისადაგების ფაქტობრივი საფუძვლები, მხარე შეეცადა შეცვლილი გარემოებებისადმი ხელშეკრულების პირობების მისადაგებას, თუმცა, შეთანხმება მიღწეული ვერ იქნა. აღნიშნული მსჯელობის სამართლებრივ საფუძველს იძლევა სსკ-ის 394.1-ე მუხლისა და 398-ე მუხლის მე-2 ნაწილის ერთობლივი სამართლებრივი ანალიზი.

16. შეცვლილი გარემოებებისადმი ხელშეკრულების მისადაგების მოთხოვნის უფლება ან შეცვლილი გარემოებების მისადაგებაზე უარის თქმის გამო ხელშეკრულების შეწყვეტა შესაძლებელია მაშინ, როდესაც არსებობს სსკ-ის 398-ე მუხლით გათვალისწინებული ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი წინაპირობა, კერძოდ, გარემოების შეცვლა ხელშეკრულების დადების შემდეგ, რომელიც განაპირობებს ხელშეკრულებით გათვალისწინებული უფლება-მოვალეობების განხორციელების შეუძლებლობას

17. იურიდიულ მეცნიერებაში აღიარებულია, რომ შეცვლილი გარემოებები ფორსმაჟორისა (რომანულ სამართალში – vis major) და შესრულების გართულების (Hardship) ორ ფუნდამენტურ, საბაზისო კონცეფციას აფუძნებს თანამდევი სამართლებრივი შედეგებით, კერძოდ, შესრულების გართულება გულისხმობს ობიექტურად განხორციელებადი ვალდებულების შესრულების უკიდურეს დამძიმებას, რომელიც ობიექტურად არ გამორიცხავს შესრულების შესაძლებლობას და, რომლის პირობებშიც, უპირველესი სამართლებრივი დაცვის საშუალება შეცვლილი გარემოებებისადმი ხელშეკრულების მისადაგებაა. კრედიტორის სურვილი, გადახედოს ხელშეკრულების პირობებს, გასათვალისწინებელია, ხოლო ხელშეკრულების შეწყვეტა (ex nunc შედეგებით)/გასვლა (ex ante მნიშვნელობით) რჩება დაზარალებული მხარის დაცვის შეუცვლელ მექანიზმად (შეადრ. სუსგ-ებს N ას-1056-2021, 17.12.21 წ. N ას-651-2022, 16.09.2022წ.). საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ხელშეკრულების საფუძვლის რღვევა სიმპტომატურად ხუთი ელემენტისაგან შედგება: 1) ხელშეკრულების დადების შემდეგ შეიცვალა გარკვეული გარემოებები (ობიექტური საფუძველი – სსკ-ის 398-ე მუხლის I ნაწილი) ან ერთობლივი წარმოდგენები არასწორი აღმოჩნდა (სუბიექტური საფუძველი – სსკ-ის 398 მუხლის II ნაწილი); 2) ეს გარემოებები ან წარმოდგენები იქცა ხელშეკრულების საფუძვლად; 3) გარემოებათა ცვლილება იყო მოულოდნელი; 4) ცვლილებათა გათვალისწინების შემთხვევაში მხარეები არ დადებდნენ ხელშეკრულებას ან დადებდნენ ხელშეკრულებას სხვა შინაარსით (ეს საკვანძო ელემენტი მომდინარეობს ვინდშაიდის „პირობის თეორიიდან“, რომლის თანახმადაც: განმსაზღვრელია პირობა, რომლის არსებობის გარეშეც ხელშეკრულება არ დაიდებოდა და არა პირობა, რომლის არსებობის შემთხვევაშიც ხელშეკრულება დაიდებოდა); 5) ცვლილება იმდენად არსებითია, რომ ერთ-ერთ მხარეს არ შეიძლება ვალდებულების უცვლელად შესრულება ან ხელშეკრულებაში დარჩენა მოეთხოვოს (იხ. დამატებით: გიორგი ვაშაკიძე, სამოქალაქო კოდექსის გართულებულ ვალდებულებათა სისტემა, თბილისი, 2010, გვ. 213.), (შეად. სუსგ-ებს: Nას-1056-2021, 17.12.2021 წ. N ას-651-2022, 16.09.2022წ.). სსკ-ის 398-ე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, მხარეები ჯერ უნდა შეეცადონ, ხელშეკრულება მიუსადაგონ შეცვლილ გარემოებებს. თუკი შეუძლებელია ხელშეკრულების მისადაგება შეცვლილი გარემოებებისადმი ან მეორე მხარე ამას არ ეთანხმება, მაშინ იმ მხარეს, რომლის ინტერესებიც დაირღვა, შეუძლია, უარი თქვას ხელშეკრულებაზე. „ხელშეკრულების ღირებულებითი პარამეტრების შეცვლა ხელშეკრულების მოქმედების მთელი პერიოდის განმავლობაში დაუშვებელია მხარეთა წერილობითი შეთანხმების გარეშე, გარდა სსკ-ის 398-ე მუხლით გათვალისწინებული შემთხვევებისა“ (შეად. სუსგ-ას N ას-309-295-2012, 26.03.2012 წ).

18. განსახილველ შემთხვევაში, მოპასუხემ (გამყიდველმა) დაადასტურა ხელშეკრულების დადების შემდეგ გარემოებების შეცვლა, რომელიც განაპირობებდა ხელშეკრულებით გათვალისწინებული უფლება-მოვალეობების განხორციელების შეუძლებლობას და შესაბამისად, სახეზეა ხელშეკრულების შეწყვეტის გარდაუვალობა შეცვლილი გარემოებების საფუძვლით, რაც ხელშეკრულების შეწყვეტის ინიციატორ მხარეს ზიანის ანაზღაურების ვალდებულებისაგან ათავისუფლებს.

19. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სასამართლომ მიიჩნია, რომ არ არსებობს მიუღებელი შემოსავლისა (4 428 723 აშშ დოლარის) და პირგასამტეხლოს (125 000 აშშ დოლარის) ნაწილში სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილების მატერიალურ-სამართლებრივი საფუძვლები (იხ. ამ განჩინების 4.2 ქვეპუნქტი).

20. რაც შეეხება შუამავლობის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე გადასახდელი თანხის 190 000 აშშ დოლარის მოპასუხისათვის დაკისრებას, სასამართლომ მიიჩნია, რომ არ არსებობს მითითებულ ნაწილში სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილების მატერიალურ-სამართლებრივი საფუძვლები. მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელემ ვერ შეძლო იმ ფაქტობრივი გარემოების დადასტურება, რომ 16.08.2017 წლის ხელშეკრულება სწორედ შუამავლობის შედეგად იყო დადებული (იხ. ამ განჩინების 4.6-4.7 ქვეპუნქტები). სსკ-ის 744-ე მუხლის თანახმად, შუამავლობა არის მომსახურების ხელშეკრულების ის ფორმა, რომელიც მიმართულია მესამე პირებს შორის ხელშეკრულების დადებისაკენ. მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელეს უნდა დაემტკიცებინა, რომ სწორედ მისი მეშვეობით და რესურსის გამოყენებით დაიდო ხელშეკრულება. შუამავლობის ხელშეკრულება ორმხრივ ან მრავალმხრივ, კონსესუალურ და რეალურ გარიგებათა რიცხვს მიეკუთვნება, ანუ იგი ნამდვილია და სამართლებრივ შედეგს წარმოშობს მხოლოდ მას შემდეგ, რაც შუამავლობის შედეგად ძირითადი ხელშეკრულება დაიდება, რადგან საშუამავლო საქმიანობად შეიძლება მიჩნეულ იქნეს მხოლოდ ისეთი სახის საქმიანობა, რომლის მიზანიც შემკვეთსა და მესამე პირს შორის ძირითადი ხელშეკრულების დადებაა. იმ შემთხვევაში თუ შუამავალი მესამე პირს ვერ მოიძიებს, მას პასუხისმგებლობა არ დაეკისრება, ხოლო შემკვეთს - ანგარიშსწორების ვალდებულება (იხ. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 744-ე მუხლის კომენტარი, www.gccc.ge, ბოლო დამუშავება: 07.03.2016 წ.), ასევე შეად. სუსგ-ებს: N ას-304-287-2017, 13.10.2017;N ას-635-2020, 26.01.2022წ; Nას-415-2022, 11.07.2022 ). საკასაციო სასამართლოს განმარტებით, შუამავლობის ბუნებიდან გამომდინარე, მისი ადგილი, სამართლებრივი თვალსაზრისით, არა შემკვეთისათვის სასურველ ხელშეკრულებაში (განსხვავებით მაგ: დავალებისაგან, როდესაც მინდობილი პირი თავად დებს გარიგებას მარწმუნებლის სახელით, შეად. სსკ-ის 709-ე მუხლი), არამედ ამ ხელშეკრულების მიღმაა, რადგანაც შუამავლის ვალდებულება კონტრაჰენტის მოძიება, შემკვეთთან მისი დაკავშირება და ამ გზით მხარეთა შორის ხელშეკრულების არსებით პირობებზე შეთანხმების მიღწევაა (იხ. სუსგ-N ას-1279-2019, 31.03.2021წ.).

21. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სარჩელის იურიდიული საფუძვლიანობის დადგენისას, სასამართლომ უნდა განსაზღვროს მოთხოვნის დამფუძნებელი ნორმა და შეამოწმოს ამ ნორმის ყველა წინაპირობა მითითებულია თუ არა სარჩელში. მოცემულ შემთხვევაში, სწორედ მოსარჩელეს უნდა მიეთითებინა შუამავლობის შედეგად შეთანხმებული ხელშეკრულების დადების ფაქტზე. განსახილველ შემთხვევაში, არც სარჩელით და არ სარჩელზე დართული მტკიცებულებებით, ვერ დგინდება საშუამავლო ხელშეკრულების გაფორმებაზე მოსარჩელისა და მოპასუხის თანმხვედრი ნების გამოვლენის ფაქტი, მით უფრო არ იკვეთება რომელიმე გარიგების სწორედ მოსარჩელის შუამავლობის შედეგად დადების ფაქტი.

22. ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, №7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81).

23. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება კანონიერია, ხოლო მოსარჩელის საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობები არ არსებობს, რაც მისი არსებითად განსახილველად დაუშვებლად ცნობის სამართლებრივი საფუძველია.

24. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მე-4 პუნქტის საფუძველზე, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება ცნობილი, პირს დაუბრუნდება, მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 408.3-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. შპს "... ... გ....პ ნ-----ის" საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. შპს "... ... გ.....პ ნ----ეს" სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი -----, მიმღების ანგარიშის №----, სახაზინო კოდი ---) დაუბრუნდეს გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, 8000 ლარის (საგადახდო დავალება N---, გადახდის თარიღი 2022 წლის 11 ივლისი), 70% – 5600 ლარი;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ე. გასიტაშვილი

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ნ. ბაქაქური