საქმე № ას-162-2022

06 ივლისი 2022 წელი ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

თეა ძიმისტარაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ამირან ძაბუნიძე, ლაშა ქოჩიაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი - ერთობლივი საქმიანობის ამხანაგობა „ი.ს–ეს“ დამფუძნებელი წევრები: მ.შ–ი, ა.თ–ძე, ხ.თ–ძე, პ.უ–ძე, რ.ქ–ძე (მოპასუხეები)

მოწინააღმდეგე მხარე - თ.ჩ–ი (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 04 ნოემბრის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი - თანხის დაკისრება

საკითხი, რომელზეც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. სასარჩელო მოთხოვნა

1.1. თ.ჩ–მა (შემდეგში წოდებული „მოსარჩელე“, „მოწინააღმდეგე“ მხარედ) თბილისის საქალაქო სასამართლოში სარჩელი აღძრა - ერთობლივი საქმიანობის ამხანაგობა „ი.ს–ეს“ დამფუძნებელი წევრების: მ.შ–ის, ა.თ–ძის, ხ.თ–ძის, პ.უ–ძისა და რ.ქ–ძის (შემდეგში წოდებული „მოპასუხე“, „კასატორ“ მხარედ) მიმართ, რომლითაც მოითხოვა მოპასუხეებისთვის მოსარჩელის სასარგებლოდ, სოლიდარულად, 177 000 ლარის დაკისრება.

2. სარჩელის საფუძვლები

2.1. მოსარჩელე მიუთითებდა, რომ 2009 წლის 4 ნოემბერს, ამხანაგობა „ი.ს–ესა“ და თ.ჩ–ს შორის დაიდო ხელშეკრულება, რომლის შესაბამისადაც თ.ჩ–ის მიერ 33000 აშშ დოლარის გადახდის სანაცვლოდ, ამხანაგობას მისთვის უნდა გადაეცა საცხოვრებელი ბინა, საერთო ფართით 173 კვ/მ, ე.წ. „თეთრი კარკასის“ მდგომარეობაში.

2.2. მოსარჩელემ ამხანაგობას გადაუხადა 20 000 აშშ დოლარი, დარჩენილი 13 000 აშშ დოლარი კი, მხარეების მიერ შეთანხმებული გრაფიკის შესაბამისად უნდა გადახდილიყო, რომლის შეთანხმებაც მათ მიერ არ მომხდარა.

2.3. მოსარჩელე აცხადებდა, რომ 2014 წლის 17 აპრილს, N140380505 სანოტარო აქტით, ამხანაგობამ გაანაწილა საცხოვრებელი ფართები, თუმცა თ.ჩ–ს მისი კუთვნილი ბინა არ მიუღია.

2.4. მოსარჩელის მტკიცებით, ამხანაგობამ მას 177 000 ლარის ოდენობით მატერიალური ზიანი მიაყენა, რადგან ეს თანხის სწორედ ის ოდენობაა, რა ღირებულების ქონებასაც მოსარჩელე მიიღებდა, მოპასუხის მხრიდან ვალდებულების შესრულების შემთხვევაში.

3. მოპასუხის პოზიცია

3.1. მოპასუხემ წარდგენილი შესაგებელით სარჩელი არ ცნო და მიუთითა, რომ მოსარჩელის მიერ წარდგენილი თანხების ქვითრების ასლებით დასტურდება, რომ ამ უკანასკნელმა 2004 წელს, სადავო თანხა გადაიხადა შპს „კ–ის“ სასარგებლოდ და არა ამხანაგობა „ი.ს–ეს“ სასარგებლოდ.

3.2. ამხანაგობა „ი.ს–ეს“ ახალი თავმჯდომარის - მ.შ–ის მიერ, თ.ჩ–თან ხელშეკრულების გაფორმება განაპირობა შეცდომამ, კერძოდ, იგი შეცდომაში შეიყვანა ამხანაგობის ყოფილ თავმჯდომარეს - ზ.ა–ძესა და თ.ჩ–ს შორის, 2009 წლის 04 ნოემბერს, გაფორმებულმა ხელშეკრულებამ.

3.3. მოპასუხე განმარტავდა, რომ თ.ჩ–მა ამხანაგობის წევრობის უფლება „მოიპოვა“ დ.ი–სა და შპს „კ–ს“ შორის დადებული ერთობლივი საქმიანობის ხელშეკრულების საფუძველზე. ამასთან, შპს „კ–ი“ არასოდეს ყოფილა ამხანაგობა „ი.ს–ეს“ წევრი, ხოლო ამხანაგობა - შპს „კ–ის“ უფლებამონაცვლე.

3.4. მოპასუხის აზრით, დ.ი–მა 20000 აშშ დოლარი გადაიხადა შპს „კ–ის“ საბანკო ანგარიშზე, საქმის მასალებში კი, არ არსებობდა რაიმე დოკუმენტი რაც დაადასტურებდა ამ თანხის ამხანაგობის ანგარიშზე ასახვას, რაც თავის მხრივ, მოპასუხისთვის ზიანის ანაზღაურების დაკისრების შესაძლებლობას გამორიცხავდა.

4. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი

4.1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 20 ნოემბრის გადაწყვეტილებით, სასარჩელო მოთხოვნა არ დაკმაყოფილდა.

4.2. თბილისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა თ.ჩ–მა, რომლითაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება.

5. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი და ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება

5.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 04 ნოემბრის გადაწყვეტილებით, თბილისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება გაუქმდა და სასარჩელო მოთხოვნა ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა. ბინათმშენებლობის ამხანაგობა „ი.ს–ეს“ დამფუძნებელ წევრებს - მ.შ–ს, ა.თ––ძეს (ბ.თ–ძის მემკვიდრე), ხ.თ––ძეს (ბ.თ–ძის მემკვიდრე), პ.უ–ძეს, რ.ქ–ძესა და ზ.ა–ძეს, თ.ჩ–ის სასარგებლოდ, სოლიდარულად დაეკისრათ 117 192 ლარის ანაზღაურება.

5.2. სააპელაციო პალატამ საქმის გადაწყვეტისას იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 327-ე, 629-ე, 361-ე, 394-ე, 408-ე და 412-ე მუხლებით და მიუთითა, რომ მოსარჩელესა და მოპასუხე ამხანაგობის თავმჯდომარეს შორის გაფორმებული ხელშეკრულება, მისი შინაარსისა და კარგად დამკვიდრებული სასამართლო პრაქტიკის მიხედვით, წარმოადგენდა არა ამხანაგობის, არამედ ნარდობის ხელშეკრულებას, რის გამოც მასზე სამოქალაქო კოდექსის შესაბამისი ნორმების მოქმედება უნდა გავრცელებულიყო.

5.3. სააპელაციო პალატამ საქმის გარემოებებისა და წარმოდგენილი მტკიცებულებების შეფასების საფუძველზე მიიჩნია, რომ სადავოდ გამხდარი გარიგება აკმაყოფილებდა სამოქალაქო კოდექსის 327-ე მუხლით დადგენილ იმ წინაპირობებს, რაც მხარეთა შორის არსებით პირობებზე შეთანხმებასა და ნამდვილი გარიგების (ვალდებულების წარმოშობის) დადების წინაპირობაა. პალატის განმარტებით, მხოლოდ ის გარემოება, რომ სადავო გარიგებაში არ იყო მითითებული მოსარჩელისთვის გადასაცემი უძრავი ქონების მისამართი, არ ნიშნავდა იმას, რომ მხარეები ხელშეკრულების არსებით პირობებზე არ შეთანხმებულან.

5.4. სააპელაციო პალატამ ასევე, არ გაიზიარა მოწინააღმდეგე მხარის არგუმენტი მასზედ, რომ იმ დროს, როდესაც სადავო ხელშეკრულება გაფორმდა, მიწის ნაკვეთი საჯარო რეესტრში ამხანაგობის სახელზე აღრიცხული არ ყოფილა, რაც გარიგების ბათილად ცნობის წინაპირობას ქმნიდა. ამ მიმართებით პალატამ მიუთითა, რომ მხარეთა შორის გაფორმებული იყო არა ნასყიდობის, არამედ ნარდობის ხელშეკრულება, რომლის ნამდვილობისთვის მიწის ნაკვეთის საკუთრებაში აღრიცხვა სავალდებულო პირობად მიჩნეული ვერ იქნებოდა.

5.5. სააპელაციო პალატამ დასძინა, რომ საქმის მასალებით მოსარჩელის მიერ მხოლოდ იმ თანხის ნაწილის გადახდის ფაქტი დასტურდებოდა, რომელიც მას ნარდობის ხელშეკრულებით ჰქონდა ნაკისრი. მიუხედავად აღნიშნულისა, პალატის განმარტებით, ნარდობის ხელშეკრულების შეუსრულებლობით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება მოსარჩელისთვის უნდა მომხდარიყო მის მიერ გადახდილი თანხისა და საქმეში წარმოდგენილი აუდიტორული შეფასებით დადგენილი 1 კვ.მ. ფართის ღირებულების პროპორციულად, რაც ჯამში 117 192 ლარს შეადგენდა.

5.6. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 04 ნოემბრის გადაწყვეტილება, საკასაციო საჩივრით, გაასაჩივრეს ერთობლივი საქმიანობის ამხანაგობა „ი.ს–ეს“ დამფუძნებელმა წევრებმა: მ.შ–მა, ა.თ––ძემ, ხ.თ––ძემ, პ.უ–ძემ და რ.ქ–ძემ.

6. კასატორების მოთხოვნა და საფუძვლები

6.1. კასატორები მოითხოვენ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმებასა და სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმას.

