თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემდეგი შემადგენლობა:
ალექსანდრე წულაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
ლევან მიქაბერიძე, გიორგი მიქაუტაძე
საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორი (მოსარჩელე) - შპს „მ-..“
მოწინააღმდეგე მხარე (მოპასუხე) - სსიპ საქართველოს მუნიციპალური განვითარების ფონდი
დავის საგანი - თანხის დაკისრება, უძრავი ნივთების შესყიდვის დავალება
გასაჩივრებული გადაწყვეტილება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 11 მარტის გადაწყვეტილება
კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება
აღწერილობითი ნაწილი:შპს „მ-..-მ“ სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას, მოპასუხის - სსიპ საქართველოს მუნიციპალური განვითარების ფონდის მიმართ და სასარჩელო მოთხოვნათა დაზუსტების შემდეგ მოითხოვა მოპასუხისთვის 710 535 ლარისა და 324 609 აშშ დოლარის (ეკვივალენტი ლარში) დაკისრება, ასევე, მოპასუხისთვის მოსარჩელის კუთვნილი, თბილისში, ....... მდებარე 1087 მ2 (ს/კ ......) და 195 მ2 (ს/კ .....) ნაკვეთების „მიწის შესყიდვისა და განსახლების სამოქმედო გეგმით“ დადგენილი წესითა და ფასით შესყიდვის დავალება.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2020 წლის 25 ნოემბრის გადაწყვეტილებით შპს „მ-..-ის“ სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა; სსიპ საქართველოს მუნიციპალური განვითარების ფონდს შპს „მ-..-ის“ სასარგებლოდ დაეკისრა 710 535 ლარის გადახდა; დანარჩენ ნაწილში სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. აღნიშნული გადაწყვეტილება სსიპ საქართველოს მუნიციპალური განვითარების ფონდმა სააპელაციო საჩივრით გაასაჩივრა, ხოლო შპს „მ-..-მ“ შეგებებული სააპელაციო საჩივარი წარადგინა.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 11 მარტის გადაწყვეტილებით შპს „მ-29-ის“ შეგებებული სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო სსიპ საქართველოს მუნიციპალური განვითარების ფონდის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა; გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2020 წლის 25 ნოემბრის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც შპს „მ-..-ის“ სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. აღნიშნული გადაწყვეტილება შპს „მ-..-მ“ საკასაციო წესით გაასაჩივრა.
კასატორი მიუთითებს, რომ 2016 წელს სახელმწიფოს, ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, საკუთრებაში გადასცა უძრავი ქონება, რომელიც მოქცეული იყო თბილისი-რუსთავის გზის რეკონსტრუქციის პროექტის ფარგლებში. ამასთან, კასატორის მოსაზრებით, დასახელებული ხელშეკრულება არ წარმოადგენდა ნასყიდობას კლასიკური გაგებით, რადგან მოსარჩელეს არ სურდა, ხელი შეეშალა სახელმწიფოსთვის პროექტის განხორციელებაში, რის გამოც დათანხმდა ნასყიდობის ღირებულების შეუსაბამო ოდენობას, თუმცა პრეტენზიას ფასთან დაკავშირებით ყოველთვის აფიქსირებდა. აქედან გამომდინარე, საკასაციო საჩივრის ავტორი მიიჩნევს, რომ უნდა აუნაზღაურდეს ქონების რეალურ ღირებულებასა და უკვე ანაზღაურებულ თანხას შორის სხვაობა და ვალუტის კურსის ცვლილებით გამოწვეული ზიანი.
გარდა ამისა, კასატორი მიუთითებს, რომ სახელმწიფო პროექტის განხორციელებისას შემუშავებული „განსახლების გეგმის“ მიხედვით, თუ პროექტისთვის გამოყენებული იქნებოდა უძრავი ქონების 70%-ზე მეტი, სახელმწიფოს მესაკუთრისგან უძრავი ქონების დარჩენილი ნაწილიც უნდა შეესყიდა. აქედან გამომდინარე, კასატორი ითხოვს მოპასუხისთვის მოსარჩელის ორი მიწის ნაკვეთის გამოსყიდვის დავალებასაც.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 12 აგვისტოს განჩინებით შპს „მ-..-ის“ საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში.
სამოტივაციო ნაწილი:საკასაციო სასამართლო, საქმის შესწავლისა და საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად, მიიჩნევს, რომ შპს „მ-..-ის“ საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:
საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ განსახილველ საქმეში მთავარ სადავო საკითხს ქონების ღირებულების განსაზღვრა წარმოადგენს.
