საქმე №ას-463-2022 30 სექტემბერი, 2022 წელი,

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ამირან ძაბუნიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ლაშა ქოჩიაშვილი,

თეა ძიმისტარაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – ქალაქ რუსთავის მუნიციპალიტეტის მერია (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – შპს „პ–ა“ (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 24 იანვარის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – იჯარის საფასურის დაკისრება, ზიანის ანაზღაურება

საკითხი, რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

1. ქალაქ რუსთავის მუნიციპალიტეტის მერიამ (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც „მოსარჩელე“, ,,კასატორი“) სარჩელით მიმართა სასამართლოს შპს ,,პ–ას’’ (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც „მოპასუხე“) მიმართ და იჯარის საფასურისა და ზიანის ანაზღაურების დაკისრება მოითხოვა.

2. სარჩელის საფუძვლები:

2.1. 2011 წლის 23 დეკემბერს რუსთავის მუნიციპალიტეტის მერიასა და შპს ,,პ–ას“ შორის დაიდო N48 იჯარის ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზე შპს „პ–ას“ სარგებლობისათვის გადაეცა რუსთავში, ..... მდებარე N35 ფართობი, 32.86 კვ.მ უძრავი ქონება (კოდი .....). საიჯარო ქირის გადასახადი თვეში 120 ლარს შეადგენდა. ხელშეკრულება დაიდო 2 წლის ვადით. 2011 წლის 23 დეკემბრიდან 2013 წლის 23 დეკემბრამდე გადაუხდელი საიჯარო ქირის დავალიანება 310 ლარია. შპს ,,პ–ამ“, არაერთი მოთხოვნის მიუხედავად, არ დააბრუნა იჯარით აღებული ქონება. მოპასუხემ მერიის ქონებისა და ეკონომიკური განვითარების სამსახურის ხელმძღვანელობას ქონების გასაღები გადასცა სხვა პირის მეშვეობით 2019 წლის 13 ნოემბერს. შესაბამისად, მხარეებს შორის ქონების მიღება-ჩაბარების აქტი არ არის გაფორმებული. მერიის 2020 წლის 21 თებერვლის N161 ბრძანებით შეწყდა მოპასუხესთან დადებული იჯარის ხელშეკრულება. შპს “პ–ამ” იჯარის ხელშეკრულების გასვლის შემდეგ მესაკუთრეს არ დაუბრუნა ქონება, რითიც მოსარჩელეს ზიანი მიადგა, რაც უნდა ანაზღაურდეს ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ყოველთვიური საიჯარო საფასურით, 2019 წლის 13 ნოემბრის მონაცემებით - 8794 ლარით.

3. მოპასუხის პოზიცია:

3.1. მოპასუხის განმარტებით, იჯარით აღებულ ფართში ფუნქციონირებდა სტომატოლოგიური კაბინეტი. ხელშეკრულების ვადის გასვლისთანავე, 2013 წლის ბოლოს, მერიის შესაბამის სამსახურს დაუბრუნა ფართის გასაღები, რის შესახებ შედგა მიღება-ჩაბარების აქტი. ფართიდან წაიღო საკუთარი ნივთები და იქ სტომატოლოგიური კაბინეტი აღარ ფუნქციონირებდა. 2014 წლის 17 აპრილს შემოსავლების სამსახურს განცხადებით მიმართა GPRS საკონტროლო სალარო აპარატის გაუქმების მოთხოვნით. იჯარით აღებულ ფართში მუშაობდა ერთი სტომატოლოგი და ერთი რეგისტრატორი, რომელიც გარდაიცვალა 2013 წლის ბოლოს და ამის გამო სტომატოლოგიურმა კაბინეტმა შეწყვიტა საქმიანობა. მოპასუხემ მიუთითა სარჩელის ხანდაზმულობაზე და განმარტა, რომ გასულია სახელშეკრულებო მოთხოვნების ხანდაზმულობის სამწლიანი ვადა.

4. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

4.1. რუსთავის საქალაქო სასამართლოს 28.09.2021წ. გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

5. გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ, მისი გაუქმებისა და, ახალი გადაწყვეტილებით, სარჩელის სრულად დაკმაყოფილების მოტივით.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინების სარეზოლუციო ნაწილი და საფუძველი.

6. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 24.01.2022წ. განჩინებით მოსარჩელის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილება უცვლელად დარჩა, განჩინება ეფუძნება შემდეგს:

6.1. 2011 წლის 23 დეკემბერს რუსთავის მუნიციპალიტეტის მერიასა და შპს „პ–ას“ შორის 2 წლის ვადით დაიდო N48 იჯარის ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზე შპს პ–ას დროებით სარგებლობისათვის გადაეცა რუსთავში, ..... მდებარე უძრავი ქონება, N35 ფართობი, 32.86 კვ.მ (კოდი ....).

6.2. ხელშეკრულების 2.2 პუნქტის მიხედვით, იჯარის ხელშეკრულების ვადის ამოუწურვის შემდეგ ფორმდება მიღება-ჩაბარების აქტი, რითიც დასტურდება ქონების მეიჯარისათვის დაბრუნება.

6.3. მხარეები ხელშეკრულების ვადის გაგრძელებაზე არ შეთანხმებულან. იჯარის ხელშეკრულების ვადა ამოიწურა 2013 წლის 23 დეკემბერს. ხელშეკრულებით გათვალისწინებულია იჯარის საფასურის ყოველთვიურად გადახდა. ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ პერიოდში, 2011 წლის 23 დეკემბრიდან 2013 წლის 23 დეკემბრამდე, შპს „პ–ას“ რუსთავის მუნიციპალიტეტის მერიისთვის გადახდილი აქვს იჯარის საფასური ჯამურად - 2570 ლარი. იჯარის ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ 24 თვეში უნდა გადაეხადა 2880 ლარი, საიდანაც გადაუხდელია 310 ლარი. მოპასუხემ იჯარის საფასური ბოლოს გადაიხადა 2013 წლის 31 დეკემბერს. შპს „პ–ა“ საიჯარო უძრავ ქონებას იყენებდა სტომატოლოგიური კაბინეტად.

6.4. 2014 წლის 17 აპრილს შპს პ–ამ განცხადებით მიმართა შემოსავლების სამსახურს და მოითხოვა, რეგისტრაციიდან მოეხსნათ მის საკუთრებაში არსებული საკონტროლო-სალარო აპარატი. შემოსავლების სამსახურში წარდგენილ განცხადებაში მითითებულია გადამხდელ შპს ,,პ–ას“ მისამართი - რუსთავი, ....., 39-ე ბაღი. შემოსავლების სამსახურში 2014 წლის 14 იანვარს წარდგენილი საგადასახადო დეკლარაციაში მითითებულია შპს ,,პ–ას“ მისამართი - რუსთავი, ....., N39 ბაღი. ამდენად, შპს ,,პ–ას“ საქმიანობის ადგილი იყო იჯარით აღებული უძრავი ქონება და შპს ,,პ–ა“ სამეწარმეო რეესტრში რეგისტრირებულია ამ მისამართზე.

6.5. მოსარჩელემ/აპელანტმა განმარტა, რომ 2014 წლის დასაწყისიდან 2019 წლის 13 ნოემბრამდე მოპასუხე უწყვეტად აგრძელებდა საიჯარო ფართით სარგებლობას, ამავე დროს, მას არ გადაუხდია 2013 წლამდე პერიოდის საიჯარო საფასურის დავალიანება. ქონების დაბრუნების შესახებ მიღება-ჩაბარების აქტი შედგენილი არ არის. ამ განმარტების საპირისპიროდ მოპასუხემ წარადგინა შემოსავლების სამსახურში 2014 წლის 17 აპრილის განცხადება, რითაც მოითხოვა რეგისტრაციიდან მოეხსნათ სალარო აპარატი. ამასთან, აღნიშნა, რომ ხელშეკრულების ვადის გასვლისთანავე 2013 წლის ბოლოს მერიის შესაბამის სამსახურს დაუბრუნა ფართის გასაღები, რის შესახებ შედგა მიღება-ჩაბარების აქტი. ფართიდან წაიღო საკუთარი ნივთები და იქ სტომატოლოგიური კაბინეტი აღარ ფუნქციონირებდა.