6.2. საკასაციო საჩივარში კასატორები უთითებენ, რომ ქვემდგომმა ინსტანციის სასამართლომ არასწორი სამართლებრივი შეფასება მისცა დავის ფაქტობრივ გარემოებებს და მხარეთა შორის წარმოშობილი ურთიერთობა არამართებულად დააკვალიფიცირა, როგორც ნარდობის ხელშეკრულება, მაშინ როდესაც სადავო დოკუმენტში აღნიშნულია, რომ მხარეთა შორის დაიდო ერთობლივი ამხანაგობის ხელშეკრულება. კასატორების მტკიცებით, სასამართლო გასცდა მოთხოვნის ფარგლებს და მოსარჩელეს მიაკუთვნა ის რაც მას არ მოუთხოვია, რადგან სარჩელით მოთხოვნილი იყო ერთობლივი საქმიანობიდან გამოწვეული ზიანის და არა ნარდობის ხელშეკრულებიდან წარმოშობილი ზიანის ანაზღაურება.

6.3. კასატორები ასევე განმარტავენ, რომ სასამართლომ არასწორად დაადგინა ფაქტობრივი გარემოება, თითქოს მოდავე მხარეთა შორის არსებობდა ნამდვილი, იურიდიული ძალის მქონე, გარიგება. ამ არგუმენტს ისინი ერთი მხრივ, ამყარებენ იმ გარემოებას, რომ თავდაპირველი გარიგება გაფორმებული იყო ზ.ა–ძესთან, რომელიც არ მოქმედებდა ამხანაგობა „ი.ს–ეს“ სახელით, მოგვიანებით კი, ამხანაგობის ახალი თავმჯდომარის მიერ (მ.შ–ი) ამ გარიგების დადასტურება, გამოწვეული იყო მისი შეცდომაში შეყვანით. გარდა ამისა, კასატორების მტკიცებით, ხელშეკრულებაში მითითებული თანხა ამხანაგობის ანგარიშზე არ ჩარიცხულა, რაც გარიგების ნამდვილად ცნობის შესაძლებლობას გამორიცხავდა.

6.4. კასატორების მტკიცებით, სასარჩელო მოთხოვნა გარდა დაუსაბუთებლობისა ასევე, იყო ხანდაზმული, რაც მისი დაკმაყოფილების შესაძლებლობას გამორიცხავდა.

7. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი

7.1. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2022 წლის 29 მარტის განჩინებით, საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

8.1. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი გარკვეულ შეზღუდვებს აწესებს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობასთან დაკავშირებით, კერძოდ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

8.2. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოხსენებული საფუძვლით.

8.3. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსთვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება.

8.4. საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ კასატორს არ წარმოუდგენია დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება), რაც საშუალებას მისცემდა სასამართლოს, არსებითად განსახილველად დაეშვა საკასაციო განაცხადი.

8.5. საკასაციო საჩივრის შესწავლის შედეგად, რომლითაც შედავებულია სასამართლოს მიერ დავის ნარდობის და არა ერთობლივი საქმიანობის ხელშეკრულების მომწესრიგებელი ნორმების გამოყენებით გადაწყვეტის საკითხი, პალატა მიზანშეწონილად მიიჩნევს უპირველესად განმარტოს, რომ მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსის განმსაზღვრელია სარჩელში მითითებული ფაქტები და გარემოებები. სარჩელის ინდივიდუალიზაცია სარჩელის ელემენტების მეშვეობითაა შესაძლებელი. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-3, მე-4, 83-ე და 178-ე მუხლების ანალიზით შესაძლებელია, დავასკვნათ, რომ სარჩელი შედგება ორი ელემენტისგან: სარჩელის საგნისა და სარჩელის საფუძვლისგან. სარჩელის საგანია მოსარჩელის მოთხოვნა მოპასუხისადმი (საპროცესო კოდექსის 178.1 მუხლის „ზ“ ქვეპუნქტი), ხოლო სარჩელის საფუძველი - კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომლებზედაც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნას (საპროცესო კოდექსის 178.1 მუხლის „ე“ ქვეპუნქტი). საქმის გარემოებათა ანალიზის საფუძველზე მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსის დადგენა და მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის მოძიება კი, სასამართლოს ვალდებულებაა და აღნიშნული სასამართლოს მიერ იმის მიუხედავად უნდა განხორციელდეს, სარჩელი შეიცავს თუ არა მითითებას დავის დამფუძნებელი ნორმის შესახებ (იხ. საქმე №ას-409-2022, 2022 წელი 8 ივნისი).

