საქმე №ას-315-2022

11 ივლისი 2022 წელი ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატის

შემადგენლობა:

თეა ძიმისტარაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ლაშა ქოჩიაშვილი

ამირან ძაბუნიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი - ნ.კ–ი (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე - ე.ჩ–ი (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 15 ნოემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული განჩინების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის ნაწილობრივ დაკმაყოფილება

დავის საგანი - ფულადი ვალდებულების შესრულება

საკითხი, რომელზეც მიღებულია განჩინება – საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობა.

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. სასარჩელო მოთხოვნა

1.1. ნ.კ–მა (შემდეგში წოდებული „მოსარჩელე“, „კასატორ“ მხარედ) თბილისის საქალაქო სასამართლოში სარჩელი აღძრა ე.ჩ–ის (შემდეგში წოდებული „მოპასუხე“, „მოწინააღმდეგე“ მხარედ) მიმართ, შემდეგი მოთხოვნებით:

- ნაწილობრივ ბათილად იქნეს ცნობილი, 2019 წლის 27 აგვისტოს, ნ.კ–ასა და ე.ჩ–ს შორის დადებული „სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულებაში ცვლილებების და/ან დამატების შეტანის“ ხელშეკრულებაში (N191014283) მოსარჩელის მხრიდან 20 თვის სარგებლის 25 480 ლარის გადახდის ვალდებულება, 11 თვის სარგებლის გადახდის ნაწილში (14 014 ლარი) და მოსარჩელის დასაფარი ვალდებულება განისაზღვროს 09 თვის სარგებლით - 11 466 ლარით;

- შემცირდეს სააღსრულებო ფურცლით (N201042042; 23.12.2020) მოთხოვნილი გადასახდელი სარგებლის ოდენობა 25 480 ლარიდან 11 466 ლარამდე (14 014 ლარით);

- 2017 წლის 10 აპრილის „სესხისა და იპოთეკის“ ხელშეკრულების ( N170372494) მე-4 პუნქტში მოცემული ყოველი ვადაგადაცილებული დღისათვის პირგასამტეხლოს ოდენობა, ძირი თანხის 0.11 %-დან (დღიურად დასარიცხი 70.07 ლარი) შემცირდეს 0.05 %-მდე (დღიურად დასარიცხი 31.85 ლარი), ანუ დარიცხული პირგასამტეხლოს ოდენობა შემცირდეს 23 193.17 ლარიდან 10 542 ლარამდე (12 651 ლარით);

- შემცირდეს სააღსრულებო ფურცელში პირგასამტეხლოს ოდენობა 0.11%-დან (დღიურად დასარიცხი 70.07 ლარი) 0.05 %-მდე (დღიურად დასარიცხი 31.85 ლარი), ანუ დარიცხული პირგასამტეხლოს ოდენობა შემცირდეს 23 193.17 ლარიდან 10 542 ლარამდე (12 651 ლარით).

2. სარჩელის საფუძვლები

2.1. მოსარჩელე მიუთითებდა, რომ 2017 წლის 10 აპრილს, ნ.კ–სა და ე.ჩ–ს შორის დაიდო სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულება N170372494, რომლის საფუძველზეც ე.ჩ–მა ნ.კ–ს სესხის სახით გადასცა 37 500 ლარი, ყოველთვიური საპროცენტო სარგებლის ძირი თანხის 2%-ის დარიცხვით, რომელიც მსესხებელს უნდა გადაეხადა ყოველი თვის არაუგვიანეს 10 რიცხვისა. ხელშეკრულება გაფორმდა ერთი წლის ვადით, 2018 წლის 10 აპრილამდე. ამავე ხელშეკრულებით განისაზღვრა პირგასამტეხლო ყოველი ვადაგადაცილებული დღისათვის ძირი თანხის 0.11%-ის ოდენობით. სესხის უზრუნველსაყოფად იპოთეკით დაიტვირთა მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონება მდებარე მისამართზე თბილისი, ...... ქუჩა N12, სართული 11, ბინა N37, საკადასტრო კოდი .......

