№ას-723-2022

28 ოქტომბერი, 2022 წელი თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

გიორგი მიქაუტაძე (თავმჯდომარე),

რევაზ ნადარაია (მომხსენებელი), თამარ ზამბახიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – შპს „თ.ზ.ჰ–ი“ (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ი.ჩ–ძე (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 15 აპრილის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – სახელფასო დავალიანების დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

1. ი.ჩ–ძემ (შემდეგში - მოსარჩელე) სარჩელი აღძრა თბილისის საქალაქო სასამართლოში შპს „თ.ზ.ჰ–ის“ მიმართ (შემდეგში: მოპასუხე) შემდეგი სასარჩელო მოთხოვნებით:

1.1.მოპასუხე შპს „თ.ზ.ჰ–ს“ დაეკისროს მოსარჩელე ი.ჩ–ძის სასარგებლოდ დაგროვილი სახელფასო დავალიანების - 7200.66 ლარის გადახდა, კერძოდ:

1.1.1. 2016 წელს გაფორმებული შრომითი ხელშეკრულებიდან „მედდის“ თანამდებობაზე მოპასუხე შპს „თ.ზ.ჰ–ს“ დაეკისროს დავალიანება - 2184.38 ლარის გადახდა მოსარჩელე ი.ჩ–ძის სასარგებლოდ;

1.1.2. 2018 წელს გაფორმებული შრომითი ხელშეკრულებიდან „მედდის“ თანამდებობაზე მოპასუხე შპს „თ.ზ.ჰ–ს“ დაეკისროს დავალიანება - 3290.65 ლარის გადახდა მოსარჩელე ი.ჩ–ძის სასარგებლოდ;

1.1.3. 2019 წელს გაფორმებული შრომითი ხელშეკრულებიდან „მედდის“ თანამდებობაზე მოპასუხე შპს „თ.ზ.ჰ–ს“ დაეკისროს დავალიანება - 1725.6 ლარის გადახდა მოსარჩელე ი.ჩ–ძის სასარგებლოდ (იხ. დაზუსტებული სარჩელი. 26.10.2021 წ. N5147588, ს.ფ. 87-100).

2. მოპასუხემ წარადგინა ზოგადი შესაგებელი, ხოლო სასამართლოს მოსამზადებელ სხდომაზე, სარჩელი ცნო ნაწილობრივ - მოსარჩელის მიერ ხელზე ასაღები თანხის - 4015 ლარის დაკისრების ნაწილში, დანარჩენ ნაწილში სარჩელი არ ცნო ხანდაზმულობის საფუძვლით.

3. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 29 დეკემბრის გადაწყვეტილებით, მოსარჩელე ი.ჩ–ძის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ და მოპასუხე შპს „თ.ზ.ჰ–ს“ მოსარჩელე ი.ჩ–ძის სასარგებლოდ დაეკისრა სახელფასო დავალიანების 5015.25 ლარის გადახდა ხელზე ასაღები ოდენობით; დანარჩენ ნაწილში მოსარჩელეს უარი ეთქვა სარჩელის დაკმაყოფილებაზე.

4. ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით ორივე მხარემ გაასაჩივრა. ი.ჩ–ძემ მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება, ხოლო, შპს „თ.ზ.ჰ–მა“ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე სრულად უარის თქმა მოითხოვა.

5. გასაჩივრებული განჩინების სარეზოლუციო ნაწილი:

5.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 15 აპრილის განჩინებით, შპს „თ.ზ.ჰ–ის“ და ი.ჩ–ძის სააპელაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა და უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 29 დეკემბრის გადაწყვეტილება.

6. სააპელაციო სასამართლოს განჩინების ფაქტობრივ–სამართლებრივი დასაბუთება:

6.1.სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

6.1.1. მოსარჩელე ი.ჩ–ძე მოპასუხე ორგანიზაციაში მუშაობდა 2016 წლის მაისის თვიდან 2019 წლის მარტამდე.