საკასაციო პალატა, პირველ ყოვლისა, მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლზე, რომლის მეორე ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. დასაბუთებული პრეტენზია კი „გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება“ (საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 29 ოქტომბრის №ას-1048-2021 განჩინება).
საკასაციო სასამართლო ყურადღებას გაამახვილებს სააპელაციო პალატის მიერ საქმეზე დადგენილ შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებზე:
- საქართველოს მთავრობა, აზიის განვითარების ბანკის დაფინანსებით, ახორციელებს თბილისი-რუსთავის გზის რეკონსტრუქციის პროექტს; სსიპ საქართველოს მუნიციპალური განვითარების ფონდმა აღნიშნული პროექტისთვის მოამზადა „მიწის შესყიდვისა და განსახლების სამოქმედო გეგმა“, რომლითაც გათვალისწინებული იყო უძრავი ნივთების შესყიდვის აუცილებლობა;
- განსახლების გეგმის მიხედვით, მიწის ნაკვეთების ღირებულება უნდა ანაზღაურებულიყო ნაღდი ფულით, რაიონში არსებული საბაზრო ღირებულების საფუძველზე, მიწის ტიპისა და მდებარეობის მიხედვით; ზემოქმედების ქვეშ მოქცეული ნაგებობებისთვის კი კომპენსაცია უნდა გაცემულიყო ჩანაცვლების ღირებულებით, რომელიც გაანგარიშებული უნდა ყოფილიყო მსგავსი ნაგებობის სხვა ადგილას ხელახალი მშენებლობის ღირებულებით;
- განსახლების გეგმის შესაბამისად, საკომპენსაციო თანხები გაიანგარიშა აუდიტორულმა კომპანიამ - შპს „ა–მა“;
- პროექტის დაწყების დროს შპს „მ-..-ს“ პროექტის განხორციელების ტერიტორიაზე საკუთრებაში გააჩნდა უძრავი ქონება;
- შპს „ა–ის“ 2013 წლის 10 ივლისის წერილობითი მოთხოვნის საფუძველზე, მოსარჩელემ, ჩანაცვლების ფასის გაანგარიშების მიზნით, შპს „ა–ის“ წარმომადგენლები დაუშვა თავის ტერიტორიაზე;
- ფონდმა 2015 წლის 17 ნოემბერს შპს „მ-..-ს“, კომპანიის მოთხოვნის საფუძველზე, წარუდგინა შპს „ა–ის“ დასკვნა, რომლითაც მოსარჩელის საკუთრება და ბიზნესის შეჩერებისათვის საკომპენსაციო თანხა მთლიანობაში განსაზღვრული იყო 1 096 573 ლარით, აქედან გადაფარული მიწის ნაკვეთის ღირებულება შეადგენდა 106 750 ლარს, ხოლო გადაფარვის ზონაში მოქცეული შენობა-ნაგებობების ღირებულება - 981 931 ლარს;
- შპს „მ-..-მ“ 2015 წლის 15 დეკემბერს სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნულ სააგენტოს გაუგზავნა საპრეტენზიო წერილი და მოითხოვა ხელახალი აუდიტორული გაანგარიშება;
- საქართველოს მუნიციპალური განვითარების ფონდსა და შპს „მ-..-ს“ შორის 2016 წლის 11 მაისს დაიდო უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზეც კომპანიამ თბილისში, ...... მდებარე უძრავი ქონება (ს/კ …..) საკუთრებაში გადასცა საქართველოს მუნიციპალური განვითარების ფონდს 1 107 896 ლარის გადახდის სანაცვლოდ;
- ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებისა და თანხის მიღების შემდგომ, მოსარჩელემ 2016 წლის 1 ივნისის წერილით პრეტენზია განუცხადა სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნულ სააგენტოს ქონების ღირებულებასთან დაკავშირებით და აღნიშნა, რომ მან ხელი მოაწერა ნასყიდობის ხელშეკრულებას მხოლოდ სახელმწიფო ინტერესების განხორციელებისთვის ხელშეშლის გამორიცხვისთვის. მოსარჩელემ მოითხოვა ზიანის ანაზღაურება დამატებითი თანხის (სხვაობის) გადახდით;
- სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2016 წლის 5 სექტემბრის დასკვნის მიხედვით, მოსარჩელის მიწის ნაკვეთზე არსებული შენობა-ნაგებობის მსგავსი ან გაუმჯობესებული შენობის იდენტურ მიწის ნაკვეთზე აშენების საორიენტაციო/სახარჯთაღრიცხვო ღირებულება შეადგენს 1 692 467 ლარს;
- მოსარჩელემ ხსენებული დასკვნა 2016 წლის 21 სექტემბერს წარუდგინა სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნულ სააგენტოს და მოითხოვა სხვაობის ანაზღაურება, რაზეც მას ადმინისტრაციულმა ორგანომ უარი უთხრა.
