№ას-665-2022

10 ნოემბერი, 2022 წელი თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

გიორგი მიქაუტაძე (თავმჯდომარე),

რევაზ ნადარაია (მომხსენებელი), თამარ ზამბახიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – ნ.ქ-ხ–ა (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ე.ლ–ძე (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 30 მარტის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – უძრავ ქონებაზე გაწეული ხარჯების ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

1. ნ.ქ-ხ–ამ (შემდეგში - მოსარჩელე) სარჩელი აღძრა თბილისის საქალაქო სასამართლოში ეთერი ლომიძის მიმართ (შემდეგში - მოპასუხე) საცხოვრებელი ბინის კეთილმოწყობისათვის გაწეული ხარჯების - 5000 ლარის ანაზღაურების დაკისრების მოთხოვნით.

2. მოპასუხემ წარმოდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო.

3. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 07 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით, ნ.ქ-ხ–ას სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

4. ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება მოსარჩელემ სააპელაციო წესით გაასაჩივრა და მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება.

5. გასაჩივრებული განჩინების სარეზოლუციო ნაწილი:

5.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 30 მარტის განჩინებით, ნ.ქ-ხ–ას სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 07 ოქტომბრის გადაწყეტილება.

6. სააპელაციო სასამართლოს განჩინების ფაქტობრივ–სამართლებრივი დასაბუთება:

6.1. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2021 წლის 05 მარტის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების საფუძველზე, სააპელაციო პალატამ დადასტურებულად მიიჩნია, რომ მოსარჩელე მხარე არ წარმოადგენდა სადავო ბინის კეთილსინდისიერ მფლობელს. ამასთან, პალატის შეფასებით, საქმეში წარმოდგენილი არცერთი მტკიცებულებით არ დასტურდებოდა მოპასუხის მხრიდან სადავო უძრავი ქონების ფლობის მართლზომიერი საფუძვლის არსებობა.

6.2. სააპელაციო პალატის მითითებით, მოსარჩელემ სასარჩელო მოთხოვნის დასადასტურებლად, სარემონტო სამუშაოების შეფასების მიზნებისათვის, ექსპერტიზის დაკვნა წარმოადგინა, ხოლო, მოპასუხემ ვერ შეძლო მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი დასკვნით დადასტურებული ფაქტობრივი გარემოების გაქარწყლება, რადგან საწინააღმდეგოს დამადასტურებელი მტკიცებულებები არ წარმოუდგენია. ამგვარად, სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ მოსარჩელის მიერ ბინის გარემონტებისათვის გაწეული ხარჯი შეადგენდა სასარჩელო მოთხოვნით გათვალისწინებულ ოდენობას.

6.3. სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება მიაქცია მოპასუხის განმარტებას მასზედ, რომ მოსარჩელის მიერ ქონების არამართლზომიერად ფლობის გამო, იგი 24 წლის განმავლობაში ვერ სარგებლობდა მისი კუთვნილი უძრავი ქონებით; შესაბამისად, ნივთის გაუმჯობესებისათვის ხარჯების გაწევის დადასტურების შემთხვევაშიც კი, იგი არ იყო ვალდებული გადაეხადა რაიმე თანხა, რადგან ხარჯები არ გაღებულა ნივთის კეთილსინდისიერად ფლობის პერიოდში. აღნიშნულთან დაკავშირებით პალატამ განმარტა, რომ უდავო იყო ის ფაქტობრივი გარემოება, რომ მოსარჩელე ნ.ქ-ხ–ა წლების განმავლობაში არამართლზომიერად ფლობდა სადავო ნივთს. ასევე, უდავო იყო, რომ სადავო საცხოვრებელ ბინაზე მან გარკვეული ხარჯები გასწია, რაც დადასტურდა საქმეში წარმოდგენილი ექსპერტიზის დასკვნით, შესაბამისად, უნდა დადგენილიყო აღემატებოდა თუ არა ეს ხარჯები ქონების ფლობით მიღებულ სარგებელს და დადებითი პასუხის შემთხვევაში, გამდიდრდა თუ არა მესაკუთრე, მითითებული ორი კომპონენტის (გაწეული ხარჯები და ფლობით მიღებული სარგებელი) ღირებულებებს შორის სხვაობით.