2.2. 2017 წლის 10 აპრილს, მხარეთა შორის გაფორმებული ხელშეკრულების ძირი თანხის ოდენობა გაიზარდა 13 000 ლარით და ჯამში შეადგინა 50 500 ლარი, ასევე 2017 წლის 10 აპრილის, ხელშეკრულების ძირი თანხა გაიზარდა 7 800 ლარით და ჯამში შეადგინა 58 300 ლარი, ასევე, 2017 წლის 10 აპრილის, ხელშეკრულების ძირი თანხა კვლავ გაიზარდა 5 400 ლარით და ჯამში შეადგინა 63 700 ლარი.

2.3. მოსარჩელის მტკიცებით, 2017 წლის აპრილის თვიდან 2019 წლის აპრილის ჩათვლით, მოპასუხისთვის მთლიანად ჰქონდა გადახდილი ყველა თვის სარგებელი.

2.4. მოსარჩელის განმარტებით, 2017 წლის 10 აპრილის, ხელშეკრულების მოქმედების ვადა გაიზარდა 2020 წლის 27 იანვრის ჩათვლით, ხოლო მხარეები შეთანხმდნენ, რომ მოსარჩელე დაფარავდა 20 თვის სარგებელს 25 480 ლარის ოდენობით.

2.5. მოსარჩელემ ვალდებულება ფინანსური სიძნელეების გამო ვერ შეასრულა, რის გამოც, 2020 წლის 23 დეკემბერს, ნოტარიუსის მიერ გაიცა სააღსრულებო ფურცელი, სადაც მოსარჩელის მიერ გადასახდელი ვალდებულების ოდენობა არასწორად განისაზღვრა.

2.6. მოსარჩელის მტკიცებით, მას გამსესხებლისთვის გადასახდელი ჰქონდა მხოლოდ ცხრა თვის სარგებელი, კერძოდ, 2019 წლის მაისიდან 2020 წლის 27 იანვრამდე, რის გამოც არასწორად მიიჩნევდა სააღსრულებო ფურცელით 11 თვის სარგებლის - 14 014 ლარის ოდენობით, დაკისრებას. მოსარჩელე, აგრეთვე განმარტავდა, რომ სააღსრულებო ფურცელში მითითებული პირგასამტეხლო, იყო შეუსაბამოდ მაღალი.

3. მოპასუხის პოზიცია

3.1. მოპასუხემ, მოთხოვნის ნაწილობრივ გამომრიცხველი, შესაგებელი წარადგინდა და სარჩელი ნაწილობრივ ცნო, კერძოდ, მოპასუხემ მიუთითა, რომ იგი ეთანხმებოდა პირგასამტეხლოს ოდენობის შემცირებას 0.11%-დან 0.05%-მდე, ხოლო დარჩენილ ნაწილში სასარჩელო მოთხოვნას უსაფუძვლოდ მიიჩნევდა.

4. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი

4.1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 25 ივნისის გადაწყვეტილებით, სასარჩელო მოთხოვნა ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა.

4.2. ცვლილება შევიდა ნ.კ–სა და ე.ჩ–ს შორის 2017 წლის 10 აპრილს, დადებული სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების N170372494 მეოთხე პუნქტში და ყოველი ვადაგადაცილებული დღისათვის პირგასამტეხლოს ოდენობა შემცირდა 0.05 %-მდე. აგრეთვე, ცვლილება შევიდა 2020 წლის 23 დეკემბერს, ნოტარიუს ი.ხ–ის მიერ გაცემული სააღსრულებო ფურცლის N201042042 მეშვიდე პუნქტში და აღსასრულებელი ვალდებულების სახე და მოცულობა განისაზღვრა შემდეგი სახით: „სესხის ძირითადი თანხა - 63 700 ლარი, გადაუხდელი 20 (ოცი) თვის სარგებელი, სესხის ძირითადი თანხის 63 700 ლარის 2%, რაც ჯამში შეადგენს 25 480 ლარს, 2020 წლის 27 იანვრიდან პირგასამტეხლო, ყოველი ვადაგადაცილებული დღისთვის სესხის ძირითადი თანხის 0.05%-ის ოდენობით აღსრულებამდე. სააღსრულებო ფურცლის გაცემის სანოტარო ხარჯი 136.16 ლარი“. 2020 წლის 23 დეკემბრის №201042042 სააღსრულებო ფურცელი სხვა ნაწილში დარჩა უცვლელი.