6.6. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, საქმეში წარმოდგენილი ქალაქ რუსთავის მუნიციპალიტეტის მერიის ქონების მართვისა და ეკონომიკური განყოფილების სამსახურის ხელმძღვანელის 2019 წლის 28 ნოემბრის მოხსენებითი ბარათის თანახმად, მოიჯარეს ფართი არ დაუბრუნებია და არც შესაბამისი მიღება-ჩაბარების აქტი არ გაუფორმებია, ვინაიდან მასთან არაერთგზის სატელეფონო კონტაქტის შედეგად, მოიჯარემ უარი განაცხადა შეხვედრასა და მიღება-ჩაბარების აქტზე ხელისმოწერაზე, თუმცა მან მიუთითა კონკრეტული მისამართი და პირი, რომელიც ფლობდა ფართის გასაღებს. 2019 წლის 13 ნოემბერს ქალაქ რუსთავის მუნიციპალიტეტის მერიის ქონების მართვისა და ეკონომიკური განყოფილების სამსახურის უფროსმა და ამავე სამსახურის უფროსის მოადგილემ გასაღები ჩაიბარეს ზემოაღნიშნული პირისგან. მოწინააღმდეგე მხარე 2019 წლის 13 ნოემბერს გასაღების გადაცემასთან დაკავშირებით მიუთითებს, რომ მათ გადასცეს დამატებითი გასაღები, ხოლო ხელშეკრულება შეწყდა და ქონება დაბრუნდა 2013 წლის ბოლოს, ამასთან -2013 წელს დაიბარეს და ქონების დაბრუნების თაობაზე დოკუმენტაციაც გაფორმდა.

6.7. პალატამ მიიჩნია, რომ მომხმარებელებთან ანგარიშსწორებისათვის საჭირო სალარო აპარატის გაუქმების შესახებ განცხადება საგადასახადო ორგანოში, ადასტურებს ფაქტს, რომ მოპასუხე აღარ ფლობდა საიჯარო ქონებას იჯარის ხელშეკრულების ვადის გასვლის შემდეგ. შპს „პ–ამ“ იჯარის ხელშეკრულების ვადის გასვლის შემდეგ შეწყვიტა იჯარით გადაცემული ფართით სარგებლობა და დაუბრუნდა მესაკუთრეს. იჯარის საგნის დაბრუნების თაობაზე სადავო ფაქტის დადგენის დასკვნებს ის გარემოებაც ამყარებს, რომ აპელანტი მთელი ამ დროის განმავლობაში (6 წელი) არ სთხოვდა მოპასუხეს იჯარის თანხის გადახდას, იმ ვითარებაში როცა აპელანტისვე მტკიცებით, მოპასუხე სარგებლობდა იჯარის საგნით. პალატის განმარტებით, მართალია, მხარეთა შორის მიღება-ჩაბარების აქტი არ გაფორმებულა და საქმეზე ამგვარი მტკიცებულება წარმოდგენილი არ არის, თუმცა იჯარის საგნის დაბრუნების ფაქტის დადგენის შემთხვევაში, მიღება-ჩაბარების აქტი არარსებობა არ წარმოადგენს სარჩელის დაკმაყოფილების წინაპირობას (სააპელაციო პალატამ აღნიშნულთან დაკავშირებით მიუთითა: იხ/შეად. სუსგ 1.12.2011, საქმე №ას-3232-307-2011; სუსგ 29.09.2017წ. საქმე №ას-939-879-2017, საქმე №ას-614-2019).

