საქმე №ას-1058-2022 6 დეკემბერი 2022 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ეკატერინე გასიტაშვილი, მირანდა ერემაძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორები – გ. კ-ლი (პირველი კასატორი, მოპასუხე), მ. მ-ნი (მეორე კასატორი, მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – .. „პ-----ი ს-----ო კ---ი“ (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 09 ივნისის განჩინება

კასატორების მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის უარყოფა

დავის საგანი – ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. .. „პ----ლი ს---ო კ---მა“ (შემდეგში: კავშირი ან მოსარჩელე ან მოწინააღმდეგე მხარე) სარჩელი აღძრა გ. კ-ის (შემდეგში: პირველი მოპასუხე ან პირველი კასატორი) და მ. მ-ის (შემდეგში: მეორე მოპასუხე ან მეორე კასატორი) მიმართ, რომლითაც მოითხოვა მოპასუხეებისათვის მიყენებული ზიანის სანაცვლოდ სოლიდარულად 287 000 აშშ დოლარის, ხოლო მიუღებელი შემოსავლისათვის - 414 018,41 აშშ დოლარის გადახდის დაკისრება.

2. სარჩელი დაფუძნებულია შემდეგ გარემოებებზე:

2.1. კავშირის მიმართ დაწყებულია ლიკვიდაციის პროცესი, რასაც წინ უძღოდა საქართველოს ეროვნული ბანკის 2017 წლის 30 ნოემბრის განკარგულების საფუძველზე დაწყებული შემოწმების შედეგად გამოვლენილი დარღვევები, მათ შორის, კავშირის ხელმძღვანელი პირების მიერ დადებული გარიგებები, რამაც კავშირი გაკოტრებამდე მიიყვანა. 2013-14 წლებში მოსკოვში რეგისტრირებულ „ს----ო ს---ლო კ---ვი შ---ლი ს--ო-პ---ი ს--ო კ---ან‘’ გაფორმდა 9 სესხის ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზე, საერთო ჯამში, სესხად გაიცა 287 000 აშშ დოლარი. მსესხებელი ვალდებული იყო ყოველთვიურად გადაეხადა საპროცენტო სარგებელი, ხოლო ძირითადი თანხა - დაეფარა თავისუფალი გრაფიკით, ხელშეკრულების ვადის ბოლომდე. ხელშეკრულებები გაფორმდა 12 თვის ვადით და არცერთი სესხი არ ყოფილი უზრუნველყოფილი. სესხის ხელშეკრულებათა შესრულების ვადები არაერთხელ გაგრძელდა. ამასთან, ვადის გაგრძელება ხდებოდა სესხის დაფარვის მოთხოვნის გარეშე. ვინაიდან მოვალე არ იხდიდა სესხზე დარიცხულ ყოველთვიურ პროცენტს, მოსარჩელის მოსაზრებით, სესხის ვადის გაგრძელება ეწინააღმდეგებოდა კავშირის მიზნებს, რაც ცხადყოფდა, რომ ვადის გაგრძელება მხოლოდ კავშირის ხელმძღვანელ პირთა ინტერესებს ემსახურებოდა.

2.2. საქართველოში გაცემული სესხების საპროცენტო სარგებელი მერყეობს 20-40%, რაც რუსეთში გაცემული სესხის საპროცენტო სარგებელზე გაცილებით მეტია. აღნიშნული სხვაობა ადასტურებს, რომ რუსეთში სესხის გაცემას კავშირისთვის მოგების მიღების მიზანი არ ჰქონდა და განხორციელდა მხოლოდ საკრედიტო კავშირის სამეთვალყურეო საბჭოს თავმჯდომარისა და დირექტორისათვის სარგებლის მიღების მიზნით.

2.3. მეორე მოპასუხე ერთდროულად წარმოადგენდა, როგორც მოსარჩელე კავშირის სამეთვალყურეო საბჭოს თავმჯდომარეს, ასევე სამომხმარებლო კოოპერატივის „შ----ი ს---ო-პ--ლი ს---ტო კ--ის“ ერთ-ერთ დამფუძნებელ პარტნიორს. მეორე მოპასუხეს ჰქონდა პირადი ინტერესი კავშირის თანხა გაეტანა მისსავე კომპანიაზე, საიდანაც თანხის ამოღება შეუძლებელი იქნებოდა.

2.4. ლიკვიდაციის პროცესში მეორე მოპასუხეს ეთხოვა მოსკოვის ს----ტო კ---ის შესახებ, მისთვის ცნობილი ინფორმაციის მიწოდება, რაზედაც მან არ უპასუხა. მიუხედავად იმისა, რომ მეორე მოპასუხეთათვის ცნობილი იყო ორივე კომპანიის ფინანსური მდგომარეობა და ვალდებულებები, მას რაიმე ქმედება მოსკოვში გაცემული სესხის დასაბრუნებლად არ განუხორციელებია.

3. მოპასუხეებმა წარდგენილ შესაგებელით სარჩელი არ ცნეს.

3.1. მეორე მოპასუხის განმარტებით, კავშირის ფინანსური მდგომარეობა 30.11.2017 წლისთვის არადამაკმაყოფილებელი იყო, რაც დიდწილად გამოწვეული იყო საქართველოს ეროვნული ბანკის მიერ განხორციელებული, მიზანშეუწონელი ქმედებებით, მათ შორის კავშირისთვის 10.06.2015 წლიდან დაწესებული შეზღუდვებით, რომლის თანახმად კავშირს აეკრძალა ახალი ანაბრების მოზიდვა.

3.2. მეორე მოპასუხემ უარყო მოსარჩელის მითითება იმ გარემოებაზე, რომ სესხის დაბრუნების მიზნით რაიმე ზომა მოპასუხეებს არ გაუტარებიათ. რუსეთის ს--ტო კ--ან გაფორმებულ სესხებზე მოთხოვნების სანაცვლოდ კავშირმა საკუთრებაში მიიღო 39 პირის მიმართ ფულადი მოთხოვნა (რომელთაგან უმეტესობა უზრუნველყოფილია), ჯამში 651 000 ლარის ოდენობით, თუმცა გაურკვეველია ლიკვიდაციის პროცესში რა ქმედით, სამართლებრივ ზომებს მიმართა ლიკვიდატორმა, რათა კავშირის სასესხო მოთხოვნა დაკმაყოფილებულიყო. თანხის ამოღების მიზნით ლიკვიდატორმა მხოლოდ ერთი წერილი გააგზავნა, რომელიც ადრესატს ვერ ჩაბარდა. გაურკვეველია, რა აძლევს ლიკვიდატორს იმის თქმის საფუძველს, რომ რუსეთის საკრედიტო კავშირიდან თანხის ამოღება ფაქტობრივად შეუძლებელია. რუსეთის საკრედიტო კავშირი ისეთივე სამართლებრივი ფორმის ორგანიზაციაა, როგორც მოსარჩელე კავშირი, შესაბამისად, ლიკვიდაციის პროცესში მისი ზედამხედველი ორგანო რუსეთის ცენტრალური (ეროვნული) ბანკი იქნება, რომელთანაც კომუნიკაცია შესაძლოა ბევრად უფრო ნაყოფიერი ყოფილიყო.

3.3. მეორე მოპასუხემ მიუთითა, საფუძველს მოკლებულია ლიკვიდატორის პოზიცია, რომ ვინაიდან მეორე მოპასუხე იყო კავშირის სამეთვალყურეო საბჭოს თავმჯდომარე, ამავდროულად რუსეთის საკრედიტო კავშირის პარტნიორი, ამ ორგანიზაციებს შორის დადებული გარიგება უკანონოა. აღნიშნული მსჯელობით, თუ ერთ ორგანიზაციაში გარკვეული ოდენობის წილი/ან პაის მფლობელი ხარ, ამავდროულად სხვა ორგანიზაციის სამეთვალყურეო საბჭოს წევრი, ამ ორგანიზაციებს შორის დადებული ნებისმიერ გარიგება უკანონოა. ასევე არასწორია ლიკვიდატორის მითითება, რომ პირველი მოპასუხე არ ითხოვდა თანხის დაბრუნებას. საგულისხმოა, რომ რუსეთის საკრედიტო კავშირს პროცენტის სახით გადახდილი აქვს ჯამში 58000 აშშ დოლარი.

3.4. პირველმა მოპასუხემ წარადგინა მარტივი შესაგებელი ( იხ. ტ.1.ს.ფ.177-182). მან სასამართლოს სხდომაზე განმარტა, რომ სესხის არსებობა და ცესიის გაფორმება, ეროვნული ბანკისთვის ცნობილი იყო. ამასთან, სესხი მართლზომიერად გაფორმდა და არა თაღლითურად.

4. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 09 სექტემბრის გადაწყვეტილებით, სარჩელი დაკმაყოფილდა. მოპასუხეებს მოსარჩელის სასარგებლოდ სოლიდარულად გადასახდელად დაეკისროთ 701 018.41 აშშ დოლარის გადახდა, საიდანაც მოსარჩელისათვის მიყენებული ზიანის თანხაა 287 000 აშშ დოლარი, ხოლო 414 018.41 აშშ დოლარი კი - არის მიუღებელი შემოსავალი.

5. საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სარჩელის დაკმაყოფილების შესახებ იმ გარემოებებს დაეფუძნა, რომ მოპასუხეებმა დაარღვიეს ფიდუციური ვალდებულებები და მოპასუხეთა მოქმედებებით კავშირს მიადგა ზიანი, კერძოდ:

5.1. „არასაბანკო სადეპოზიტო დაწესებულებების - საკრედიტო კავშირების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-3 მუხლის მე-2 ნაწილის „ბ“ პუნქტის თანახმად, საკრედიტო კავშირი უფლებამოსილია გასცეს სესხები მხოლოდ თავის წევრებზე. ამავე კანონის მე-17 მუხლის პირველი ნაწილის „გ“ პუნქტის თანახმად, საკრედიტო კავშირს შეუძლია ჭარბი ლიკვიდურობის გათვალისწინებით განახორციელოს ინვესტიციები სხვა საკრედიტო კავშირებზე მოკლევადიანი სესხების გაცემით. ამდენად, სხვა საკრედიტო კავშირისთვის სესხის, ამასთან მხოლოდ მოკლევადიანი სესხის გაცემის შესაძლებლობა მოსარჩელე კავშირს ჰქონდა ჭარბი ლიკვიდურობის პირობებში. საქართველოს ეროვნული ბანკის მიერ მომზადებული საერთო ფინანსური მდგომარეობის შემოწმების აქტით ირკვევა, რომ მოსარჩელე კავშირის ფინანსური მდგომარეობა იყო არადამაკმაყოფილებელი და გაუარესებული იყო საკრედიტო პორტფელის ხარისხი. პროცესის დაწყების დროს საკრედიტო კავშირს საკუთარი მეანაბრეების მიმართ გააჩნდა 4 მლნ ლარის შესასრულებელი ვალდებულება. მტკიცებულება იმის შესახებ, რომ 2013-2014 წლებში სადავო სესხის ხელშეკრულებების გაფორმებისას მოპასუხეთა გადაწყვეტილება შეესაბამებოდა „არასაბანკო სადეპოზიტო დაწესებულებების - საკრედიტო კავშირების შესახებ“ საქართველოს კანონის მოთხოვნებს, მოპასუხეებს არ წარმოუდგენიათ. კანონი კავშირს უფლებას აძლევდა გაეცა მოკლევადიანი სესხი. მართალია დასახელებული სესხის ხელშეკრულებები 12-12 თვის ვადით გაიცა, თუმცა, ვადის გასვლისთანავე მოხდა მათი მოქმედების ვადის არაერთხელ გაგრძელება.

5.2. მეორე მოპასუხე იყო მოსარჩელე კავშირის სამეთვალყურეო საბჭოს თავმჯდომარე და ამავდროულად წარმოადგენდა საკრედიტო სამომხმარებლო კოოპერატივ „შემნახველი სალარო-პირველი საკრედიტო კავშირის“ ერთ-ერთი დამფუძნებელ პარტნიორს; კავშირის დირექტორმა პირველმა მოპასუხემ დაადასტურა, რომ რუსეთის არსებული საკრედიტო კავშირისთვის არაერთი სესხის გაცემის საფუძველს მეორე მოპასუხის ფაქტორი წარმოადგენდა და გადაწყვეტილება სესხის გაცემის შესახებ მოპასუხეთა ერთობლივი გადაწყვეტილებაა. სხვა ფაქტორი, თუ რამ განაპირობა ერთი საკრედიტო კავშირის სასარგებლოდ სესხის სახით ჯამში 287000 აშშ დოლარის გაცემა, მოპასუხეებს არ მიუთითებიათ.

5.3. ამ პირობებში, გაზიარებული იქნა მოსარჩელის წარმომადგენლის (ლიკვიდატორის) პოზიცია, რომ კონკრეტულად ამ მსესხებელთან სასესხო ურთიერთობის დაწყება მეორე მოპასუხის პირად ინტერესებზე მიუთითებდა.

5.4. საქმის მასალებით არ დასტურდება, რომ თითოეული სესხის გაცემის დროს მოსარჩელე კავშირის დირექტორმა, ან სამეთვალყურეო საბჭომ განსაზღვრა სესხის გაცემის მიზნობრიობა, მოახდინა ფინანსური ანალიზი ან თავად მსესხებლის ფინანსური მდგომარეობის შესწავლა (გადახდისუნარიანობის დადგენა). საგულისხმოა, რომ, მაგალითად, 2013 წლის 18 იანვრის სესხის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სესხის ძირითადი თანხა პროცენტებთან ერთად რუსულ საკრედიტო კავშირს უნდა დაებრუნებინა 12 თვის ვადაში. მსესხებელმა ვალდებულება არც პროცენტის და ძირითადი თანხის გადახდის ნაწილში არ შეასრულა. ამ ფონზე დირექტორის (პირველი მოპასუხე) გადაწყვეტილებით იმავე მსესხებელთან 2014 წელს დამატებით ფორმდება 3 სესხის ხელშეკრულება (24.01.2014 წლის ხელშეკრულება, სადაც სესხის თანხაა 8500 აშშ დოლარი, 05.02.2014 წელის ხელშეკრულება, სესხის თანხით 49500 აშშ დოლარი და 21.02.014 წლის ხელშეკრულება სესხის თანხით 49000 აშშ დოლარი), რომელსაც ხელს აწერს დირექტორი. გარდა ამისა, ერთის გარდა, ყველა სესხის ხელშეკრულებაზე კომპანიის ხელმძღვანელი პირის გადაწყვეტილებით ხდება ვადის გაგრძელება, აქედან, წარმოდგენილი მტკიცებულებების თანახმად, 18.01.2013 წლის ხელშეკრულების მოქმედების ვადა გაგრძელდა ორჯერ, თუმცა, ხელშეკრულება ითვალისწინებდა ვადის 12 თვით ერთხელ გაგრძელებას.

5.5. მოპასუხეთა მხრიდან კავშირის ინტერესების საზიანოდ მოქმედებას ადასტურებს ის გარემოებაც, რომ მათ მსესხებლისგან არ მოუთხოვიათ სესხის ხელშეკრულებებით გათვალისწინებული ვალდებულების შესრულება, საქმეში არ არის წარმოდგენილი მტკიცებულება, რომ მათ წარუდგინეს მსესხებელს მოთხოვნა ვალდებულების შესრულების თაობაზე. რაც შეეხება ცესიის ხელშეკრულებას, არც მისი გაფორმების შემდგომ წარუდგენიათ მოპასუხეებს მოთხოვნა ცესიის ფარგლებში მოვალეებისთვის.

5.6. გარდა ამისა, როგორც მოწმის სახით დაკითხული, საკრედიტო კავშირის ყოფილი ლიკვიდატორის, ა. ვ-ის ჩვენებით დგინდება, საკრედიტო პორტფელი იყო კრიტიკული, გადაცემული მოთხოვნებიდან უმეტესობა იყო ხანდაზმული და მხოლოდ 2 სესხი იყო უზრუნველყოფილი.

5.7. ზემოაღნიშნულის გარდა, ეროვნულ ბანკში წარდგენილი იყო მხოლოდ ცესიის ხელშეკრულება და არ ერთვოდა სასამართლო გადაწყვეტილებები და სააღსრულებო ფურცლები. ლიკვიდატორის მიერ მოხდა რუსეთის საკრედიტო კავშირის იურისტთან დაკავშირების მიზნით წერილობითი შეტყობინების გაგზავნა, რაც მას ვერ ჩაბარდა. ფაქტიურად, ცესიის ხელშეკრულებით რკ პირველ საკრედიტო კავშირს გადაეცა ისეთი მოთხოვნები, რომელთა შესრულებაც იმთავითვე კითხვის ნიშნებს აჩენდა.

5.8. ზემოთდადგენილი გარემოებები, საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილებით მიუთითებდნენ მოპასუხეთა მხრიდან ისეთი ქმედებების განხორციელებაზე, რაც არ შეესაბამება კეთილსინდისიერი ხელმძღვანელის ქმედებას.

6. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო საჩივრით გასაჩივრდა მოპასუხეების მიერ, რომლებმაც მოითხოვეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და სარჩელის უარყოფა.

7. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 09 ივნისის განჩინებით სააპელაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა მოცემულ საქმეზე გამოტანილი თბილისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება.

8. სააპელაციო სასამართლოს განჩინება ეფუძნება შემდეგ გარემოებებსა და სამართლებრივ შეფასებას:

8.1. სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა მოცემულ საქმეზე საქალაქო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები, ხოლო ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივი შეფასებისათვის მიუთითა დავის წარმოშობის დროს მოქმედი „მეწარმეთა შესახებ“ კანონის (შემდეგში - სპეციალური კანონი) მე-9 მუხლის მე-6 პუნქტზე (დირექტორები „საზოგადოების საქმეებს უნდა გაუძღვნენ კეთილსინდისიერად, კერძოდ, ზრუნავდნენ ისე, როგორც ზრუნავს ანალოგიურ თანამდებობაზე და ანალოგიურ პირობებში მყოფი ჩვეულებრივი, საღად მოაზროვნე პირი, და მოქმედებდნენ იმ რწმენით, რომ მათი ეს მოქმედება ყველაზე ხელსაყრელია საზოგადოებისათვის. თუ ისინი არ შეასრულებენ ამ მოვალეობას, საზოგადოების წინაშე წარმოშობილი ზიანისთვის პასუხს აგებენ სოლიდარულად, მთელი თავისი ქონებით, პირდაპირ და უშუალოდ), ასევე სსკ-ის 709-ე (დავალების ხელშეკრულებით რწმუნებული ვალდებულია შეასრულოს მისთვის დავალებული (მინდობილი) ერთი ან რამდენიმე მოქმედება მარწმუნებლის სახელითა და ხარჯზე), 712-ე მუხლის პირველი და მეორე ნაწილები (რწმუნებული მოვალეა შეასრულოს მარწმუნებლის მითითებები. რწმუნებულს შეუძლია გადაუხვიოს მარწმუნებლის მითითებებს, თუ, გარემოებებიდან გამომდინარე, მას შეუძლია ივარაუდოს, რომ მარწმუნებელი საქმის ვითარების ცოდნის შემთხვევაში მოიწონებდა ასეთ გადახვევას. რწმუნებული მოვალეა მითითებებისაგან გადახვევამდე შეატყობინოს მარწმუნებელს და დაელოდოს მის გადაწყვეტილებას, თუკი დაყოვნებით მარწმუნებელს არ შეექმნება ზიანის მიყენების საფრთხე), 394.1 (მოვალის მიერ ვალდებულების დარღვევისას კრედიტორს შეუძლია მოითხოვოს ამით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება) და 408.1 (იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება) მუხლებზე.