6.4. პალატის განმარტებით, მართალია საქმეში არ მოიპოვებოდა მტკიცებულება მასზედ, თუ რა ოდენობის შემოსავალს მიიღებდა მესაკუთრე ყოველთვიურად სადავო ბინის გაქირავების შემთხვევაში, თუმცა პალატამ მიიჩნია, რომ მოსარჩელის მიერ სადაო ქონების 24 წლის მანძილზე ფლობა, სადავო უძრავი ქონების გაუმჯობესებასთან მიმართებით გონივრული იყო. შესაბამისად, პალატამ მიიჩნია რომ, მოსარჩელის მიერ გაწეული ხარჯები, გამოიქვითებოდა (კომპენსირდება) ნივთის სარგებლობიდან მიღებული ნაყოფით.

7. სააპელაციო სასამართლოს ზემოაღნიშნული განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ნ.ქ-ხ–ამ, რომელმაც გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა.

7.1. კასატორის მოთხოვნის ფაქტობრივ–სამართლებრივი დასაბუთება:

7.1.1. კასატორის განმარტებით, იგი არის სადავო ბინის მართლზომიერი და კეთილსინდისიერი მფლობელი. აღნიშნული ბინის კეთილმოწყობა განხორციელდა მოსარჩელის მიერ იქამდე, ვიდრე ბინა გამგეობის გადაწყვეტილებით, უსასყიდლოდ გადაეცემოდა ე.ლ–ძეს, რომელსაც ბინის რემონტისა და გაუმჯობესებისათვის არანაირი ხარჯი არ გაუღია. მოსარჩელის მიერ შესრულებული სამუშაოებით, გაიზარდა ბინის საბაზრო ღირებულება, ხოლო მოპასუხე ე.ლ–ძე უკანონოდ გამდიდრდა. მოსარჩელემ საკუთარი სახსრებით მიიყვანა ბინა საცხოვრებლად ვარგის მდგომარეობაში. სპეციალისტის მიერ გაცემული დასკვნის თანახმად დგინდება, რომ სადავო ბინაში ჩატარებული რემონტის ღირებულებამ შეადგინა 24 500 აშშ დოლარი, თუმცა მოსარჩელე სარჩელით ითხოვს მოპასუხისათვის მხოლოდ 5000 ლარის გადახდის დაკისრებას.

8. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 20 ივნისის განჩინებით, ნ.ქ-ხ–ას საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

9. საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

10. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილით გათვალისწინებული ნორმის დანაწესით, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ:

ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას;

ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია;

გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება;

დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან;

ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე;

ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს;

ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

11. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით.

12. სსსკ-ის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. კასატორს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

13. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ სამოქალაქო საქმეებზე დასაბუთებული გადაწყვეტილების მიღებისა და ზოგადად, მართლმსაჯულების განხორციელების უწინარეს საფუძველს წარმოადგენს იმის სწორად განსაზღვრა, თუ რა სამართლებრივი საფუძვლიდან გამომდინარეობს მხარეთა შორის წარმოშობილი დავა. ამ მიზნით, საქმის განმხილველმა სასამართლომ პირველყოვლისა, უნდა დაადგინოს მოთხოვნის მატერიალური საფუძველი [მოთხოვნის დამფუძნებელი ნორმა]. მხოლოდ ამის შემდეგ უნდა გამოარკვიოს მოძიებული ნორმის წინაპირობები, მისი აბსტრაქტული შემადგენლობა და შეამოწმოს განხორციელებულია თუ არა განსახილველ საქმეზე ყველა მათგანი. ამ ასპექტში, ფორმალურ სამართლებრივი თვალსაზრისით, სასამართლო შეზღუდულია სარჩელის ფაქტობრივი გარემოებებით: იგი ამოწმებს რომელ კონკრეტულ ფაქტობრივ გარემოებებზე მიუთითებს მოსარჩელე, ქმნიან თუ არა ისინი დამფუძნებელი ნორმის უკლებლივ ყველა წანამძღვარს. ამის შემდეგ მოწმდება, მოპასუხის პოზიცია რამდენად აქარწყლებს წარმოშობილ წანამძღვრებს (პროცესუალური და მატერიალური თვალსაზრისით) (იხ. სუსგ №ას-53-49-2017, 07 აპრილი 2017 წელი).