6.1.2. 2016 წლის 3 მაისს, მხარეებს შორის საოპერაციო განყოფილების მედდის თანამდებობაზე შრომითი ხელშეკრულება გაფორმდა და ხელშეკრულებით გამოსაცდელი პერიოდი ექვსი თვის ვადით, ხოლო, ხელფასი 625 ლარით განისაზღვრა;

-2016 წლის 21 სექტემბერს, შპს „თ.ზ.ჰ–სა“ და ი.ჩ–ძეს შორის კვლავ შრომითი ხელშეკრულება გაფორმდა საოპერაციო მედდის თანამდებობაზე; განისაზღვრა გამოსაცდელი ვადა - ექვსი თვე; ამასთან, განისაზღვრა ყოველთვიური ფიქსირებული ანაზღაურების სისტემა, 24 საათიანი მორიგეობა ყოველ მეოთხე დღეს - ნახევარი განაკვეთი; ანაზღაურების ოდენობა - 312,50 ლარი;

-2016 წლის 01 ნოემბერს, შპს „თ.ზ.ჰ–სა“ და ი.ჩ–ძეს შორის, შრომითი ხელშეკრულება გაფორმდა საოპერაციო განყოფილების ექთნის თანამდებობზე. განისაზღვრა ფიქსირებული ანაზღაურება, ერთი სამორიგეო დღის ღირებულება - 81.19 ლარი, 2019 წლის მარტამდე;

-2018 წლის 01 მარტს, შპს „თ.ზ.ჰ–სა“ და ი.ჩ–ძეს შორის, შრომითი ხელშეკრულება გაფორმდა ანესთეზიოლოგიური განყოფილების ექთნის თანამდებობაზე. განისაზღვრა ფიქსირებული ანაზღაურება, ერთი სამორიგეო დღის ღირებულება, 16/24 საათიანი მორიგეობა ყოველ მეოთხე დღეს და ანაზღაურება - 65.75 ლარი.

6.1.3. 2019 წლის მარტის თვეში ი.ჩ–ძე გაუშვეს შვებულებაში, ხოლო შემდეგ გაუფორმეს უფასო შვებულება, რის შემდეგაც მოსარჩელე წავიდა სამსახურიდან.

6.1.4. მოსარჩელე შპს „თ.ზ.ჰ–ში“ მუშაობდა ორ ადგილზე. დაგროვდა სახელფასო დავალიანება, რომელსაც ეტაპობრივად უხდიდნენ. მოპასუხეს მოსარჩელის მიმართ გააჩნია 2016 წლის სახელფასო დავალიანება - 2184 ლარი და 38 თეთრი, 2018 წლის დავალიანება - 3290.65 ლარი; 2019 წლის იანვრის დავალიანება - 928.2 ლარი და მარტის დავალიანება - 794 ლარი. ჯამში, შრომითი ხელშეკრულებიდან გამომდინარე მოპასუხის სახელფასო დავალიანება მოსარჩელის მიმართ შეადგენს - 7200.66 ლარს.

6.2.პალატამ გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს მსჯელობა, რომ მოსარჩელის მოთხოვნა მოპასუხისათვის 2016 წლის სახელფასო დავალიანების დაკისრების ნაწილში ხანდაზმული იყო და მიუთითა, რომ მოსარჩელემ 2016 წლის სახელფასო დავალიანების მოთხოვნით სასამართლოს პირველი სარჩელით 2020 წლის 16 მარტს მიმართა, განმეორებით - 2020 წლის 02 ივნისს, ხოლო, განსახილველი სარჩელით - 2021 წლის 06 აგვისტოს; შესაბამისად, პალატის შეფასებით, 2016 წლის მიუღებელი სახელფასო დავალიანების მოთხოვნაზე გასული იყო სასარჩელო მოთხოვნის 3 წლიანი ხანდაზმულობის ვადა, რადგან სარჩელის წარდგენის ხანდაზმულობის ვადა 2019 წელს ამოიწურა.

6.3.განსახილველ შემთხვევაში, ვინაიდან სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ მოთხოვნა 2016 წლის სახელფასო დავალიანების მოპასუხეზე დაკისრების ნაწილში ხანდაზმული იყო და ამასთან, მოპასუხე უარს აცხადებდა აღნიშნული დავალიანების გადახდაზე, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 144-ე მუხლის პირველი ნაწილზე დაყრდნობით, პალატამ გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს მსჯელობა მასზედ, რომ აღნიშნულ ნაწილში მოსარჩელის მოთხოვნა არ უნდა დაკმაყოფილებულიყო, რადგან ხანდაზმულობის ვადის გასვლის შემდეგ, ვალდებული პირი უფლებამოსილი იყო უარი თქვა მოქმედების შესრულებაზე.

