22 ნოემბერი 2022 წელი

საქმე №ას-1213-2022 ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

მოსამართლეები: ლაშა ქოჩიაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

ამირან ძაბუნიძე

თეა ძიმისტარაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი _ მ.ს–ძე

მოწინააღმდეგე მხარეები _ მ.ნ–ძე, რ.ც–ძე

გასაჩივრებული განჩინება _ ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 31 მაისის განჩინება-დაუსწრებელი გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული განჩინების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება

დავის საგანი _ უძრავი ნივთით სარგებლობის ხელშეშლის აღკვეთა, უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

სასარჩელო მოთხოვნა:

1. მ.ს–ძემ (შემდგომში მოხსენიებული, როგორც „მოსარჩელე“, „I აპელანტი“, „კასატორი“) სარჩელით მიმართა ბათუმის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას მ.ნ–ძისა და რ.ც–ძის მიმართ („მოპასუხეები“, „II აპელანტები“, „კასატორის მოწინააღმდეგე მხარეები“) უძრავი ქონების, მდებარე ქ. ბათუმი, ........... ქ. №55 ს/კ ......, ტექნიკური პასპორტითა და გეგმა ნახაზის საფუძველზე მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული № 2, 3, 4 ოთახების სარგებლობის ხელშეშლის აღკვეთისა და უძრავი ქონების, მდებარე ქ. ბათუმი, ........... ქ. №55 ს/კ ....., ტექნიკური პასპორტითა და გეგმა ნახაზის საფუძველზე მოსარჩელის კეთილსინდისიერ მფლობელობაში არსებული №5 ოთახის მოპასუხეთა უკანონო მფლობელობიდან გამოთხოვის მოთხოვნებით (მოთხოვნა დაზუსტებულია 2020 წლის 21 ოქტომბრის განცხადებასა და 2021 წლის 08 ივლისის სხდომის ოქმში).

სარჩელის საფუძვლები:

2.1. საჯარო რეესტრის ამონაწერით, რომელიც ეყრდნობა ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2002 წლის 20 დეკემბრის კანონიერ ძალაში შესულ გადაწყვეტილებას, მოსარჩელის მეუღლესა და მამამთილს შორის გაიყო 1985 წლის 22 ოქტომბერს ქ. ბათუმში, ........... ქ. №55-ში ნაყიდი საცხოვრებელი სახლი. მოსარჩელის პოზიციით, უძრავი ქონების რეალური გაყოფით დგინდება, რომ არის აღნიშნული საცხოვრებელი სახლის არა მხოლოდ 4/8 ნაწილის მესაკუთრე, არამედ ამონაწერში მითითებული ინდივიდუალური საკუთრების საგნების მესაკუთრეც. კერძოდ, მოსარჩელის კუთვნილებაა სახლის ტექნიკურ პასპორტსა და გეგმა-ანაზომთან თანხვედრაში მყოფი მეორე სართულის ოთახები №2, 3, და 4, პირველ სართულზე განლაგებული 14.76 კვმ სამეურნეო ფართი №4 ოთახი და სარდაფის ნაწილი 11.9 კვმ. მოპასუხეები უკანონოდ უშლიან ხელს არა მხოლოდ ამ ფართებით სარგებლობაში, არამედ კეთილსინდისიერ მფლობელობაში არსებული №5 სამეურნეო ოთახით სარგებლობაშიც.

2.2. პირველ სართულზე განლაგებული მოსარჩელის კუთვნილი სამეურნეო ფართი №4 ოთახი დაკავებული აქვთ მოპასუხეებს მ.ნ–ძეს დ რ.ც–ძეს და უარს ეუბნებიან მის დაბრუნებაზე, ამიტომ სანაცვლოდ მან დაიკავა სამეურნეო ფართი ოთახი №5. მ.ნ–ძე და რ.ც–ძე უკანონოდ ხელს უშლიან საკუთრებაში არსებული საცხოვრებელი ფართებითა და კეთილსინდისიერ მფლობელობაში არსებული №5 სამეურნეო ფართით სარგებლობაში, რაც გამოიხატება იმაში, რომ ისინი საკუთრებასთან დაკავშირებულ პრეტენზიებზე აპელირებით, ყვირილით და სიტყვიერი შეურაცხყოფით ვარდებიან სამეურნეო ფართში - ოთახი №5-ში, არღვევენ წესრიგს, მოქალაქეთა სიმშვიდეს, მოიჯარეებს დ.ზ–ძეს და ა.ბ–ძეს ხელს უშლიან სამეწარმეო საქმიანობაში და არ უშვებენ მათ მაღაზიაში, ახდენენ დანაშაულის და სამართალდაღვევის როგორც პროვოცირებას, ისე ინსცენირებას, შეურაცხმყოფელი სიტყვებით აფრთხობენ როგორც პოტენციურ მოიჯარეებს, ისე მაღაზიის მომხმარებლებს, იმ პირებს, ვინც გამოთქვამს მოსარჩელის ბინის დაქირავების სურვილს, აყენებენ სიტყვიერ შეურაცხყოფას და ა.შ. ამდენად, მოპასუხეები უკანონოდ უშლიან ხელს არა მხოლოდ საკუთრებაში არსებული ფართებით სარგებლობაში, არამედ კეთილსინდისიერ მფლობელობაში არსებული №5 ოთახით სარგებლობაშიც.