14. პალატა განმარტავს, რომ მოსამართლისათვის სავალდებულო არ არის მხარეთა მოსაზრებები, თუ მოთხოვნის დასაკმაყოფილებლად რა სამართლებრივი საფუძველი უნდა იქნეს გამოყენებული და არც კანონის იმპერატიული დათქმაა, რომ გამოტანილი გადაწყვეტილება დაეფუძნოს მხარეთა მიერ მითითებულ მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძველს. სასამართლოს ვალდებულებას წარმოადგენს კანონიერი გადაწყვეტილების გამოტანა. სწორედ აღნიშნული წარმოადგენს სამოსამართლო საქმიანობას, რომელიც უზრუნველყოფს კერძო სამართლის სუბიექტთა დარღვეული უფლებებისა და ინტერესების სრულყოფილად და ეფექტურად დაცვას (იხ. სუსგ საქმე №ას-877-825-2010, 28 დეკემბერი, 2010 წელი; №ას-1170-1125-2016, 13 ივნისი, 2017 წელი).

15. მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო სასამართლოს შეფასების საგანია არსებობს თუ არა მფლობელის მხრიდან, უძრავი ქონების გაუმჯობესებაზე გაწეული ხარჯების ანაზღაურების წინაპირობები.

16. განსახილველი საკითხის გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა პირველ რიგში განმარტავს, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 162-ე მუხლით, მართლზომიერ მფლობელად მიიჩნევა პირი, რომელიც სამართლებრივ საფუძველზე ახორციელებს ნივთის მიმართ ფაქტობრივ ბატონობას, განსხვავებით კეთილსინდისიერი მფლობელისაგან, რომელსაც არ გააჩნია ნივთის ფლობის კანონისმიერი საფუძველი. კეთილსინდისიერება და არაკეთილსინდისიერება მიუთითებს სუბიექტურ კრიტერიუმებზე, რაც განისაზღვრება პირის დამოკიდებულებით ნივთის ფლობის სამართლებრივი საფუძვლების მიმართ. მართლზომიერი და არამართლზომიერი მფლობელობა მიგვითითებს ობიექტურად არსებულ ფაქტორებზე, რაც ვლინდება მფლობელობის სამართლებრივი საფუძვლის არსებობაში. ამრიგად, მართლზომიერი მფლობელია მესაკუთრე და ის პირები, რომელთა მფლობელობაც მესაკუთრის მფლობელობიდან გამომდინარეობს. ნივთის მართლზომიერი მფლობელობა ვრცელდება მანამ, სანამ არსებობს მართლზომიერი ფლობის საფუძველი. უნდა აღინიშნოს, რომ სამოქალაქო კოდექსის მიხედვით დიფერენცირებულია მფლობელობა ობიექტური თუ სუბიექტური ფაქტორების მიხედვით (160-ე – 164-ე მუხლები). მნიშვნელოვანია, რომ კანონი მიჯნავს კეთილსინდისიერი მფლობელის მოთხოვნას (160-ე - 161-ე მუხლები) და მართლზომიერი მფლობელის მოთხოვნას (162-ე მუხლი). ასევე, არაუფლებამოსილი კეთილსინდისიერი მფლობელის ვალდებულებებს (163-ე მუხლი) და არაკეთილსინდისიერი მფლობელის ვალდებულებებს (164-ე მუხლი). (იხ. სუსგ საქმეზე №ას-524-493-2012, 04.10.2012 წ.).