6.4.რაც შეეხება 2018 წლის სახელფასო დავალიანების ხანდაზმულობის საკითხს, პალატამ მიიჩნია, რომ აღნიშნულ ნაწილში მოთხოვნა ხანდაზმული არ იყო და ამ მიმართებით ყურადღება მიაპყრო საქმეში წარმოდგენილ ქვითრებს, რომლითაც დასტურდებოდა, რომ მოსარჩელეს 2018 წლის ხელფასი აღებული ჰქონდა პერიოდულად, მათ შორის, 2018 წლის აგვისტოში (ს.ფ.181) და ოქტომბერში (სფ.183; 184). ვინაიდან სარჩელი წარდგენილ იქნა 2021 წლის 06 აგვისტოს, სასარჩელო მოთხოვნა აღნიშნულ ნაწილში ხანდაზმული არ იყო.

6.5.გარდა ზემოაღნიშნულისა, პალატამ გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს მსჯელობა მასზედ, რომ განსახილველ შემთხვევაში, დადგენილი იყო სადავო პერიოდში მოსარჩელის მიერ მოპასუხის სასარგებლოდ შრომითი ურთიერთობის განხორციელების გარემოება, რასაც მოპასუხეც დაეთანხმა და სასამართლოს მთავარ სხდომაზე სარჩელი ნაწილობრივ - 4015 ლარის (ხელზე ასაღები) ნაწილში ცნო; ამასთან, ვინაიდან დადგენილად იქნა მიჩნეული, რომ 2018 წლის სახელფასო დავალიანების ნაწილში, სარჩელი ხანდაზმული არ იყო, პალატამ მიიჩნია, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლომ შპს „თ.ზ.ჰ–ს“ ი.ჩ–ძის სასარგებლოდ, სწორად დააკისრა 5015.25 (ხელზე ასაღები) ლარის გადახდა.

7. სააპელაციო სასამართლოს ზემოაღნიშნული განჩინება საკასაციო წესით შპს „თ.ზ.ჰ–მა“ გაასაჩივრა, რომელმაც გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.

7.1. კასატორის მოთხოვნის ფაქტობრივ–სამართლებრივი დასაბუთება:

7.1.1. კასატორის მოსაზრებით, სახელფასო დავალიანების ანაზღაურება მოპასუხისათვის უსაფუძვლოდ იქნა დაკისრებული, რადგან დავალიანების გადაუხდელობა განპიროებებული იყო ობიექტური გარემოებებით, კერძოდ: მოპასუხე წარმოადგენს საქართველოს მთავრობის 2013 წლის 21 თებერვლის N 36-ე დადგენილებით დამტკიცებულ „საყოველთაო ჯანდაცვაზე გადასვლის მიზნით გასატარებელ ზოგიერთ ღონისძიებათა შესახებ“ სახელმწიფო პროგრამაში ჩართულ, პროგრამის მიმწოდებელ დაწესებულებას. მითითებული სახელმწიფო პროგრამის შესაბამისად, პროგრამის ფარგლებში გაწეული სამედიცინო მომსახურების ანაზღაურება სახელმწიფოს მხრიდან, კერძოდ, პროგრამის განმახორციელებლის - სსიპ სოციალური მომსახურების სააგენტოს მიერ, გაწეული სამედიცინო მომსახურების მოცულობის შესაბამისად ხორციელდება. მოსარჩელის მიმართ სახელფასო დავალიანების დაგროვება განპირობებულ იქნა პროგრამული თანხების მიუღებლობით, რადგან სადავო პერიოდშიც და დღეის მდგომარეობითაც, სახელმწიფოსაგან დაგვიანებით და არასრულად ხდება გაწეული მომსახურების ანაზღაურება. წინამდებარე სამოქალაქო დავაზეც, გაწეული მომსახურების ანაზღაურების დაყოვნება ზემოაღნიშნული საფუძვლით იყო განპიროებებული. შესაბამისად, რამდენადაც ვალდებულების შეუსრულებლობა მოვალის ბრალით არ იყო გამოწვეული, მოვალე სრულად უნდა გათავისუფლებულიყო ნაკისრი ვალდებულების შესრულებისაგან.

7.1.2. გარდა ზემოაღნიშნულისა, კასატორი არ იზიარებს სასამართლოს მსჯელობას მოპასუხისათვის 2018 წლის ივლისის თვის სახელფასო დავალიანების დაკისრების ნაწილში, რადგან მისი მოსაზრებით, მოთხოვნა ამ ნაწილში ხანდაზმულია.

8. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 13 ივლისის განჩინებით, შპს „თ.ზ.ჰ–ის“ საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

9. საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

10. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილით გათვალისწინებული ნორმის დანაწესით, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ:

ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას;

ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია;

გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება;

დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან;

ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე;

ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს;

ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

11. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით.

12. სსსკ-ის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. კასატორს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

13. სასამართლო მიუთითებს, რომ სამოქალაქო საქმეებზე დასაბუთებული გადაწყვეტილების მიღებისა და ზოგადად, მართლმსაჯულების განხორციელების უწინარეს საფუძველს წარმოადგენს იმის სწორად განსაზღვრა, თუ რა სამართლებრივი საფუძვლიდან გამომდინარეობს მხარეთა შორის წარმოშობილი დავა. ამ მიზნით, საქმის განმხილველმა სასამართლომ პირველყოვლისა, უნდა დაადგინოს მოთხოვნის მატერიალური საფუძველი [მოთხოვნის დამფუძნებელი ნორმა]. მხოლოდ ამის შემდეგ უნდა გამოარკვიოს მოძიებული ნორმის წინაპირობები, მისი აბსტრაქტული შემადგენლობა და შეამოწმოს განხორციელებულია თუ არა განსახილველ საქმეზე ყველა მათგანი. ამ ასპექტში, ფორმალურ სამართლებრივი თვალსაზრისით, სასამართლო შეზღუდულია სარჩელის ფაქტობრივი გარემოებებით: იგი ამოწმებს რომელ კონკრეტულ ფაქტობრივ გარემოებებზე მიუთითებს მოსარჩელე, ქმნიან თუ არა ისინი დამფუძნებელი ნორმის უკლებლივ ყველა წანამძღვარს. ამის შემდეგ მოწმდება, მოპასუხის პოზიცია რამდენად აქარწყლებს წარმოშობილ წანამძღვრებს (პროცესუალური და მატერიალური თვალსაზრისით) (იხ. სუსგ №ას-53-49-2017, 07 აპრილი 2017 წელი).

14. ვიდრე დადგენილი გარემოებების სამართლის ნორმებთან სუბსუმირებას შეუდგებოდეს, საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მოცემულ განჩინებაში მითითებულია და შეფასებულია საქართველოს შრომის კოდექსის ნორმები სადავო პერიოდში მოქმედი რედაქციით.

15. განსახილველ საქმეში, მოსარჩელე ითხოვს სახელფასო დავალიანების ანაზღაურებას. ამრიგად, სასარჩელო მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი საქართველოს შრომის კოდექსის მე-2 (შრომითი ურთიერთობა არის შრომის ორგანიზაციული მოწესრიგების პირობებში დასაქმებულის მიერ დამსაქმებლისათვის სამუშაოს შესრულება ანაზღაურების სანაცვლოდ; შრომითი ურთიერთობა წარმოიშობა მხარეთა თანასწორუფლებიანობის საფუძველზე, ნების თავისუფალი გამოვლენის შედეგად მიღწეული შეთანხმებით), 31-ე (1.შრომის ანაზღაურების ფორმა და ოდენობა განისაზღვრება შრომითი ხელშეკრულებით. ამ მუხლის ნორმები გამოიყენება მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ შრომითი ხელშეკრულებით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული. 2. შრომის ანაზღაურება გაიცემა თვეში ერთხელ) და 34-ე (შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტისას დამსაქმებელი ვალდებულია, დასაქმებულთან მოახდინოს საბოლოო ანგარიშსწორება არა უგვიანეს 7 კალენდარული დღისა, თუ შრომითი ხელშეკრულებით ან კანონით სხვა რამ არ არის განსაზღვრული) მუხლებიდან გამომდინარეობს.

16. საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს სააპელაციო პალატის მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებზე და აღნიშნავს, რომ განსახილველ შემთხვევაში, შრომითსახელშეკრულებო ურთიერთობის არსებობისა და მოსარჩელე მხარის მიმართ სახელფასო დავალიანების არსებობის ფაქტი მხარეთა შორის სადავო არ არის. საქმეში წარმოდგენილია შრომითი ხელშეკრულებები და დადგენილია, რომ მოსარჩელე ი.ჩ–ძე მუშაობდა მოპასუხე შპს „თ.ზ.ჰ–ში“ 2016 წლის მაისიდან და მხარეთა შორის შრომითსამართლებრივი ურთიერთობა შეწყდა 2019 წლის მარტში; მოპასუხეს არც ის გარემოება გაუხდია სადავოდ, რომ მოსარჩელე შრომითი ურთიერთობის ფარგლებში ასრულებდა ნაკისრ ვალდებულებებს, რის შედეგადაც წარმოიშვა ხელფასის ანაზღაურების ვალდებულება. ამასთან, სარჩელით მოთხოვნილი სახელფასო დავალიანების არსებობა აღიარებულია თავად დამსაქმებლის მიერ. სწორედ ამ უკანასკნელმა დაამოწმა ცნობა - შესაბამისი თვეების მიხედვით, მოსარჩელისათვის ასანაზღაურებელი დავალიანების თაობაზე (ს.ფ. 157), რომლის თანახმადაც, მოპასუხეს მოსარჩელის მიმართ გააჩნია სახელფასო დავალიანება ჯამში - 7200.66 ლარის ოდენობით.

17. წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრით, კასატორის პირველი პრეტენზია იმ გარემოებას შეეხება, რომ დავალიანების დაგროვება განაპირობა პროგრამული თანხების მიუღებლობამ, კერძოდ, სადავო პერიოდშიც და ამჟამადაც, სახელმწიფოსგან დაგვიანებით ან არასრულად ხდება გაწეული მომსახურების ანაზღაურება, შესაბამისად, წარმოშობილი ვალდებულების მიუხედავად, მომსახურების ანაზღაურების დაყოვნებაც მითითებული საფუძვლითაა განპირობებული. დასახელებული არგუმენტიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატის შეფასების საგანს წარმოადგენს, თუ რამდენად არსებობს მოსარჩელე ი.ჩ–ძის მიმართ არსებული სახელფასო დავალიანების გადახდის ვალდებულებისგან დამსაქმებლის - შპს „თ.ზ.ჰ–ის“ გათავისუფლების საფუძველი.

18. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ ის სამართლებრივი შედეგი, რისი მიღწევაც კასატორს ზემოაღნიშნული არგუმენტით სურს (სახელფასო დავალიანების გადახდის ვალდებულებისგან გათავისუფლება), საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 401-ე მუხლიდან გამომდინარეობს, რომლის მიხედვითაც, ვადა გადაცილებულად არ ჩაითვლება, თუკი ვალდებულება არ შესრულდა ისეთ გარემოებათა გამო, რაც მოვალის ბრალით არ არის გამოწვეული.

19. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 401-ე მუხლის საფუძველზე, მოვალის ვალდებულებისგან გათავისუფლებისთვის საჭიროა ისეთი ობიექტური გარემოების არსებობა, რაც გამორიცხავს მოვალის ბრალეულობას ვალდებულების შეუსრულებლობისთვის. ასეთაც კი ვერ იქნება მიჩნეული მესამე პირების მიერ მოვალის მიმართ არსებული ვალდებულებების შეუსრულებლობა, ვინაიდან სახელშეკრულებო ურთიერთობაში, ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულებები სწორედ ხელშემკვრელ მხარეებს წარმოეშობათ და სხვა, დამოუკიდებელი ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულების შეუსრულებლობა, რომელსაც კავშირი არ აქვს თავდაპირველ ხელშეკრულებასთან, გავლენას ვერ მოახდენს ხელშემკვრელი მხარეების ვალდებულების არსებობაზე. აღნიშნულიდან გამომდინარე, კასატორის არგუმენტი მასზედ, რომ სახელმწიფოს მხრიდან არ ხდებოდა თანხების ჩარიცხვა, ვერ გახდება მოსარჩელესთან გაფორმებული შრომითი ხელშეკრულებებიდან გამომდინარე არსებული ვალდებულებისგან დამსაქმებლის გათავისუფლების საფუძველი. „ფულად ვალდებულებასთან მიმართებით, არგუმენტი – „ფული არ მაქვს“ – არ ათავისუფლებს მოვალეს შესრულების ვალდებულებისგან შესრულების შეუძლებლობის საფუძვლით („Geld muss man haben“)“ (საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი მესამე, თბილისი, 2019 წელი, გვ. 639).