8.2. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ საწარმოს ხელმძღვანელობაზე უფლებამოსილი პირის (დირექტორის) მოვალეობები სამ ნაწილად იყოფა: ა) გულმოდგინება, ბ) ერთგულება და გ) კეთილსინდისიერება. გულმოდგინების მოვალეობა გულისხმობს დირექტორის მიერ ისეთი გადაწყვეტილებების მიღებას, რომლებსაც მიიღებდა ანალოგიურ თანამდებობაზე და ანალოგიურ პირობებში მყოფი ჩვეულებრივი, საღად მოაზროვნე პირი. ერთგულების მოვალეობა მოიცავს კორპორაციის საუკეთესო ინტერესებიდან გამომდინარე გადაწყვეტილების მიღებას. კეთილსინდისიერება გულისხმობს სამოქალაქო ბრუნვის მონაწილეთა მოქმედებას პასუხისმგებლობით და ერთმანეთის უფლებებისადმი პატივისცემით მოპყრობას …“

8.3. თავის მხრივ, ერთგულების მოვალეობა გამომდინარეობს დავალების ურთიერთობის მარეგულირებელი ნორმებიდან და წარმომადგენლობის არსიდან, რომელიც წარმომადგენელს ავალდებულებს წარმოდგენილი პირის ინტერესებით და არა პირადი ინტერესებით იხელმძღვანელოს. აქედან მომდინარეობს პრობლემაც, რომელსაც „წარმომადგენლობის პრობლემა“ ეწოდება და „ყველაზე ფართო გაგებით, წარმოიშობა, როდესაც ერთი მხარე ანუ „წარმოდგენილი“ დამოკიდებულია მეორე მხარის ანუ „წარმომადგენლის“ ქმედებებზე და ეს ქმედებები აისახება წარმოდგენილის კეთილდღეობაზე. პრობლემაა წარმომადგენლის მოტივაცია, საკუთარი ინტერესების ნაცვლად წარმოდგენილის ინტერესებში იმოქმედოს“ (იხ. რაინერ კრააკმანი, ჯონ არმური და სხვა ავტორები, საკორპორაციო სამართლის ანატომია, შედარებითი და ფუნქციური მიდგომა, მესამე გამოცემა, გერმანიის საერთაშორისო საზოგადოება (GIZ), 2019, გვ. 44).

8.4. სპეციალური კანონის მე-9 მუხლის მე-6 პუნქტთან დაკავშირებით სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ კომპანიის დირექტორს აკისრია განსაკუთრებული მოვალეობები კომპანიის წინაშე, რომლებსაც ეწოდება ფიდუციური მოვალეობები და რომლებიც, სხვასთან ერთად, მოიცავს დირექტორის მოვალეობებს საზოგადოების საქმეებს გაუძღვეს კეთილსინდისიერად, კერძოდ, ზრუნავდეს ისე, როგორც ზრუნავს ანალოგიურ თანამდებობასა და ანალოგიურ პირობებში მყოფი ჩვეულებრივი, საღად მოაზროვნე პირი და მოქმედებდეს იმ რწმენით, რომ მისი ეს მოქმედება ყველაზე ხელსაყრელია საზოგადოებისათვის („ზრუნვის მოვალეობა“). ზრუნვის მოვალეობა მოითხოვს დირექტორისაგან მიიღოს ისეთი გადაწყვეტილებები, რომლებიც გამოიწვევს კომპანიის მოგების გაზრდას. აღნიშნული გადაწყვეტილებები შეიძლება იყოს მაღალი რისკის მატარებელიც და მცდარიც.

8.5. „ბიზნეს გადაწყვეტილების მართებულობის“ პრეზუმფციიდან გამომდინარე, თუ ხელმძღვანელი კეთილგონიერების ფარგლებში მოქმედებს იმ რწმენით, რომ მისი გადაწყვეტილება მიღებულია საზოგადოების საუკეთესო ინტერესების დაცვის მიზნით და ამ გადაწყვეტილების მიღებისას იგი ინფორმირებული იყო იმ ზომით, რაც მას, მოცემულ ვითარებაში საკმარისად მიაჩნდა, ამ გადაწყვეტილების შედეგებისათვის კომპანიის დირექტორი დაცულია პირადი პასუხისმგებლობისაგან (იხ. სუსგ-ები №ას-1307-1245- 2014, 6 მაისი 2016წ.; №ას-1081-2018, 11 ოქტომბერი 2018წ.).

8.6. ზრუნვის მოვალეობის დარღვევის შესახებ სარჩელის განხილვისას, დირექტორს საწარმოსათვის ზიანის მომტანი გადაწყვეტილების გამო პასუხისმგებლობისაგან იცავს ბიზნეს გადაწყვეტილების მართებულობის პრეზუმფცია. იგი წარმოადგენს დაშვებას, რომ გადაწყვეტილების მიღებისას კომპანიის დირექტორი იყო სათანადოდ ინფორმირებული და მოქმედებდა კეთილსინდისიერად, იმ რწმენით, რომ განხორციელებული მოქმედება კომპანიის საუკეთესო ინტერესებში იყო. ასეთ საქმეებში მოსარჩელეს ეკისრება ზემოაღიშნული დაშვების გაბათილების ტვირთი, რადგან სასამართლოს არ შეუძლია ეჭვი შეიტანოს დირექტორის გადაწყვეტილების სისწორეში, თუ ის რაციონალური პროცესის შედეგად იქნა მიღებული და დირექტორი ყველა მნიშვნელოვან და გონივრულად ხელმისაწვდომ ინფორმაციას ფლობდა.

8.7. ამასთან, პრეზუმფცია დირექტორის მიერ მიღებული გადაწყვეტილების მართებულობის შესახებ გამოიყენება მხოლოდ ოთხი კუმულაციური წინაპირობის არსებობისას: 1) დირექტორმა უნდა მიიღოს გადაწყვეტილება (უნდა იმოქმედოს). ისეთ შემთხვევაში, როცა დირექტორმა გამოიჩინა უმოქმედობა და არ მიიღო გადაწყვეტილება, იგი ვერ იქნება დაცული სამეწარმეო გადაწყვეტილების თავისუფლების წესით (აღნიშნულში არ იგულისხმება შემთხვევა, როდესაც უმოქმედობა, თავისთავად, მიღებული გადაწყვეტილების შედეგია ანუ მიღებულია გადაწყვეტილება მოქმედებისაგან თავის შეკავების შესახებ); 2) გადაწყვეტილების მიღებამდე დირექტორმა უნდა მიიღოს ინფორმაცია, რომელიც ჩვეულებრივი, საღად მოაზროვნე ადამიანისათვის საკმარისია მოცემულ გარემოებებში, მოცემული გადაწყვეტილების მისაღებად, ანუ გადაწყვეტილების მიღების პროცესი უნდა აკმაყოფილებდეს კეთილგონივრულობის სტანდარტს; 3) გადაწყვეტილება მიღებულ უნდა იქნას კეთილსინდისიერად - ეს მოთხოვნა არ ითვლება დაკმაყოფილებულად თუ სხვა გარემოებებთან ერთად, დირექტორისთვის ცნობილია, რომ იგი იღებს კანონსაწინააღმდეგო გადაწყვეტილებას; 4) დირექტორს არ უნდა ჰქონდეს პირადი დაინტერესება. თუ საქმის ფაქტობრივი გარემოებებიდან იკვეთება გადაწყვეტილების/გარიგების მიმართ დირექტორის პირადი დაინტერესება, მაშინ სახეზეა არა ზრუნვის, არამედ დირექტორის ერთგულების მოვალეობის დარღვევა. ამ გამიჯვნას არსებითი პროცესუალური მნიშვნელობა აქვს, რადგან ერთგულების მოვალეობის დარღვევის გამო დირექტორის პასუხისმგებლობის შესახებ სარჩელის განხილვისას მოსარჩელის მტკიცების ტვირთში ზიანის ფაქტთან ერთად შედის მხოლოდ იმ გარემოების დადასტურება, რომ დირექტორს გადაწყვეტილების/გარიგების მიმართ პირადი დაინტერესება ჰქონდა. თუ მოსარჩელე აღნიშნულის დადასტურებას მოახერხებს, მაშინ დირექტორის გადაწყვეტილების დასაცავად სამეწარმეო გადაწყვეტილების თავისუფლების წესის/ბიზნეს გადაწყვეტილების მართებულობის პრეზუმფციის მოქმედება გამორიცხულია, რაც ნიშნავს, რომ მტკიცების ტვირთი გადადის მოპასუხე დირექტორზე, რომელმაც უნდა ამტკიცოს, რომ მის მიერ მიღებული გადაწყვეტილება ყოველმხრივ სამართლიანი და გონივრული იყო კორპორაციისათვის. აღნიშნული გულისხმობს სასამართლოს მიერ გადაწყვეტილების შემოწმებას, როგორც გადაწყვეტილების მიღების პროცესის, ისე მატერიალური შინაარსის თვალსაზრისით (სუსგ Nას-766-766-2018; 10 ივნისი, 2019 წელი).

8.8. გარიგების მიმართ კომპანიის დირექტორის პირადი დაინტერესების არსებობა, თავისთავად არ იწვევს ერთგულების მოვალეობის დარღვევის გამო, კომპანიის წინაშე მის პასუხისმგებლობას. ასეთი ინტერესის არსებობის პირობებშიც კი შეიძლება გადაწყვეტილება მართებულად, ხოლო გარიგება ნამდვილად იქნას მიჩნეული, თუკი ეს უკანასკნელი შესაბამის ფორმალურ და მატერიალურ პირობებს აკმაყოფილებს. ფორმალური პირობების შემოწმებისას, მნიშვნელოვანია შემოწმდეს დირექტორმა საკუთარი ინტერესთა კონფლიქტის შესახებ ინფორმაცია წინასწარ გაუმჟღავნა თუ არა დირექტორთა საბჭოს, ხოლო დირექტორთა საბჭოს არარსებობისას, კომპანიის პარტნიორთა/აქციონერთა კრებას. ინფორმირებული დირექტორების ან აქციონერების თანხმობა (ან შემდგომი მოწონება) გადაწყვეტილებას მართებულად, ხოლო გარიგებას ნამდვილად აქცევს.

8.9. ერთგულების მოვალეობის დარღვევის ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი და გავრცელებული სახეა საკუთარ თავთან გარიგების დადება. „ასეთ გარიგებებში მხარეებად გამოდიან დირექტორი პიროვნულად და კორპორაცია, რომელიც იმავე დირექტორით არის წარმოდგენილი. ამ დროს წარმოიშობა ინტერესთა კონფლიქტის პრობლემა: ერთი მხრივ, დირექტორი მოვალეა გარიგების დადებისას საუკეთესოდ დაიცვას კორპორაციის ინტერესები, ე.ი. მიაღწიოს იმას, რომ გარიგებით უკეთესი პირობები შეექმნას კორპორაციას. მეორე მხრივ, ბუნებრივია, რომ დირექტორს თავისი პირადი ინტერესების უფრო ხელსაყრელად და უკეთესად დაცვის მიზანიც ამოძრავებს. ამიტომ სამართლიანად ამბობენ, რომ ასეთი დირექტორი ვერ იქნება მიუკერძოებელი… საკუთარ თავთან დადებულ გარიგებებს უთანაბრდება გარიგებები, რომლებშიც, მართალია დირექტორი პირდაპირ არ მონაწილეობს, მაგრამ გარიგებაში მონაწილე მისი ახლობლების ან მასთან დაახლოებული კორპორაციების უკან იმალება საკუთარი ფინანსური ინტერესები. ინტერესთა კონფლიქტის ასეთ შემთხვევებს არაპირდაპირ არაპირდაპირ კონფლიქტებს (Indirect Conflicts) უწოდებენ“ (იხ. Merkt/Göthel, US-americanisches Gesellschaftsrecht.2. Aufl. (2006) Rn.878, ლ.ჭანტურია, კორპორაციული მართვა და ხელმძღვანელთა პასუხისმგებლობა საკორპორაციო სამართალში, გამომცემლობა „სამართალი“, თბ., 2006, 320, 321).

8.10.გადაწყვეტილების ან გარიგების მიმართ კომპანიის დირექტორის პირადი დაინტერესების არსებობა, თავისთავად არ იწვევს ერთგულების მოვალეობის დარღვევის გამო კომპანიის წინაშე მის პასუხისმგებლობას. ასეთი ინტერესის არსებობის პირობებშიც კი შეიძლება გადაწყვეტილება მართებულად, ხოლო გარიგება ნამდვილად იქნას მიჩნეული, თუკი ეს უკანასკნელი შესაბამის ფორმალურ და მატერიალურ პირობებს აკმაყოფილებს. ფორმალური პირობების შემოწმებისას, მნიშვნელოვანია შემოწმდეს დირექტორმა საკუთარი ინტერესთა კონფლიქტის შესახებ ინფორმაცია წინასწარ გაუმჟღავნა თუ არა დირექტორთა საბჭოს, ხოლო დირექტორთა საბჭოს არარსებობისას, კომპანიის პარტნიორთა/აქციონერთა კრებას. ინფორმირებული დირექტორების ან აქციონერების თანხმობა (ან შემდგომი მოწონება) გადაწყვეტილებას მართებულად, ხოლო გარიგებას ნამდვილად აქცევს (სუსგ Nას-766-766- 2018; 10 ივნისი, 2019 წელი).

8.11.მოცემულ შემთხვევაში დადგენილია, რომ კავშირის აღმასრულებელ დირექტორს 2010 წლის 15 სექტემბრიდან წარმოადგენდა პირველი მოპასუხე, რომელიც ამავდროულად იყო კავშირის გამგეობის წევრი, ხოლო კავშირის სამეთვალყურეო საბჭოს თავმჯდომარეს 2010 წლის 15 სექტემბრიდან წარმოადგენდა მეორე მოპასუხე.

8.12.საქართველოს ეროვნული ბანკის ვიცე-პრეზიდენტის 2018 წლის 21 მაისის N217 განკარგულებით კავშირს გაუუქმდა არასაბანკო სადეპოზიტო-საკრედიტო საქმიანობის ლიცენზია და დაიწყო მისი ლიკვიდაცია.

8.13.დადგენილია, რომ კავშირსა და საკრედიტო სამომხმარებლო კოოპერატივს „შ--ლი ს--ო-პ--ი ს--ტო კ---რს“ შორის დადებულია შემდეგი სესხის ხელშეკრულებები:

8.14.1)2013 წლის 18 იანვარს რკ „პ---ლ ს-----ო კ---სა“ (გამსესხებელი) და საკრედიტო სამომხმარებლო კოოპერატივს „შ---ი ს--ო-პ-ი ს---ო კავშირს“ (მსესხებელი) შორის გაფორმდა სესხის ხელშეკრულება N---. მსესხებლის სასარგებლოდ გაიცა სესხი 49000 აშშ დოლარი, 12 თვის ვადით, წლიური 19% სარგებლის, ხოლო ვალდებულების დარღვევის შემთხვევაში ვადაგადაცილებული თანხის 0,35% პირგასამტეხლოს დარიცხვის პირობით. მსესხებელს სესხი უნდა დაეფარა ყოველთვიურად, ხოლო ძირითადი თანხა - თავისუფალი გრაფიკით, ხელშეკრულების ვადის ბოლომდე. 18.01.2014 წლის შეთანხმებით 18.01.2013 წლის ხელშეკრულების მოქმედების ვადა გაგრძელდა 12 თვით და 18.01.2015 წლის შეთანხმებით დამატებით 12 თვით.

8.15.2) 2013 წლის 26 ივლისს .. „პ---ლ ს----ო კ---ა“ (გამსესხებელი) და ს---ო ს---ლო კ--ვს „შ---ლი ს---ო-პ---ი ს---ო კ---ს“ (მსესხებელი) შორის გაფორმდა სესხის ხელშეკრულება N---. მსესხებლის სასარგებლოდ გაიცა სესხი 20000 აშშ დოლარი, 12 თვის ვადით, წლიური სარგებლის, ხოლო ვალდებულების დარღვევის შემთხვევაში პირგასამტეხლოს დარიცხვის პირობით. მსესხებელს სესხი უნდა დაეფარა ყოველთვიურად, ხოლო ძირითადი თანხა - თავისუფალი გრაფიკით, ხელშეკრულების ვადის ბოლომდე. 26.07.2014 წლის შეთანხმებით 26.07.2013 წლის ხელშეკრულების მოქმედების ვადა გაგრძელდა 12 თვით.

8.16.3) 2013 წლის 05 სექტემბერს ..„პ---ლ ს---ო კ---სა“ (გამსესხებელი) და ს--ო ს---ლო კ---ვს „შ---ი ს----პ---ი ს---ო კ---ს“ (მსესხებელი) შორის გაფორმდა სესხის ხელშეკრულება N---. მსესხებლის სასარგებლოდ გაიცა სესხი 30000 აშშ დოლარი, 12 თვის ვადით, წლიური 25% სარგებლის, ხოლო ვალდებულების დარღვევის შემთხვევაში 0,35% პირგასამტეხლოს დარიცხვის პირობით. მსესხებელს სესხი უნდა დაეფარა ყოველთვიურად, ხოლო ძირითადი თანხა - თავისუფალი გრაფიკით, ხელშეკრულების ვადის ბოლომდე. 05.09.2014 წლის შეთანხმებით 05.09.2013 წლის ხელშეკრულების მოქმედების ვადა გაგრძელდა 12 თვით.

8.17.4) 2013 წლის 30 სექტემბერს .. „პ---ლ ს---ო კ---ა“ (გამსესხებელი) და ს--ო ს--ო კ---ვს „შ--ლი ს--ო-პი---ლი ს---ო კ--ს“ (მსესხებელი) შორის გაფორმდა სესხის ხელშეკრულება N---. მსესხებლის სასარგებლოდ გაიცა სესხი 31000 აშშ დოლარი, 12 თვის ვადით, წლიური 25% სარგებლის, ხოლო ვალდებულების დარღვევის შემთხვევაში 0,35% პირგასამტეხლოს დარიცხვის პირობით. მსესხებელს სესხი უნდა დაეფარა ყოველთვიურად, ხოლო ძირითადი თანხა - თავისუფალი გრაფიკით, ხელშეკრულების ვადის ბოლომდე. 30.09.2014 წლის შეთანხმებით 30.09.2013 წლის ხელშეკრულების მოქმედების ვადა გაგრძელდა 12 თვით.