17. განსახილველ შემთხვევაში, ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილია, რომ სადავო ქონება წარმოადგენს მოპასუხის საკუთრებას. ამასთან, სადავო არ არის, რომ აღნიშნულ ბინას ჯერ კიდევ 1994-1995 წლებიდან ფლობდა მოსარჩელე, რომელიც სააპელაციო პალატის შეფასებით, არ წარმოადგენდა სადავო საცხოვრებელი ბინის კეთილსინდისიერ/მართლზომიერ მფლობელს. საგულისხმოა, რომ ეს უკანასკნელი გარემოება სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია როგორც მიმდინარე დავის საქმის მასალების, ასევე, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2021 წლის 05 მარტის გადაწყვეტილების საფუძველზე, რომელიც კანონიერ ძალაშია შესული და შესაბამისად, პრეიუდიციული მნიშვნელობისაა როგორც მისი სარეზოლუციო ნაწილი, ასევე ის ფაქტობრივი გარემოებები, რომლებმაც სარეზოლუციო ნაწილის შინაარსი განსაზღვრეს. სწორედ ამ გადაწყვეტილებისა და განსახილველი საქმის ფაქტობრივი გარემოებების ერთობლივი ანალიზის საფუძველზე (რომლითაც ვერც მოსარჩელის მფლობელობის კანონისმიერი ან სახელშეკრულებო წინაპირობის არსებობა დადგინდა და ამ მიმართებით, ვერც საკასაციო საჩივრის ფარგლებში წარმოადგინა მოსარჩელემ დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია), პალატა მიიჩნევს, რომ მოსარჩელე საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 164-ე მუხლის მიხედვით, უძრავი ქონების არაკეთილსინდისიერ მფლობელს წარმოადგენდა.

18. პალატა აღნიშნავს, რომ სარემონტო ხარჯების ანაზღაურების თაობაზე არაკეთილსინდისიერი მფლობელის, ანუ, ამ შემთხვევაში მოსარჩელის მოთხოვნის მატერიალური საფუძველია საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 164-ე მუხლი (არაკეთილსინდისიერმა მფლობელმა უფლებამოსილ პირს უნდა დაუბრუნოს როგორც ნივთი, ასევე მიღებული სარგებელი, ნივთის ან უფლების ნაყოფი. მფლობელი ვალდებულია აანაზღაუროს ის ნაყოფი, რომელიც მან ბრალეულად არ მიიღო. ნივთზე გაწეული ხარჯები და გაუმჯობესებანი მას შეუძლია მხოლოდ მაშინ მოითხოვოს, თუ მათ ნივთის უკან დაბრუნების მომენტისათვის უფლებამოსილი პირის გამდიდრება მოჰყვა შედეგად. სხვა მოთხოვნები არაკეთილსინდისიერი მფლობელის მიმართ უცვლელი რჩება) და 987-ე მუხლის 1-ლი ნაწილი (პირს, რომელმაც შეგნებულად ან შეცდომით ხარჯები გასწია მეორე პირის ქონებაზე, შეუძლია მისგან მოითხოვოს თავისი დანახარჯების ანაზღაურება, თუ მეორე პირი ამით გამდიდრდა).

19. სამოქალაქო კოდექსის 987-ე მუხლის 1-ლი ნაწილი წარმოადგენს ე.წ დანახარჯების კონდიქციას, რომლითაც განისაზღვრება იმ პირის უფლებები, ვინც სხვის ქონებაზე გასწია ხარჯები. ამ ნორმის უმთავრესი დებულება არის ის, რომ სხვა პირის ქონებაზე შეგნებულად ან შეცდომით გაწეული ხარჯების ანაზღაურების ვალდებულება წარმოიშობა მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ეს პირი ამით გამდიდრდა, ხოლო თუ გამდიდრების ფაქტი არ არსებობს, მაშინ მხოლოდ ხარჯების გაწევა არ წარმოშობს კონდიქციურ ვალდებულებას.

20. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 164-ე მუხლისა და 987-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის ფარგლებში, სარჩელის წარმატებას განაპირობებს შემდეგი ფაქტობრივი წინაპირობების არსებობა:

- არაკეთილსინდისიერმა მფლობელმა ქონებაზე უნდა გასწიოს ხარჯები (შეგნებულად ან შეცდომით);

- ქონების უფლებამოსილი პირისათვის დაბრუნების მომენტში კვლავ უნდა არსებობდეს გაუმჯობესებანი;

- ამ გაუმჯობესების შედეგად ქონების მიმღები უნდა გამდიდრდეს (იხ. სუსგ სააქმეზე: №ას-1286-2018, 03.06.2019 წ.)

21. საკასაციო პალატა ასევე მიუთითებს, რომ დანახარჯების ანაზღაურების შესახებ სარჩელის ელემენტების მტკიცების ტვირთი, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში სსსკ) 102-ე მუხლის შესაბამისად, ეკისრება ხარჯების გამწევს, კერძოდ, ის არის ვალდებული, მიუთითოს დამფუძნებელი ნორმის წინაპირობები და იმის მიხედვით, თუ რომელ ფაქტებს შეედავება მოპასუხე, განისაზღვრება მტკიცების საგანში შემავალი ფაქტები, რომლებიც უტყუარად უნდა დაამტკიცოს მოსარჩელემ (მოცემულ შემთხვევაში, შეგებებული სარჩელის ავტორმა). აქვე უნდა განიმარტოს შედავების საფუძვლიანობა, რამდენადაც რიგ შემთხვევაში იგი გავლენას ახდენს მტკიცების ტვირთზე: ძირითადად, მოპასუხის მხრიდან ფაქტის მხოლოდ უარყოფა - მარტივი შედავება, შესაძლოა, მტკიცების საგანზე გავლენას არც ახდენდეს, რაც შეეხება კვალიფიციურ შედავებას, იგი სასამართლოს წარმოუშობს ვალდებულებას, ამ შედავების ფარგლებში, სსსკ-ის 105-ე მუხლით დადგენილი წესით, ყოველმხრივ, სრულად და ობიექტურად გამოიკვლიოს მტკიცებულებები და საკუთარ შინაგან რწმენაზე დაყრდნობით განსაზღვროს ფაქტის დადგენილად ცნობის საკითხი. საკასაციო სასამართლომ არაერთ გადაწყვეტილებაში განმარტა, რომ საპროცესო კანონმდებლობით დადგენილია მოპასუხის მიერ კონკრეტული (კვალიფიციური) შესაგებლის წარდგენის ვალდებულება, კერძოდ, სსსკ-ის 201-ე მუხლის მე-4 ნაწილის შინაარსიდან გამომდინარე, დგინდება, რომ მოპასუხე უნდა შეედავოს მოსარჩელის გამართულ, დასაბუთებულ მოთხოვნას, ანუ დავის გადაწყვეტისათვის სამართლებრივად მნიშვნელოვან ფაქტობრივ გარემოებებს, წინააღმდეგ შემთხვევაში, მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტები (და არა მისი სამართლებრივი შეხედულებები) დამტკიცებულად მიიჩნევა (იხ. სუსგ №ას-1149-2018, 31.01.2022 წ.).

22. ამდენად, სადავო უძრავ ქონებაზე ხარჯების გაწევის, აგრეთვე, მისი ოდენობისა და აღნიშნულით, მოპასუხის გამდიდრების მტკიცების ტვირთი მოსარჩელეს ეკისრებოდა, ხოლო, მოპასუხეს მტკიცებულებებით დადგენილი ფაქტების საწინააღმდეგო, გამაბათილებელი ან სულ მცირე, განსხვავებული ფაქტების დამადასტურებელი მტკიცებულებების წარმოდგენა ევალებოდა.