8.6. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ საერთო საქმიანობის (ამხანაგობის) ხელშეკრულებას თავისი სპეციფიკა გააჩნია. სამოქალაქო კოდექსის 930-ე მუხლის შინაარსიდან გამომდინარე, ერთობლივი საქმიანობის ხელშეკრულების თავისებურებას წარმოადგენს მხარეთა სურვილი, საკუთარი ქონების, გამოცდილებისა თუ პროფესიული უნარ-ჩვევების გაერთიანებით, ერთობლივად იმოქმედონ გარკვეული მიზნების მისაღწევად. ამასთან, ერთობლივი საქმიანობის ხელშეკრულების აუცილებელი წინაპირობაა, რომ ამხანაგობა ყალიბდება იურიდიული პირის შეუქმნელად. ნიშანდობლივია, რომ სამოქალაქო კოდექსი არ აკონკრეტებს ხელშეკრულების ამ ტიპისათვის განსაზღვრული მიზნის შინაარსს. ამდენად, გარიგების მხარეთა ინტერესს, შესაძლებელია, წარმოადგენდეს კანონმდებლობით დაშვებული ნებისმიერი მიზანი, მათ შორის, გარკვეული მოგების მიღების სურვილი. საერთო მიზნის არსებობა გარიგების მთავარ წინაპირობას წარმოადგენს, ამიტომ ამხანაგობის თითოეული წევრი მონაწილეობს, როგორც გარიგების დამოუკიდებელი მხარე. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ ამხანაგობაში უნდა გაიმიჯნონ ის წევრები, რომელთაც ამხანაგობა დააფუძნეს და ამხანაგობის ფინანსური ვალდებულებებისათვის პასუხისმგებლობა იკისრეს, ისეთი წევრებისაგან, რომლებიც ამხანაგობაში მხოლოდ იმ მიზნით გაწევრიანდნენ, რომ ამხანაგობისაგან ბინა შეეძინათ ან ამხანაგობას მათთვის ბინა აეშენებინა. პალატის მოსაზრებით, ამხანაგობის მიზნის მიღწევაზე პასუხისმგებელი სუბიექტები არიან არა ამხანაგობის ის წევრები, რომელთა მიზანი მხოლოდ ბინის შეძენა იყო, არამედ ამხანაგობის ის წევრები, რომელთაც ამხანაგობის სახელით, ეკონომიკური საქმიანობის ვალდებულება იკისრეს. აღსანიშნავია, რომ ამხანაგობის დასახელებული წევრები პასუხისმგებელი არიან ამხანაგობის ფინანსურ ვალდებულებებზე და მათი მიზანი აღნიშნულ ამხანაგობაში არა მხოლოდ შენატანის პროპორციული უძრავი ქონების მიღება, არამედ ამხანაგობის შემოსავლებში მონაწილეობა და მოგება-ზარალის განაწილებაცაა (იხ. ასევე, სუსგ, ას-482-458-2013, 16.01.2014წ.; Nას-630-597-2014, 28.07.2015).

8.7. „იმისათვის, რომ ამხანაგობის ხელშეკრულება გაიმიჯნოს ნარდობის ხელშეკრულებისაგან, აუცილებელია, უპირველეს ყოვლისა, დავახასიათოთ ამხანაგობის ხელშეკრულების ის მხარეები, რომლითაც იგი ემსგავსება ნარდობის ხელშეკრულებას. ამხანაგობის ხელშეკრულება, როგორც კონკრეტული მიზნის მისაღწევად პირთა გაერთიანებაზე აგებული ხელშეკრულება, მოითხოვს წევრებისგან ისეთი მოქმედებების განხორციელებას, რომლებსაც ახასიათებს სხვადასხვა ხელშეკრულებებისათვის დამახასიათებელი თავისებურებები. როდესაც ჩვენ ყურადღებას ვამახვილებთ ერთობლივი საქმიანობის (ამხანაგობის) ისეთ ხელშეკრულებაზე, რომელიც მიზნად ისახავს, მაგალითად, რაიმე ნაკეთობის დამზადებას, სახლის აშენებას და ა.შ. ამხანაგობის წევრთა უფლება-ვალდებულებები ემსგავსება ნარდობის ხელშეკრულებით განსაზღვრულ ურთიერთობებს, მაგრამ ამ შემთხვევაში მნიშვნელობა ენიჭება მხარეთა შორის ხელშეკრულებით განსაზღვრულ ისეთ უფლება-ვალდებულებებს, რაც დამახასიათებელია კოლექტიური გაერთიანებისათვის, რომელსაც ახასიათებს კორპორაციული სტრუქტურის ისეთი თვისებები, რომელიც მოიცავს, როგორც ორგანიზაციულ, ასევე, ქონებრივ ელემენტებს. ზუსტად ასეთი ტიპის გაერთიანება წარმოადგენს გარკვეულწილად იმ საშუალებათა ერთობას, რითაც საბოლოოდ უზრუნველყოფილია ამ გაერთიანების მონაწილეთა მიერ დასახული მიზნის მიღწევა. ერთობლივი საქმიანობის ხელშეკრულების თავისებურება იმაში ვლინდება, რომ დასახული მიზნის მიღწევა შესაძლებელია მხოლოდ მონაწილე პირთა ერთობლივი საქმიანობით“.(იხ. სუსგ №ას-866-808-2017, 17 ოქტომბერი, 2017 წელი).