2.3. მოპასუხეები არ წარმოადგენენ ქ.ბათუმში, ........... ქუჩა №55-ში, ს/კ ....., მდებარე, სახლის ტექნიკური პასპორტითა და გეგმა-ნახაზით გათვალისწინებულ პირველ სართულზე განლაგებული №5-ე ოთახის მესაკუთრეებს, რის გამოც მათ ხსენებული კომერციული ფართის სასამართლო გადაწყვეტილების გარეშე, თვითნებურად, იძულებით, ძალადობით დაუფლების უფლება არ ჰქონდათ.

2.4. 2021 წლის 8 ივლისის მოსამზადებელ სხდომაზე მოსარჩელის წარმომადგენლის მიერ დაზუსტდა სასარჩელო მოთხოვნა №5 ოთახთან დაკავშირებით იმგვარად, რომ: თავდაპირველად მოსარჩელე ითხოვდა ხელშეშლის აღკვეთას №5 ფართის სარგებლობასთან დაკავშირებით, მაგრამ ვინაიდან მოპასუხეები უკანონოდ, ძალადობრივად დაეუფლნენ №5 ფართს, ახლა ითხოვს ფართის უკანონო მფლობელობიდან გამოთხოვას.

მოპასუხის პოზიცია:

3. მოპასუხეებმა სარჩელი არ ცნეს და განმარტეს, რომ მათი მხრიდან ადგილი არ ჰქონია მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონებით სარგებლობის ხელშეშლას. რაც შეეხება №5 ოთახს, რომლის ვინდიკაციასაც ითხოვს მოსარჩელე, აღნიშნული ოთახი არასდროს ყოფილა მოსარჩელის ინდივიდუალურ საკუთრებაში და მასზე ვერ გავრცელდება მართლზომიერი და კეთილსინდისიერი მფლობელის სამართლებრივი რეჟიმი.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

4. ბათუმის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 21 იანვრის გადაწყვეტილებით, მ.ს–ძის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; აღეკვეთათ მოპასუხეებს მ.ნ–ძეს და რ.ც–ძეს ქ. ბათუმში, ........... ქ. №55-ში, ს/კ ........, მდებარე უძრავი ქონების ტექნიკური პასპორტითა და გეგმა-ნაზომით განსაზღვრულ მეორე სართულზე №2, №3 და №4 ოთახების სარგებლობაში უკანონო ხელშეშლა; დანარჩენ ნაწილში სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

5. ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს როგორც მოსარჩელემ, ისე მოპასუხეებმა. მოსარჩელის სააპელაციო მოთხოვნას წარმოადგენდა ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება, ხოლო მოპასუხეთა სააპელაციო მოთხოვნას წარმოადგენდა გადაწყვეტილების შეცვლის გზით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე სრულად უარის თქმა.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება-დაუსწრებელი გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი და ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება:

6.1. მ.ს–ძის წარმომადგენლის დ.ც–ძის შუამდგომლობა, დაუსწრებელი გადაწყვეტილების მიღების თაობაზე, ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა;

6.2. მ.ნ–ძისა და რ.ც–ძის გამოუცხადებლობის გამო, მიღებული იქნა დაუსწრებელი გადაწყვეტილება მათი სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის თაობაზე;

6.3. მ.ს–ძის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა;

6.4. უცვლელად დარჩა ბათუმის საქალაქო სასამართლოს სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 21 იანვრის გადაწყვეტილება.

7. სააპელაციო პალატამ განსაზღვრა, რომ სამეურნეო ოთახი №5-ის მოპასუხეთა მფლობელობიდან გამოთხოვის სასარჩელო მოთხოვნის დასაფუძნებლად მოსარჩელე სარჩელსა და სააპელაციო საჩივარში მიუთითებდა შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებზე:

7.1. ბათუმის მშრომელთა დეპუტატების საბჭოს აღმასკომის ტექნიკური ინვენტარიზაციის ბიუროს მიერ 1985წ. გაცემული სახლთმფლობელობის პასპორტის თანახმად, ........... ქუჩა №55-ში მდებარე სახლთმფლობელობის ½ ნაწილის მფლობელია ნ.დ. ძე ც–ძე, ხოლო ½ ნაწილის მფლობელია დ.ც–ძე.