23. განსახილველ შემთხვევაში, საქმეში არსებულ ექსპერტიზის დასკვნაზე დაყრდნობით, რომლის საწინააღმდეგო მტკიცებულებაც მოპასუხეს არ წარმოუდგენია, სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია სადავო ბინის სარემონტო სამუშაოების მიზნით, მოსარჩელის მხრიდან ხარჯის გაწევის ფაქტი, რომლის ღირებულებამ სასარჩელო მოთხოვნის ოდენობა - 5000 ლარი შეადგინა. ამდენად, მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელის მხრიდან სადავო ქონების გაუმჯობესების ფაქტი დადასტურებულია, ხოლო, ამ გაუმჯობესებით უძრავი ქონების საკუთრებაში მიღება მოპასუხის გამდიდრებაზე მიუთითებს, რადგან მოპასუხე წარმოადგენს მესაკუთრეს, რომელმაც სარგებელი ნახა გაუმჯობესებული ქონების საკუთრებაში მიღებით.

24. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სახეზეა არაკეთილსინდისიერი/არამართლზომიერი მფლობელის მიერ ქონებაზე გაწეული ხარჯის ანაზღაურების მოთხოვნისათვის დადგენილი ყველა ფაქტობრივი წინაპირობა, თუმცა, მოპასუხის შედავების გათვალისწინებით (მოსარჩელის მიერ არამართლზომიერად ფლობის გამო, მისი საკუთრებით სარგებლობაში ხელშეშლის თაობაზე), მხედველობაშია მისაღები საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 982-ე (პირი, რომელიც ხელყოფს მეორე პირის სამართლებრივ სიკეთეს მისი თანხმობის გარეშე განკარგვის, დახარჯვის, სარგებლობის, შეერთების, შერევის, გადამუშავების ან სხვა საშუალებით, მოვალეა აუნაზღაუროს უფლებამოსილ პირს ამით მიყენებული ზიანი; ბათილი განკარგვის შემთხვევაში უფლებამოსილ პირს შეუძლია ხელმყოფისაგან მოითხოვოს დაუყოვნებლივი ანაზღაურება) მუხლით გათვალისწინებული, სხვისი სამართლებრივი სიკეთის ხელყოფის შედეგები.

25. ზემოხსენებული ნორმით განსაზღვრულ „ზიანში“ იგულისხმება მიღებულის დაბრუნების შეუძლებლობის შემთხვევაში, მისი ღირებულების ანაზღაურება, ანუ საქმე გვაქვს არა ზიანის ანაზღაურებასთან, არამედ გამდიდრების გათანაბრების შემთხვევასთან (შდრ. სუსგ-ები საქმეებზე: №ას-1204-2018, 25.01.2019 წ.; №ას-960-2018, 22.11.2018 წ.; №ას-472-448-2013, 05.12.2013 წ.). თუკი პირმა მის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების უკანონო მფლობელობის გამო დაკარგა გარკვეული სიკეთის მიღების შესაძლებლობა, მას უფლება აქვს, ამოიღოს ეს ქონება ხელმყოფისაგან. სწორედ აღნიშნული ქონებრივი წონასწორობის აღდგენას ემსახურება სამოქალაქო კოდექსის 982-ე მუხლი, რომლის თანახმად, ხელმყოფმა უნდა გაუთანაბროს უფლების მქონე პირს მის უფლებაში ჩარევა (ანალოგიურ განმარტებას შეიცავს სუსგ-ები საქმეებზე: №ას-685-639-2017, 22.12.2017 წ.; №ას-852-796-2017, 22.09.2017 წ.; №ას-308-293-2013, 30.05.2017 წ.; №ას-197-186-2017, 30.05.2017 წ.; №ას-472-448-2013, 05.12.2013 წ.).