4.3. თბილისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ნ.კ–მა, რომლითაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება.

5. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი და ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება

5.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 15 ნოემბრის განჩინებით, არ დაკმაყოფილდა აპელანტის მოთხოვნა და თბილისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელი.

5.2. სააპელაციო პალატამ საქმის გადაწყვეტისას იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 52-ე, 429-431-ე, მუხლებით და მიუთითა, რომ ვინაიდან მოვალეს კრედიტორისგან მოთხოვნილი არ ჰქონდა შესრულების მთლიანად ან ნაწილობრივ მიღების დამადასტურებელი დოკუმენტი, მხოლოდ სახელშეკრულებო ჩანაწერის მიხედვით, სადაც აღნიშნული იყო, რომ მხარეებს ერთმანეთთან პრეტენზია არ გააჩნიათ, სამი თვის სარგებლის კრედიტორისთვის გადახდის ფაქტი ვერ დადგინდებოდა.

5.3. სააპელაციო პალატამ საქმის გარემოებებისა და წარმოდგენილი მტკიცებულებების შეფასების საფუძველზე, მიიჩნია, რომ აპელანტის მიერ სამი თვის პროცენტის გადახდის ფაქტი, არც საქმის მასალებში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით დასტურდებოდა. მართალია მხარე უთითებდა, რომ თანხა „თიბისი ფეის“ აპარატით გადაიხადა, თუმცა აღნიშნულის დამადასტურებელი ქვითრები წარმოდგენილი არ იყო, რაც აპელანტის მოთხოვნას დაუსაბუთებელს ხდიდა.

5.4. ნ.კ–მა, საკასაციო წესით, გაასაჩივრა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 15 ნოემბრის განჩინება.

6. კასატორის მოთხოვნა და საფუძვლები

6.1. კასატორი მოითხოვს გასაჩივრებული განჩინების გაუქმებასა და სარჩელის იმ ნაწილში დაკმაყოფილებას, რომლითაც ნაწილობრივ, 3 თვის სარგებლის ნაწილში, გაბათილდება სადავო ხელშეკრულებაში მოსარჩელის მხრიდან 20 თვის სარგებლის - 25 480 ლარის, გადახდის ვალდებულება და მოსარჩელის დასაფარ ვალდებულებად განისაზღვრება 17 თვის სარგებელი - 21658 ლარი.

6.2. საკასაციო საჩივარში მხარე უთითებს, რომ სააპელაციო ინსტანციის სასამართლომ ვიწროდ განმარტა 2018 წლის 18 აგვისტოს ხელშეკრულების ჩანაწერი, სადაც მითითებულია, რომ „სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების და მასში შეტანილი ცვლილებების დანარჩენი პუნქტები დარჩეს უცვლელი. მხარეებს ერთმანეთთან პრეტენზია არ გააჩნიათ“. მისი მტკიცებით, პრეტენზიის არქონა უკავშირდებოდა მსესხებლის მიერ სამი თვის სარგებლის გადახდილად აღიარებას, წინააღმდეგ შემთხვევაში, კასატორის აზრით, როგორც 2019 წლის 27 აგვისტოს ხელშეკრულებაში აისახა გადასახადის ვალდებულების არსებობა, ისე აისახებოდა ვალდებულების არსებობა 2018 წლის 18 აგვისტოს შეთანხმებაშიც.