8.8. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ნარდობის ხელშეკრულების ცნება მოცემულია სამოქალაქო კოდექსის 629-ე მუხლის პირველ ნაწილში, რომლის თანახმად ნარდობის ხელშეკრულებით მენარდე კისრულობს შეასრულოს ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სამუშაო, ხოლო შემკვეთი ვალდებულია გადაუხადოს მენარდეს შეთანხმებული საზღაური. ანუ, ნარდობის ძირითადი თავისებურებაა ის, რომ შემკვეთი საკუთრების უფლებას იძენს შესრულებული სამუშაოს შედეგზე, რისთვისაც იხდის კონკრეტულ საზღაურს. აღნიშნული ცნებიდან გამომდინარე, ნარდობა, როგორც სამუშაოს შესრულების ტიპის ხელშეკრულება, არის კონსენსუალური, ორმხრივი და სასყიდლიანი ხელშეკრულება. მენარდისათვის გადასახდელი საზღაური, როგორც წესი, განისაზღვრება ფულადი სახით, თუმცა მხარეები შეიძლება შეთანხმდნენ სხვა რამეზეც (მაგალითად, მენარდისათვის რაიმე ნივთის ნატურით გადაცემა). შესაძლებელია კომბინირებული მეთოდიც (მაგალითად, საზღაურის ნაწილი გადახდილ იქნეს ფულადი სახით, ნაწილი – ნივთის სახით). ნარდობის ხელშეკრულების შინაარსს შეადგენს მისი პირობების ერთობლიობა. ნარდობის ხელშეკრულების შინაარსის განსაზღვრას დიდი პრაქტიკული მნიშვნელობა აქვს, რამდენადაც მასზეა დამოკიდებული ხელშეკრულების მხარეთა უფლებამოვალეობების წარმოშობის თავისებურებები, ვალდებულებების ჯეროვანი შესრულება და სხვა.

8.9. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ საეჭვოობისას ხელშეკრულებისა და ნების განმარტების შედეგად, სამოქალაქო კოდექსის 52-ე მუხლით გათვალისწინებული წესების გამოყენებით, უნდა დადგინდეს, თუ რისი შეთანხმება სურდათ მხარეებს (იხ. სუსგ. №ას-1144-1090-2014, 23 თებერვალი, 2015 წელი). განსახილველ შემთხვევაში, 2009 წლის 04 ნოემბერს, თ.ჩ–სა და ამხანაგობა „ი.ს–ეს“ შორის დადებული ხელშეკრულების მიხედვით, ამხანაგობას უნდა აეშენებინა და 33 000 აშშ დოლარის გადახდის სანაცვლოდ, შეთანხმებულ კონდიციაში, შემკვეთისთვის გადაეცა 171,2 კვ/მ ფართი. გარიგების პირობიდან ნათელი ხდება, რომ როგორც 2009 წლის 4 ნოემბრით დათარიღებული ერთობლივი საქმიანობის ამხანაგობა „ი.ს–ეს“ წევრობის შესახებ გარიგების (ტომი I, ს.ფ. 28-33), ასევე მოგვიანებით გაფორმებული, ხელშეკრულება N7-ის დანართი N1-ისა და შეთანხმება N1-ის (ტომი I, ს.ფ. 36-37) მიზანსა და ინტერესს მოსარჩელისთვის გარკვეული თანხის სანაცვლოდ საცხოვრებელი ბინის მიღება წარმოადგენდა, რაც ნარდობის ხელშეკრულების ყველა სამართლებრივ ელემენტს აკმაყოფილებს და მისი ერთობლივი საქმიანობის ხელშეკრულებად დაკვალიფიცირების შესაძლებლობას გამორიცხავს. შესაბამისად, პალატა იზიარებს ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს მიერ გაკეთებულ სამართლებრივ შეფასებას მოთხოვნის დამფუძნებელ ნორმასთან მიმართებით და კასატორების შედავებას დაუსაბუთებლად მიიჩნევს.

8.10. საკასაციო პალატის აზრით, დაუსაბუთებელია კასატორების ის პრეტენზიაც, რომლითაც ისინი მიიჩნევენ, რომ მხარეთა შორის ნამდვილი, იურიდიული ძალის მქონე, ხელშეკრულება არ არსებობდა, რაც სარჩელის დაკმაყოფილების შესაძლებლობას გამორიცხავდა. ამ მიმართებით კასატორების პირველი პრეტენზია მიემართება ზ.ა–ძის უფლებამოსილების ნაკლს, კერძოდ, კასატორები უთითებენ, რომ თავდაპირველი გარიგება გაფორმებული იყო ზ.ა–ძესთან, რომელიც არ მოქმედებდა ამხანაგობა „ი.ს–ეს“ სახელით, რადგან იგი წარმოადგენდა შპს „კ–ს“. ასევე, კასატორების მითითებით, თავდაპირველი ხელშეკრულება მოსარჩელემ გააფორმა სხვა მხარესთან შპს „კ–თან“, რომლის პირდაპირ უფლებამონაცვლესაც ამხანაგობა არ წარმოადგენს.