8.18.5) 2013 წლის 1 ოქტომბერს .. „პ---ლ ს---ო კ---ა“ (გამსესხებელი) და ს---ო ს---ლო კ---ვს „შ---ი ს--ო-პ--ი ს---ო კავშირს“ (მსესხებელი) შორის გაფორმდა სესხის ხელშეკრულება N---. მსესხებლის სასარგებლოდ გაიცა სესხი 31000 აშშ დოლარი, 12 თვის ვადით, წლიური 25% სარგებლის, ხოლო ვალდებულების დარღვევის შემთხვევაში 0,35% პირგასამტეხლოს დარიცხვის პირობით. მსესხებელს სესხი უნდა დაეფარა ყოველთვიურად, ხოლო ძირითადი თანხა - თავისუფალი გრაფიკით, ხელშეკრულების ვადის ბოლომდე.

8.19.6) 2013 წლის 5 დეკემბერს რკ „პ---ლ ს---ო კ--სა“ (გამსესხებელი) და ს--ო ს---ლო კ--ვს „შ--ი ს--ო-პ---ი ს---ო კ---ს“ (მსესხებელი) შორის გაფორმდა სესხის ხელშეკრულება N----. მსესხებლის სასარგებლოდ გაიცა სესხი 19000 აშშ დოლარი, 12 თვის ვადით, წლიური 25% სარგებლის, ხოლო ვალდებულების დარღვევის შემთხვევაში 0,35% პირგასამტეხლოს დარიცხვის პირობით. მსესხებელს სესხი უნდა დაეფარა ყოველთვიურად, ხოლო ძირითადი თანხა - თავისუფალი გრაფიკით, ხელშეკრულების ვადის ბოლომდე. 05.12.2014 წლის შეთანხმებით 05.12.2013 წლის ხელშეკრულების მოქმედების ვადა გაგრძელდა 12 თვით.

8.20.7) 2014 წლის 24 იანვარს რკ „პ---ლ ს----ტო კ---სა“ (გამსესხებელი) და ს---ო სა--ო კ--ვს „შ---ლი ს---ო-პ---ი ს---ტო კ--ს“ (მსესხებელი) შორის გაფორმდა სესხის ხელშეკრულება N--- მსესხებლის სასარგებლოდ გაიცა სესხი 8500 აშშ დოლარი, 12 თვის ვადით, წლიური 25% სარგებლის, ხოლო ვალდებულების დარღვევის შემთხვევაში 0,35% პირგასამტეხლოს დარიცხვის პირობით. მსესხებელს სესხი უნდა დაეფარა ყოველთვიურად, ხოლო ძირითადი თანხა - თავისუფალი გრაფიკით, ხელშეკრულების ვადის ბოლომდე. 24.01.2015 წლის შეთანხმებით 24.01.2014 წლის ხელშეკრულების მოქმედების ვადა გაგრძელდა 12 თვით.

8.21.8) 2014 წლის 5 თებერვალს რკ „პ---ლ სა---ო კ---სა“ (გამსესხებელი) და ს---ო ს--ო კ--ვს „შ---ი ს---ო-პ--ლი ს---ო კ--ს“ (მსესხებელი) შორის გაფორმდა სესხის ხელშეკრულება N---. მსესხებლის სასარგებლოდ გაიცა სესხი 49500 აშშ დოლარი, 12 თვის ვადით, წლიური 25% სარგებლის, ხოლო ვალდებულების დარღვევის შემთხვევაში 0,35% პირგასამტეხლოს დარიცხვის პირობით. მსესხებელს სესხი უნდა დაეფარა ყოველთვიურად, ხოლო ძირითადი თანხა - თავისუფალი გრაფიკით, ხელშეკრულების ვადის ბოლომდე. 05.02.2015 წლის შეთანხმებით 05.02.2014 წლის ხელშეკრულების მოქმედების ვადა გაგრძელდა 12 თვით.

8.22.9) 2014 წლის 21 თებერვალს რკ „პ----ლ ს----ო კ---სა“ (გამსესხებელი) და ს---ო ს---ო კ---ვს „შ---ი ს---ო-პ---ი ს---ო კ---ს“ (მსესხებელი) შორის გაფორმდა სესხის ხელშეკრულება N----. მსესხებლის სასარგებლოდ გაიცა სესხი 49000 აშშ დოლარი, 12 თვის ვადით, წლიური 25% სარგებლის, ხოლო ვალდებულების დარღვევის შემთხვევაში 0,35% პირგასამტეხლოს დარიცხვის პირობით. მსესხებელს სესხი უნდა დაეფარა ყოველთვიურად, ხოლო ძირითადი თანხა - თავისუფალი გრაფიკით, ხელშეკრულების ვადის ბოლომდე. 21.02.2015 წლის შეთანხმებით 21.02.2014 წლის ხელშეკრულების მოქმედების ვადა გაგრძელდა 12 თვით.

8.23.დადგენილია, რომ როგორც სესხის ხელშეკრულებები, ასევე შეთანხმებები ცვლილების შესახებ კავშირის სახელით ხელმოწერილია დირექტორის - პირველი მოპასუხის მიერ. მთლიანობაში ძირითადი თანხის სახით კავშირმა საკრედიტო სამომხმარებლო კოოპერატივს „შ---ი ს---ო-პ--ი ს--ო კ--ის“ სასარგებლოდ გასცა 287000 აშშ დოლარი, რაც მსესხებელს არ დაუბრუნებია. გარდა ამისა, ყველა ხელშეკრულებიდან პროცენტის სახით ჯამში კავშირს არ მიუღია 414018,41 აშშ დოლარი. პროცენტის სახით მსესხებელს გადახდილი აქვს მხოლოდ 45403 აშშ დოლარი.

8.24.დადგენილია, რომ სესხის ხელშეკრულებებისა და მათში ცვლილებების შეტანის შესახებ შეთანხმებების გაფორმების პერიოდში მეორე მოპასუხე წარმოადგენდა საკრედიტო სამომხმარებლო კოოპერატივის „შ---ლი ს--ო-პ---ლი ს---ო კ---ის“ ერთ-ერთ დამფუძნებელს.

8.25.უდავოა, რომ მეორე მოპასუხე რომელიც იყო რკ „პ---ლი ს---ო კ--ის სამეთვალყურეო საბჭოს თავმჯდომარე, ამავდროულად წარმოადგენდა საკრედიტო სამომხმარებლო კოოპერატივ „შ--ი ს--ო-პ---ი ს--ო კ--ის“ ერთ- ერთი დამფუძნებელ პარტნიორს.

8.26.საკრედიტო კავშირის ლიკვიდატორი - მოსარჩელის წარმომადგენელი, თავის მოთხოვნებს ძირითადად ამყარებს შემდეგ გარემოებებს:

8.27.1) სესხის გაცემის საფუძველს მ. მ-ის ფაქტორი წარმოადგენდა, რომელიც ერთდროულად იყო რკ „პ--ი ს--ო კ---ის“ სამეთვალყურეო საბჭოს თავმჯდომარე და სამომხმარებლო კოოპერატივის „შ---ი ს--ო-პ--ი ს--ო კ--ის“ ერთ-ერთ დამფუძნებელი პარტნიორი. აღნიშნული მიუთითებდა მოპასუხის პირად ინტერესზე, კავშირის თანხები გაეტანა მისსავე კომპანიაზე, საიდანაც თანხის ამოღება შეუძლებელი იქნებოდა.

8.28.2) სესხის გაცემის დროს არ მომხდარა გაცემის მიზნობრიობის შეფასება, რისკები, სესხის მიმღები კავშირის ფინანსური მდგომარეობა. სესხის ვადის გაგრძელებისას არ მომხდარა მოთხოვნის წაყენება ვალდებულების შესრულების თაობაზე.

8.29.3) უფრო მეტიც, არასაბანკო სადეპოზიტო დაწესებულებების - საკრედიტო კავშირების შესახებ საქართველოს კანონის თანახმად, რკ „პ---ლ ს---ტო კ--ს“ უფლება ჰქონდა სესხი გაეცა მხოლოდ საკუთარ წევრებზე, ხოლო სხვა ინვესტიციის სახით საკრედიტო კავშირზე მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ სახეზე იქნებოდა ჭარბი ლიკვიდობა. საკრედიტო კავშირს კი არ გააჩნდა ჭარბი ლიკვიდობა, ანუ ფულადი სახსრები საკმარისი არ იყო საკრედიტო კავშირის მეანაბრეთა მიმართ არსებული, ასევე სხვა ფინანსური ვალდებულებების დასაფარად. საგულისხმოა, რომ ლიკვიდაციის პროცესის დაწესების დროს საკრედიტო კავშირს საკუთარი მეანაბრეების მიმართ გააჩნდა 4 მლნ ლარის შესასრულებელი ვალდებულება.

8.30.4) მოპასუხეთა მიერ არ გადადგმულა ქმედითი ნაბიჯები მსესხებლისგან თანხის ამოღების მოთხოვნით.

8.31.სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ სესხის დაბრუნება გამსესხებელს მსესხებლისთვის არ მოუთხოვია. შესაბამისად, პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა, რომ დარღვეულია მოპასუხეთა ფიდუციური ვალდებულებები, ვინაიდან სესხის გაცემა, იმ პირობებში, როდესაც კომპანია ვერ იღებს სარგებელს და ამავდროულად, არ ითხოვს თანხის უკან დაბრუნებას, ეწინააღმდეგება საზოგადოების ინტერესებს.

8.32. „არასაბანკო სადეპოზიტო დაწესებულებების - საკრედიტო კავშირების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-3 მუხლის მე-2 ნაწილის „ბ)“ პუნქტის თანახმად, საკრედიტო კავშირი უფლებამოსილია გასცეს სესხები მხოლოდ თავის წევრებზე. ამავე კანონის მე-17 მუხლის პირველი ნაწილის „გ)“ პუნქტის თანახმად, საკრედიტო კავშირს შეუძლია ჭარბი ლიკვიდურობის გათვალისწინებით განახორციელოს ინვესტიციები სხვა საკრედიტო კავშირებზე მოკლევადიანი სესხების გაცემით. ამდენად, სხვა საკრედიტო კავშირისთვის სესხის, ამასთან მხოლოდ მოკლევადიანი სესხის გაცემის შესაძლებლობა რკ „პ---ლ ს---ო კ---ს“ ჰქონდა ჭარბი ლიკვიდურობის პირობებში. საქართველოს ეროვნული ბანკის მიერ მომზადებული საერთო ფინანსური მდგომარეობის შემოწმების აქტით ირკვევა, რომ რკ „პ--ლ ს--ო კ--ის“ ფინანსური მდგომარეობა იყო არადამაკმაყოფილებელი და გაუარესებული იყო საკრედიტო პორტფელის ხარისხი. საგულისხმოა, რომ პროცესის დაწესების დროს საკრედიტო კავშირს საკუთარი მეანაბრეების მიმართ გააჩნდა 4 მლნ ლარის შესასრულებელი ვალდებულება. მტკიცებულება იმის შესახებ, რომ 2013-2014 წლებში სადავო სესხის ხელშეკრულებების გაფორმებისას მოპასუხეთა გადაწყვეტილება ჯდებოდა „არასაბანკო სადეპოზიტო დაწესებულებების - საკრედიტო კავშირების შესახებ“ საქართველოს კანონის მოთხოვნის ფარგლებში, მოპასუხეებს არ წარმოუდგენიათ. სასამართლომ ყურადღება მიაქცია იმ გარემოებასაც, რომ კანონი კავშირს უფლებას აძლევდა გაეცა მოკლევადიანი სესხი. მართალია დასახელებული სესხის ხელშეკრულებები 12-12 თვის ვადით გაიცა, თუმცა ვადის გასვლისთანავე მოხდა მათი მოქმედების ვადის არაერთხელ გაგრძელება. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლო დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობას, რომ აღნიშნული გარემოებები ერთობლიობაში მიუთითებს კავშირის დირექტორის და სამეთვალყურეო საბჭოს თავმჯდომარის მხრიდან ისეთი ქმედებების განხორციელებაზე, რაც არ შეესაბამება კეთილსინდისიერი ხელმძღვანელის ქმედებას.

8.33.სსკ-ის 408-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება.

8.34.სსკ-ის 411-ე მუხლის თანახმად, ზიანი უნდა ანაზღაურდეს არა მხოლოდ ფაქტობრივად დამდგარი ქონებრივი დანაკლისისთვის, არამედ მიუღებელი შემოსავლისთვისაც. მიუღებლად ითვლება შემოსავალი, რომელიც არ მიუღია პირს და რომელსაც იგი მიიღებდა, ვალდებულება ჯეროვნად რომ შესრულებულიყო.

8.35.სსკ-ის 463-ე მუხლის თანახმად, თუ რამდენიმე პირს ევალება ვალდებულების შესრულება ისე, რომ თითოეულმა უნდა მიიღოს მონაწილეობა მთლიანი ვალდებულების შესრულებაში (სოლიდარული ვალდებულება), ხოლო კრედიტორს აქვს შესრულების მხოლოდ ერთჯერადი მოთხოვნის უფლება, მაშინ ისინი წარმოადგენენ სოლიდარულ მოვალეებს. ამავე კოდექსის 464-ე მუხლის თანახმად, სოლიდარული ვალდებულება წარმოიშობა ხელშეკრულებით, კანონით ან ვალდებულების საგნის განუყოფლობით.

8.36.მიუღებელი შემოსავლის სახით მოსარჩელე ითხოვდა იმ თანხის დაკისრებას, რაც კოოპერატივს რუსული საკრედიტო კავშირთან გაფორმებული სესხის ხელშეკრულებების შესრულების შემთხვევაში პროცენტის სახით უნდა მიეღო.

8.37.პროცენტის სახით გადახდილია მხოლოდ 45403 აშშ დოლარი და ყველა ხელშეკრულებიდან პროცენტის სახით ჯამში კავშირს არ მიუღია 414018,41 აშშ დოლარი.

8.38.სააპელაციო საჩივრის ფარგლებში მხარეები თანხმდებოდნენ, რომ სესხის ხელშეკრულებები დადებულია, თანხა გაცემულია და კომპანიას მისი უკან დაბრუნება არ მოუთხოვია.

8.39.ამასთან, არ დასტურდებოდა სესხის გაცემის პერიოდში კომპანიის ჭარბი ლიკვიდურობა, რაც მოპასუხე მხარეს მოკლევადიანი სესხის გაცემის შესაძლებლობას მისცემდა.

8.40. შესაბამისად, პალატამ მიიჩნია, რომ სახეზეა კოოპერატივის დირექტორისა და სამეთვალყურეო საბჭოს თავმჯდომარის მხრიდან ისეთ ქმედება, რაც არ შეესაბამება კეთილსინდისიერი ხელმძღვანელის ქმედებას, რის საფუძველზეც სასამართლომ მართებულად მიიჩნია მოსარჩელის მოთხოვნა ზიანის ანაზღაურების შესახებ. ასევე სახეზეა მიუღებელი შემოსავლის ნაწილში სარჩელის დაკმაყოფილების წინაპირობებიც.

9. ზემოაღნიშნული განჩინება საკასაციო საჩივრით გასაჩივრდა მოპასუხეთა მიერ, რომლებმაც მოითხოვეს გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და სარჩელის უარყოფა.

10. დირექტორის (პირველი კასატორის) საკასაციო საჩივრის და დაზუსტებული საკასაციო საჩივრის საფუძვლები:

11. პირველ კასატორს მიაჩნია, რომ სასამართლოს არ დაუდგენია, მისი რომელი ქმედებით მიადგა კავშირს ზიანი. პირველი მოპასუხე წარმოადგენდა კავშირის უმსხვილეს მეპაიეს და რას შეიძლება განეპირობებინა მისი მხრიდან ფიდუციური მოვალეობების დარღვევა, დადგენილი არ არის.

12. პირველი მოპასუხის მიმართ ზიანის ანაზღაურების დაკისრების სამართლებრივ საფუძვლად სასამართლომ გამოიყენა სპეციალური კანონის 9.6 მუხლი, რომელიც აწესებს პასუხისმგებლობას ფიდუციური ვალდებულების დარღვევისათვის, თუმცა არცერთი მტკიცებულებით არ დასტურდება პირველი მოპასუხის მხრიდან რაიმე ვალდებულების დარღვევა. პირველ მოპასუხეს დაეკისრა იმ ზიანის ანაზღაურება, რომელიც კავშირს მიადგა სესხის ხელშეკრულებებიდან გამომდინარე. სასამართლოს არ დაუდგენია პირველი მოპასუხის მიმართ ზიანის ანაზღაურების წინაპირობები სსკ-ის 992-ე მუხლთან მიმართებით. სასამართლოს არ უმსჯელია, შეეძლო თუ არა სცოდნოდა კავშირის დირექტორს, რომ მომავალში მსესხებლის მდგომარეობა ფინანსურად გაუარესდებოდა და იგი გადახდისუუნარო გახდებოდა. სასამართლო ადგენს, რომ კავშირის დირექტორს არ მოუთხოვია სესხის დაბრუნება, რასაც პირველი კასატორი არ ეთანხმება და იმავდროულად აღნიშნავს, რომ მხოლოდ ეს გარემოება დირექტორის მხრიდან ფიდუციური ვალდებულების დარღვევის დასადგენად საკმარისი არ არის. სწორედ მისი ჩართულობით დაიდო ცესიის ხელშეკრულება 2017 წლის ნოემბერში და კავშირს გადაეცა 16 200 000 რუბლის მოთხოვნა, რაც სრულად ფარავდა არსებულ დავალიანებას. ნებისმიერ შემთხვევაში, სასამართლოს დირექტორის ეს გადაწყვეტილება უნდა შეეფასებინა „ბიზნეს გადაწყვეტილების“ მართებულობის ჭრილში და საპირისპირო მტკიცების ტვირთი მოსარჩელისთვის (ლიკვიდატორისათვის) გადაეკისრებინა. ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებმა ვრცლად იმსჯელეს ფიდუციური ვადებულების დარღვევის სამართლებრივ და თეორიულ საკითხებზე, თუმცა კონკრეტულად რაში გამოიხატა მოპასუხეთა მხრიდან ამ ვალდებულების დარღვევა მითითებული არ არის, არამედ სააპელაციო სასამართლო ზოგადად შემოიფარგლა იმის მითითებით, რომ მოპასუხეებმა ბოროტად გამოიყენეს უფლება. პირველი კასატორის მოსაზრებით, მოცემულ საქმეზე სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები არ ქმნიან მისი მხრიდან დირექტორის ფიდუციური მოვალეობების დარღვევის სამართლებრივი დასკვნის გაკეთების შესაძლებლობას. ამასთან, პირველი კასატორი მიიჩნევს, რომ დირექტორი დაცულია „ბიზნეს გადაწყვეტილების მართებულების პრეზუმციით“. მისი მხრიდან ფიდუციური მოვალეობების დარღვევა არ დასტურდება იმ გარემოებით არ იყო მოთხოვნილი ხელშეკრულები შესრულება, იმ პირობებში როდესაც გაგრძელდა სესხის ხელშეკრულების ვადები, რაც მხოლოდ იმას ემსახურებოდა, რომ მეტი მოგება მოეტანა კავშირისათვის (წლიერი 25%-იანი სარგებლით იყო ხელშეკრულებები დადებული), და სესხები გაცემული იყო თავისუფალი გრაფიკით. ამასთან, იმ პირობებში, როდესაც რუსეთის საკრედიტო კავშირმა სოლიდური ოდენობით მოთხოვნა დაუთმო „პ---ლ ს---ტო კ--ს“, რაც სრულიად პირველი მოპასუხის დამსახურებაა, ვერ ვიტყვით, რომ პირველმა მოპასუხემ (დირექტორი) ცესიის ხელშეკრულების არსებობის პირობებში, სესხის გადახდა არ მოსთხოვა მოვალეს. ამასთან, პირველი კასატორი აღნიშნავს, რომ კავშირის ლიკვიდატორებმა ისე გაუშვეს მოთხოვნების ხანდაზმულობის ვადები, რომ ერთი მცდელობაც კი არ ჰქონიათ რუსეთის ეროვნულ ბანკთან დაკავშირების ან რუსეთში სააღსრულებო პროცედურის დაწყების. ამდენად, პირველი მოპასუხის დადანაშაულება, სესხის ამოღების კუთხით, უხერხულია, როდესაც სწორედ მან დადო ცესიის ხელშეკრულება რუსეთის საკრედიტო კავშირთან.