6.3. კასატორი განმარტავს, რომ სააპელაციო პალატის შეფასება, რომლის თანახმად, 2018 წლის 18 აგვისტოს ხელშეკრულება ითვალისწინებდა 2017 წლის 10 აპრილის ხელშეკრულების მხოლოდ ძირი თანხის გაზრდას და იგი არ ითვალისწინებდა მხარეებს შორის რაიმე გადახდილის ან მომავალში გადასახდელის შესახებ შეთანხმებას, არ გამომდინარეობს საქმის მასალებში წარმოდგენილი მტკიცებულებებისა და ახსნა-განმარტების გონივრული განსჯიდან, რის გამოც გასაჩივრებული განჩინება ამ ნაწილში, უნდა შეიცვალოს.

7. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი

7.1. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2022 წლის 15 აპრილის განჩინებით, საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

8.1. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი გარკვეულ შეზღუდვებს აწესებს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობასთან დაკავშირებით, კერძოდ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

8.2. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოხსენებული საფუძვლით.

8.3. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსთვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება.

8.4. საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ კასატორს არ წარმოუდგენია დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება), რაც საშუალებას მისცემდა სასამართლოს, არსებითად განსახილველად დაეშვა საკასაციო განაცხადი.

8.5. საკასაციო პალატა კასატორს განუმარტავს, რომ იგი საქმეს იხილავს საკასაციო საჩივრის ფარგლებში, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად და სასამართლოს უფლება არ აქვს გასცდეს კასატორის მიერ საკასაციო საჩივარში დაფიქსირებულ პრეტენზიებს.

8.6. საკასაციო საჩივრის შესწავლის შედეგად დგინდება, რომ კასატორის მიერ შედავებულია 2018 წლის 18 აგვისტოს გაფორმებულ გარიგებაში მხარეთა მიერ გამოვლენილი ნება. კერძოდ, კასატორი მიიჩნევს, რომ სადავო დოკუმენტში არსებული ჩანაწერი „მხარეებს ერთმანეთთან პრეტენზია არ გააჩნიათ“ მიემართება მის მიერ სამი თვის პროცენტის გადახდილად აღიარებას, რის გამოც კასატორი სააღსრულებო ფურცლით მოთხოვნილი გადასახდელი სარგებლის ოდენობის 21 658 ლარამდე (3822 ლარით) შემცირებას ითხოვს.

8.7. საკასაციო პალატა უპირველესად აღნიშნავს, რომ ხელშეკრულებებში გამოვლენილი მხარეთა ნების განმარტების თაობაზე არსებობს უზენაესი სასამართლოს მყარად დადგენილი პრაქტიკა, სადაც სამოქალაქო კოდექსის 52-ე მუხლის (ნების გამოვლენის განმარტებისას ნება უნდა დადგინდეს გონივრული განსჯის შედეგად და არა მარტოოდენ გამოთქმის სიტყვასიტყვითი აზრიდან) დისპოზიცია განმარტებულია იმგვარად, რომ „გონივრული განსჯა“ უნდა ემყარებოდეს გარკვეულ კრიტერიუმებს, კერძოდ, ნების გამოვლენის განმარტება უნდა განხორციელდეს ნების გამომვლენისა და მიმღების მიზნებისა და ინტერესების გათვალისწინებით. ამგვარი განმარტების დროს გათვალისწინებული უნდა იქნეს ყველა ხელშესახები გარემოება, რომელიც ამ შემთხვევას ახასიათებს. ხელშეკრულების განმარტების დროს სასამართლო ორ მნიშვნელოვან საკითხს წყვეტს: სასამართლოს ევალება მხარეთა მიერ გარიგებაში გაკეთებული გამონათქვამების დაზუსტება, ხოლო მეორე მხრივ, სასამართლო თავისი გადაწყვეტილებით გარიგებაში ღიად დარჩენილი ადგილების ე.წ. ხარვეზების შევსებას ახორციელებს (სუსგ №ას-1817-2019, 15 ივნისი, 2020 წელი; №ას-1144-1090-2014, 23 თებერვალი, 2015 წელი).