8.11. საკასაციო პალატა ამ მიმართებით აღნიშნავს, რომ სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოს მიერ უდავო ფაქტობრივ გარემოებად იქნა მიჩნეული და საკასაციო საჩივარში შედავებული არაა ის გარემოება, რომ 2004 წლის 29 ნოემბრის ერთობლივი საქმიანობის შესახებ ხელშეკრულების თანახმად, რომელიც დაიდო დ.ი–ს და შპს „კ–ს“ შორის, ხელშეკრულების საგანს წარმოადგენდა, შემსრულებლის მიერ ქ. თბილისში, ...... მშენებარე საცხოვრებელი კომპლექსის „წევრისთვის“ B ბლოკში, ოთხოთახიანი ბინის - საერთო ფართით 143.9 კვ.მ. და აივნის ფართი 30 კვ.მ. + გარაჟის ფართი, მეოთხე სართული - აშენება წინასწარ განსაზღვრულ მდგომარეობაში, ხოლო წევრის მიერ შემსრულებელთან შენატანების განხორციელება მოცემული ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პირობების შესაბამისად (გასაჩივრებული გადაწყვეტილების 2.1.1. პუნქტი). აგრეთვე, უდავო ფაქტობრივ გარემოებადაა დადგენილი, რომ 2005 წლის 24 აგვისტოს, დაფუძნდა ერთობლივი საქმიანობის ამხანაგობა „ი.ს–ე“, რომლის დამფუძნებელ წევრებადაც დაფუძნების აქტში აღინიშნენ: ზ.ა–ძე, ბ.თ–ძე, მ.შ–ი, რ.ქ–ძე და პ.უ–ძე. ამხანაგობის მიზანს წარმოადგენდა ქ. თბილისში, ...... და ..... ქ. 22-ში მდებარე 543 და 22 კვ/მ მიწის ნაკვეთებზე მრავალსართულიანი, მრავალბინიანი საცხოვრებელი სახლის მშენებლობა (გასაჩივრებული გადაწყვეტილების 2.1.2. პუნქტი). გარდა ამისა, დ.ი–ის 2009 წლის 4 ნოემბრით დათარიღებულ განცხადებაში, რომელიც ამხანაგობა „ი.ს–ეს“ თავმჯდომარეს ზ.ა–ძეს მიემართება, მიეთითა, რომ 29.11.2004 წელს, მათ შორის გაფორმებულ ხელშეკრულებაზე №7 ბინათმშენებლობის შესახებ, რომლის მიხედვითაც, მას უნდა გადასცემოდა 171.12 კვ.მ. ბინა და ავტოფარეხი, ითხოვა, რომ საცხოვრებელი ფართი გადაეფორმებინათ თ.ჩ–ზე. ასევე ითხოვა, მის მიერ შეტანილი თანხა ჩათვლოდა მოსარჩელეს (გასაჩივრებული გადაწყვეტილების 2.1.3. პუნქტი).

8.12. ხსენებული უდავოდ დადგენილი გარემოებების შეჯერების შედეგად, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ 2004 წლის 29 ნოემბრის ხელშეკრულება მიზნად ისახავდა იმავე მიზანს, რისთვისაც ამხანაგობა „ი.ს–ე“ იქნა დაფუძნებული, კერძოდ ფაქტობრივად, ერთსა და იმავე მისამართზე (ერთ შემთხვევაში ქუჩის ნომერია .., ამხანაგობის შემთხვევაში კი №22 და №22/18) საცხოვრებელ კომპლექსში, სხვა პირებთან ერთად, მოსარჩელისათვის საცხოვრებელი ბინის გადაცემას. ამასთან, ორივე ამხანაგობის თავმჯდომარე იყო ერთიდაიგივე პირი - ზ.ა–ძე, რაც საფუძველს აცლის კასატორების პრეტენზიას, როგორც ამხანაგობა „ი.ს–ესა“ და მოსარჩელეს შორის ურთიერთობის არარსებობის, ასევე გადახდილი თანხის „ი.ს–ეს“ ანგარიშზე განუთავსებლობის შესახებ.

8.13. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ყველა სამართლებრივ სისტემაში ვალდებულების შესრულება წარმოადგენს ვალდებულებითი სამართლის ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს ინსტიტუტს. ისევე, როგორც კონტინენტური სამართლის სისტემის ქვეყნებში, საქართველოს შემთხვევაშიც, ვალდებულების შესრულების მომწესრიგებელ ნორმებს ძირითადად დისპოზიციური ხასიათი აქვთ. ქართული სამოქალაქო კოდექსი შესრულებაზე ორიენტირებული აქტია. მისი როგორც ზოგადი, ისე კერძო ნაწილი შესრულების მექანიზმებზეა აგებული, ანუ მთავარია შესრულება და არა პასუხისმგებლობა (იხ. სუსგ. საქმეზე №ას-154-2021, 1 აპრილი, 2022 წელი). ვალდებულების შესრულება დამოკიდებულია კონკრეტული სახის ვალდებულების შინაარსზე. ნარდობის ხელშეკრულებით, შემკვეთის ერთ-ერთ ძირითად ვალდებულებას წარმოადგენს მიიღოს შესრულებული სამუშაო და გადაუხადოს მენარდეს შეთანხმებული საზღაური.