13. პირველი კასატორი აღნიშნავს, რომ საქმეში არაა წარმოდგენილი 2013 წლის 26 ივლისის სესხის ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზე ლიკვიდატორი მიუთითებს, რომ 20 000 აშშ დოლარი სესხად გაიცა, პირველ კასატორს მიაჩნია, რომ არარსებულ ხელშეკრულების ძირითადი თანხა და დარიცხული პროცენტი არ უნდა დაეკისროს მოპასუხეებს.

14. პირველი კასატორი სადავოდ ხდის მიუღებელი შემოსავლის სახით მოპასუხეთათვის დაკისრებული ზიანის ოდენობას და მიაჩნია, რომ ზიანის მითითებული თანხის დაანაგარიშებისას სასამართლო დაეყრდნო მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილ „ექსელის“ ცხრილს, რომელსაც მოსარჩელის ახსნა-განმარტებაზე მეტი იურიდიული ძალა არ გააჩნია. აბსურდულია, რომ მიუღებელ შემოსავლად დათვლილია 2018 წლის 21 მაისის შემდგომი პერიოდი ანუ, მას შემდეგ, რაც დაიწყო კავშირის ლიკვიდაციის პროცესი, კავშირს გაუუქმდა ლიცენზია, აეკრძალა ჩვეული საქმიანობა, შესაბამისად, არც გარიგების დადება და არც გარიგებიდან მოგების მიღება აღარ შეეძლო.

15. პირველი კასატორი არ ეთანხმება პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილ გარემოებას, რომ გარდა სადავო 9 სესხის ხელშეკრულებისა, კავშირს სხვა სესხის ხელშეკრულებები მანამდე არავისთან არ დაუდია. პირველი კასატორი აღნიშნავს, რომ მაშინ როდესაც კავშირის საქმიანობა იყო სწორედ სესხების გაცემა, აღნიშნული დასკვნა ალოგიკურია, რასაც სააპელაციო სასამართლოს სხდომაზე ლიკვიდატორიც კი დაეთანხმა, რომელმაც აღნიშნა, რომ ალბათ ტექნიკური შეცდომა იყო დაშვებული და გულისხმობდა იმას, რომ კავშირს სხვა კავშირზე სესხი არ ჰქონდა გაცემული (იხ., 2021 წლის 9 დეკემებრის სხდომის ოქმი).

16. რაც შეეხება უფლებამოსილებას ჰქონდა თუ არა კავშირს 2013-14 წწ-ში სესხის გაცემის უფლება, შესაფასებელია კავშირის ლიკვიდურობა. სასამართლომ აღნიშნული საკითხი შეაფასა 2017 წლის ამსახველი დოკუმენტის საფუძველზე და აღნიშნა, რომ კავშირის ფინანსური მდგომარეობა არადამაკმაყოფილებელი იყო. კავშირს გააჩნდა მეანაბრეთა მიმართ 4 მლნ. ლარის ოდენობის შეუსრულებელი ვალდებულება. პირველი კასატორი მიიჩნევს, რომ ასეთი დასკვნის გაკეთება 2017 წლის მდგომარეობის ამსახველი დოკუმენტით რელევანტური არ არის. სასამართლომ მოპასუხეებს დააკისრა იმის მტკიცების ტვირთი, რომ სესხების გაცემის პერიოდში 2013-14წწ-ში კავშირის მიერ სესხის გაცემა არ ეწინააღმდეგებოდა საქართველოს კანონმდებლობას და რომ კავშირს ამ დროისთვის ჰქონდა მაღალი ლიკვიდურობა. მით უმეტეს, 2018 წლიდან - კავშირის ლიკვიდაციის დაწყებიდან პირველ მოპასუხეს (დირექტორი) უკვე აღარ მიუწვდებოდა ხელი კავშირის დოკუმენტაციაზე, რომელიც ასახავდა კავშირის ფინანსურ მდგომარეობას 2013-14 წწ-ში. ყველანაირ დოკუმენტზე წვდომა ჰქონდა კავშირის ლიკვიდატორს, რის გამოც, პირველ მოპასუხეს არ უნდა დაკისრებოდა მტკიცების ტვირთი.

17. პირველი კასატორისათვის გაუგებარია რას გულისხმოდა სასამართლო, როდესაც ადგენდა, რომ სადავო ხელშეკრულებები დაიდო მეორე მოპასუხის „ფაქტორით“. პირველი კასატორი აღნიშნავს, რომ საქმის განხილვისას მან მართლაც განმარტა, რომ მეორე მოპასუხე კარგად ერკვეოდა ორივე ორგანიზაციის სტრუქტურაში და სწორედ ეს გახდა საფუძველი იმისა, რომ გაცემულიყო სადავო სესხები. პირველმა მოპასუხემ მეორე მოპასუხეს ჰკითხა აზრი სესხის გაცემასთან დაკავშირებით. თუმცა, პირველი კასატორი არ ეთანხმება, რომ მოპასუხეებს სესხის გაცემის სხვა საფუძვლებზე, გარდა მეორე მოპასუხის ფაქტორისა, არ მიუთითებიათ. პირველმა მოპასუხემ არაერთხელ აღნიშნა სესხის გაცემის საფუძვლების შესახებ: 1. საქართველოსა და რუსეთის კავშირები განიხილებოდნენ როგორც საკრედიტო კავშირების ქსელი. შესაბამისად, მათ შორის სასესხო ურთიერთობის დამყარება სრულად დასაშვები იყო; 2. რუსეთის საკრედიტო კავშირი იყო რუსეთის ეროვნული ბანკის მიერ ლიცენზირებული სუბიექტი და 2013-14წწ-ში მას არ გააჩნდა ფინანსური სირთულეები; 3. რუსეთის საკრედიტო კავშირები სესხზე დარიცხულ სარგებელს ინტენსიურად იხდიდა 2013-14წწ-ში. სარგებელი საკმაოდ მაღალი იყო - 25%. ამასთან, ძირი თანხის გადახდის თავისუფალ გრაფიკს ითვალისწინებდა, რაც ნიშნავს, რომ კავშირს სესხის დაბრუნება შეეძლო ხელშეკრულების მოქმედების განმავლობაში, ნებისმიერ დროს.

18. პირველ კასატორისთვის გაუგებარია სასამართლომ ფიდუციური მოვალეობის დარღვევის საკითხში რა ინტერესი დაინახა უშუალოდ პირველი მოპასუხის მიმართ.

19. პირველი კასატორი შუამდგომლობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხის ზეპირი მოსმენით განხილვას, რადგან მიაჩნია, რომ გასაჩივრებული განჩინება ეწინააღმდეგება დადგენილ სასამართლო პრაქტიკას და იმავდროულად მნიშვნელოვანია პრაქტიკის განვითარებისთვის.

20. სამეთვალყურეო საბჭოს თავმჯდომარის (მეორე კასატორის) საკასაციო საჩივრის საფუძვლები:

21. მეორე კასატორს მიაჩნია, რომ სასამართლოს არ დაუდგენია მისი რომელი ქმედებით მიადგა კავშირს ზიანი, მაშინ როდესაც ის არ წარმოადგენდა კავშირში გადაწყვეტილების მიმღებ პირს. ეს არ იყო მისი კომპეტენცია. სასამართლოს უნდა გამოეკვლია, რა პოზიცია ჰქონდა მეორე მოპასუხეს ამ ხელშეკრულებების დადებასთან დაკავშირებით. სასამართლოს მიერ დადგენილია მხოლოდ ის ფაქტობრივი გარემოება, რომ მეორე მოპასუხე წარმოადგენდა როგორც კავშირის სამეთვალყურეო საბჭოს თავმჯდომარეს და იმავდროულად, მსესხებელი ე.წ. „რ---ის ს--ო კ--ის“ შვიდი პირიდან ერთ-ერთ დამფუძნებელს. გაუკვეველია რა ინტერესი უნდა ჰქონოდა მას კავშირიდან, სადაც ფლობდა საწესდებო კაპიტალის 62.2%-ს, თანხა ხელოვნურად გადაეტანა მეორე ორგანიზაციაში სესხის სახით, სადაც მის გარდა 6 პარტნიორი იყო.

22. მეორე მოპასუხის მიმართ ზიანის ანაზღაურების დაკისრების სამართლებრივ საფუძვლად სასამართლომ გამოიყენა სპეციალური კანონის 9.6 მუხლი, რომელიც აწესებს პასუხისმგებლობას ფიდუციური ვალდებულების დარღვევისათვის, თუმცა არცერთი მტკიცებულებით არ დასტურდება მეორე მოპასუხის მხრიდან რაიმე ვალდებულების დარღვევა და სასამართლო ეყრდნობა მხოლოდ მოსარჩელის ახსნა-განმარტებას. ლიკვიდატორის (მოსარჩელე) ეჭვი, რომ სესხის ხელშეკრულებები იმ მიზნით დაიდო, რომ სესხის თანხა უკან არ დაბრუნებულიყო, არ დასტურდება საქმის მასალებით.

23. მეორე მოპასუხე სადავოდ ხდის მიუღებელი შემოსავლის სახით მოპასუხეთათვის დაკისრებული ზიანის ოდენობას და მიაჩნია, რომ ზიანის მითითებული თანხის დაანაგარიშებისას სასამართლო დაეყრდნო მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილ „ექსელის“ ცხრილს, რომელსაც მოსარჩელის ახსნა-განმარტებაზე მეტი იურიდიული ძალა არ გააჩნია. სესხის ხელშეკრულებების უმეტესობის ვადა 1 წლიანი იყო, რომლებიც გაგრძელდა კიდევ ერთი წლით, ხოლო სარგებელი წლიურად 19-20%-ს შეადგენდა, ამ მოცემულობაში 2 წელზე არ შეიძლებოდა ძირ თანხას დარიცხვოდა ძირი თანხის ნახევარზე მეტი პროცენტი. საკასაციო საჩივარზე დართულია დანართი 1, რომელშიც ცხრილის სახითაა წარმოდგენილი სესხის ხელშეკრულებებისა და დამატებითი შეთანხმებების საფუძველზე კალკულაცია. მეორე კასატორი აღნიშნავს, რომ საქმეში არაა წარმოდგენილი 2013 წლის 26 ივლისის სესხის ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზე ლიკვიდატორი მითითებს, რომ 20 000 აშშ დოლარი სესხად გაიცა, მეორე კასატორს მიაჩნია, რომ არარსებულ ხელშეკრულების ძირითადი თანხა და დარიცხული პროცენტი არ უნდა დაეკისროს მოპასუხეებს.

24. მეორე კასატორი მიუთითებს ცესიის ხელშეკრულებაზე, რომელსაც სასამართლომ სათანადო შეაფსება არ მისცა და ამ ხელშეკრულებების საფუძველზე გადაცემული მოთხოვნები ლიკვიდატორმა არ წარადგინა, რაც წარმოაჩენს უშუალოდ ლიკვიდატორის ბრალეულობას თანხის დაკარგვაში. ლიკვიდატორებმა არ განახორციელეს ქმედითი ღონისძიებები თანხების ამოსაღებად და სასამართლოს პოზიცია მერე მოპასუხისათვის სრული პასუხისმგებლობის დაკისრების შესახებ, დაუსაბუთებელია. ლიკვიდატორებმა მხოლოდ შეტყობინება გაუგზავნეს მსესხებელს, რომელიც ვერ ჩაბარდა. სწორედ ლიკვიდატორის უმოქმედობამ გამოიღო სავალალო შედეგი - მოთხოვნების უმეტესი ნაწილი ხანდაზმულია.

25. მეორე კასატორი აღნიშნავს, რომ სასამართლოს უნდა დაედგინა ის ფაქტობრივი გარემოება, რომ კავშირის ლიკვიდაციის პროცესში სრულად არის დაკმაყოფილებული ყველა მენაბრე-კრედიტორის ფულადი მოთხოვნა. აღნიშნულს ლიკვიდატორებიც ადასტურებდნენ. დარჩენილია მხოლოდ მეპაიეთა მოთხოვნები საერთო ჯამში 901783.38 ლარის ოდენობით. სასამართლოს არ უხსენებია, რომ მეორე მოპასუხე წარმოადგენს კავშირის უმსხვილეს მეპაიეს, რომელსაც აქვს 560 633.38 ლარის მოთხოვნა.

26. მეორე კასატორი შუამდგომლობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხის ზეპირი მოსმენით განხილვას, რადგან მიაჩნია, რომ გასაჩივრებული განჩინება ეწინააღმდეგება დადგენილ სასამართლო პრაქტიკას და იმავდროულად მნიშვნელოვანია პრაქტიკის განვითარებისთვის.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

27. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 8 სექტემბრის განჩინებით მეორე კასატორის, ხოლო ამავე წლის 26 სექტემბრის განჩინებით პირველი კასატორის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

28. საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის საკითხი და მიაჩნია, რომ ორივე საკასაციო საჩივარი ცნობილი უნდა იქნას დაუშველად, შემდეგ გარემოებათა გამო:

29. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სასამართლოს უპირველესი ამოცანაა, დაადგინოს, თუ რას ითხოვს მოსარჩელე მოპასუხისაგან და რის საფუძველზე ანუ, რომელ ფაქტობრივ გარემოებებზე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სასამართლომ მხარის მიერ მითითებული მოთხოვნის ფარგლებში უნდა მოძებნოს ის სამართლებრივი ნორმა (ნორმები), რომელიც იმ შედეგს ითვალისწინებს, რისი მიღწევაც მხარეს სურს. ამასთან, მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად განხილული ნორმა (ან ნორმები) შეიცავს იმ აღწერილობას (ფაქტობრივ შემადგენლობას), რომლის შემოწმებაც სასამართლოს ვალდებულებაა და რომელიც უნდა განხორციელდეს ლოგიკური მეთოდების გამოყენების გზით ანუ, სასამართლომ უნდა დაადგინოს, ნორმაში მოყვანილი აბსტრაქტული აღწერილობა, რამდენად შეესაბამება კონკრეტულ ცხოვრებისეულ სიტუაციას და გამოიტანოს შესაბამისი დასკვნები. ის მხარე, რომელსაც აქვს მოთხოვნა მეორე მხარისადმი, სულ მცირე, უნდა უთითებდეს იმ ფაქტობრივ შემადგენლობაზე, რომელსაც სამართლის ნორმა გვთავაზობს. აქედან გამომდინარე, შეგვიძლია, დავასკვნათ, რომ მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის რომელიმე ფაქტობრივი წანამძღვრის (სამართლებრივი წინაპირობის) არარსებობა გამორიცხავს მხარისათვის სასურველი სამართლებრივი შედეგის დადგომას (შდრ: №ას-1172-2021, 10 ივნისი, 2022წ., პ.14).

30. საქმის განმხილველი სასამართლო შეზღუდულია მხოლოდ მხარის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებებით, რაც შეეხება სამართლის ნორმების გამოყენებას, სასამართლო, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, ადგენს თუ რა სამართლებრივი ურთიერთობა არსებობს მხარეთა შორის და ამ ურთიერთობის მარეგულირებელი სამართლებრივი ნორმების საფუძველზე აკმაყოფილებს ან არ აკმაყოფილებს სარჩელს.

31. მოსარჩელე მოითხოვს მოპასუხეებისათვის მიყენებული ზიანის სანაცვლოდ სოლიდარულად 287 000 აშშ დოლარის, ხოლო მიუღებელი შემოსავლისათვის - 414 018,41 აშშ დოლარის გადახდის დაკისრებას. მოსარჩელე თავის მოთხოვნას ძირითადად ამყარებს შემდეგ გარემოებებს: 1) სესხის გაცემისას მეორე მოპასუხე ერთდროულად წარმოადგენდა კავშირის სამეთვალყურეო საბჭოს თავმჯდომარესაც და სამომხმარებლო კოოპერატივის „შ---ი ს---ო-პ--ი ს--ო კ---ის“ ერთ-ერთ დამფუძნებელ პარტნიორსაც. აღნიშნული მიუთითებს, რომ მეორე მოპასუხეს ჰქონდა პირადი ინტერესი, კავშირის თანხები გაეტანა მისსავე კომპანიაზე, საიდანაც თანხის ამოღება შეუძლებელი იქნებოდა; 2) სესხის გაცემის დროს არ მომხდარა გაცემის მიზნობრიობის შეფასება, რისკები, სესხის მიმღები კავშირის ფინანსური მდგომარეობა. სესხის ვადის გაგრძელებისას არ მომხდარა მოთხოვნის წაყენება ვალდებულების შესრულების თაობაზე; 3) არასაბანკო სადეპოზიტო დაწესებულებების - საკრედიტო კავშირების შესახებ საქართველოს კანონის თანახმად, რკ „პ--ლ ს--ო კ---ს“ უფლება ჰქონდა სესხი გაეცა მხოლოდ საკუთარ წევრებზე, ხოლო სხვა ინვესტიციის სახით საკრედიტო კავშირზე მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ სახეზე იქნებოდა ჭარბი ლიკვიდობა. საკრედიტო კავშირს კი არ გააჩნდა ჭარბი ლიკვიდობა, ანუ ფულადი სახსრები საკმარისი არ იყო საკრედიტო კავშირის მეანაბრეთა მიმართ არსებული, ასევე სხვა ფინანსური ვალდებულებების დასაფარად. საგულისხმოა, რომ ლიკვიდაციის პროცესის დაწესების დროს საკრედიტო კავშირს საკუთარი მეანაბრეების მიმართ გააჩნდა 4 მლნ ლარის შესასრულებელი ვალდებულება. 4) მოპასუხეთა მიერ არ გადადგმულა ქმედითი ნაბიჯები მსესხებლისგან თანხის ამოღების მოთხოვნით, ასევე სესხები იყო არაუზრუნველყოფილი.

32. განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო სასამართლოს მსჯელობის საგანია პირველი კასატორის, როგორც კავშირის დირექტორის პასუხისმგებლობა კავშირის მიმართ ფიდუციური მოვალეობის დარღვევისათვის იმ გადაწყვეტილების გამო, რომლითაც კავშირსა და საკრედიტო სამომხმარებლო კოოპერატივს „შ---ლი ს---ო-პ---ი ს---ო კ--რს“ შორის დადებულია ამ განჩინების პპ: 8.14-8.22 -ში მითითებული სესხის ხელშეკრულებები. ასევე, ამავე სესხის ხელშეკრულებების დადებისას ადგილი ჰქონდა თუ არა მეორე კასატორის, როგორც კავშირის სამეთვალყურეო საბჭოს თავმჯდომარის მხრიდან ერთგულების მოვალეობის დარღვევას.

33. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ კომპანიის წინაშე დირექტორისა და სამეთვალყურეო საბჭოს წევრის პასუხისმგებლობის დაკისრების სამართლებრივ საფუძველს წარმოადგენს დავის წარმოშობისას მოქმედი რედაქციით მეწარმეთა შესახებ კანონის მე-9 მუხლის მე-6 პუნქტი, რომლის თანახმად, დირექტორები და სამეთვალყურეო საბჭოს წევრები საზოგადოების საქმეებს უნდა გაუძღვნენ კეთილსინდისიერად, კერძოდ, ზრუნავდნენ ისე, როგორც ზრუნავს ანალოგიურ თანამდებობაზე და ანალოგიურ პირობებში მყოფი ჩვეულებრივი, საღად მოაზროვნე პირი, და მოქმედებდნენ იმ რწმენით, რომ მათი ეს მოქმედება ყველაზე ხელსაყრელია საზოგადოებისათვის. თუ ისინი არ შეასრულებენ ამ მოვალეობას, საზოგადოების წინაშე წარმოშობილი ზიანისთვის პასუხს აგებენ სოლიდარულად, მთელი თავისი ქონებით, პირდაპირ და უშუალოდ; სსკ-ის 408.1 (იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება) და 411-ე (ზიანი უნდა ანაზღაურდეს არა მხოლოდ ფაქტობრივად დამდგარი ქონებრივი დანაკლისისთვის, არამედ მიუღებელი შემოსავლისთვისაც. მიუღებლად ითვლება შემოსავალი, რომელიც არ მიუღია პირს და რომელსაციგი მიიღებდა, ვალდებულება ჯეროვნად რომ შესრულებულიყო) მუხლები.

34. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ საკორპორაციო სამართლის მიზნებისათვის საწარმოს ხელმძღვანელობა/წარმომადგენლობა ორმხრივი სახელშეკრულებო ურთიერთობის ფარგლებში მიღწეული შეთანხმებაა. ამ ტიპის შეთანხმება დამყარებულია განსაკუთრებულ ნდობაზე და უფლებით აღჭურვილ პირს, ფიდუციური ვალდებულების ფარგლებში, აძლევს სრულ დამოუკიდებლობას, იურიდიული პირის სახელითა და ხარჯზე განახორციელოს ყველა ის მოქმედება, რაც წესდებით გათვალისწინებული მიზნის მიღწევას შეუწყობს ხელს. იმ პირობებში, როდესაც სსკ-ის იურიდიული პირის მომწესრიგებელი ნორმები და სპეციალური კანონი არ შეიცავს პირდაპირ დათქმას საწარმოს დირექტორთან დადებული ხელშეკრულების სამართლებრივი ბუნების თაობაზე, დგება საკითხი იმის შესახებ, თუ ყველაზე უფრო რომელ სამართლებრივ ინსტიტუტთან არის ეს ურთიერთობა ახლოს. სასამართლო განმარტავს, რომ დავალება იმ ხელშეკრულებათა რიცხვს მიეკუთვნება, რომელიც დაკავშირებულია სამუშაოს შესრულებასთან, მისი საგანია რწმუნებული პირის მიერ ერთი ან რამდენიმე იმგვარი მოქმედების შესრულება, რომელიც იწვევს ამა თუ იმ შედეგის დადგომას და, როგორც წესი, ეფუძნება ურთიერთნდობას, რწმუნებულის ვალდებულებას წარმოადგენს დავალებული მოქმედების მმართველის გულისხმიერებით წარმოება და მიღწეული შედეგის ადრესატი ხდება წარმოდგენილი პირი (იხ. სუსგ-ები №ას-1077-2018, 21 ოქტომბერი, პ.17; 2019 წელი, №ას-687-658-2016, 06 ნოემბერი, 2018; №ას-1203-2018, 25.04.2019 წ.).

35. საკასაციო სასამართლომ არაერთ საქმეში განმარტა, რომ „მეწარმეთა შესახებ“ კანონის მე-9 მუხლის მე-6 პუნქტით განსაზღვრული მოვალეობები არის დირექტორის ფიდუციური მოვალეობები (იხ. სუსგ #ას-1307-1245-2014, 6 მაისი, 2015 წელი; სუსგ #ას-457-436-2015, 6 ივნისი, 2016 წელი; სუსგ #ას-687-658-2016, 6 ნოემბერი, 2018 წელი; სუსგ #ას-370-344-2017, 18 აპრილი, 2019 წელი), რომელთა დარღვევის გამოც კომპანიის დირექტორი პასუხს აგებს კომპანიის წინაშე. „ფიდუციური მოვალეობები, კერძოდ, ზრუნვისა და ერთგულების მოვალეობა, დირექტორს გააჩნია საზოგადოების წინაშე, შესაბამისად, ამ მოვალეობების დარღვევისათვის მისი პასუხისმგებლობა დგება საზოგადოების, და არა საზოგადოების პარტნიორების ან რომელიმე პარტნიორის მიმართ“ (იხ. სუსგ-ები Nას-766-766-2018, 10.06.2019წ.; #ას-457-436-2015, 6 ივნისი, 2016 წელი).

36. განსახილველ სადავო საკითხთან მიმართებით, პირველი კასატორი პრეტენზიას გამოთქვამს, რომ დირექტორის გადაწვეტილება უნდა შემოწმდეს ზრუნვის მოვალეობის დარღვევისას დირექტორის ქმედების შეფასების სტანდარტით, რა დროსაც, დირექტორის გადაწყვეტილების მიმართ მოქმედებს „ბიზნეს გადაწყვეტილების მართებულობის პრეზუმფცია“ და საპირისპირო მტკიცების ტვირთი მოსარჩელეს (ლიკვიდატორი) ეკისრება, რაც ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებმა მხედველობაში არ მიიღეს. პირველი კასატორი აღნიშნავს, რომ არ დასტურდება კონკრეტულად რაში გამოიხატა პირველი მოპასუხე დირექტორის მხრიდან ფიდუციური ვალდებულების დარღვევა და უარყოფს, რომ დირექტორის მხრიდან არ იყო მოთხოვნილი ხელშეკრულების შესრულება; პირველი კასატორი აღნიშნავს, რომ იმ პირობებში, როდესაც გაგრძელდა სესხის ხელშეკრულების ვადები, რაც მხოლოდ იმას ემსახურებოდა რომ მეტი მოგება მოეტანა კავშირისათვის (წლიური 25%-იანი სარგებლით იყო ხელშეკრულებები დადებული), და სესხები გაცემული იყო თავისუფალი გრაფიკით, დაუსაბუთებელია ასეთი მსჯელობა.

37. ამასთან, იმ პირობებში, როდესაც რუსეთის საკრედიტო კავშირმა სოლიდური ოდენობით მოთხოვნა დაუთმო „პ---ლ ს---ო კ---ს“, რაც სრულიად პირველი მოპასუხე დირექტორის დამსახურებაა, ვერ ვიტყვით, რომ პირველმა მოპასუხემ (დირექტორი) ცესიის ხელშეკრულების არსებობის პირობებში, სესხის გადახდა არ მოსთხოვა მოვალეს.

38. საკასაციო პალატა არ იზიარებს პირველი კასატორის ზეოთმითითებულ საკასაციო პრეტენზიებს და მიუთითებს დირექტორის პასუხისმგებლობის შესახებ საკასაციო სასამართლოს მნიშვნელოვან გადაწყვეტილებებში გაკეთებულ განმარტებებზე: „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-9 მუხლის მე-6 პუნქტის შესაბამისად, „კომპანიის დირექტორს აკისრია განსაკუთრებული მოვალეობები კომპანიის წინაშე, რომლებსაც ეწოდება ფიდუციური მოვალეობები, და რომლებიც, სხვასთან ერთად, მოიცავს დირექტორის მოვალეობას საზოგადოების საქმეებს გაუძღვეს კეთილსინდისიერად, კერძოდ, ზრუნავდეს ისე, როგორც ზრუნავს ანალოგიურ თანამდებობაზე და ანალოგიურ პირობებში მყოფი ჩვეულებრივი, საღად მოაზროვნე პირი და მოქმედებდეს იმ რწმენით, რომ მისი ეს მოქმედება ყველაზე ხელსაყრელია საზოგადოებისათვის („ზრუნვის მოვალეობა“)…“(იხ. სუსგ-ები Nას-766-766-2018, 10.06.2019წ.; #ას-1307-1245-2014, 6 მაისი, 2015 წელი; #ას-1158-1104-2014, 6 მაისი, 2015 წელი).

39. ერთ-ერთ საქმეში საკასაციო სასამართლოს განმარტებით, „საწარმოს ხელმძღვანელობაზე უფლებამოსილი პირის (დირექტორის) მოვალეობები სამ ნაწილად შეიძლება დაიყოს: ა) გულმოდგინება, ბ) ერთგულება და გ) კეთილსინდისიერება. გულმოდგინების მოვალეობა გულისხმობს დირექტორის მიერ ისეთი გადაწყვეტილებების მიღებას, რომლებსაც მიიღებდა ანალოგიურ თანამდებობაზე და ანალოგიურ პირობებში მყოფი ჩვეულებრივი, საღად მოაზროვნე პირი. ერთგულების მოვალეობა მოიცავს კორპორაციის საუკეთესო ინტერესებიდან გამომდინარე გადაწყვეტილების მიღებას. კეთილსინდისიერება გულისხმობს სამოქალაქო ბრუნვის მონაწილეთა მოქმედებას პასუხისმგებლობით, და ერთმანეთის უფლებებისადმი პატივისცემით მოპყრობას …“ (იხ. სუსგ-ები N ას-559-2019, 04 დეკემბერი, 2019 წელი,პ.310; #ას-687-658-2016, 6 ნოემბერი, 2018 წელი; დამატებით იხ. ლ. ჭანტურია, კორპორაციული მართვა და ხელმძღვანელთა პასუხისმგებლობა საკორპორაციო სამართალში, თბ., 2006, გვ. 202-203, 256, 302, 384-386, 405-407; დ. მაისურაძე, სამეწარმეო განსჯის წესი საკორპორაციო სამართალში, საკორპორაციო სამართლის კრებული I, რედ. ი.ბურდული, თბ., 2011, გვ. 113-117. ი. ბურდული, ნ. ზუბიაშვილი, სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი I, მუხლი 37, ველი 5-6, თბ., 2017).

40. ერთგულების მოვალეობა დირექტორს ავალდებულებს კორპორაციის ინტერესები უპირატესად დაცვას ნებისმიერ პირად ინტერესთან შედარებით, რაც სხვასთან ერთად გულისხმობს პირადი გამორჩენის მიზნით თანამდებობის გამოყენების დაუშვებლობას და ინტერესთა კონფლიქტის თავიდან აცილებას, განსაკუთრებით იმ შემთხვევაში, თუ დირექტორი რაიმე მიზეზით პირადად დაინტერესებულია კომპანიის მიერ კონკრეტული გადაწყვეტილების მიღებით ან გარიგების დადებით.

41. ერთგულების მოვალეობა გამომდინარეობს დავალების ურთიერთობის მარეგულირებელი ნორმებიდან და წარმომადგენლობის არსიდან, რომელიც წარმომადგენელს ავალდებულებს წარმოდგენილი პირის ინტერესებით და არა პირადი ინტერესებით იხელმძღვანელოს. აქედან მომდინარეობს პრობლემაც, რომელსაც „წარმომადგენლობის პრობლემა“ ეწოდება და „ყველაზე ფართო გაგებით, წარმოიშობა, როდესაც ერთი მხარე ანუ „წარმოდგენილი“ დამოკიდებულია მეორე მხარის ანუ „წარმომადგენლის“ ქმედებებზე და ეს ქმედებები აისახება წარმოდგენილის კეთილდღეობაზე. პრობლემაა წარმომადგენლის მოტივაცია, საკუთარი ინტერესების ნაცვლად წარმოდგენილის ინტერესებში იმოქმედოს“ (იხ. რაინერ კრააკმანი, ჯონ არმური და სხვა ავტორები, საკორპორაციო სამართლის ანატომია, შედარებითი და ფუნქციური მიდგომა, მე-3 გამოცემა, გერმანიის საერთაშორისო საზოგადოება (GIZ), 2019, გვ. 44).

42. მიუხედავად იმისა, რომ ზრუნვისა და ერთგულების მოვალეობა ერთი და იმავე საფუძვლიდან მომდინარეობს, მათი ერთმანეთისაგან გამიჯვნა მნიშვნელოვანია კომპანიის ხელმძღვანელთა პასუხისმგებლობასთან დაკავშირებულ დავებში მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის სწორად გადანაწილების თვალსაზრისით, რადგან ზრუნვის (გულისხმიერების/გულმოდგინების) მოვალეობის დარღვევასთან დაკავშირებული სარჩელების განხილვისას მოქმედებს ე.წ. „სამეწარმეო გადაწყვეტილების თავისუფლების წესი“, სხვაგვარად „ბიზნეს გადაწყვეტილების მართებულობის პრეზუმფცია”, ხოლო ერთგულების მოვალეობის დარღვევასთან დაკავშირებული სარჩელების განხილვისას ასეთი პრეზუმფცია არ მოქმედებს (შდრ: სუსგ №ას-1436-2020, 31 მაისი, 2022 წელი).

43. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ზრუნვის მოვალეობის დარღვევის შესახებ სარჩელის განხილვისას დირექტორს საწარმოსათვის ზიანის მომტანი გადაწყვეტილების გამო პასუხისმგებლობისაგან იცავს ბიზნეს გადაწყვეტილების მართებულობის პრეზუმფცია. იგი წარმოადგენს დაშვებას, რომ გადაწყვეტილების მიღებისას კომპანიის დირექტორი იყო სათანადოდ ინფორმირებული და მოქმედებდა კეთილსინდისიერად, იმ რწმენით, რომ განხორციელებული მოქმედება კომპანიის საუკეთესო ინტერესებში იყო. ასეთ საქმეებში მოსარჩელეს ეკისრება ზემოაღიშნული დაშვების გაბათილების ტვირთი, რადგან სასამართლოს არ შეუძლია ეჭვი შეიტანოს დირექტორის გადაწყვეტილების სისწორეში, თუ ის რაციონალური პროცესის შედეგად იქნა მიღებული და დირექტორი ყველა მნიშვნელოვან და გონივრულად ხელმისაწვდომ ინფორმაციას ფლობდა.

44. საკასაციო სასამართლომ არაერთ საქმეში განმარტა, რომ „ზრუნვის მოვალეობა მოითხოვს დირექტორისაგან მიიღოს ისეთი გადაწყვეტილებები, რომლებიც გამოიწვევს კომპანიის მოგების გაზრდას. აღნიშნული გადაწყვეტილებები შეიძლება იყოს მაღალი რისკის მატარებელიც და მცდარიც, თუმცა „ბიზნეს გადაწყვეტილების მართებულობის“ პრეზუმფციიდან გამომდინარე, თუ ხელმძღვანელი კეთილგონიერების ფარგლებში მოქმედებს იმ რწმენით, რომ მისი გადაწყვეტილება მიღებულია საზოგადოების საუკეთესო ინტერესების დაცვის მიზნით და ამ გადაწყვეტილების მიღებისას იგი ინფორმიებული იყო იმ ზომით, რაც მას, მოცემულ ვითარებაში საკმარისად მიაჩნდა, ამ გადაწყვეტილების შედეგისათვის კომპანიის დირექტორი დაცულია პირადი პასუხისმგებლობისაგან“ (იხ. სუსგ #ას-1307-1245-2014, 6 მაისი, 2015 წელი; სუსგ #ას-1158-1104-2014, 6 მაისი, 2015 წელი).

45. საკასაციო სასამართლო დამატებით განმარტავს, რომ პრეზუმფცია დირექტორის მიერ მიღებული გადაწყვეტილების მართებულობის შესახებ გამოიყენება მხოლოდ ოთხი კუმულაციური წინაპირობის არსებობისას:

46. დირექტორმა უნდა მიიღოს გადაწყვეტილება (უნდა იმოქმედოს). ისეთ შემთხვევაში, როცა დირექტორმა გამოიჩინა უმოქმედობა და არ მიიღო გადაწყვეტილება, იგი ვერ იქნება დაცული სამეწარმეო გადაწყვეტილების თავისუფლების წესით (აღნიშნულში არ იგულისხმება შემთხვევა, როდესაც უმოქმედობა, თავისთავად, მიღებული გადაწყვეტილების შედეგია ანუ მიღებულია გადაწყვეტილება მოქმედებისაგან თავის შეკავების შესახებ); გადაწყვეტილების მიღებამდე დირექტორმა უნდა მიიღოს ინფორმაცია, რომელიც ჩვეულებრივი, საღად მოაზროვნე ადამიანისათვის საკმარისია მოცემულ გარემოებებში, მოცემული გადაწყვეტილების მისაღებად, ანუ გადაწყვეტილების მიღების პროცესი უნდა აკმაყოფილებდეს კეთილგონივრულობის სტანდარტს; გადაწყვეტილება მიღებულ უნდა იქნას კეთილსინდისიერად - ეს მოთხოვნა არ ითვლება დაკმაყოფილებულად თუ სხვა გარემოებებთან ერთად, დირექტორისთვის ცნობილია, რომ იგი იღებს კანონსაწინააღმდეგო გადაწყვეტილებას; და დირექტორს არ უნდა ჰქონდეს პირადი დაინტერესება.

47. თუ ზემოაღნიშნული ოთხი პირობიდან რომელიმე არ არის დაკმაყოფილებული, მაშინ პრეზუმფცია ვერ ამოქმედდება.

48. ამრიგად, სამეწარმეო გადაწყვეტილების თავისუფლების წესი/ბიზნეს გადაწყვეტილების მართებულობის პრეზუმფცია იცავს მხოლოდ პირადი დაინტერესების არმქონე დირექტორს, ხოლო დირექტორის მიმართ, რომელსაც გადაწყვეტილებისადმი პირადი დაინტერესება აქვს, ის არ მოქმედებს. შესაბამისად, თუ საქმის ფატობრივი გარემობებიდან იკვეთება გადაწყვეტილების/გარიგების მიმართ დირექტორის პირადი დაინტერესება, მაშინ სახეზეა არა ზრუნვის, არამედ დირექტორის ერთგულების მოვალეობის დარღვევა.