7.2. ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2002 წლის 20 დეკემბრის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით (საქმე №2-803), ნადიმ ც–ძის სარჩელი ქონების რეალური გაყოფის თაობაზე დაკმაყოფილდა; ქ.ბათუმში, ........... ქ.№55-ში მდებარე მხარეთა თანასაკუთრებაში არსებული საცხოვრებელი სახლიდან ნადიმ ც–ძის, (რომელიც აპელანტი მ.ს–ძის მეუღლეა) კუთვნილი წილი რეალურად განისაზღვრა შემდეგნაირად: ნადიმ ც–ძეს ინდივიდუალურ საკუთრებაში გამოეყო სახლის ტექნიკური პასპორტითა და გეგმა-ნახაზის მიხედვით მე-2 სართულის №2,3 და 4 ოთახი, პირველ სართულზე განლაგებული 14.76 კვ.მ. სამეურნეო ფართი №4 ოთახი და სარდაფის ნაწილი 11.9 კვ.მ. საცხოვრებელი სახლის დანარჩენი ნაწილი დარჩა მოპასუხე დ.ც–ძის (აპელანტ მ.ს–ძის მამამთილი) ინდივიდუალურ საკუთრებაში, რომელიც მთლიანი სახლთმფლობელობის 4/8 ნაწილს შეადგენს.

7.3. დღეის მდგომარეობით, ნადიმ ც–ძისათვის მიკუთვნებული და რეალურად გამოყოფილი 4/8 წილის შესაბამისი ფართების მესაკუთრეა მ.ს–ძე (სახელდობრ: ქ. ბათუმი ........... ქ. №55, ს/კ ......., II სართულზე მდებარე ოთახებისა №2, №3, №4; I სართულზე მდებარე - 14.76 კვ.მ. სამეურნეო ფართის, ოთახი №4-ისა და სარდაფის ნაწილის 11.9 კვ.მ.), ხოლო დარჩენილი 4/8 ნაწილი აღრიცხულია ა. ც–ძის (2/8 ნაწილი), რ.ც–ძის (1/8 ნაწილი) და მ.ნ–ძის საკუთრებად (1/8 ნაწილი). ნ. ც–ძისათვის რეალურად გამოყოფილი 1/2- ნაწილი არის 4/8 წილის შესაბამისი.

7.4. №5 სამეურნეო ოთახი არ არის მ.ს–ძის საკუთრება, მაგრამ 17 წელია ფლობს, ჰქონდა გაქირავებული, სანამ მოპასუხეებმა ძალადობრივად არ გამოაძევეს მისი დამქირავლებლები ფართიდან.

7.5. №5 სამეურნეო ოთახი მ.ს–ძემ დაიკავა იმიტომ, რომ მოსარჩელის კუთვნილი №4 სამეურნეო ფართი დაკავებული აქვთ მოპასუხეებს.

7.6. მოპასუხეები არ არიან №5 სამეურნეო ფართის მესაკუთრეები, რადგან ქონება მათ შორის არ არის რეალურად გაყოფილი.

8. მოსარჩელის (I აპელანტის) მიერ მითითებულ ფაქტობრივ გარემოებებს სააპელაციო პალატამ შემდეგი სამართლებრივი შეფასება მისცა:

8.1. მფლობელობა ფაქტია, ფაქტობრივი პროცესია და ამ ფაქტის მითითება საკმარისია დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანაზე მსჯელობის რეჟიმში მფლობელობის ფაქტის დასადასტურებლად, მაგრამ კეთილსინდისიერება (კეთილსინდისიერი მფლობელობა) სამართლებრივი კატეგორიაა, შესაბამისად სასამართლოს მიერ უპირობოდ ვერ იქნება გაზიარებული მხარის მითითება კეთილსინდისიერ მფლობელობაზე.

8.2. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 159-ე მუხლი კეთილსინდისიერებას უკავშირებს: ა) მართლზომიერ მფლობელობას და ბ) კეთილსინდისიერების განმსაზღვრელ მეორე გარემოებად კანონმდებელი მიიჩნევს პირის უფლებამოსილ პირად მიიჩნევას საჭირო გულმოდგინე შემოწმებისას. დათქმის პირველი ნაწილი ნათელია (აპელანტს არც არასდროს განუცხადებია, რომ იგი მართლზომიერი მფლობელია სადავო №5 ოთახისა). რაც შეეხება კეთილსინდისიერებას, იგი სიტყვა-სიტყვითი მნიშვნელობით შეიცავს სუბიექტურ კომპონენტს, პირის დამოკიდებულებისა ფაქტობრივი გარემოებების მიმართ, კერძოდ: თუ რა კონკრეტული ფაქტობრივი გარემოებები უდევს საფუძვლად ნივთზე მფლობელობას და მოეთხოვებოდა თუ არა მფლობელს ნივთზე ფაქტობრივი ბატონობის მოპოვებისას ამ გარემოებების გათვალისწინება.