8.8. „ხელშეკრულების გამონათქვამების განმარტება“ და „ხელშეკრულების შევსებითი განმარტება“ განსხვავებული ცნებებია. სხვადასხვანაირი, ორაზროვანი და მრავალმნიშვნელოვანი გამონათქვამების დაზუსტების აუცილებლობას ადგილი აქვს, როდესაც მხარეები ხელშეკრულების გამონათქვამების მიღმა არსებულ მნიშვნელობებზე დავობენ. ხოლო ხელშეკრულების შევსებით განმარტებას მაშინ აქვს ადგილი, როდესაც მხარეებს ხელშეკრულების ტექსტში გამორჩენილი აქვთ ცალკეულ საკითხთა მოწესრიგება ან ხელშეკრულების პირობები გარკვეული ხარვეზებითაა მოცემული. ხელშეკრულების გამონათქვამების განმარტების დროს უნდა დადგინდეს მხარის შინაგანი ნების შესაბამისობა მის გამოხატულებასთან. ხელშეკრულების განმარტების მიზანი მისი შინაარსის დადგენაა. განმარტებას შეიძლება საჭიროებდეს, როგორც მთელი ხელშეკრულება, ასევე მისი რომელიმე ნაწილი ან თუნდაც რომელიმე პუნქტი (პირობა). ხელშეკრულების პირობები იმგვარად უნდა იქნას განმარტებული, რომ ყველა მათგანს მიეცეს მნიშვნელობა და არა რომელიმე მათგანს წაერთვას ძალა.

8.9. ხელშეკრულების გამონათქვამების სხვადასხვანაირობა გულისხმობს, რომ ხელშეკრულების ცალკეული გამონათქვამები შეიძლება სხვადასხვანაირად იქნას გაგებული. გამონათქვამთა საგულდაგულო შერჩევის მიუხედავად, დოკუმენტი ყოველთვის ერთნაირად ვერ იქნება აღქმული მისი წამკითხველების მიერ. გამონათქვამების შინაარსის დადგენა უნდა მოხდეს ხელშეკრულების საერთო ტექსტით ან ხელშეკრულების იმ ნაწილებით, რომლებიც განსამარტავ გამონათქვამებს შეიცავენ. ხელშეკრულების განმარტების საფუძვლებთან დაკავშირებით საინტერესოა ევროპული სახელშეკრულებო სამართლის ძირითადი პრინციპების (დებულებების) 5:101-5:107 მუხლების დანაწესები, კერძოდ, ხელშეკრულება უნდა განიმარტოს მხარეთა საერთო ნების შესაბამისად იმ შემთხვევაშიც კი, თუ იგი განსხვავდება სიტყვასიტყვითი მნიშვნელობისაგან. მხარეთა საერთო ნების დადგენის შეუძლებლობის შემთხვევაში, განმარტების კრიტერიუმად მიიჩნევა ხელშეკრულების მხარეთა მსგავსი გონივრული აზროვნების მქონე პირთა შეფასება მოცემულ გარემოებებში. ხელშეკრულების ცალკეული გამონათქვამი (პირობა) უნდა განიმარტოს იმ მთლიანი ხელშეკრულების ჭრილში, რომელშიც ისინი არის მოცემული (იხ. სუსგ №ას-630-2022, 30.06.22წ №ას-1144-1090-2014, 23 თებერვალი, 2015 წელი).

8.10. საკასაციო პალატა კასატორს განუმარტავს, რომ სასარჩელო მოთხოვნის დასაკმაყოფილებლად საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობაში მოქმედი მტკიცების სტანდარტის საფუძველზე, იმ გარემოებების სარწმუნოდ და სათანადო მტკიცებულებებით დადასტურებაა საჭირო, რომლებზეც მხარეები თავის პოზიციას აფუძნებენ. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზეც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს, ხოლო ამავე კოდექსის 103-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, მტკიცებულებებს სასამართლოს წარუდგენენ მხარეები, ამდენად, დარღვეული უფლების დაცვა მხარეს კონკრეტულ ფაქტებზე დაყრდნობით შეუძლია. ამ ფაქტების მითითება კი მისი მოვალეობაა, ხოლო ფაქტების დამტკიცების ტვირთი მიმთითებელ მხარეს ეკისრება. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სამი თვის პროცენტის გადახდის ფაქტი კასატორმა უნდა დაადასტუროს.