49. ამ გამიჯვნას არსებითი პროცესუალური მნიშვნელობა აქვს, რადგან ერთგულების მოვალეობის დარღვევის გამო, დირექტორის პასუხისმგებლობის შესახებ სარჩელის განხილვისას მოსარჩელის მტკიცების ტვირთში ზიანის ფაქტთან ერთად შედის მხოლოდ იმ გარემობის დადასტურება, რომ დირექტორს გადაწყვეტილების/გარიგების მიმართ პირადი დაინტერესება ჰქონდა. თუ მოსარჩელე აღნიშნულის დადასტურებას მოახერხებს, მაშინ დირექტორის გადაწყვეტილების დასაცავად სამეწარმეო გადაწყვეტილების თავისუფლების წესის/ბიზნეს გადაწყვეტილების მართებულობის პრეზუმფციის მოქმედება გამორიცხულია, რაც ნიშნავს, რომ მტკიცების ტვირთი გადადის მოპასუხე დირექტორზე, რომელმაც უნდა ამტკიცოს, რომ მის მიერ მიღებული გადაწყვეტილება ყოველმხრივ სამართლიანი და გონივრული იყო კორპორაციისათვის. აღნიშნული გულისხმობს სასამართლოს მიერ გადაწყვეტილების შემოწმებას, როგორც გადაწყვეტილების მიღების პროცესის, ისე მატერიალური შინაარსის თვალსაზრისით.

50. ზემოაღნიშნულის საპირისპიროდ, ბიზნეს გადაწყვეტილების მართებულობის პრეზუმფციის მოქმედებისას დირექტორების გადაწყვეტილების მატერიალური შინაარსი სასამართლოს მიერ ბევრად უფრო დაბალი სტანდარტით მოწმდება, კერძოდ, სასამართლო იკვლევს არის თუ არა გადაწყვეტილება რაციონალური, რაც გულისხმობს, რომ გადაწყვეტილება უნდა იყოს ლოგიკურად ახსნადი. თუ გადაწყვეტილება რაციონალურობის მინიმალურ სტანდარტს აკმაყოფილებს, სასამართლო მისი მატერიალური შინაარსის მართებულობის კვლევას არ შეუდგება.

51. წინამდებარე საქმეში საკასაციო სასამართლო ყურადღებას მიაქცევს მოსარჩელის/ლიკვიდატორის მიერ სარჩელში მითითებულ ფაქტებს დადებული გარიგებების (ამ განჩინების პპ: 8.14.-8.22-ში მითითებული სესხის ხელშეკრულებები) მიმართ კომპანიის დირექტორის ზრუნვის მოვალეობის დარღვევის შესახებ. მით უმეტეს, კავშირის სახელით გადაწყვეტილების მიმღებ პირს პირველი მოპასუხე დირექტორი წარმოადგენდა და სესხის სადავო ხელშეკრულებები მის მიერაა ხელმოწერილი.

52. ზემოაღნიშნულ გარემოებას პირველი კასატორი არ ეთანხმება. საკასაციო საჩივარში პირველი კასატორი აღნიშნავს, რომ საქმის განხილვისას მან მართლაც განმარტა, რომ მეორე მოპასუხე კარგად ერკვეოდა ორივე ორგანიზაციის სტრუქტურაში და სწორედ ეს გახდა საფუძველი იმისა, რომ გაცემულიყო სადავო სესხები. პირველმა მოპასუხემ მეორე მოპასუხეს ჰკითხა აზრი სესხის გაცემასთან დაკავშირებით. თუმცა, პირველი კასატორის მოსაზრებით, ეს არ უნდა იქნეს გაგებული, რომ მოპასუხეებს სესხის გაცემის სხვა საფუძვლებზე, გარდა მეორე მოპასუხის ფაქტორისა, არ მიუთითებიათ.

53. საკასაციო პალატა განამარტავს, რომ ამ განჩინების პ. 51-ში მითითებულ გარემოებასთან დაკავშირებით, მოპასუხე დირექტორს კვალიფიციური შედავება წერილობით შესაგებელში არ განუხორციელებია - იხ., ტ.1. ს.ფ.177-185. სასამართლოს სხდომაზე დირექტორის მიერ მიცემული განმარტების მიხედვით, სესხის არსებობა და მასთან დაკავშირებული სიტუაცია, მათ შორის ცესიის გაფორმება, რაც დიდხნიან პროცესს წარმოადგენდა, ეროვნული ბანკისთვის ცნობილი იყო. საკრედიტო დაწესებულებისთვის სესხის გაცემა ზიანის მიყენებას არ ნიშნავს. სესხის გაფორმება მართლზომიერად განხორციელდა და რაიმე თაღლითური გზით არ გაფორმებულა (იხ., ტ.2. ს.ფ. 343, მოპასუხე დირექტორის პოზიცია სხდომაზე - იხ., პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება).

54. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობა ითვალისწინებს სარჩელისაგან მოპასუხის თავდაცვის ისეთ ეფექტურ საშუალებას, როგორიცაა შესაგებელი, რომელშიც ვლინდება წერილობითი შეჯიბრებითობის პრინციპი. იგი ასევე ერთგვარი გამოხატულებაა დისპოზიციურობის (სსსკ-ის მე-3 მუხლი) პრინციპისა, რომელიც უზრუნველყოფს მხარეთა საპროცესო უფლებების ავტონომიურად განკარგვის შესაძლებლობას. საპროცესო ავტონომიის ფარგლებში მოპასუხის გადასაწყვეტია ცნობს თუ არა სარჩელს, დაასრულებს თუ არა საქმეს მორიგებით, ან რა სახის საპროცესო თავდაცვის საშუალებას გამოიყენებს, რაც გარკვეულწილად დავაში შესვლას და სარჩელში მითითებულ გარემოებებზე პასუხის გაცემას გულისხმობს. შესაბამისად, სარჩელის წარმატება იმაზე იქნება დამოკიდებული, თუ რამდენად კვალიფიციურად დაიცავს თავს მოპასუხე სარჩელისაგან.

55. ვიდრე საქმის არსებითად განხილვა დაიწყება სასამართლოში, მოსამართლემ უნდა უზრუნველყოს საქმის მომზადება, რომელიც მათ შორის მხარეთა წერილობითი პოზიციების გაცვლას მოიცავს. სწორედ ამ მიზანს ემსახურება, ერთი მხრივ სარჩელისა და თანდართული დოკუმენტების ასლების მოპასუხისათვის, ხოლო მეორე მხრივ, შესაგებლისა და თანდართული დოკუმენტების ასლების მოსარჩელისთვის ჩაბარება. სასამართლომ მკაცრად უნდა გააკონტროლოს ამ კონტექსტში მხარეთა საპროცესო უფლებების დაცვა (წერილობითი დოკუმენტაციის სრულყოფილად მიღება და პასუხის გასაცემად გონივრული ვადის დადგენა), წინააღმდეგ შემთხვევაში სახეზე იქნება ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის 6.1 მუხლით გარანტირებული სამართლიანი სასამართლოს უფლების დარღვევა. მოპასუხეს მისთვის გზავნილის (სარჩელისა და თანდართული დოკუმენტების ასლები) ჩაბარების შემდეგ წარმოეშობა შესაგებლის წარდგენის ვალდებულება. შესაგებელი, ისევე როგორც სარჩელი, ყველა შემთხვევაში წერილობითი ფორმით (როგორც წესი ნაბეჭდი სახით) უნდა იყოს შედგენილი.

56. კანონმდებლის ამგვარი მოთხოვნა გამომდინარეობს წერილობითი სამართალწარმოების პრინციპიდან, რაც წინა ეტაპია ზეპირი სამართალწარმოებისა და რასაც ვერ ჩაანაცვლებს მხარეთა მოსმენის პრინციპი, წინააღმდეგ შემთხვევაში სასამართლო პროცესი დაკარგავდა განსაზღვრულობის სახეს და მივიღებიდით საპროცესო მოქმედებების ქაოსს. მხარეს უფლება აქვს წინასწარ, საქმის არსებითად განხილვის დაწყებამდე იცოდეს, რაზე აფუძნებს მეორე მხარე თავის მოთხოვნას ან რა საპროცესო საშუალებებით აპირებს თავის დაცვას. მხარეებს უნდა მიეცეთ ეფექტური სამართლებრივი დაცვის საშუალება, რათა დაიცვან საკუთარი სამოქალაქო უფლებები, რაც სამართლიანი სასამართლოს უფლების მოთხოვნაა.

57. ვინაიდან საქმის განხილვის და დავის გადაწყვეტის მთავარი ფიგურანტი მოსამართლეა, მას ჯერ კიდევ წერილობითი ფორმით წარდგენილი სარჩელიდან და შესაგებლიდან უნდა შეექმნას წარმოდგენა დავის სურათზე (ფაბულა), მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძველზე (სარჩელით მოთხოვნილი შედეგის განმსაზღვრელი ნორმა), მოთხოვნის წინაპირობებზე (ნორმის შემადგენლობა), მტკიცების საგანსა (სადავო გარემოება, რომელიც უნდა დამტკიცდეს) თუ სარჩელის პერსპექტიულობაზე. იმის მიხედვით, რამდენად აკმაყოფილებს სარჩელი და შესაგებელი ფორმალური დასაბუთებულობის (გამართულობის) მოთხოვნებს, მოსამართლე ნიშნავს მოსამზადებელ ან მთავარ სხდომას. შესაბამისად, თუ მოსამართლე დანიშნავს მოსამზადებელ სხდომას, მან აუცილებლად უნდა გაითვალისწინოს მხარეთა საპროცესო უფლებები_ დააზუსტონ/შეავსონ სარჩელში/შესაგებელში მითითებული გარემოებები (სსსკ-ის 83-ე მუხლი). დასაბუთებულობის მოთხოვნა გამოიყენება შესაგებელთან მიმართებაშიც, ამ დროს მოწმდება როგორი შესაგებელი წარადგინა მოპასუხემ (მოთხოვნის შემწყვეტი, შემაფერხებელი, გამომრიცხავი). შესაგებლის შინაარსიდან უნდა მიხვდეს მოსამართლე, რომელია უდავო და რომელია სადავო მტკიცების საგანში შემავალი ფაქტები. შესაგებლის ინსტიტუტი, სარჩელის ინსტიტუტთან ერთად ერთგვარი გზამკვლევია მტკიცების სტადიისა, რომელზე გადასვლაც არ ხდება, ვიდრე არ ამოიწურება მხარეთა პოზიციების (სარჩელი; შესაგებელი; მოპასუხის მხრიდან არსებითი შედავების შემთხვევაში მოსარჩელის პასუხი და ა.შ.) ურთიერთგაცვლა და უდავო გარემოებების იდენტიფიცირება. საქმის განმხილველი მოსამართლის გადასაწყვეტია, თუ რა ფაქტობრივი აღწერილობა (ფაბულა) უნდა დაუდოს საფუძვლად საკუთარ მსჯელობას, თავის მხრივ მთავარ როლს ფაბულის შექმნაში მხარეები ასრულებენ, რაც სრულად პასუხობს შეჯიბრებითობის პრინციპის მოთხოვნებს. ერთი მხრივ რელევანტური ფაქტების დახარისხება ხდება სამართლის ნორმის მიხედვით, ხოლო მეორე მხრივ, ფაქტები განსაზღვრავენ, რომელია მოთხოვნის დამფუძნებელი ნორმა. აქედან გამომდინარე, დავის გადაწყვეტაში სარჩელთან ერთად შესაგებლის, როგორც საპროცესო ინსტიტუტის როლი, უაღრესად მნიშვნელოვანია.

58. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ შესაგებლის ზოგადი კლასიფიკაცია შემდეგია: მატერიალური და საპროცესო შესაგებელი; აბსტრაქტული (ზოგადი) და კონკრეტული შესაგებელი; მარტივი და კვალიფიციური (არსებითი) შესაგებელი. რა ტიპის შესაგებელს წარადგენს მოპასუხე, სრულად თავსდება ამ უკანაკნელის ნების ავტონომიის ფარგლებში. კონკრეტული შესაგებლის წარდგენის ვალდებულება გამომდინარეობს 201-ე მუხლის მე-4 ნაწილის შინაარსიდან (ივარაუდება, რომ შედავებული უნდა იყოს დავის გადასაწყვეტად მნიშვნელოვანი ფაქტები და არა სამართლებრივი მოსაზრებები, ე.ი. ისეთი ფაქტები, რომელთა არსებობა წარმოშობენ მოთხოვნას), წინააღმდეგ შემთხვევაში მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტები, დამტკიცებულად ითვლება. მოსამართლემ განსაკუთრებული ყურადღება უნდა მიაქციოს პირველ რიგში საპროცესო შესაგებელს, ხოლო ამის შემდეგ მატერიალურ შესაგებელს.

59. მოთხოვნის გამომრიცხველი შესაგებელი - ამ ტიპის შეპასუხების დროს მოპასუხე არ ეთანხმება მოთხოვნის საფუძვლად მითითებულ ფაქტებს (მტკიცების საგანში შემავალ ფაქტებს), შესაბამისად, თუ მოსარჩელე ვერ დაამტკიცებს სადავო (დავის გადაწყვეტისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე) გარემოებებს, სარჩელი არ დაკმაყოფილდება. სარჩელის წარმატება მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის (დამფუძნებელი ნორმა) წინაპირობების მითითება/დადასტურებაზეა დამოკიდებული, ასეთი შედავების დროს მოპასუხე სადავოდ ხდის სწორედ მოთხოვნის წარმოშობის წინაპირობებს, უთითებს ისეთ გარემოებებზე, რომლებიც მოთხოვნის არსებობას გამორიცხავენ, საკმარისია მოპასუხის მხრიდან თუნდაც ერთი წინაპირობის გამორიცხვა, რომ სარჩელის წარმატებას საფრთხე შეექმნას.

60. შესაგებლის სახეებიდან განსაკუთრებული დატვირთვა გააჩნია კვალიფიციურ შედავებას. კვალიფიციური შედავება იურიდიულ დოქტრინაში განმარტებულია შემდეგნაირად: „მოპასუხე მოსარჩელის მოხსენების ნაცვლად წარმოადგენს მოვლენათა განვითარების მისეულ, განსხვავებულ ვერსიას, რომელიც ცალკეულ საკითხებში სადავოს ხდის მოსარჩელის მოხსენებას“. (შდრ. მოსამართლის მიერ გადაწყვეტილების მიღების პროცესი სამოქალაქო სამართალში, შ.შმიტი, ჰ.რიჰტერი, (GIZ), 2013წ., გვ.19.) კვალიფიციურ შედავებას არსებით შედავებადაც მოიხსენიებენ. ამგვარი შედავება, ერთი მხრივ, შეიძლება გამორიცხავდეს სარჩელის დაკმაყოფილებას უსაფუძვლობის გამო, ხოლო მეორე მხრივ, ცვლიდეს მოსარჩელის მიერ შემოთავაზებული სამართლებრივი ურთიერთობის კვალიფიკაციას, საიდანაც მოსარჩელეს დამატებითი მოხსენების (ფაქტების მითითების) გარეშე გაუჭირდება იმ შედეგის მიღწევა, რომელიც სარჩელით აქვს მოთხოვნილი. კვალიფიციური (არსებითი) შედავება მოსამართლეს ცალკეულ შემთხვევაში ავალდებულებს მოიძიოს მოთხოვნის სხვა დამფუძნებელი ნორმა, ასევე შეამოწმოს საგამონაკლისო ნორმები.

61. საკასაციო პალატამ ერთ-ერთ საქმეზე აღნიშნა, რომ სსსკ-ის 201-ე მუხლის მეოთხე და მეხუთე ნაწილების თანახმად, „პასუხში (შესაგებელში) სრულყოფილად და თანამიმდევრობით უნდა იყოს ასახული მოპასუხის მოსაზრებები სარჩელში მითითებულ თითოეულ ფაქტობრივ გარემოებასა და მტკიცებულებასთან დაკავშირებით. თუ მოპასუხე არ ეთანხმება სარჩელში მოყვანილ რომელიმე გარემოებას, იგი ვალდებულია მიუთითოს ამის მიზეზი და დაასაბუთოს შესაბამისი არგუმენტაციით; წინააღმდეგ შემთხვევაში, მას ერთმევა უფლება, შეასრულოს ასეთი მოქმედება საქმის არსებითად განხილვის დროს. მოპასუხე ვალდებულია, პასუხს დაურთოს მასში მითითებული ყველა მტკიცებულება. თუ მოპასუხეს საპატიო მიზეზით არ შეუძლია პასუხთან ერთად მტკიცებულებათა წარდგენა, იგი ვალდებულია, ამის შესახებ მიუთითოს პასუხში. წინააღმდეგ შემთხვევაში მოპასუხეს ერთმევა უფლება, შემდგომში წარადგინოს მტკიცებულებები). სამოქალაქო პროცესში მტკიცების საგანი, რომელიც წარმოადგენს სადავო მატერიალურსამართლებრივ ფაქტებს, რომელზეც მიუთითებენ მოსარჩელე და მოპასუხე, მოთხოვნის თუ შესაგებლის დასაბუთების ან გაქარწყლებისათვის, შეუძლებელია წარმოვიდგინოთ მტკიცებითი საქმიანობის გარეშე. სსსკ-ის მე-4 მუხლის პირველი ნაწილი ნათელი დადასტურებაა იმისა, რომ მოპასუხე ვალდებულია, საქმის მომზადების მიზნით აქტიურად იმოქმედოს, რაც, უპირველესად, სასამართლოსათვის სარჩელზე მისი წერილობითი მოსაზრებების წარდგენაში გამოიხატება. მოპასუხის მიერ ამ უფლების განუხორციელებლობა, სსსკ-ის 206-ე მუხლის შესაბამისად, ართმევს მას უფლებას, შეასრულოს ასეთი მოქმედება ამ საქმის არსებითად განხილვის დროს (ანუ, სასამართლოს სხდომაზე მხარისაგან მტკიცებულების მიღება აღარ ხდება). ამ შემთხვევისათვის სხვა რაიმე სპეციალურ შედეგს კანონი არ ადგენს“ (შდრ. სუსგ დიდი პალატის გადაწყვეტილება საქმეზე №ას-664-635-2016, 02 მარტი, 2017, პ.201).