ზემოაღნიშნული ფაქტობრივი გარემოებებიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ, მართალია, სადავო ტერიტორია მოქცეული იყო საქართველოს მთავრობის მიერ განსახორციელებელი, გზის რეკონსტრუქციის პროექტის ფარგლებში და შესაძლებელია, ეარსება მისი აუცილებელი საზოგადოებრივი საჭიროებისთვის ჩამორთმევის საფუძველს, მაგრამ სადავო შემთხვევაში მოსარჩელის საკუთრების უფლების მოპასუხისადმი გადაცემა ექსპროპრიაციის წესით არ მომხდარა. კერძოდ, აუცილებელი საზოგადოებრივი საჭიროებისათვის ექსპროპრიაციის უფლების მინიჭებისა და ექსპროპრიაციის განხორციელების წესს არეგულირებს „აუცილებელი საზოგადოებრივი საჭიროებისათვის საკუთრების ჩამორთმევის წესის შესახებ“ საქართველოს კანონი. დასახელებული კანონის მე-5 მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, ექსპროპრიაციის უფლების მინიჭების საკითხს განიხილავს რაიონული (საქალაქო) სასამართლო. იმავე კანონის მე-6 მუხლის პირველი პუნქტის შესაბამისად, ექსპროპრიატორი, რომელმაც მიიღო ექსპროპრიაციის უფლება, წინასწარ უთანხმდება ქონების მესაკუთრეს საექსპროპრიაციო ქონების კომპენსაციის წესის შესახებ. ქონების შეძენაზე მოლაპარაკების დაწყებამდე ექსპროპრიატორი თავისი ხარჯით, დამოუკიდებელი ექსპერტის დახმარებით აფასებს ქონებას და განსაზღვრავს კომპენსაციის სახით მესაკუთრისათვის გადასაცემ სავარაუდო საკომპენსაციო თანხას ან სხვა ქონებას საექსპროპრიაციო ქონების საბაზრო ღირებულების შესაბამისად. მესაკუთრე უფლებამოსილია, თავისი ხარჯით ისარგებლოს სხვა დამოუკიდებელი ექსპერტის დახმარებით. ამასთან, თუ ექსპროპრიატორი და ქონების მესაკუთრე ვერ თანხმდებიან საკომპენსაციო თანხაზე, იმავე კანონის მე-8 მუხლის პირველი პუნქტის მიხედვით, თითოეულ მხარეს უფლება აქვს სარჩელი შეიტანოს სასამართლოში განსჯადობის მიხედვით. ამრიგად, ექსპროპრიაციის დროს სასამართლო ამოწმებს საკუთრების ჩამორთმევის წინაპირობების არსებობას და ანიჭებს ექსპროპრიატორს ექსპროპრიაციის უფლებას, რომლის აუცილებელი შემადგენელი ელემენტია მესაკუთრისთვის სათანადო ანაზღაურების გადახდა. ანაზღაურების ოდენობის სათანადოობა კი, ასევე, შეიძლება გახდეს სასამართლოში სარჩელის წარდგენისა და კომპენსაციის ოდენობის სასამართლოს მიერ განსაზღვრის საფუძველი. სადავო შემთხვევაში კი, ექსპროპრიაციის უფლების მინიჭების საკითხი სასამართლოს მიერ განხილული და გადაწყვეტილი არ არის (მოპასუხეს მხარეთა შორის დადებული კერძო-სამართლებრივი გარიგებით გადაეცა საკუთრების უფლება), შესაბამისად, ვერც ქონების ღირებულების ოდენობის სათანადოობის საკითხის შეფასება მოხდება სასამართლოს მიერ „აუცილებელი საზოგადოებრივი საჭიროებისათვის საკუთრების ჩამორთმევის წესის შესახებ“ საქართველოს კანონის მიხედვით.