20. ამასთან, საქართველოს შრომის კოდექსის მე-2 მუხლის პირველი ნაწილი (შრომითი ურთიერთობა არის შრომის ორგანიზაციული მოწესრიგების პირობებში დასაქმებულის მიერ დამსაქმებლისათვის სამუშაოს შესრულება ანაზღაურების სანაცვლოდ) ადგენს შრომითი ხელშეკრულების მხარეთა ფუნდამენტურ ვალდებულებებს – დასაქმებულისთვის სამუშაოს შესრულების ვალდებულებასა და დამსაქმებლისათვის ანაზღაურების გადახდის ვალდებულებას. ეს არის შრომითი ხელშეკრულებისათვის დამახასიათებელი ძირითადი ელემენტები, რომელთა გარეშეც შრომითი ხელშეკრულების არსებობა გამორიცხულია. შრომითი ურთიერთობის არსებობის ინდიკატორი სწორედ სამუშაოს შემსრულებლისათვის ანაზღაურების გადახდაა და საქმისათვის არ აქვს მნიშვნელობა იმ გარემოებების კვლევა-შეფასებას, რომ დამსაქმებელი დასაქმებულთათვის თანამდებობრივი სარგოს გაცემისას დამოკიდებულია სახელმწიფოსაგან გაწეული მომსახურების ღირებულების ანაზღაურებაზე და რომ აღნიშნული გარემოება სახელფასო დავალიანების დაყოვნებას ამართლებს (იხ. სუსგ საქმეზე №ას-155-2022, 20.05.2022 წ.).

21. იმ შემთხვევაშიც კი, თუ პალატა მიიჩნევდა, რომ სახელმწიფოს მიერ ფულადი ვალდებულების შეუსრულებლობა შეიძლებოდა განხილულიყო შპს „თ.ზ.ჰ–ის“ ბრალის გამომრიცხველ გარემოებად შრომითი ურთიერთობიდან გამომდინარე ვალდებულების შეუსრულებლობის ჭრილში, კასატორს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 მუხლის 1-ლი ნაწილის (სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მოთხოვნები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები), 102-ე მუხლისა (თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. ამ გარემოებათა დამტკიცება შეიძლება თვით მხარეთა (მესამე პირთა) ახსნა-განმარტებით, მოწმეთა ჩვენებით, ფაქტების კონსტატაციის მასალებით, წერილობითი თუ ნივთიერი მტკიცებულებებითა და ექსპერტთა დასკვნებით. საქმის გარემოებები, რომლებიც კანონის თანახმად უნდა დადასტურდეს გარკვეული სახის მტკიცებულებებით, არ შეიძლება დადასტურდეს სხვა სახის მტკიცებულებებით) და 105-ე მუხლის (სასამართლოსათვის არავითარ მტკიცებულებას არა აქვს წინასწარ დადგენილი ძალა. სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც მას გამოაქვს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ. მოსაზრებები, რომლებიც საფუძვლად უდევს სასამართლოს შინაგან რწმენას, უნდა აისახოს გადაწყვეტილებაში) შესაბამისად, არ წარმოუდგენია მის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების დამადასტურებელი მტკიცებულებები. შესაბამისად, პალატა აღნიშნავს, რომ იმ შემთხვევაშიც კი, თუ კასატორის არგუმენტი სამართლებრივად გამართული იქნებოდა, მაინც არ იარსებებდა ამ საფუძვლით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის წინაპირობა, ვინაიდან კასატორმა მისი მტკიცების ტვირთის ფარგლებში შემავალი ფაქტობრივი გარემოებები, შესაბამისი მტკიცებულებებით ვერ დაადასტურა.

22. რაც შეეხება კასატორის მომდევნო პრეტენზიას, რომელიც სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულობას შეეხება 2018 წლის ივლისის თვის სახელფასო დავალიანების დაკისრების ნაწილში, პალატა აღნიშნავს, რომ სამოქალაქო კოდექსის 128-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის თანახმად, ხანდაზმულობის ვადა ვრცელდება სხვა პირისაგან რაიმე მოქმედების შესრულების ან მოქმედებისაგან თავის შეკავების მოთხოვნის უფლებაზე. ამასთან, ხანდაზმულობა გულისხმობს დროს, რომლის განმავლობაშიც პირს შეუძლია მოითხოვოს თავისი დარღვეული უფლების აღდგენა. ხანდაზმულობის ვადების დაწესებით, კანონმდებლის მიზანია გამოირიცხოს კრედიტორის უფლებების განხორციელების არათანაზომიერად ან ბოროტად გამოყენების საფრთხე. გარდა ამისა, ხანდაზმულობის ვადა სასამართლოს უმსუბუქებს ფაქტების დადგენისა და შესწავლის პროცესს და ამ გზით ხელს უწყობს დასაბუთებული გადაწყვეტილების გამოტანას. ხანდაზმულობის ვადაში მოიაზრება დრო, რომლის განმავლობაშიც უფლებამოსილ პირს შეუძლია თავისი უფლების რეალიზაცია ან დაცვა. ხანდაზმულობის ინსტიტუტის თავისებურება იმაში მდგომარეობს, რომ დადგენილი ვადის გასვლის შემდეგ მოთხოვნის უფლება ობიექტურად არსებობს, თუმცა, იგი განუხორციელებელია, ანუ ამ უფლების რეალიზება სრული მოცულობით დამოკიდებულია მოთხოვნის ადრესატის ნება-სურვილზე.