62. მოსამართლეს დავის გადასაწყვეტად სჭირდება რელევანტური ფაქტები, რომელთა წარდგენაზე სრული პასუხისმგებლობა ეკისრება მხარეებს. მას შემდეგ, რაც მოსამართლე მოიძიებს მოთხოვნის დამფუძნებელ ნორმას, განსაზღვრავს ნორმის ფაქტობრივ ელემენტებს (წინაპირობებს), ამ წინაპირობებს მიუსადაგებს მოსარჩელის მიერ მოხსენებულ ფაქტებს და თითოეულ წინაპირობაზე გასცემს დადებით პასუხს, იგი ამოწმებს რომელ ფაქტებს ხდის მოპასუხე სადავოდ (მოპასუხის სტადია). თუ მოპასუხეს არ აქვს წარდგენილი კვალიფიციური (არსებითი) შედავება, არამედ მხოლოდ სამართლებრივად მნიშვნელოვანი ფაქტების უარყოფით შემოიფარგლება, მოსამართლე გადადის მტკიცების სტადიაზე, რაც ნიშნავს სადავოდ გამხდარი ფაქტების დადგენის პროცესს. მოპასუხის მხრიდან არსებითი ხასიათის შედავების შემთხვევაში, მოსამართლემ ასევე უნდა მოიძიოს სამართლებრივი ნორმა, რომელიც გამორიცხავს, წყვეტს ან აფერხებს მოთხოვნის განხორციელებას, ხოლო ნორმის წინაპირობების შემოწმება იმავე წესით ხორციელდება. აქაც მნიშვნელოვანია რას პასუხობს მოსარჩელე მოპასუხის არსებით შედავებას, არ არის გამორიცხული მოსარჩელემაც კვალიფიციური პასუხი გასცეს მოპასუხის ამგვარ განმარტებას. ამდენად მოსამართლე ასე უწყვეტად გადადის მოსარჩელის სტადიიდან მოპასუხის სტადიაზე და პირიქით, ვიდრე არ დასრულდება მხარეთა განმარტებების ურთიერთგაცვლის პროცესი, რომლის შედეგადაც უნდა გაირკვეს უდავო და სადავო (მტკიცების საგანში შემავალი) ფაქტები. შესაგებლის შინაარსობრივი მხარე, განსაკუთრებით ფაქტობრივი ნაწილი გავლენას ახდენს მტკიცების ტვირთზე.

63. საკასაციო სასამართლომ არაერთ გადაწყვეტილებაში განმარტა, რომ „საპროცესო კანონმდებლობით დადგენილია მოპასუხის მიერ კონკრეტული (კვალიფიციური) შესაგებლის წარდგენის ვალდებულება, კერძოდ, სსსკ-ის 201-ე მუხლის მე-4 ნაწილის შინაარსიდან გამომდინარე, დგინდება, რომ მოპასუხე უნდა შეედავოს მოსარჩელის გამართულ, დასაბუთებულ მოთხოვნას ანუ დავის გადაწყვეტისათვის სამართლებრივად მნიშვნელოვან ფაქტობრივ გარემობებს, წინააღმდეგ შემთხვევაში, მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტები (და არა მისი სამართლებრივი შეხედულებები) დამტკიცებულად ითვლება“ (იხ. სუსგ #ას-201-2019, 8 მაისი, 2019 წელი).

64. განსახლველ შემთხვევაში, კვალიფიციური შედავების არარსებობის პირობებში, დადგენილად ითვლება ის გარემოებები, რაც გამორიცხავდა წინამდებარე საქმეში დირექტორის მიერ მიღებული გადაწყვეტილების დასაცავად ბიზნეს გადაწყვეტილების მართებულობის პრეზუმფციის ამოქმედებას. შესაბამისად, გასაზიარებელი არაა პირველი კასატორის პოზიცია პრეზუმფციის არსებობასთან დაკავშირებით, რადგან საქმის ფაქტობრივი გარემოებებიდან იკვეთება დირექტორის მიერ ზრუნვის მოვალეობის დარღვევა. განსახილველ შემთხვევაში, დირექტორს უნდა ემტკიცებინა, რომ მის მიერ მიღებული სადავო გარიგებები ყოველმხრივ სამართლიანი და გონივრული იყო კავშირისთვის. აღნიშნული გულისხმობს სასამართლოს მიერ გადაწყვეტილების შემოწმებას, როგორც გადაწყვეტილების მიღების პროცესის, ისე მატერიალური შინაარსის თვალსაზრისით (იხ., სუსგ Nას-766-766-2018; 10 ივნისი, 2019 წელი).

65. საქმის მასალებით არ დასტურდება, რომ თითოეული სესხის გაცემის დროს მოსარჩელე კავშირის დირექტორმა განსაზღვრა სესხის გაცემის მიზნობრიობა, მოახდინა ფინანსური ანალიზი ან თავად მსესხებლის ფინანსური მდგომარეობის შესწავლა (გადახდისუნარიანობის დადგენა). საგულისხმოა, რომ, მაგალითად, 2013 წლის 18 იანვრის სესხის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სესხის ძირითადი თანხა პროცენტებთან ერთად რუსულ საკრედიტო კავშირს უნდა დაებრუნებინა 12 თვის ვადაში. მსესხებელმა ვალდებულება არც პროცენტის და ძირითადი თანხის გადახდის ნაწილში არ შეასრულა. ამ ფონზე დირექტორის (პირველი მოპასუხე) გადაწყვეტილებით იმავე მსესხებელთან 2014 წელს დამატებით ფორმდება 3 სესხის ხელშეკრულება (24.01.2014 წლის ხელშეკრულება, სადაც სესხის თანხაა 8500 აშშ დოლარი, 05.02.2014 წელის ხელშეკრულება, სესხის თანხით 49500 აშშ დოლარი და 21.02.014 წლის ხელშეკრულება სესხის თანხით 49000 აშშ დოლარი), რომელსაც ხელს აწერს დირექტორი. გარდა ამისა, ერთის გარდა, ყველა სესხის ხელშეკრულებაზე კომპანიის ხელმძღვანელი პირის გადაწყვეტილებით ხდება ვადის გაგრძელება, აქედან, წარმოდგენილი მტკიცებულებების თანახმად, 18.01.2013 წლის ხელშეკრულების მოქმედების ვადა გაგრძელდა ორჯერ, თუმცა, ხელშეკრულება ითვალისწინებდა ვადის 12 თვით ერთხელ გაგრძელებას. მოპასუხეთა მხრიდან კავშირის ინტერესების საზიანოდ მოქმედებას ადასტურებს ის გარემოებაც, რომ მათ მსესხებლისგან არ მოუთხოვიათ სესხის ხელშეკრულებებით გათვალისწინებული ვალდებულების შესრულება, საქმეში არ არის წარმოდგენილი მტკიცებულება, რომ მათ წარუდგინეს მსესხებელს მოთხოვნა ვალდებულების შესრულების თაობაზე. რაც შეეხება ცესიის ხელშეკრულებას, არც მისი გაფორმების შემდგომ წარუდგენიათ მოპასუხეებს მოთხოვნა ცესიის ფარგლებში მოვალეებისთვის. გარდა ამისა, როგორც მოწმის სახით დაკითხული, საკრედიტო კავშირის ყოფილი ლიკვიდატორის, არჩილ ვაშაკიძის ჩვენებით დგინდება, საკრედიტო პორტფელი იყო კრიტიკული, გადაცემული მოთხოვნებიდან უმეტესობა იყო ხანდაზმული და მხოლოდ 2 სესხი იყო უზრუნველყოფილი. ზემოაღნიშნულის გარდა, ეროვნულ ბანკში წარდგენილი იყო მხოლოდ ცესიის ხელშეკრულება და არ ერთვოდა სასამართლო გადაწყვეტილებები და სააღსრულებო ფურცლები. ლიკვიდატორის მიერ მოხდა რუსეთის საკრედიტო კავშირის იურისტთან დაკავშირების მიზნით წერილობითი შეტყობინების გაგზავნა, რაც მას ვერ ჩაბარდა. ფაქტიურად, ცესიის ხელშეკრულებით რკ პირველ საკრედიტო კავშირს გადაეცა ისეთი მოთხოვნები, რომელთა შესრულებაც იმთავითვე კითხვის ნიშნებს აჩენდა (იხ. წინამდებარე განჩინების პ.5.4-5.8; პ.8.31.).

66. საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს შეფასებას, რომ ზემოთდადგენილი გარემოებები, მიუთითებენ კომპანიის დირექტორის მხრიდან ისეთი ქმედებების განხორციელებაზე, რაც არ შეესაბამება კეთილსინდისიერი ხელმძღვანელის ქმედებას, რადგან დარღვეულია მოპასუხეთა ფიდუციური ვალდებულებები, ვინაიდან სესხის გაცემა, იმ პირობებში, როდესაც კომპანია ვერ იღებს სარგებელს და ამავდროულად, არ ითხოვს თანხის უკან დაბრუნებას, ეწინააღმდეგება საზოგადოების ინტერესებს.

67. მეორე კასატორის საკასაციო პრეტენზიებთან დაკავშირებით, საკასაციო პალატა მიუთითებს, როგორც ამ განჩინების პპ: 8.23-8.24-შია დადგენილი სესხის ხელშეკრულებებისა და მათში ცვლილებების შეტანის შესახებ შეთანხმებების გაფორმების პერიოდში, მეორე მოპასუხე რომელიც იყო რკ „პ----ი ს---ო კ--ის სამეთვალყურეო საბჭოს თავმჯდომარე, ამავდროულად წარმოადგენდა საკრედიტო სამომხმარებლო კოოპერატივ „შ--ი ს--ო-პ--ი ს--ო კ--ის“ ერთ-ერთი დამფუძნებელი პარტნიორს. მოცემულ საქმეში მეორე კასატორმა დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზიით ვერ გააქარწყლა, ამ განჩინების პპ: 5.2-5.6-ში ასახული და დადგენილი გარემოებები იმის შესახებ, რომ რუსეთის არსებული საკრედიტო კავშირისთვის არაერთი სესხის გაცემის საფუძველს მეორე მოპასუხის ფაქტორი წარმოადგენდა და გადაწყვეტილება სესხის გაცემის შესახებ მოპასუხეთა ერთობლივი გადაწყვეტილებაა. სხვა ფაქტორი, თუ რამ განაპირობა ერთი საკრედიტო კავშირის სასარგებლოდ ამ განჩინების პპ: 8.14-8.22-ში მითითებული სესხების გაცემა, საქმის მასალებით დადგენილი არ არის. ამიტომაც, მეორე კასატორის მიერ დარღვეულია ერთგულების მოვალეობა. შესაბამისად, გასაზიარებელია დადგენილი ფაქტობრივი გარემოება, რომ სადავო სასესხო ხელშეკრულებების დადება, კავშირის სამეთვალყურეო საბჭოს თავმჯდომარის - მეორე მოპასუხის პირად ინტერესებზე მიუთითებდა.

68. შესაბამისად, მეორე მოპასუხის მიმართაც ზიანის ანაზღაურების სამართლებრივი საფუძველია სპეციალური კანონის 9.6 მუხლის ის ნორმატიული შინაარსი, რომელიც სამეთვალყურეო საბჭოს წევრის (თავჯდომარის) მიმართაც ავრცელებს ერთგულების მოვალეობას, ხოლო დარღვევისას წარმოშობს მის მიმართ კომპანიის სასარგებლოდ ზიანის ანაზღაურებას ვალდებულებას, რადგან სამეთვალყურეო საბჭოს წევრებიც საზოგადოების საქმეებს უნდა გაუძღვნენ კეთილსინდისიერად; კერძოდ, ზრუნავდნენ ისე, როგორც ზრუნავს ანალოგიურ თანამდებობაზე და ანალოგიურ პირობებში მყოფი ჩვეულებრივი, საღად მოაზროვნე პირი, და მოქმედებდნენ იმ რწმენით, რომ მათი ეს მოქმედება ყველაზე ხელსაყრელია საზოგადოებისათვის. თუ ისინი არ შეასრულებენ ამ მოვალეობას, საზოგადოების წინაშე წარმოშობილი ზიანისთვის პასუხს აგებენ სოლიდარულად, მთელი თავისი ქონებით, პირდაპირ და უშუალოდ.

69. საგულისხმოა, რომ „მეწარმეთა შესახებ“ კანონი (დავის წარმოშობისას მოქმედი რედაქცია) ითვალისწინებს რა დირექტორის პასუხისმგებლობას ზრუნვისა და ერთგულების ვალდებულების დარღვევისათვის, ამავდროულად ადგენს სოლიდარულ პასუხისმგებლობასაც სამეთვალყურეო საბჭოს წევრების მიმართ, თუკი ისინი დირექტორებთან ერთად ღებულობდნენ მონაწილეობას საზოგადოების წინააღმდეგ განხორციელებულ არამართლზომიერ ქმედებაში. მიუხედავად იმისა, რომ საზოგადოების ხელმძღვანელობა და მისი წარმომადგენლობა კანონით პირდაპირ დაკისრებული აქვს დირექტორს, მისი ამ საქმიანობის სათანადოდ განუხორციელებლობა არ გამორიცხავს სამეთვალყურეო საბჭოს წევრის პასუხისმგებლობას უმოქმედობისათვის, თუკი მისთვის ცნობილი იყო დირექტორის არამართლზომიერი ქმედების თაობაზე (სუსგ Nას-899-1185-09, 26 მარტი, 2010).

70. საკასაციო პალატა ეთანხმება ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების დასკვნებს და სამართლებრივ მსჯელობებს, რომ სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები და მათ დასადასტურებლად წარდგენილი მტკიცებულებები, საკმარისია იმ დასკვნის გამოსატანად, რომ კავშირისათვის მიყენებული ზიანისათვის, დირექტორთან ერთად, არსებობს მეორე მოპასუხის - სამეთვალყურეო საბჭოს თავმჯდომარისათვის სოლიდარული პასუხისმგებლობის დაკისრების სამართლებრივი საფუძველი, რადგან მათი ერთობლივად მოქმედება და დირექტორისადმი მეორე მოპასუხის აქტიური მხარდაჭერა, მოპასუხეების მიერ ვერ იქნა გაქარწყლებული საქმეში არსებული მტკიცებულებებით.

71. ამდენად, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ გასაზიარებელია ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების მსჯელობა და დასკვნა, კავშირისათვის მიყენებული ზიანის მოპასუხეებისათვის სოლიდარულად დაკისრების შესახებ.

72. კასატორების ერთ-ერთი პრეტენზია უკავშირდება სააპელაციო სასმართლოს მიერ ზიანის ოდენობის არასწორ განსაზღვრას. კასატორები მიუთითებენ, რომ ზიანის მითითებული თანხის დაანაგარიშებისას სასამართლო დაეყრდნო მხოლოდ მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილ „ექსელის“ ცხრილს, რომელსაც მოსარჩელის ახსნა-განმარტებაზე მეტი იურიდიული ძალა არ გააჩნია. კასატორების მოსაზრებით, მიუღებელ შემოსავლად დათვლილია 2018 წლის 21 მაისის შემდგომი პერიოდი ანუ, მას შემდეგ, რაც დაიწყო კავშირის ლიკვიდაციის პროცესი, კავშირს გაუუქმდა ლიცენზია, აეკრძალა ჩვეული საქმიანობა, შესაბამისად, არც გარიგების დადება და არც გარიგებიდან მოგების მიღება მას აღარ შეეძლო. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების მიერ ამ განჩინების პპ: 8.13-8.23 ში დადგენილი გარემოებების საწინაარმდეგოდ, კასატორების მიერ კვალიფიციური საკასაციო შედავება წარმოდგენილი არ არის. სსსკ-ის 407.2-ე მუხლის თანახმად კი, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. შესაბამისად, არაა გასაზიარებელი კასატორების პრეტენზია ზიანის ოდენობის არასწორად განსაზღვრასთან დაკავშირებით.

73. პირველი კასატორი აღნიშნავს, რომ საქმეში არაა წარმოდგენილი 2013 წლის 26 ივლისის სესხის ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზე ლიკვიდატორი მიუთითებს, რომ 20 000 აშშ დოლარი სესხად გაიცა, პირველ კასატორს მიაჩნია, რომ არარსებულ ხელშეკრულების ძირითადი თანხა და დარიცხული პროცენტი არ უნდა დაეკისროს მოპასუხეებს. მეორე კასატორი ასევე აღნიშნავს, რომ საქმეში არაა წარმოდგენილი 2013 წლის 26 ივლისის სესხის ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზე ლიკვიდატორი მითითებს, რომ 20 000 აშშ დოლარი სესხად გაიცა, მეორე კასატორს მიაჩნია, რომ არარსებულ ხელშეკრულების ძირითადი თანხა და დარიცხული პროცენტი არ უნდა დაეკისროს მოპასუხეებს. (იხ. წინამდებარე განჩინების პ.13; პ.23).

74. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლით გარანტირებული სამართლიანი სასამრთლოს უფლება მოიცავს ისეთ მნიშვნელოვან კომპონენტს, რომლის მიხედვითაც, სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება უნდა იყოს მხარისათვის განჭვრეტადი. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო არაერთ გადაწყვეტილებაში უთითებს, რომ ეროვნული სასამართლოს გადაწყვეტილება უნდა პასუხობდეს მხარის მიერ სამართლებრივ და პროცედურულ საკითხებთან დაკავშირებით წარმოდგენილი არგუმენტების ძირითად ასპექტებს (იხ., გადაწყვეტილება საქმეზე Ruiz Torija v. Spain, §§ 29-30). შესაბამისად, უფლება მოსმენაზე მოიცავს არა მხოლოდ სასამართლოს წინაშე არგუმენტების წარდგენის შესაძლებლობას, არამედ სასამართლოს ვალდებულებას, გადაწყვეტილების დასაბუთებაში მიუთითოს მიზეზები, რომელთა საფუძველზეც გაიზიარა ან უარყო შესაბამისი არგუმენტები. სასამართლომ შეიძლება აუცილებლად არ მიიჩნიოს იმგვარ არგუმენტებზე პასუხის გაცემა, რომლებიც აშკარად არარელევანტური, დაუსაბუთებელი ან სხვაგვარად დაუშვებელია მსგავსი არგუმენტების მიმართ არსებული სამართლებრივი დებულებების ან მყარად დადგენილი სასამართლო პრაქტიკის საფუძველზე, თუმცა, ყველა გადაწყვეტილება უნდა იყოს ნათელი და საქმეში მონაწილე მხარეებს შესაძლებლობას უნდა აძლევდეს გაიგონ, თუ რატომ გაითვალისწინა სასამართლომ მხოლოდ კონკრეტული გარემოებები და მტკიცებულებები (იხ., გადაწყვეტილება საქმეზე Seryavin and Others v. Ukraine §§ 55-62). სასამართლოს აქვს ვალდებულება, სათანადოდ იმსჯელოს მხარეთა მიერ წარდგენილ დოკუმენტებზე, არგუმენტებსა და მტკიცებულებებზე (იხ. Kraska v. Switzerland, § 30; Van de Hurk v. the Netherlands, § 59; Perez v. France, § 80). ამასთან, მხარეებს უნდა ჰქონდეთ არა მხოლოდ იმის შესაძლებლობა, რომ იცოდნენ იმ მტკიცებულებათა შესახებ, რომლებიც მათ სჭირდებათ თავიანთი სარჩელის წარმატებისათვის, არამედ ჰქონდეთ კომენტარის გაკეთების საშუალება ყველა იმ მტკიცებულებასთან და მოსაზრებასთან დაკავშირებით, რომლებიც წარდგენილია სასამართლოს აზრის ფორმირებაზე ზეგავლენის მოხდენის მიზნით (იხ. Milatova and others v. The Czech republic §59; Niderost-huber v. Switzerland, § 24; K.S. v. finland § 21; ). “კანონმდებლს აკისრია ვალდებულება, რომ მოსამართლე უზრუნველყოს სახელმძღვანელო მიმართულებებით, რომლებიც განჭვრეტადს ხდიან მის მიერ კონკრეტული გადაწყვეტილების მიღების აუცილებლობას, გარდაუვალობას, იმავდროულად, მოქალაქეს უქმნიან წარმოდგენას, თუ რა ზომები იქნება მის მიმართ გატარებული”. ( იხ. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2007 წლის 2 ივლისის გადაწყვეტილება საქმეზე N1/2/384).