8.3. აპელანტი მ.ს–ძე აცხადებს: ის იმიტომ არის კეთილსინდისიერი მფლობელი, რომ: 1) კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით მოხდა სადავო სახლმფლობელობის რეალური გაყოფა ნ. და დ.ც–ძეებს შორის; 2) თავად მოპასუხეთა შორის რეალურად არ არის გაყოფილი დარჩენილი 4/8, თითოეული მათგანი 1/8-1/8 წილის მესაკუთრეა, ამდენად შეუძლებელია დადგინდეს, თუ სად მდებარეობს სადავო №5 ოთახი და 3) რადგან მოპასუხეებს უნებართვოდ დაკავებული აქვთ მოსარჩელის კუთვნილი №4 ფართი, ამიტომ მოსარჩელემ დაიკავა №5 ოთახი.

8.4. მხოლოდ ფლობის ფაქტი, (თუნდაც 17 წლიანი) მფლობელის კეთილსინდისიერად მიჩნევისათვის საკმარისი არ არის, ვინაიდან კეთილსინდისიერი მფლობელი ფლობის ფაქტის მიმართ უნდა იყოს კეთილსინდისიერი, რაც იმას ნიშნავს, რომ მხარე ფლობის იურიდიული ხარვეზის მიმართ თავისი სუბიექტური დამოკიდებულებით უნდა იყოს კეთილსინდისიერი (ანუ არ იცის და არც შეიძლება იცოდეს უფლების ხარვეზი), რაც, კონკრეტულ შემთხვევაში, სრულიად გამორიცხულია, რადგან აპელანტი თავად აცხადებს, რომ მან იცოდა, რომ №5 ოთახი არ იყო მისი საკუთრება, მაგრამ დაიკავა იმიტომ, რომ თავისი №4 ოთახი მოპასუხეებს ჰქონდათ დაკავებული. მ.ს–ძეს არ განუცხადებია, რომ სარგებლობის ამგვარი წესი შეესაბამებოდა მხარეთა ნებას ან შეთანხმებას, პირიქით, მისი განმარტებით, იმიტომ დაიკავა №5 ფართი, რომ მოპასუხეებმა დაიკავეს მოსარჩელის კუთვნილი №4 ოთახი. უფლების დაცვის ამგვარ ლოგიკას და მით უფრო ამგვარი მოქმედების კეთილსინდისიერ ქმედებად შეფასებას სამოქალაქო კანონმდებლობა არ იცნობს. ეს ფაქტი ვერ გამოდგება მ.ს–ძის კეთილსინდისიერი მფლობელობის დამადასტურებელ გარემოებად.

8.5. სამოქალაქო კოდექსის 160-ე მუხლი მფლობელობის აღდგენის მოთხოვნის უფლებას ანიჭებს მხოლოდ კეთილსინდისიერ მფლობელს, რომელსაც სხვა პირის მხრიდან სადავო ნივთზე ჩამორთმეული უნდა ჰქონდეს მფლობელობა და ახალ მფლობელს არ უნდა ჰქონდეს ამ ნივთის ფლობის უკეთესი უფლება. კონკრეტულ შემთხვევაში, მოსარჩელემ ვერ გადალახა ნორმის შემადგენელი უმთავრესი ელემენტი - „უნდა იყოს კეთილსინდისიერი მფლობელი“, რაც მისი მოთხოვნის დაკმაყოფილებას სრულიად გამორიცხავს. ძალადობისა და იძულების გარემოებები, რომლებზეც მოსარჩელე მიუთითებდა საქმის პირველი ინსტანციის სასამართლოში განხილვისას, დადასტურების შემთხვევაში, პასუხისმგებლობის საფუძველია, თუმცა ამ კონკრეტული დავის ფარგლებში აპლანტის მიერ მითითებული ფაქტი მოპასუხეთა მიერ №5 ოთახიდან მ.ს–ძის (მისი დამქირავებლების) გამოსახლებისა და ამ ოთახის დაკავების თაობაზე, მხოლოდ მაშინ იქნებოდა სამართლებრივი შედეგის მომტანი, თუ იგი მთელ ამ ურთიერთობაში მიჩნეული იქნებოდა მართლზომიერ ან კეთილსინდისიერ მფლობელად (რადგან სამოქალაქო კანონმდებლობა მესაკუთრისგანაც კი იცავს მართლზომიერ და კეთილსინდისიერ მფლობელს სათანადო წანამძღვრების არსებობისას).