6.8. სააპელაციო პალატამ მიუთითა სსკ-ის 128-ე, 129-ე, 130-ე, 144.1-ე მუხლებზე და განმარტა, რომ შპს ,,პ–ამ“ იჯარის საფასური ბოლოს გადაიხადა 2013 წლის 31 დეკემბერს, ხოლო იჯარის ხელშეკრულების ვადა ამოიწურა 2013 წლის 23 დეკემბერს. შესაბამისად, იჯარის საფასურის დავალიანების დაკისრების მოთხოვნით მოსარჩელეს შეეძლო, სარჩელი აღეძრა მომდევნო სამი წლის განმავლობაში - 2016 წლის 23 დეკემბრამდე. განსახილველ შემთხვევაში კი, სარჩელი აღძრულია 2020 წლის 29 ივნისს, ხანდაზმულობის ვადის გასვლის შემდეგ. ამასთან, პალატის მითითებით, ვინაიდან მხარეებს შორის იჯარის ურთიერთობა შეწყდა 2013 წლის 23 დეკემბერს ხელშკერულების ვადის გასვლის გამო და იჯარის ხელშეკრულების ვადის გასვლის შემდეგ მოპასუხემ შეწყვიტა საიჯარო ქონებით სარგებლობა, ქონებას ფაქტობრივად აღარ ფლობს. სამოქალაქო კოდექსის 591-ე მუხლის შესაბამისად კი, მისთვის ზიანის ანაზღაურების დაკისრების საფუძველი არ არსებობს. გარდა აღნიშნულისა, მოთხოვნა ხანდაზმულია, რადგან მასზეც ვრცელდება პერიოდულად შესასრულებელი ვალდებულების შესრულების ხანდაზმულობის 3-წლიანი ვადა. აღნიშნულის შესაბამისად, პალატამ მიიჩნია, რომ ხანდაზმულია, როგორც იჯარის საფასურის დაკისრების, ასევე - ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნა, რადგან სარჩელი აღძრულია პერიოდულად შესასრულებელი ვალდებულებისათვის დადგენილი ხანდაზმულობის სამწლიანი ვადის გასვლის შემდეგ.

კასატორის მოთხოვნა და საფუძვლები:

7. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე საკასაციო საჩივარი წარადგინა მოსარჩელემ, მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით - სარჩელის დაკმაყოფილება სრულად შემდეგი საფუძვლებით:

7.1. კასატორის მითითებით, თბილისის სააპელაციო სასამართლომ განჩინების მიღებისას არასწორად შეაფასა ფაქტობრივი გარემოებები და არასწორად განმარტა სამართლებრივი ნორმები. მხარეებს შორის გაფორმებული იჯარის ხელშეკრულება ძალაში იყო მხარის მიერ საიჯარო ქონების სარგებლობამდე, 2019 წლის 13 ნოემბრამდე, რის საფუძველზეც, მხარეებს შორის ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებები ძალაში იყო ხელშეკრულების შეწყვეტამდე, რაც განაპირობებს მოთხოვნის წარმოშობის მომენტს სსკ-ს 130.1 მუხლის შესაბამისად. მოპასუხეს ევალებოდა საიჯარო ქირის პერიოდულად (ყოველთვიურად) გადახდა, შესაბამისად, მოსარჩელეს მოთხოვნა წარმოეშობოდა თითოეული პერიოდისთვის ცალ-ცალკე. კასატორის მტკიცებით, იჯარის ხელშეკრულება ძალაშია საიჯარო ქონების სარგებლობამდე - 2019 წლის 13 ნოემბრამდე (ხელშეკრულების შეწყვეტამდე).

8. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 29 აპრილის განჩინებით, სსსკ-ის 391-ე მუხლის მიხედვით, საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო საჩივარი დაუშვებელია, რადგანაც იგი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს.

9. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ:

ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებასა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას;

ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია;

გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება;

დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან;

ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე;

ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს;

ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

10. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით. ამასთან, საკასაციო საჩივარი დასაშვები რომც ყოფილიყო, მას არა აქვს წარმატების პერსპექტივა, სახელდობრ:

10.1. სსსკ-ის 407.2 მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. დასაბუთებულ პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

11. განსახილველ შემთხვევაში, ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლომ, შედეგობრივი თვალსაზრისით (არსებითად), სწორი გადაწყვეტილება მიიღო. მან საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების საფუძველზე, სავსებით მართებულად არ დააკმაყოფილა სასარჩელო მოთხოვნა. საკასაციო პალატა უარყოფს კასატორის პრეტენზიებს და მიიჩნევს, რომ ქვემდგომი სასამართლოს დასკვნები შეესაბამება კანონის მოთხოვნებს, ამდენად, არ არსებობს მიღებული განჩინების გაუქმების სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე-394-ე მუხლებით გათვალისწინებული წინაპირობები. პალატა დამატებით განმარტავს შემდეგს:

12. სამოქალაქო სამართალწარმოება მიმდინარეობს მხარეთა თანასწორობისა (სსსკ-ის მე-5 მუხლი) და შეჯიბრებითობის (სსსკ-ის მე-4 მუხლი) ფუნდამენტურ პრინციპებზე დაყრდნობით. სამოქალაქო პროცესში მხარეები ვალდებულნი არიან სათანადო მტკიცებულებების წარდგენის გზით დაადასტურონ მათი პოზიციის გასამყარებლად მითითებული გარემოებების არსებობა (სსსკ-ის 102-ე მუხლი). მტკიცების ტვირთი - ესაა სამოქალაქო სამართალწარმოებაში საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტების დამტკიცების მოვალეობის დაკისრება მხარეებზე, რომლის შესრულება უზრუნველყოფილია მატერიალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით არახელსაყრელი გადაწყვეტილების გამოტანით იმ მხარის მიმართ, რომელმაც ეს მოვალეობა არ (ვერ) შეასრულა. მხარეთა მტკიცებითი საქმიანობის საბოლოო მიზანი - ესაა სასამართლოს დარწმუნება საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობაში. სასამართლოს დაურწმუნებლობა კი, მხარისათვის არახელსაყრელ შედეგს იწვევს (იხ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2019 წლის 16 ნოემბრის საქმე №ას-833-833-2018 განჩინება,; საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2018 წლის 22 ნოემბრის საქმე №ას-867-834-2016, გადაწყვეტილება).

13. საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს კასატორის მოსაზრებას სააპელაციო სასამართლოს მიერ ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასებასა და სამართლებრივი ნორმების არასწორად განმარტებასთან დაკავშირებით. საკასაციო პალატამ არაერთ გადაწყვეტილებაში იმსჯელა საიჯარო და ქირავნობის ურთიერთობების თავისებურებაზე და განმარტა, რომ სსკ-ის 531-ე და 581-ე მუხლების სამართლებრივი კონსტრუქციების („ქირავნობის ხელშეკრულებით გამქირავებელი მოვალეა, დამქირავებელს სარგებლობაში გადასცეს ნივთი განსაზღვრული ვადით. დამქირავებელი მოვალეა გამქირავებელს გადაუხადოს დათქმული ქირა“; „იჯარის ხელშეკრულებით მეიჯარე მოვალეა გადასცეს მოიჯარეს განსაზღვრული ქონება დროებით სარგებლობაში და უზრუნველყოს ნაყოფის მიღების შესაძლებლობა, თუ იგი მიღებულია მეურნეობის სწორი გაძღოლის შედეგად შემოსავლის სახით. მოიჯარე მოვალეა გადაუხადოს მეიჯარეს დათქმული საიჯარო ქირა. საიჯარო ქირა შეიძლება განისაზღვროს როგორც ფულით, ისე ნატურით. მხარეებს შეუძლიათ შეთანხმდნენ საიჯარო ქირის განსაზღვრის სხვა საშუალებებზედაც.იჯარის ხელშეკრულების მიმართ გამოიყენება ქირავნობის ხელშეკრულების წესები, თუ 581-606-ე მუხლებით სხვა რამ არ არის განსაზღვრული“) ურთიერთშედარება წარმოაჩენს, რომ ქირავნობის დროს კონკრეტული, ინდივიდუალურად განსაზღვრული, მოუხმარებადი ნივთი გადაეცემა დამქირავებელს სარგებლობაში, ხოლო იჯარის შემთხვევაში, გადაეცემა ქონება, რომელიც არა მარტო ნივთებს, არამედ არამატერიალურ ქონებრივ სიკეთესაც აერთიანებს [სსკ-ის 147-ე მუხლი], ანუ იმ მოთხოვნებსა და უფლებებს, რომლებიც მოიჯარეს მისცემს შესაძლებლობას, მიიღოს ნაყოფი (მატერიალური სარგებელი). იჯარის შემთხვევაში ნაყოფია ის შემოსავლები, რაც მეურნეობის სწორი გაძღოლის გზით მიიღება სამართლებრივი ურთიერთობის (იჯარის) საფუძველზე („იურიდიული ნაყოფი“) (იხ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2022 წლის 31 მაისის საქმე №ას-334-2022, განჩინება. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2015 წლის 18 დეკემბრის საქმე №ას-738-700-2015 განჩინება; საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2020 წლის 3 დეკემბრის საქმე №ას-849-2020, განჩინება).