8.14. როგორც აღინიშნა, მოცემულ შემთხვევაში, მხარეთა შორის ხელშეკრულების დადების მიზანი იყო შესრულებული სამუშაოს შედეგის, კონკრეტული მახასიათებლების საცხოვრებელი ბინის საკუთრებაში გადაცემა, რისთვისაც მოსარჩელემ ნაწილი თანხა გადაიხადა, ხოლო მოპასუხეებმა ვერ დაადასტურეს მათი მხრიდან ნაკისრი ვალდებულების შესრულების ფაქტი. რის გამოც, საკასაციო პალატა სრულად იზიარებს ქვემდგომი ინსტანციის მიერ განხორციელებულ სამართლებრივ შეფასებას მასზედ, რომ სამოქალაქო კოდექსის 361-ე, 394-ე, 408-ე და 412-ე მუხლებიდან გამომდინარე, მოსარჩელის მოთხოვნა ნაწილობრივ დასაბუთებულია. სახელდობრ, სააპელაციო პალატამ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებად მიიჩნია და კასატორს დასაბუთებული შედავების გზით სადავოდ არ გაუხდია, რომ თ.ჩ–სა და ამხანაგობა „ი.ს–ეს“ შორის 2009 წლის 04 ნოემბერს, დაიდო ნარდობის ხელშეკრულება, რომლითაც ამხანაგობამ იკისრა ვალდებულება 33 000 აშშ დოლარის გადახდის სანაცვლოდ, თ.ჩ–ისთვის საკუთრებაში გადაეცა 171,2 კვ/მ ფართი ამხანაგობის მიერ ასაშენებელ მრავალსართულიან საცხოვრებელ კორპუსში. ამ გარიგებასთან მიმართებით, საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს შეფასებას მასზედ, რომ აღნიშნული ხელშეკრულება გაფორმებულია უფლებამოსილ პირებს შორის და წარმოადგენს ნამდვილ გარიგებას, რომლის საფუძველზეც კონტრაჰენტ პირებს წარმოეშვათ შესაბამისი უფლება-მოვალეობები. ამასთან, საკასაციო პალატა სრულად ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებას, რომ 2010 წელს მ.შ–სა და თ.ჩ–ს შორის გაფორმებული შეთანხმება წარმოადგენს 04.11.2009 წლის ხელშეკრულების შემადგენელ ნაწილს, რომლითაც ცვლილება შევიდა მხარეთა მიერ შეთანხმებულ პირობებში, კერძოდ თ.ჩ–ს წარმოეშვა უფლება მიეღო გადახდილი 20 000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი უძრავი ქონება (114კვ.მ) თავდაპირველი ხელშეკრულებით გათვალისწინებული, დარჩენილი 13 000 აშშ დოლარის გადაუხდელად. ამ დასკვნას ამყარებს თავად შეთანხმების ტექსტიც, სადაც ამხანაგობის ახალი თავმჯომარე ადასტურებს, რომ 20 000 აშშ დოლარის სანაცვლოდ თ.ჩ–ს „ეკუთვნის“ 114 კვ/მ ბინა და შეთანხმების ტექსტის შემდგომი ნაწილი, სადაც აღნიშნულია, რომ „წევრს ეძლევა უფლება შეამციროს ხელშეკრულებით მისაღები ფართი, ფაქტობრივად განხორციელებული შენატანის მიხედვით" (ტომი I, ს.ფ. 36, 37).

8.15. საკასაციო პალატა დამატებით მიუთითებს, რომ საქმის მასალებში წარმოდგენილი მტკიცებულებების ერთობლიობა ცხადყოფს, რომ ხელშეკრულება №7-ის დანართი №1-ით ამხანაგობამ აღიარა და დაადასტურა, მოსარჩელის უფლება - მის მიერ გადახდილი თანხის პროპორციული უძრავი ქონება მიეღო. ის გარემოება კი, თუ რა ფულად ოდენობაში შეიძლებოდა მოსარჩელის მიერ ფაქტობრივად შეტანილი თანხიდან გამომდინარე, დასაკისრებელი ზიანის ოდენობის გამოთვლა, საკასაციო პალატა ყურადღებას მიაქცევს, საქმის მასალებში წარმოდგენილ 2016 წლის 10 აგვისტოს „უძრავი ქონების შეფასების ანგარიშს“, სადაც შეფასების ობიექტის საბაზრო ღირებულება 1 კვადრატულ მეტრზე განსაზღვრულია 1028 ლარით. პალატა სრულად იზიარებს, ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნას, რომ შეფასების ანგარიშში მოცემული დასკვნის საწინააღმდეგოდ, მოპასუხე მხარეებს რაიმე ვალიდური არგუმენტი, ან მტკიცებულება არ წარმოუდგენიათ. შესაბამისად, ვინაიდან საქმეში წარმოდგენილი ერთადერთი მტკიცებულებით დადგინდა, რომ ამხანაგობა „ი.ს–ეს“ მიერ აშენებულ საცხოვრებელ კომპლექსში 1 კვ/მ ფართის საბაზრო ღირებულება განისაზღვრა 1028 ლარით, ამიტომ, გასაზიარებელია სააპელაციო სასამართლოს დასკვნა, რომ თ.ჩ–ისთვის მიყენებული ზიანის ოდენობა შეადგენს მიუღებელი 114 კვ/მ-ის ღირებულებას, რაც ჯამურად შეადგენს 117 192 ლარს (114 x 1028).