26. განსახილველ საქმეში სწორედ მიღებულის უკან დაბრუნების ობიექტური შეუძლებლობა იკვეთება. ქონებრივი წონასწორობის აღდგენის მიზნით კი, ხელმყოფს ეკისრება, რომ მის მიერ დაზოგილი სიკეთე, მაგალითად დაზოგილი ქირა (რომელსაც იგი გადაიხდიდა, თუკი მესაკუთრესთან ან სხვასთან, სამართალურთიერთობაში იქნებოდა) აუნაზღაუროს მესაკუთრეს, რომელმაც ვერ მიიღო შესაბამისი სარგებელი და განიცადა ქონებრივი დანაკლისი (იხ. სუსგ-ები საქმეებზე: №ას-1399-2020, 08.04.2021 წ.; №ას-646-2022, 30/09/2022 წ.; №ას-1017-2021, 24.05.2022 წ.; №ას-479-2021, 15.10.2021 წ.).

27. პალატა აღნიშნავს, რომ განცდილი ზიანის, ანუ დაზოგილი სიმდიდრის (გამდიდრების) ოდენობის დამტკიცების ტვირთი აწევს დაზარალებულ მხარეს, ამ შემთხვევაში - მოპასუხეს/მესაკუთრეს. ზიანის ანაზღაურება, ანუ გამდიდრების გათანაბრება, უნდა განისაზღვროს მხოლოდ ობიექტური კრიტერიუმებით ისე, რომ ამას მოჰყვეს დარღვეული ქონებრივი ბალანსის აღდგენა და არა დაზარალებულის (მოპასუხის/მესაკუთრის) უსაფუძვლო გამდიდრება.

28. განსახილველ შემთხვევაში, მართალია მოპასუხის/მესაკუთრის მიერ განცდილი ზიანის ოდენობის განსაზღვრის თვალსაზრისით რაიმე მტკიცებულება საქმეში წარმოდგენილი არ არის, რაც გამდიდრების გათანაბრების გაანგარიშებაზე მსჯელობის შესაძლებლობას მისცემდა სასამართლოს, თუმცა, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ თუნდაც 2013 წლის შემდგომ პერიოდში (მოპასუხეს საკუთრების უფლება წარმოეშვა უძრავ ქონებაზე გამგეობის განკარგულების საფუძველზე, - 2013 წლის ივნისში), სადავო უძრავი ქონების არამართლზომიერად გამოყენების შედეგად მიღებული სარგებლის (დაზოგილი ქირის) ფონზე, მართლზომიერია სააპელაციო პალატის მსჯელობა მოსარჩელის მიერ გაწეული ხარჯის - 5000 ლარის გაქვითვის თაობაზე.

29. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ სწორად დაადგინა ის ფაქტობრივი გარემოებები, რომლებიც მოთხოვნის დამფუძნებელი ნორმებით გათვალისწინებულ შესაბამის სამართლებრივ შედეგებს განაპირობებენ.

30. ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი მატერიალური ან/და საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

31. კასატორმა ვერ დაასაბუთა, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება წინააღმდეგობაში მოდის მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასთან და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან.

32. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით და არც იმ საფუძვლით, რომ საკასაციო სასამართლოს მსგავს საკითხზე ჯერ არ უმსჯელია და გადაწყვეტილება არ მიუღია. შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე არ არსებობს ვარაუდი, რომ საკასაციო საჩივრის განხილვის შემთხვევაში მოსალოდნელია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს უკვე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება.

33. ამავდროულად, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ განსხვავდება საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკისაგან, რომელთა ნაწილიც ასახულია წინამდებარე განჩინებაში.

34. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

35. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მეოთხე ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი. შესაბამისად, ნ.ქ-ხ–ას სახელმწიფო ბიუჯეტიდან უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 150 ლარის 70% – 105 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 399-ე, 372-ე, 264.3-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ნ.ქ-ხ–ას საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველი დაუშვებლობის გამო.

2. ნ.ქ-ხ–ას (......) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 150 ლარის (საგადახდო დავალება N13582865243, გადახდის თარიღი 14.06.2022) 70% – 105 ლარი;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე გიორგი მიქაუტაძე

მოსამართლეები: რევაზ ნადარაია

თამარ ზამბახიძე