8.6. რაც შეეხება I აპელანტის მოსაზრებას იმის თაობაზე, რომ 1/8 და 1/8 ნაწილის რეალურ მესაკუთრეებს არა აქვთ უფლება პრეტენზია განაცხადონ №5 ოთახზე, რადგან ეს ოთახი მათ არა აქვთ გამოყოფილი, პალატამ აღნიშნული არ გაიზიარა და განმარტა შემდეგი:

8.6.1. ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2002 წლის 20 დეკემბრის გადაწყვეტილებით, საცხოვრებელი სახლის დანარჩენი ნაწილი, ანუ მ.ს–ძისათვის (მისი წინამორბედისათვის) რეალურად გამოყოფილ ფართებს მიღმა დარჩენილი ფართები დარჩა მოპასუხე დ.ც–ძის (მამამთილის) ინდივიდუალურ საკუთრებაში, ეს კი ერთმნიშვნელოვნად მიუთითებს იმაზე, რომ აღნიშნული „დანარჩენი ნაწილი“, რომელთა წილობრივი მესაკუთრეებიც არიან მოპასუხეები, ასევე მოიცავს სადავო №5 ოთახსაც. მართალია, აღნიშნული „დანარჩენი ნაწილი“, ანუ ის ნაწილი, რაც არ არის მ.ს–ძის საკუთრება, დღესდღეობით ისე ირიცხება ა. ც–ძის 2/8, რ.ც–ძის 1/8 და მ.ნ–ძის 1/8 საკუთრებაში ისე, რომ ინდივიდუალური საკუთრების რეალური წილი მათ შორის გამოყოფილი არ არის და შესაბამისად, დადგენილი არ არის თუ კონკრეტულად სად მდებარეობს რომელიმე მათგანის 1/8, 1/8 და 2/8 წილი და რომელი მესაკუთრის წილი მოიცავს სადავო №5 ოთახს, მაგრამ აღნიშნული არ უკარგავს ნებისმიერ მათგანს უფლებას №5 ოთახზე, რომელიც უდავოა, რომ მოსარჩელის საკუთრებას არ წარმოადგენს და იმ 4/8 წილის შემადგენელი ნაწილია, რომლის 1/8 და 1/8 წილის თანამესაკუთრეები მოპასუხეები არიან.

8.6.2. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 957-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად „თითოეულ მოწილეს შეუძლია სამართლიანი შეხედეულების მიხედვით მოითხოვოს ყველა მონაწილის ინტერესის შესაბამისი მართვა და სარგებლობა თუ კი ეს შეთანხმებით ან უმრავლესობის გადაწყვეტილებით არ არის მოწესრიგებული“. ამდენად, უდავოა, რომ მოპასუხე მოწილეებს აქვთ უფლება ყველა მოწილის ინტერესის შესაბამის მართვასა და სარგებლობაზე №5 ოთახთან დაკავშირებით.

8.7. ვინაიდან მოსარჩელე მ.ს–ძის მიერ უკანონო მფლობელობიდან უძრავი ნივთის - №5 სამეურნეო ოთახის გამოთხოვის ნაწილში, აგრეთვე ამავე ფართზე ხელშეშლის აღკვეთის მოთხოვნით, სარჩელში (სააპელაციო საჩივარში) მითითებული გარემოებები საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 160-ე მუხლის თანახმად, იურიდიულად არ ამართლებდნენ მოსარჩელის (აპელანტის) მოთხოვნას, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ არ არსებობდა მ.ს–ძის წარმომადგენლის დ.ც–ძის შუამდგომლობის - დაუსწრებელი გადაწყვეტილების მიღებით მათი სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილების საფუძველი. აღნიშნულის გამო მ.ს–ძის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და უცვლელი დარჩა ბათუმის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 21 იანვრის გადაწყვეტილება.

9. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს 2022 წლის 31 მაისის განჩინება-დაუსწრებელი გადაწყვეტილება საჩივრის წარდგენის გზით გასაჩივრდა მ.ნ–ძისა და რ.ც–ძის მიერ, თუმცა ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 13 ივლისის განჩინებით, დაუსწრებელი გადაწყვეტილება დარჩა ძალაში.

10. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს 2022 წლის 31 მაისის განჩინება-დაუსწრებელი გადაწყვეტილება და ამავე სასამართლოს 2022 წლის 13 ივლისის განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების ძალაში დატოვების შესახებ მ.ნ–ძისა და რ.ც–ძის მიერ გასაჩივრდა საკასაციო წესით და საკასაციო საჩივარი განუხილველად დარჩა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 26 ოქტომბრის განჩინებით.