8.16. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპზე, კასატორები ასევე აცხადებენ, რომ მოთხოვნა ხანდაზმულია და საკასაციო საჩივარში მითითებულია ხანდაზმულობის მომწესრიგებელ ზოგად ნორმებზე, თუმცა არ არსებობს კონკრეტული დასაბუთება, თუ რა დროიდან უნდა აითვალოს ხანდაზმულობის ვადა, რაც წარდგენილ სარჩელს ხანდაზმულად აქცევდა. გარდა ამისა, საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ იმ შემთხვევაშიც კი, თუ მხარე დაასაბუთებდა მოთხოვნის ხანდაზმულობას ეს არგუმენტი გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმებას საფუძვლად მაინც ვერ დაედება, რადგანაც "მოთხოვნის ხანდაზმულობა ფაქტის საკითხია, და განსხვავებით სამართლის საკითხისგან, რა დროსაც, მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების ფარგლებში სასამართლო თავად მოიძიებს მოთხოვნის დამფუძნებელ ნორმას და შეუფარდებს საქმეში არსებულ ფაქტობრივ გარემოებებს, ამ შემთხვევაში, მხარე თავადაა ვალდებული უფლების სასამართლო წესით განხორციელებისგან ასეთი მითითებით დაიცვას თავი, წინააღმდეგ შემთხვევაში, სასამართლო მოთხოვნის ნამდვილობისა და განხორციელებადობის დადგენის შემთხვევაში, მიუხედავად მისი ხანდაზმულობისა, მოვალეს დააკისრებს ვალდებულების შესრულებას" (იხ. სუსგ. №ას-64-2021, 2021 წელი 18 ნოემბერი). განსახილველ შემთხვევაში, პირველი ინსტანციის სასამართლოში წარდგენილი შესაგებლის კვლევის შედეგად დგინდება, რომ მოთხოვნის ხანდაზმულობის შესახებ მოსამზადებელი სხდომის დასრულებამდე არ ყოფილა მითითებული. საქმის განხილვის შემდგომ ეტაპზე კი, ახალი ფაქტების მითითება განსაკუთრებით მაღალი სტანდარტით უნდა იყოს დასაბუთებული შესაბამისი არგუმენტებითა თუ მტკიცებულებებით, რაც კასატორს არ განუხორციელებია, ამიტომ, კასატორების ეს არგუმენტიც დაუსაბუთებელია და გაზიარებული ვერ იქნება.

8.17. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, არ არსებობს საკასაციო საჩივრის განსახილველად დაშვების სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი წინაპირობა. საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება კანონიერია, ხოლო საკასაციო საჩივარი დაუსაბუთებელი, რაც გამორიცხავს მისი არსებითად განსახილველად დაშვების სამართლებრივ შესაძლებლობას.

8.2. პროცესის ხარჯები

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მეოთხე ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი. საკასაციო სასამართლოს 2022 წლის 21 თებერვლის განჩინებით, დადგინდა, რომ დავის საგნის გათვალისწინებით, სახელმწიფო ბაჟის ოდენობა 5859,6 ლარს შეადგენდა, თუმცა ნაწილობრივ გათვალისწინებულ იქნა კასატორების წარმომადგენლის შუამდგომლობა მძიმე ფინანსური მდგომარეობის გამო, ბაჟის გადახდის ვალდებულებისგან გათავისუფლების შესახებ და კასატორებს ბაჟის სახით მხოლოდ 1757,88 ლარის (5859,6 ლარის 30%) გადახდა მოეთხოვათ. ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ არ არსებობს ბაჟის ნაწილის უკან დაბრუნების სამართლებრივი საფუძველი და თ.მ–ის მიერ, სახელმწიფო ბაჟის სახით, 2022 წლის 04 მარტს, გადახდილი 300 ლარი (საგადახდო დავალება N12749569765) და 2022 წლის 21 მარტს, გადახდილი 1457,89 ლარი (საგადახდო დავალება N0) (სულ 1754,89 ლარი), სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ გადახდილად უნდა ჩაითვალოს.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, ასევე 408.3-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ერთობლივი საქმიანობის ამხანაგობა „ი.ს–ეს“ დამფუძნებელი წევრების: მ.შ–ის, ა.თ–ძის, ხ.თ–ძის, პ.უ–ძის, რ.ქ–ძის საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნას ცნობილი.

2. ერთობლივი საქმიანობის ამხანაგობა „ი.ს–ეს“ დამფუძნებელი წევრების: მ.შ–ის, ა.თ–ძის, ხ.თ–ძის, პ.უ–ძისა და რ.ქ–ძის სახელით, თ.მ–ის მიერ, სახელმწიფო ბაჟის სახით, 2022 წლის 04 მარტს, გადახდილი 300 ლარი (საგადახდო დავალება N12749569765) და 2022 წლის 21 მარტ,ს გადახდილი 1457,89 ლარი (საგადახდო დავალება N0) (სულ 1754,89 ლარი), ჩაითვალოს სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ გადახდილად.

3. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე: თეა ძიმისტარაშვილი

მოსამართლეები: ლაშა ქოჩიაშვილი

ამირან ძაბუნიძე