8.11. როგორც საქმის მასალებში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით დგინდება და სააპელაციო პალატამაც მართებულად აღნიშნა, მსესხებელი მხოლოდ ზეპირსიტყვიერად მიუთითებდა, „თიბისი ფეის“ აპარატის მეშვეობით სადავო თანხის გადახდის თაობაზე, მისი გადახდის ფაქტი კი, წარმოდგენილი არცერთი მტკიცებულებით არ დგინდება. ასევე, 2018 წლის 18 აგვისტროს გაფორმებული გარიგების შინაარსის კვლევიდან, ცალსახად ირკვევა, რომ დოკუმენტი რაიმე შეთანხმებას უკვე გადახდილი ან მომავალში ყოველთვიურად გადასახდელი სარგებლის შესახებ არ შეიცავს, ანუ მხარეები ყურადღებას ამახვილებენ არა სარგებლის სახით არსებულ ან სამომავლო ვალდებულებაზე, არამედ თანხმდებიან ძირითადი თანხის გაზრდის შესახებ. მხოლოდ ამ შინაარსის მქონე გარიგების განმარტების შედეგად, თუ იგი არ არის გამყარებული სხვა რელევანტური და განკუთვნადი მტკიცებულებებით, შეუძლებელია იმგვარი დასკვნის გაკეთება, რომ გარიგებაში მითითებული ტექსტი: „მხარეებს ერთმანეთთან პრეტენზია არ გააჩნიათ“ 3 თვის სარგებლის შესახებ პრეტენზიის არარსებობას მიემართებოდა.

8.12. საკასაციო პალატა დასძენს, რომ კასატორი საკასაციო საჩივარში წინადადებას „მხარეებს ერთმანეთთან არანაირი პრეტენზია არ გააჩნიათ“, კონტექსტიდან განცალკევებით მიუთითებს, რადგან 2018 წლის 18 აგვისტოს შეთანხმების მე-2 პუნქტში მითითებულია, რომ „სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების და მასში შეტანილი ცვლილებების დანარჩენი პუნქტები დარჩეს უცვლელი მხარეებს ერთმანეთის მიმართ ამ ეტაპზე არანაირი პრეტენზია არ გააჩნიათ“, ეს წინადადება სასვენი ნიშნით ან სხვა აზრობრივი განცალკევებით გამიჯნული არ არის, ამიტომ, როგორც ამ წინადადების გონივრული განსჯით ასევე, მისი სიტყვა-სიტყვითი განმარტებით, იკვეთება, რომ მხარეთა პრეტენზიის არქონა მიემართება მხარეთა შორის ადრე დადებული სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების, ასევე მასში შეტანილი ცვლილებების შესახებ შეთანხმებების უცვლელად დატოვებას, და არა საპროცენტო სარგებლის გადახდილად აღიარებას.