11. სააპელაციო სასამართლოს 2022 წლის 31 მაისის განჩინება-დაუსწრებელი გადაწყვეტილების ის ნაწილი, რომლითაც არ დაკმაყოფილდა მოსარჩელის სააპელაციო საჩივარი, საკასაციო წესით გაასაჩივრა მ.ს–ძემ, მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება, შემდეგი საფუძვლებით:

11.1. სააპელაციო სასამართლომ მოსარჩელის ახსნა-განმარტების უმართებულო ინტერპრეტირების შედეგად არასწორად დააკვალიფიცირა მ.ს–ძის მიერ №5 ოთახის ფლობა არაკეთილსინდისიერ მფლობელობად, ვინაიდან მის ოჯახს მრავალი წელია, კეთილსინდისიერ მფლობელობაში აქვს ბათუმში, ........... №55-ში მდებარე (ს/კ .....) სახლის ტექნიკურ პასპორტსა და გეგმა-ნახაზით გათვალისწინებული №5 ოთახი, რომლის მართვა-განკარგვასა და სარგებლობაში 2020 წლის 03 მარტიდან მოსარჩელეს მოპასუხეთა მხრიდან უკანონოდ ეშლებოდა ხელი, რაც სარჩელის აღძვრის შემდგომ გადაიზარდა ძალადობრივი გზით მოპასუხეთა მხრიდან ნივთზე მფლობელობის მოპოვებაში.

11.2. სასამართლომ არასწორად დაადგინა ფაქტობრივი გარემოება მასზედ, რომ მოსარჩელემ №5 ოთახი დაიკავა იმიტომ, რომ მოსარჩელეებს დაკავებული ჰქონდა №4 ოთახი. რეალურად, მოსარჩელის ოჯახი №5 ოთახს ფლობდა იმ დროიდან, როცა ნ.ც–ძე (მოსარჩელის მეუღლე) და დ.ც–ძე (მოსარჩელის მამათილი) იყვნენ სახლის ½ - ½ ნაწილის მესაკუთრეები და მფლობელობა განაგრძეს სასამართლო წესით 2002 წლის 20 დეკემბერს თანამესაკუთრეთა შორის შენობის რეალურად გაყოფის შემდეგაც. მოსარჩელის მამამთილს, რომელიც გარდაიცვალა 2010 წელს, სიცოცხლეში პრეტენზია არ ჰქონია მოსარჩელის ოჯახის მიერ №5 ოთახის ფლობაზე და არც მისი გამოთხოვა მოუთხოვია, ისე გადასცა მან თავისი წილი ქონება შვილებს - ა. და რ.ც–ძეებს, რომელთაც 2020 წლის 03 მარტამდეც არ ჰქონიათ რაიმე პრეტენზია მოსარჩელეთა მიერ სადავო ფართის ფლობასთან დაკავშირებით. აღნიშნულის დასტურია მ.ნ–ძისა და ა.ც–ძის ერთობლივი განცხადება სასამართლოსადმი, რომ №5 ოთახი არის მ.ს–ძის მრავალი წლის კეთილსინდისიერ და მართლზომიერ მფლობელობაში.

11.3. 2020 წლის 27 მარტამდე უძრავი ნივთის (ს/კ .....) ამონაწერში წილობრივი მონაცემები განსაზღვრული იყო შემდეგნაირად: მ.ს–ძე - 4/8, ა. ც–ძე - 2/8, რ.ც–ძე - 1/8, მ.ნ–ძე - 1/8. მოპასუხეებს საჯარო რეესტრის ამონაწერშიც კი არ ჰქონდათ მითითებული, რომ №5 ოთახი მათი ინდივიდუალური საკუთრება იყო, რაც ცალსახად მიუთითებს, რომ სადავო კომერციული ფართის მფლობელობის კეთილსინდისიერება უნდა გამორკვეულიყო არა თვითნებობით, არამედ სასამართლო წესით.

11.4. ვინაიდან დაუსწრებელი გადაწყვეტილების რეჟიმში დადასტურებულად იქნა მიჩნეული №5 სამეურნეო ოთახზე მოსარჩელის მფლობელობა და მოპასუხეთა მხრიდან მისი ძალადობრივად ჩამორთმევის ფაქტი, სასამართლოს არაკეთილსინდისიერებაზე აპელირების ნაცვლად, სადავო ფართი უნდა დაებრუნებინა მოსარჩელისათვის, თუნდაც მოპასუხეებს ფლობის უკეთესი უფლება ჰქონოდათ.

12. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის მიერ მ.ს–ძის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და მიიჩნევს, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული, შემდეგ გარემოებათა გამო:

13. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

14. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით.

15. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება.

16. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ მოცემულ საქმეზე საკასაციო პალატის შეფასების საგანს წარმოადგენს ის საკითხი, თუ რამდენად სწორად იქნა მიჩნეული სააპელაციო სასამართლოს მიერ, რომ აპელანტ მ.ს–ძის ახსნა-განმარტებები იურიდიულად არ ამართლებდა სასარჩელო მოთხოვნას, რაც მისი სააპელაციო საჩივრის ფარგლებში დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანაზე უარის თქმას დაედო საფუძვლად.

17.1. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 387-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, თუ სააპელაციო საჩივრის აღმძვრელი პირი არ გამოცხადდება საქმის ზეპირ განხილვაზე, მოწინააღმდეგე მხარის თხოვნით სააპელაციო სასამართლო გამოიტანს დაუსწრებელ გადაწყვეტილებას სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის შესახებ. ამავე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, თუ საქმის განხილვაზე მოწინააღმდეგე მხარე არ გამოცხადდება, სააპელაციო საჩივრის შემტანი პირის თხოვნით სააპელაციო სასამართლო გამოიტანს დაუსწრებელ გადაწყვეტილებას, რომელიც შეიძლება დაემყაროს მომჩივნის ახსნა-განმარტებას.

17.2. სააპელაციო სასამართლოს განხილვის საგანს წარმოადგენდა ორი სააპელაციო საჩივარი: 1) მ.ნ–ძისა და რ.ც–ძის სააპელაციო საჩივარი პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების იმ ნაწილზე, რომლითაც მათ დაევალათ მ.ს–ძისთვის №2, 3, და 4 ოთახების სარგებლობაში ხელშეშლის აღკვეთა 2) მ.ს–ძის სააპელაციო საჩივარი გადაწყვეტილების იმ ნაწილზე, რომლითაც არ დაკმაყოფილდა №5 სამეურნეო ოთახის მოპასუხეთა მფლობელობიდან გამოთხოვის მოთხოვნა. ამრიგად, მ.ნ–ძისა და რ.ც–ძის სასამართლო სხდომაზე გამოუცხადებლობით შეიქმნა 387-ე მუხლის როგორც პირველი, ისე მეორე ნაწილის გამოყენების საფუძველი, ვინაიდან სხდომაზე გამოუცხადებელი მხარე არამარტო აპელანტი, არამედ, ამავდროულად მ.ნ–ძის სააპელაციო საჩივრის მოწინააღმდეგე მხარეც იყო.

17.3. ვინაიდან, საკასაციო სასამართლოს შეფასების საგანია დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანის შუამდგომლობის არსებობის პირობებში მ.ს–ძის სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის კანონიერება, პალატა მიზანშეწონილად მიიჩნევს, განმარტოს, რომ მომჩივანის ახსნა-განმარტებაზე დაყრდნობა ნიშნავს არა სარჩელში მითითებული გარემოებების ავტომატურად დადგენილად მიჩნევას, არამედ იმის შემოწმებას, სააპელაციო საჩივარში გადმოცემული აპელანტის განმარტებებით (მათი დადგენილად მიჩნევით) გაბათილდება თუ არა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ან მისი სადავო ნაწილის დასკვნები, რომლებიც აპელანტის წინააღმდეგ არის მიმართული. ანუ სააპელაციო სასამართლომ აპელანტის მოწინააღმდეგე მხარის გამოუცხადებლობის მოტივით დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანისას მხედველობაში უნდა მიიღოს აპელანტის ახსნა-განმარტება (რომელიც შეიძლება არც იყოს მოსარჩელე), ხოლო საპროცესო კოდექსის 387-ე მუხლის მე-3 ნაწილისა და 230-ე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანის გზით აპელანტის მოთხოვნა დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანის გზით შეიძლება დაკმაყოფილდეს იმ შემთხვევაში, თუ სააპელაციო საჩივარში გადმოცემული აპელანტის განმარტებები მოთხოვნას იურიდიულად ამართლებს (ანუ აპელანტი მიუთითებს მოთხოვნის დაკმაყოფილებისათვის მატერიალური ნორმის შემადგენელ ელემენტებზე). ამ შემთხვევაში მტკიცებულებათა გამოკვლევა-შეფასება არ ხდება, და მოქმედებს პრეზუმფცია, რომლის თანახმად, ივარაუდება, რომ სააპელაციო მოპასუხემ ვერ დაადასტურა საპირისპირო (იხ. სუსგ. №ას-655-626-2016, 17.03.2017წ).

17.4. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 380-ე მუხლის პირველი და მეორე ნაწილების თანახმად, სააპელაციო სასამართლოში საქმის განხილვისას შეიძლება მოყვანილ იქნეს ახალი ფაქტები და წარდგენილ იქნეს ახალი მტკიცებულებები. სააპელაციო სასამართლო არ მიიღებს ახალ ფაქტებსა და მტკიცებულებებს, რომლებიც მხარეს შეეძლო წარედგინა პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის განხილვისას, მაგრამ არასაპატიო მიზეზით არ წარადგინა.