75. საკასაციო პალატა ამოწმებს რა სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოების სისწორეს, წარმოდგენილი კასაციის ფარგლებში [სსსკ-ის 393-ე მუხლის მე-3 ნაწილი] დამატებით აღნიშნავს, რომ სამოქალაქო სამართლებრივი ურთიერთობის სამართლებრივი შეფასებისათვის უნდა დადგინდეს მატერიალურ სამართლებრივი ნორმით გათვალისწინებული გარკვეული იურიდიული ფაქტების (იურიდიული შემადგენლობის) უტყუარად არსებობა, რაც შესაძლებელია სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობით აღიარებული მტკიცებულებებით. ამასთან, ამა თუ იმ ფაქტობრივი გარემოებების დასადგენად მტკიცებულებათა მიღება და შეგროვება უნდა განხორციელდეს განკუთვნადობისა და დასაშვებობის პრინციპების მოთხოვნათა გათვალისწინებით. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი განსაზღვრავს მტკიცებულებათა სახეებს, რომელთა შეფასება სასამართლოს კომპეტენციაა. ამავე კოდექსის 105–ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც მას გამოაქვს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვეციის მე-6 მუხლით გათვალისწინებული სამართლიანი სასამართლოს უფლების რეალიზება უმეტესწილად დამოკიდებულია და გულისხმობს სასამართლოს მიერ დასაბუთებული, მტკიცებულებათა შეჯერების საფუძველზე მიღებული გადაწყვეტილების მიღებას. მტკიცების ტვირთის როლი განსაკუთრებით ვლინდება სამოქალაქო სამართალწარმოებაში, სადაც მხარეთა ნების ავტონომიას გადამწყვეტი მნიშვნელობა ენიჭება. შესაძლებელია მხარის მოთხოვნა საფუძვლიანი იყოს, მაგრამ შეუძლებელია მხარემ მიიღოს თავისი სასარგებლო გადაწყვეტილება, თუ ვერ დაამტკიცებს თავის სასარგებლო გარემოებებს საპროცესო სამართლით დადგენილი წესით. ამიტომაც, ერთ-ერთ მნიშვნელოვან ფაქტორს წარმოადგენს ფაქტების მითითების ტვირთისა და ფაქტების დამტკიცების ტვირთის სწორი გადანაწილება მოდავე მხარეებს შორის.

76. შეჯიბრებაში გამარჯვებულად გამოცხადდება მხარე, რომელმაც უკეთ შეძლო დაერწმუნებინა სასამართლო თავისი მოთხოვნის (შესაგებლის) ფაქტობრივ დასაბუთებულობაში, ანუ მხარე, რომელმაც მიუთითა ფაქტებზე, რომლებიც იურიდიულად ამართლებენ მოთხოვნას (შესაგებელს) და წარმოუდგინა სასამართლოს მტკიცებულებები, რომლებიც ადასტურებენ ამ ფაქტებს.

77. ფაქტების დამტკიცების პროცესი საკმაოდ დეტალურად რეგულირდება სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობით, კერძოდ, განსაზღვრულია მტკიცების საშუალებათა (მტკიცებულებათა) წრე, რომლებიც შეიძლება გამოიყენოს სასამართლომ ფაქტობრივი გარემოებების დასადგენად, ამ მტკიცებულებათა დასაშვებობა და განკუთვნადობა, მტკიცების ტვირთის (მოვალეობის) განაწილება მხარეთა შორის, ანუ რომელმა მხარემ რა გარემოება უნდა დაამტკიცოს, მტკიცებულებათა გამოკვლევის წესი, მტკიცებულებათა შეფასების ზოგადი წესები და ა.შ.

78. სამოქალაქო სამართალწარმოებაში მტკიცების პროცესი, როგორც გაშუალებული შემეცნება, საკმაო სისრულითაა მოწესრიგებული კანონით. კანონი განსაზღვრავს, თუ რომელმა მხარემ რომელი ფაქტობრივივ გარემოებები უნდა დაამტკიცოს. კანონი განსაზღვრავს აგრეთვე, თუ რომელ მხარეს ეკისრება ფაქტების მითითებისა და ამ ფაქტების დამტკიცების ტვირთი, რომელი ფაქტები არ საჭიროებენ დამტკიცებას, მტკიცების რა საშუალებები დაიშვება და რა არ დაიშვება, როგორდა რა წესით ხდება მტკიცებულებათა შეგროვება, შემოწმება და შეფასება და ა.შ.

79. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მტკიცების საგანში შედიან მხარეთა მიერ მითითებული ფაქტები, რომლებიც სასამართლოს შეხედულებით სამართლებრივად ასაბუთებენ (ამართლებენ) მათ მოთხოვნებს და შესაგებელს.კრიტერიუმი, რომლითაც უნდა იხელმძღვანელოს სასამართლომ იმისათვის, რომ სწორად განსაზღვროს მხარეთა მიერ მითითებული ფაქტებიდან, თუ რომელი ამართლებს სამართლებრივად მხარეთა მოთხოვნებს (შესაგებელს) და რომელი არაა, ესაა სარჩელის საგანი (მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსი), მოპასუხის შესაგებელი და მატერიალურ სამართლებრივი ნორმა.

80. მტკიცების ტვირთის მხარეთა შორის განაწილების ინსტიტუტი მიუთითებს არა მარტო იმაზე, თუ რომელმა მხარემ რა ფაქტები უნდა დაამტკიცოს, არამედ იმაზეც, თუ რომელი ფაქტების დადგენის მოვალეობისაგან თავისუფლდება ესა თუ ის მხარე. შესაბამისად, მოსარჩელემ, როგორც წესი, უნდა დაამტკიცოს ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის წარმოშობის საფუძველს, ხოლო მოპასუხემ კი – ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველს“ (იხ. ჰ. ბოელინგი, ლ, ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, თბ., 2004, გვ.64).

81. განსახილველ შემთხვევაში მოსარჩელისთვის სასურველი სამართლებრივი შედეგი „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონთან ერთად, გამომდინარეობს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 408.1-ე (იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება) და 411-ე (ზიანი უნდა ანაზღაურდეს არა მხოლოდ ფაქტობრივად დამდგარი ქონებრივი დანაკლისისათვის, არამედ მიუღებელი შემოსავლისთვისაც) მუხლებიდან.

82. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სამოქალაქო სამართალში ზიანში მოიაზრება ქონებაზე ან სამართლებრივად დაცულ სხვა სიკეთეზე გარკვეული ზემოქმედებით გამოწვეული უარყოფითი შედეგი. ზიანი წარმოადგენს სამართალდარღვევის შემადგენლობის აუცილებელ ელემენტს. თუ არაა ზიანი, არც ქონებრივი პასუხისმგებლობის საკითხი შეიძლება დადგეს. ზიანი სწორედ რომ მართლსაწინააღმდეგო მოქმედების შედეგია. იგი წარმოადგენს სამართლებრივი სიკეთის ხელყოფის შედეგს.

83. სსკ-ის 408-ე მუხლის თანახმად, ,,პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება”. ზიანი უნდა ანაზღაურდეს არა მხოლოდ ფაქტობრივად დამდგარი ქონებრივი დანაკლისისათვის, არამედ მიუღებელი შემოსავლისთვისაც. მიუღებლად ითვლება შემოსავალი, რომელიც პირს არ მიუღია და რომელსაც იგი მიიღებდა სამოქალაქო ბრუნვის ნორმალურად განვითარების შემთხვევაში ანუ ვალდებულება რომ ჯეროვნად შესრულებულიყო. ზიანის ანაზღაურება სსკ-ის 411-ე მუხლის მიხედვით სწორედ რომ დადებითი ზიანის ანაზღაურებას გულისხმობს. დადებითი ზიანი ვალდებულების დარღვევის თანმხლები შედეგია. პირის მიერ დადებითი ზიანის სახით გაწეული ხარჯები გულისხმობს როგორც დაზარალებული მხარის აქტივების შემცირებას, ისე მისი ვალდებულებების გაზრდას. რაც შეეხება მიუღებელ შემოსავალს, ესაა ანაცდური მოგება, ანუ ის შემოსავალი, რომელიც არ მიუღია უფლებამოსილ პირს და რომელსაც იგი მიიღებდა, ვალდებულ პირს ჯეროვნად რომ შეესრულებინა თავისი ვალდებულებები (შდრ. გიორგი რუსიაშვილი, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი III, მუხლი 408-ე, ველი 10, თბილისი, 2019). მიუღებელი შემოსავალი სავარაუდო შემოსავალია, ამიტომაც დავის შემთხვევაში სასამართლომ ყურადღება უნდა გაამახვილოს იმ გარემოებებზე, რამდენად მოსალოდნელი იყო მისი მიღება. მოვალეს არ შეიძლება დაეკისროს იმის ანაზღაურება, რისი გათვალისწინებაც მას არ შეეძლო. ზიანი მოვალისათვის გონივრულად უნდა იყოს სავარაუდო.

84. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ როგორც ზიანის მიყენების ფაქტი, ასევე განცდილი ზიანის ოდენობის დამტკიცების ტვირთი აწევს დაზარალებულ მხარეს ანუ კრედიტორს, რომელიც სასამართლო პროცესში წარმოადგენს მოსარჩელეს.ზიანის ანაზღაურების ოდენობა არ უნდა აღემატებოდეს რეალურად განცდილი დანაკარგების ჯამს. ის არ უნდა ატარებდეს მოვალის მიმართ სადამსჯელო ხასიათს და არ უნდა წარმოადგენდეს საჯარიმო სანქციას, რამეთუ ვალდებულების დარღვევისათვის სამოქალაქო-სამართლებრივი პასუხისმგებლობის არსი მდგომარეობს კრედიტორისათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურებაში და არა მოვალის დასჯაში.

85. წინამდებარე განჩინების პ.73-ში მითითებულ საკასაციო პრეტენზიასთან დაკავშირებით, საკასაციო პალატა კასატორების ყურადღებას მიაქცევს ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების მიერ საქმეზე დადგენილ უდავო ფაქტობრივ გარემოებას, კერძოდ 2013 წლის 26 ივლის მოსარჩელეს (გამსესხებელი) და საკრედიტო სამომხმარებლო კოოპერატივს „შ---ლი ს---ო-პ---ი ს--ო კ--რს“ (მსესხებელი) შორის გაფორმდა სესხის ხელშეკრულება №---. მსესხებელის სასარგებლოდ გაიცა სესხი 20000 აშშ დოლარი, 12 თვის ვადით, წლიური სარგებლის, ხოლო ვალდებულების დარღვევის შემთხვევაში პირგასამტეხლოს დარიცხვის პირობით. 2014 წლის 26 ივლისის შეთანხმებით, 2013 წლის 26 ივლისის ხელშეკრულების მოქმედების ვადა გაგრძელდა 12 თვით. სასამართლო დაეყრდნო შემდეგ მტკიცებულებებს: სესხების ამონაწერი; 26.07.2014 წლის შეთანხმება (იხ. ტ.1.ს.ფ. 344-345, გადაწყვეტილების პ.3.1.5.), ასევე, წინამდებარე განჩინების პ.8.15.

86. შესაბამისად, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ კასატორებმა ამ ნაწილშიც ვერ წარმოადგინეს დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია.

87. კასატორები შუამდგომლობენ საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხის ზეპირი მოსმენით განხილვას, რადგან მიაჩნიათ, რომ გასაჩივრებული განჩინება ეწინააღმდეგება დადგენილ სასამართლო პრაქტიკას და იმავდროულად მნიშვნელოვანია პრაქტიკის განვითარებისთვის (იხ.წინამდებარე განჩინების პ.19; პ.26).

88. განსახილველ შემთხვევაში არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის ზეპირი განხილვის თაობაზე კასატორების შუამდგომლობის დაკმაყოფილების საფუძველი. საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ საკასაციო საჩივრის დასაშვებობა უნდა შემოწმდეს ზეპირი მოსმენის გარეშე, ვინაიდან სსსკ-ის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო სასამართლოს შეუძლია გადაწყვეტილება გამოიტანოს საქმის ზეპირი მოსმენის გარეშე. სასამართლომ საქმის ზეპირი მოსმენის გარეშე განხილვის შესახებ წინასწარ უნდა აცნობოს მხარეებს. საქმის განხილვის ფორმის განსაზღვრა სასამართლოს პრეროგატივაა. აღნიშნული ემყარება საკასაციო სამართალწარმოების ბუნებას, კერძოდ, საკასაციო სასამართლო არ წარმოადგენს ფაქტების დამდგენ სასამართლოს, არამედ მისი მსჯელობის საგანი საქმეში არსებული ფაქტობრივი გარემოებების სწორი სამართლებრივი შეფასებაა. ამასთან, სსსკ-ის 407-ე მუხლით განსაზღვრულია შემოწმების ფაქტობრივი საფუძველი. საკასაციო პალატა აქვე მიუთითებს, რომ სსკ-ის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილის კონსტიტუციასთან შესაბამისობის საკითხზე იმსჯელა საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლომ და მიიჩნია, რომ საკასაციო საჩივრის ზეპირი მოსმენის გარეშე განხილვა არ ზღუდავს სასამართლოში მიმართვის კონსტიტუციურ უფლებას (N2/6/205,232, 03.07.2003წ. გადაწყვეტილება) (სუსგ. Nას-807-2020, 12.11.2020წ., სუსგ Nას-1150-2020, 29.11.2021წ.). ამდენად, საკასაციო პალატა არ ამოწმებს საქმის ფაქტობრივ მხარეს, გადაწყვეტილების ფაქტობრივ საფუძველს, რის გამოც მხარეთა მონაწილეობის გარეშე, უფლებამოსილია გააკეთოს შეფასება და მიიღოს გადაწყვეტილება. ამ შემთხვევაში, არსებითია არ დაირღვეს პრინციპი, რომელსაც ემყარება სამოქალაქო საქმის წარმოება, კერძოდ კი, იგივე შეჯიბრებითობის პრინციპი. მით უფრო, რომ როცა მხარეები მიმართავენ საკასაციო ინსტანციის სასამართლოს, მათთვის წინასწარვეა ცნობილი, რომ საქმის განხილვა შეიძლება ზეპირი მოსმენის გარეშეც მოხდეს (სუსგ Nა-1915-ბ-8-2015 , 22.07.2015წ.; Nას-1150-2020, 29.11.2021წ.). საქმეში „ჰერმი იტალიის წინააღმდეგ“ (დიდი პალატის 18.10.2006 წლის გადაწყვეტილება) ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ მიიჩნია, რომ ზეპირი მოსმენის აუცილებლობა დამოკიდებულია შესაბამისი სამართალწარმოების კონკრეტულ მახასიათებლებზე. ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ, საფრანგეთის მართლმსაჯულების სისტემაში საკასაციო სასამართლოს განსაკუთრებული როლის გათვალისწინებით, რომელიც შემოიფარგლებოდა იმის შეფასებით, სწორად იქნა გამოყენებული კანონი თუ არა, დასაშვებად მიიჩნია საკასაციო სასამართლოებში დამკვიდრებული საჩივრის განხილვის ფორმალური პროცედურა (ECtHR, ლევაგესანგარიის მომსახურება საფრანგეთის წინააღმდეგ, № 21920/93, 1996 წლის 23 ნოემბრის გადაწყვეტილება, პარ. 48) (სუსგ Nას-1150-2020, 29.11.2021წ.).

89. კანონმდებლის ნება, სასამართლოს დისკრეციული უფლებამოსილების თაობაზე,ზეპირი მოსმენის გარეშე საქმის განხილვასთან დაკავშირებით, ასახულია არა მხოლოდ საკასაციო, არამედ სააპელაციო სამართალწარმოების ეტაპზეც, „თუ სააპელაციო საჩივარი ემყარება კანონის დარღვევას და მოითხოვს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების (განჩინების) მხოლოდ სამართლებრივი თვალსაზრისით შემოწმებას, სააპელაციო სასამართლოს შეუძლია საქმე განიხილოს და გადაწყვეტილება მიიღოს ზეპირი მოსმენის გარეშე, რის შესახებაც წინასწარ უნდა აცნობოს მხარეებს. საქმის ზეპირი მოსმენის გარეშე განხილვის თარიღის შესახებ სააპელაციო სასამართლოს გამოაქვს განჩინება“ (იხ. სსსკ-ის 376 ¹ მუხლი).

90. განსახილველ შემთხვევაში, დადგენილია, რომ საქმის განხილვა საქალაქო და სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოებში განხორციელდა ზეპირი მოსმენით, მხარეთა დასწრებით, ჩატარდა არაერთი სხდომა. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ მხარეთა კონსტიტუციური უფლება, მათივე მონაწილეობით საქმის განხილვაზე, დაცულია, მხარეებს სრულად აქვთ რეალიზებული საკუთარი საპროცესო უფლებები, ამდენად, სასამართლოს დისკრეციული უფლებამოსილების ფარგლებში, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხის ზეპირი მოსმენის გარეშე განხილვა არ ეწინააღმდეგება საკანონმდებლო დანაწესებს.

91. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, # 7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81; Hirvisaari v. Finland, §32).

92. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში, არ იკვეთება საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-4 ნაწილით გათვალისწინებული რომელიმე საფუძვლის არსებობა, ვინაიდან ნორმის დანაწესით საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. როგორც საქმის მასალებით ირკვევა, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით, ვინაიდან სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან, არც დასაბუთებული პოზიციაა წარმოდგენილი ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციათან ანდა ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობის საფუძვლით.

93. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისითაც. მსგავს საკითხებზე არსებობს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკა, რომელსაც წინამდებარე განჩინება არ ეწინააღმდეგება.

94. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრები, რის გამოც, მათ უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

95. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. გ. კ-სა და მ. მ-ის საკასაციო საჩივრები დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო;

2. კასატორების შუამდგომლობები საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხის ზეპირი მოსმენით განხილვის შესახებ არ დაკმაყოფლდეს;

3. გ. კ-ლს (პ.ნ: -----) (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი ----, მიმღების ანგარიშის №----, სახაზინო კოდი ---) დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით 15.09.2022-ში N----- საგადახდო დავალებით გადახდილი 6000 ლარის 70% – 4200 ლარი;

4. მ. მ-ნს (პ.ნ: ----) (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი ----, მიმღების ანგარიშის №---, სახაზინო კოდი ---) დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით ი/მ თ. ხ-ის მიერ 28.07.2022-ში N-საგადასახადო დავალებით გადახდილი 6000 ლარის 70% – 4200 ლარი;

5. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ზურაბ ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: ეკატერინე გასიტაშვილი

მირანდა ერემაძე