რაც შეეხება ხელშეკრულებით განსაზღვრული საფასურის ოდენობას, სამოქალაქო კოდექსის 319-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, კერძო სამართლის სუბიექტებს შეუძლიათ კანონის ფარგლებში თავისუფლად დადონ ხელშეკრულებები და განსაზღვრონ ამ ხელშეკრულებათა შინაარსი, ხოლო იმავე კოდექსის 327-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ხელშეკრულება დადებულად ითვლება, თუ მხარეები მის ყველა არსებით პირობაზე შეთანხმდნენ საამისოდ გათვალისწინებული ფორმით. საკასაციო პალატა დამატებით მიუთითებს იმავე კოდექსის 477-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლის შესაბამისად, ნასყიდობის ხელშეკრულებით გამყიდველი მოვალეა გადასცეს მყიდველს საკუთრების უფლება ქონებაზე, მასთან დაკავშირებული საბუთები და მიაწოდოს საქონელი. ამრიგად, მხარეები მოქმედებენ რა სახელშეკრულებო თავისუფლების ფარგლებში, თავად განსაზღვრავენ ნასყიდობის ფასსაც. სადავო შემთხვევაშიც, ხელშეკრულების ღირებულება მხარეთა ორმხრივი ნების გამოვლენის შედეგად იქნა შეთანხმებული. ამასთან, მოსარჩელე ვერ ადასტურებს მოპასუხის მხრიდან მისი ნების ფორმირებაში უკანონო ჩარევას (იძულება; მოტყუება; გავლენის ბოროტად გამოყენება და სხვ.); მოსარჩელის სურვილი კი, ხელი არ შეეშალა სახელმწიფო პროექტის განხორციელებისთვის, ვერ იქნება აღქმული ადმინისტრაციული ორგანოს უკანონო ქმედებად და სახელშეკრულებო თავისუფლებაში ჩარევად - ნასყიდობის ფასის განსაზღვრაზე უკანონო ზემოქმედებად. ასეთ პირობებში კი, ნასყიდობის ხელშეკრულების საფასურის ოდენობის მართებულობის კვლევა სასამართლოს პრეროგატივას არ წარმოადგენს. აქედან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სასარჩელო მოთხოვნები ქონების ღირებულების არასწორად განსაზღვრიდან გამომდინარე მოპასუხისთვის დამატებითი თანხების დაკისრების თაობაზე უსაფუძვლოა და მართებულად არ დაკმაყოფილდა.
რაც შეეხება მოპასუხისთვის უძრავი ნივთების შესყიდვის დავალებას, „განსახლების გეგმა“ მართლაც ითვალისწინებს მესაკუთრეებისგან დარჩენილი მიწის ნაკვეთების შესყიდვის საკითხის განხილვას, თუმცა - გამოუსადეგარ მიწის ნაკვეთებთან დაკავშირებით. სადავო შემთხვევაში კი, მოსარჩელეს, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4, 102-ე მუხლების შესაბამისად, არ წარმოუდგენია მტკიცებულებები, რომლებიც მიწის ნაკვეთების გამოუსადეგრობას დაადასტურებდა. ამრიგად, მოსარჩელეს მართებულად ეთქვა უარი ამ მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზეც.
ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ განსახილველი დავა არსებითად სწორად არის გადაწყვეტილი და წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილით განსაზღვრულ, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის მოთხოვნებს, ვინაიდან: საქმე არ მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებასა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება არ განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ასევე, არ ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; არ არსებობს საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღების ვარაუდი; სააპელაციო სასამართლოს საქმე არ განუხილავს მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე. შესაბამისად, საქმეზე არ იქმნება საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილით განსაზღვრული, საკასაციო საჩივრის განსახილველად დაშვების წინაპირობა. ამასთანავე, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის საფუძველზე, ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%.
სარეზოლუციო ნაწილი:საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე, 408-ე, 284-ე, 285-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა :
1. შპს „მ-..-ის“ საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;
2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 11 მარტის გადაწყვეტილება;
3. კასატორს - შპს „მ-..-ს“ (ს/ნ ....) დაუბრუნდეს რ.მ–ის (პ/ნ .....) მიერ საკასაციო საჩივარზე სახელმწიფო ბაჟის სახით გადახდილი 8000 ლარის (საგადასახადო დავალება №0, გადახდის თარიღი 09.08.2022 წ.) 70% - 5600 ლარი, შემდეგი ანგარიშიდან: თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150;
4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.
თავმჯდომარე ა. წულაძე
მოსამართლეები: ლ. მიქაბერიძე
გ. მიქაუტაძე