23. მოცემულ შემთხვევაში, დავის საგანს წარმოადგენს არა ბრძანების მართლზომიერება და შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძვლების კვლევა, რომლის მიმართაც ვრცელდება სშკ-ის 38-ე მუხლის მე-6 ნაწილით (დასაქმებულს უფლება აქვს, წერილობითი დასაბუთების მიღებიდან 30 კალენდარული დღის ვადაში სასამართლოში გაასაჩივროს დამსაქმებლის გადაწყვეტილება შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ) დადგენილი ხანდაზმულობის ვადა, არამედ სახელფასო დავალიანების ანაზღაურება, რომელთან მიმართებითაც საქართველოს შრომის კოდექსი არ აწესებს სპეციალურ ნორმას.

24. საკასაციო პალატა საქართველოს შრომის კოდექსის 1-ლი მუხლის მე-2 ნაწილზე (შრომით ურთიერთობასთან დაკავშირებული საკითხები, რომლებსაც არ აწესრიგებს ეს კანონი ან სხვა სპეციალური კანონი, რეგულირდება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის ნორმებით) მითითებით განმარტავს, რომ ვინაიდან სახელფასო ანაზღაურება წარმოადგენს დამსაქმებლის მხრიდან დასაქმებულის სასარგებლოდ ყოველთვიურად შესასრულებელ ვალდებულებას, მასზე საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 129-ე მუხლის მე-2 ნაწილით გათვალისწინებული რეგულაცია გავრცელდება, რომლის მიხედვითაც, ხანდაზმულობის ვადა იმ მოთხოვნებისა, რომლებიც წარმოიშობა პერიოდულად შესასრულებელი ვალდებულებებიდან, სამი წელია (შდრ. სუსგ №ას-567-538-2014, 30.12.2014 წ.; №ას-1937-2018, 15.03.2019 წ.; №ას-1068-2021, 18.03.2022 წ.; №ას-49-2022, 15.04.2022წ.).

25. ამდენად, მოცემულ შემთხვევაში, სახეზეა ვალდებულება, რომლის შესრულება მოვალის მხრიდან გარკვეული პერიოდებით განისაზღვრა. პერიოდულად შესასრულებელი ვალდებულებების დარღვევიდან გამომდინარე, მოთხოვნის მიმართ ხანდაზმულობის ვადის ათვლის თავისებურება მდგომარეობს იმაში, რომ თანხის გადახდის თითოეული პერიოდისათვის ვალდებულების შეუსრულებლობა ცალ-ცალკე განიხილება, როგორც პირის უფლების დარღვევა და ხანდაზმულობის ვადის ათვლა თავიდან იწყება.

26. პრაქტიკული მნიშვნელობის საკითხია, თუ საიდან აითვლება ხანდაზმულობის ვადა. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 130-ე მუხლის თანახმად, ხანდაზმულობა იწყება მოთხოვნის წარმოშობის მომენტიდან. მოთხოვნის წარმოშობის მომენტად ჩაითვლება დრო, როცა პირმა შეიტყო ან უნდა შეეტყო უფლების დარღვევის შესახებ. მხედველობაშია მისაღები, რომ თუ ხანდაზმულობის დენის დაწყების მომენტის დადგენა ობიექტურად შეუძლებელია, ყურადღება უნდა მიექცეს სუბიექტურ მომენტს. ამასთან იგულისხმება, რომ ხანდაზმულობის წარმოშობის ობიექტური და სუბიექტური მომენტები თანმხვედრია, ხოლო იმ შემთხვევაში, თუ მოსარჩელე არ ეთანხმება ხანდაზმულობის დენის დაწყების ობიექტური და სუბიექტური მომენტების თანხვედრას, მაშინ მტკიცების ტვირთი ეკისრება მას, იმის გასარკვევად, თუ როდიდან უნდა დაიწყოს ხანდაზმულობის ვადის ათვლა.