8.13. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სამართლებრივი თვალსაზრისით, კასატორი სადავოდ გამხდარ წინადადებას აიგივებს ვალდებულების შესრულების დამადასტურებელ დოკუმენტთან, რომელის გაცემის წესიც განმტკიცებულია სამოქალაქო კოდექსის 429-ე-431-ე მუხლებით. საკასაციო პალატის მიერ დამკვიდრებული პრაქტიკის მიხედვით, კრედიტორი ყოველთვის ვალდებულია, მისცეს მოვალეს მის მიერ ვალდებულების შესრულების დამადასტურებელი დოკუმენტი, თუ ამას მოვალე მოითხოვს, თუმცა კანონმდებელი ასეთივე მომთხოვნი არ არის მოვალის მიმართ. მას შეუძლია, არ მოითხოვოს ხსენებული საბუთი კრედიტორისაგან. კანონმდებლის ასეთი დამოკიდებულება განპირობებულია ვალდებულებიდან გამომდინარე მხარეთა მდგომარეობით. დოკუმენტის (ვალის გადახდის თაობაზე საბუთის) ფლობა აუცილებელია მოვალისათვის, რადგან მას მხოლოდ ასეთი დოკუმენტით შეუძლია იმის დადასტურება, რომ ვალი გადაიხადა, რასაც ვერ ვიტყვით კრედიტორზე. ამდენად, იმ შემთხვევაში, როდესაც მოვალე კრედიტორისაგან არ ითხოვს საბუთს ვალდებულების შესრულების შესახებ, უნდა ითქვას, რომ ამით ის იჩენს გარკვეულ წინდაუხედაობას ან ზედმეტ ნდობას კრედიტორის მიმართ. საბოლოოდ, ეს ფაქტორი მთლიანად უკავშირდება მის რისკს და განაპირობებს მისი მხრიდან ვალდებულების არსებობა-არარსებობის ფაქტს. იმავე შინაარსს აყალიბებს კანონმდებელი სამოქალაქო კოდექსის 431-ე მუხლშიც, რომლის თანახმად, მოვალეს შესრულების მიღების შესახებ დოკუმენტთან ერთად შეუძლია, კრედიტორისაგან მოითხოვოს სავალო საბუთის დაბრუნება ან გაუქმება, შეუძლებლობის შემთხვევაში კი-ვალდებულების შეწყვეტის შესახებ ნოტარიულად დამოწმებული ცნობა (შდრ. სუსგ. 11.11.2015, №ას-570-541-2015).

8.14. რაც შეეხება იმას, თუ რა რეკვიზიტებს უნდა შეიცავდეს კრედიტორის მიერ შესრულების მიღების დოკუმენტი, აღნიშნული მითითებულია სამოქალაქო კოდექსის 430-ე მუხლში, რომლის თანახმად, კრედიტორის ან საამისოდ უფლებამოსილი პირის მიერ შედგენილი დოკუმენტი შესრულების თაობაზე უნდა შეიცავდეს მონაცემებს ვალის მოცულობისა და სახეობის შესახებ, მოვალის ან იმ პირის გვარსა და სახელს, რომელიც იხდის ვალს, შესრულების დროსა და ადგილს. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ არცერთ ზემოთმითითებულ კუმულატიურ წინაპირობას, სადავო გარიგება არ შეიცავს (ტომი I, ს.ფ. 38-40), რაც კიდევ ერთხელ ადასტურებს კასატორის მოთხოვნის დაუსაბუთებლობას.

8.15. ყოველივე ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტების ფარგლებში, რაც სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის (სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლი), კასატორმა ვერ შეძლო დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზიის წარმოდგენა, რითაც ვერ დაძლია გასაჩივრებული განჩინების ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება და ვერ შეძლო მისი გაბათილება სარწმუნო მტკიცებულებებით.

8.16. ამასთან, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, არ არსებობს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი წინაპირობა, ამდენად, საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები იმ საფუძვლით, რომ სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან (გარდა ზემოთ დასახელებული განჩინებებისა, იხ. სუსგ №ას-570-541-2015, 11.11.2015; №ას-241-241-2018, 25.09.2018, №ას-1144-1090-2014, 23 თებერვალი, 2015 წელი).

8.2. პროცესის ხარჯები

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მეოთხე ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი. მოცემულ შემთხვევაში, კასატორ ნ.კ–ს უნდა დაუბრუნდეს მ.ს–ის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, 300 ლარის (საგადახდო დავალება N12806901468, გადახდის თარიღი 11.03.2022წ), 70% - 210 ლარი, შემდეგი ანგარიშიდან: ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150).

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, ასევე 408.3-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ნ.კ–ის საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;

2. კასატორ ნ.კ–ს დაუბრუნდეს მ.ს–ის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, 300 ლარის (საგადახდო დავალება N12806901468, გადახდის თარიღი 11.03.2022წ), 70% - 210 ლარი, შემდეგი ანგარიშიდან: ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150);

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე თეა ძიმისტარაშვილი

მოსამართლეები: ლაშა ქოჩიაშვილი

ამირან ძაბუნიძე