14. განსახილველ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილია, რომ შპს „პ–ამ“ იჯარის ხელშეკრულების ვადის გასვლის შემდეგ შეწყვიტა იჯარით გადაცემული ფართით სარგებლობა (2013 წლის 23 დეკემბერს) და იგი დაუბრუნდა მესაკუთრეს. იჯარის საგნის დაბრუნების თაობაზე სადავო ფაქტის დადგენის დასკვნებს ის გარემოებაც ამყარებს, რომ აპელანტი მთელი ამ დროის განმავლობაში (6 წელი) არ სთხოვდა მოპასუხეს იჯარის თანხის გადახდას, როდესაც, აპელანტისვე მტკიცებით, მოპასუხე სარგებლობდა იჯარის საგნით. მართალია, მხარეთა შორის მიღება-ჩაბარების აქტი არ გაფორმებულა და საქმეზე ამგვარი მტკიცებულება წარმოდგენილი არ არის, თუმცა იჯარის საგნის დაბრუნების ფაქტის დადგენის შემთხვევაში, მიღება-ჩაბარების აქტის არარსებობა არ წარმოადგენს სარჩელის დაკმაყოფილების წინაპირობას. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ზემოხსენებული ფაქტობრივი გარემოებების მიმართ კასატორს დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება) არ წარმოუდგენია. შესაბამისად, ეს ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის (სსსკ-ის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება)).

15. რაც შეეხება მოთხოვნის ხანდაზმულობას, საკასაციო პალატა მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 128-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლის თანახმად, ხანდაზმულობის ვადა ვრცელდება სხვა პირისგან რაიმე მოქმედების შესრულების ამ მოქმედებისგან თვის შეკავების მოთხოვნის უფლებაზე. ამასთან, ხანდაზმულობა გულისხმობს დროს, რომლის განმანმავლობაშიც პირს შეუძლია, მოითხოვოს თავისი დარღვეული უფლების აღდგენა. ხანდაზმულობის ვადების დაწესებით კანონმდებლის მიზანია, გამოირიცხოს კრედიტორის უფლებების განხორციელების არათანაზომიერად ან ბოროტად გამოყენების საფრთხე, გარდა ამისა -ხანდაზმულობის არათანაზომიერად ან ბოროტად გამოყენების საფრთხე. ხანდაზმულობის ვადა სასამართლოს უმსუბუქებს ფაქტების დადგენისა და შესწავლის პროცესს და ამ გზით ხელს უწყობს დასაბუთებული გადაწყვეტილების გამოტანას. ხანდაზმულობის ვადაში მოიაზრება დრო, რომლის განმავლობაშიც უფლებამოსილ პირს შეუძლია თვისი უფლების რეალიზაცია ან დაცვა. ხანდაზმულობის ინსტიტუტის სპეციფიკურობა ისაა, რომ დადგენილია ვადის გასვლის შემდეგ მოთხოვნის უფლება ობიექტურად არსებობს, თუმცა განუხორციელებელია, ანუ ამ უფლების რეალიზება სრული მოცულობით დამოკიდებულია მოთხოვნის ადრესატის ნება-სურვილზე (იხ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2015 წლის 23 თებერვლის საქმე Nას-1144-1090-2014წ. გადაწყვეტილება).

16. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 129-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სახელშეკრულებო მოთხოვნების ხანდაზმულობის ვადა შეადგენს სამ წელს, ხოლო უძრავ ნივთებთან დაკავშირებული სახელშეკრულებო მოთხოვნებისა – ექვს წელს. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ პრაქტიკული მნიშვნელობის საკითხია, თუ საიდან აითვლება ხანდაზმულობის ვადა. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 130-ე მუხლი ხანდაზმულობის დაწყებას მოთხოვნის წარმოშობის მომენტს უკავშირებს, ხოლო მოთხოვნის წარმოშობის მომენტად მიიჩნევა დრო, როდესაც პირმა შეიტყო ან უნდა შეეტყო უფლების დარღვევის შესახებ, ე.ი - თუ ხანდაზმულობის წარმოშობის მომენტის დადგენა ობიექტურად შეუძლებელია, ყურადღება უნდა მიექცეს სუბიექტურ მომენტს. ამასთან, იგულისხმება, რომ ხანდაზმულობის წარმოშობის ობიექტური და სუბიექტური მომენტები თანხვდენილია, ხოლო იმ შემთხვევაში, თუ მოსარჩელე არ ეთანხმება ხანდაზმულობის წარმოშობის ობიექტური და სუბიექტური მომენტების თანხვდენას, მაშინ მტკიცების ტვირთი ეკისრება მას, იმის გასარკვევად, თუ როდიდან უნდა დაიწყოს ხანდაზმულობის ვადის ათვლა. ამასთან, მხოლოდ სუბიექტურ ფაქტორზე უნდა შეეტყო, მაშინ შეიძლება დაყრდნობა, თუ სამართლებრივი ურთიერთობის თავისებურებიდან გამომდინარე, პრაქტიკულად შეუძლებელია ობიექტური ფაქტორის განსაზღვრა (იხ. სუსგ საქმე №ას-158-154-2016, 10 თებერვალი, 2017 წელი; №ას-498-466-2017, 19 ივლისი, 2018 წელი). განსახილველ შემთხვევაში, დადგენილია, რომ იჯარის ხელშეკრულება შეწყდა 2013 წლის 23 დეკემბერს, მოპასუხემ იჯარის საფასური ბოლოს გადაიხადა 2013 წლის 31 დეკემბერს, ხოლო იჯარის ხელშეკრულების ვადა ამოიწურა 2013 წლის 23 დეკემბერს. კასატორის მიერ კი სარჩელი აღძრულია 2020 წლის 29 ივნისს, ხანდაზმულობის ვადის გასვლის შემდეგ.

17. განსახილველი დავა არ წარმოადგენს იშვიათ სამართლებრივ პრობლემას, რომელიც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას, რადგანაც იჯარის საფასურის დაკისრების, ასევე, მოთხოვნის ხანდაზმულობის საკითხებზე არსებობს საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკა. კასატორი ვერ მიუთითებს იმგვარ გარემოებებზე, რაც სასამართლოს მისცემდა ვარაუდის საფუძველს, რომ საქმის არსებითი განხილვის შედეგად მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილება შეიძლება ყოფილიყო მიღებული. სააპელაციო სასამართლოს მიერ მოცემული საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი მატერიალური ან საპროცესო სამართლის ნორმების დარღვევებით, რომელსაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე.

18. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლოს დასკვნები არსებითად სწორია. რადგანაც კასატორმა ვერ დაძლია გასაჩივრებული განჩინების დასაბუთება დამაჯერებელი და სარწმუნო მტკიცებულებებით, არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის კანონისმიერი საფუძველი. ამდენად, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას საკასაციო საჩივარი, რის გამოც ქ. რუსთავის მუნიციპალიტეტის მერიის საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

19. სსსკ-ის 401.4 მუხლის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, კასატორი გათავისუფლებულია სახელმწიფო ბაჟის გადახდისგან „სახელმწიფო ბაჟის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-5 მუხლის პირველი პუნქტის „უ“ ქვეპუნქტის თანახმად.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 408.3-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ქალაქ რუსთავის მუნიციპალიტეტის მერიის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ამირან ძაბუნიძე

მოსამართლეები: ლაშა ქოჩიაშვილი

თეა ძიმისტარაშვილი