27. საქმეში არსებული მასალებით დგინდება, რომ ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ანგარიშსწორებას, დამსაქმებელი პერიოდულად და დაგვიანებით ახდენდა. ასე მაგალითად, 2018 წლის მარტის, აპრილისა და ივნისის თვის ანაზღაურება მოსარჩელეს იმავე წლის აგვისტოში ჩაერიცხა (ს.ფ. 172-175), მაისის თვის ანაზღაურება - იმავე წლის სექტემბერში (ს.ფ. 176), ხოლო, 2018 წლის ივლისის თვის ანაზღაურების ნაწილი ჩარიცხულ იქნა 05 ოქტომბერს (388.12 ლარი) და 09 ოქტომბერს (57.06 ლარი) (ს.ფ. 158, 177-178). ამასთან, დადგენილია, რომ მოსარჩელემ სახელფასო დავალიანების ანაზღაურების მოთხოვნით წინამდებარე სარჩელი, სასამართლოში 2021 წლის 06 აგვისტოს წარადგინა, შესაბამისად, საკასაციო პალატა იზიარებს ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს მოსაზრებას მასზედ, რომ სასარჩელო მოთხოვნა 2018 წლის ივლისის თვის ანაზღაურების ნაწილში, ხანდაზმული არ არის, რადგან მოთხოვნა წარდგენილია საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 129-ე მუხლის მე-2 ნაწილით გათვალისწინებულ სამ წლიან ვადაში. აქვე, აღსანიშნავია, რომ სააპელაციო პალატის იმ არგუმენტის წინააღმდეგ, რომლითაც ხანდაზმულად არ იქნა მიჩნეული სასარჩელო მოთხოვნა 2018 წლის ივლისის თვის სახელფასო დავალიანების დაკისრების ნაწილში, კასატორს დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია არ წარმოუდგენია.

28. ყოველივე ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა უარყოფს კასატორის არგუმენტებს და განმარტავს, რომ როდესაც საქმის მასალებით დადგენილია მხარეთა შორის შრომითსამართლებრივი ურთიერთობის არსებობის, ისევე, როგორც ხელფასის ოდენობის თაობაზე ფაქტობრივი გარემოება და სახეზეა ფაქტობრივად შესრულებული სამუშაო, სასარჩელო მოთხოვნის საფუძვლიანობა იმ შემთხვევაში გამოირიცხებოდა, თუ დამსაქმებელი დასაქმებულისათვის შრომის ანაზღაურების ფაქტს დაამტკიცებდა. მოცემულ შემთხვევაში კი, შრომის აუნაზღაურებლობა სადავო არ არის, რისი გათვალისწინებითაც, სასარჩელო მოთხოვნა სახელფასო დავალიანების ანაზღაურების თაობაზე იმ ნაწილში, რომელიც ხანდაზმულად არ იქნა მიჩნეული, მართებულად დაკმაყოფილდა.

29. ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი მატერიალური ან/და საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

30. კასატორმა ვერ დაასაბუთა, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება წინააღმდეგობაში მოდის მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასთან და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან.

31. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით და არც იმ საფუძვლით, რომ საკასაციო სასამართლოს მსგავს საკითხზე ჯერ არ უმსჯელია და გადაწყვეტილება არ მიუღია. შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე არ არსებობს ვარაუდი, რომ საკასაციო საჩივრის განხილვის შემთხვევაში მოსალოდნელია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს უკვე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება.

32. ამავდროულად, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ განსხვავდება საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკისაგან, რომელთა ნაწილიც ასახულია წინამდებარე განჩინებაში.

33. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

34. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მეოთხე ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი. შესაბამისად, შპს „თ.ზ.ჰ–ს“ სახელმწიფო ბიუჯეტიდან უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე თ.მ–ას მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 300 ლარის 70% – 210 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 399-ე, 372-ე, 264.3-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. შპს „თ.ზ.ჰ–ის“ საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველი დაუშვებლობის გამო.

2. შპს „თ.ზ.ჰ–ს“ (.....) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე თ.მ–ას მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 300 ლარის (საგადახდო დავალება N0, გადახდის თარიღი 04.07.2022) 70% – 210 ლარი;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე გიორგი მიქაუტაძე

მოსამართლეები: რევაზ ნადარაია

თამარ ზამბახიძე