17.5. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 387-ე მუხლის მეორე ნაწილში მოხსენიებული ახსნა-განმარტების გაზიარების მასშტაბის განსასაზღვრად მნიშვნელოვანია სააპელაციო საჩივარში მითითებულ გარემოებათა შეფასება საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 380-ე მუხლის პირველი და მეორე ნაწილების ჭრილში, ვინაიდან სააპელაციო საჩივარში ახალ გარემოებათა მითითების დასაშვებობის შემოწმება სასამართლოს ვალდებულებაა, იმის მიუხედავად, აცხადებს თუ არა აღნიშნულზე პრეტენზიას აპელანტის მოწინააღმდეგე მხარე. ამრიგად, სააპელაციო პრეტენზიაში ასახულ ფაქტებს სააპელაციო პალატა უპირობოდ დამტკიცებულად ვერ მიიჩნევს, თუ ისინი, ამავდროულად, არ შეესაბამებიან საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 380-ე მუხლის მეორე ნაწილის მოთხოვნებს.

17.6. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-3 მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, მხარეები იწყებენ საქმისწარმოებას სასამართლოში, ამ კოდექსში ჩამოყალიბებული წესების შესაბამისად, სარჩელის ან განცხადების შეტანის გზით. ისინი განსაზღვრავენ დავის საგანს და თვითონვე იღებენ გადაწყვეტილებას სარჩელის (განცხადების) შეტანის შესახებ. ამავე კოდექსის მე-4 მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მოთხოვნები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები.

17.7. უპირველეს ყოვლისა, სასამართლო საჭიროდ მიიჩნევს, განმარტოს, რომ მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსის განმსაზღვრელია სარჩელში მითითებული ფაქტები და გარემოებები. სარჩელის ინდივიდუალიზაცია სარჩელის ელემენტების მეშვეობითაა შესაძლებელი (მრავალთა შორის იხ. სუსგ №ას-471-2021, 08.07.2022წ; №ას-409-2022, 08.06.2022წ). საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-3, მე-4, 83-ე და 178-ე მუხლების ანალიზით შესაძლებელია, დავასკვნათ, რომ სარჩელი შედგება სარჩელის საგნისა და სარჩელის საფუძვლისგან. სარჩელის საგანია მოსარჩელის მოთხოვნა მოპასუხისადმი (სსსკ-ის 178.1 მუხლის „ზ“ ქვეპუნქტი), ხოლო სარჩელის საფუძველი – კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომლებზედაც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნას (სსსკ-ის 178.1 მუხლის „ე“ ქვეპუნქტი).

17.8. სასამართლო სარჩელს განსახილველად იღებს სწორედ სარჩელში მითითებული მატერიალურსამართლებრივი მოთხოვნისა (სარჩელის საგანი) და მის დასაფუძნებლად მითითებული ფაქტების (სარჩელის საფუძველი) ფარგლებში. ამავდროულად, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 83-ე მუხლის მეორე ნაწილი მოსარჩელეს არ უკარგავს შესაძლებლობას, საქმის წინასწარი სასამართლო განხილვისათვის მომზადების დამთავრებამდე შეცვალოს სარჩელის საფუძველი ან საგანი, შეავსოს სარჩელში მითითებული გარემოებები და მტკიცებულებები, გაადიდოს ან შეამციროს სასარჩელო მოთხოვნის ოდენობა, რის შესახებაც სასამართლომ უნდა აცნობოს მოპასუხეს. ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, საქმის წინასწარი სასამართლო განხილვისათვის მომზადების შემდეგ სარჩელის საფუძვლის ან საგნის შეცვლა დასაშვებია მხოლოდ მოპასუხის წინასწარი თანხმობით.

17.9. საგულისხმოა, რომ სარჩელის ელემენტების ცვლილების უფლებამოსილებასთან მიმართებით კანონმდებელი აწესებს შემდეგ დათქმას: - მოსარჩელეს უფლება აქვს, საქმის წინასწარი სასამართლო განხილვისათვის მომზადების დამთავრებამდე შეცვალოს სარჩელის საფუძველი ან საგანი. „ან“ კავშირის გამოყენება კი სწორედ იმას გულისხმობს, რომ მოსარჩელეს ეზღუდება სარჩელის ორივე კომპონენტის - საფუძვლისა და საგნის შეცვლა. აღნიშნული განპირობებულია სწორედ იმ გარემოებიდან, რომ სასარჩელო მოთხოვნისა და მისი დამფუძნებელი ფაქტის კომბინირებული ცვლილება გულისხმობს სასამართლოსადმი არსებითად ახალი სარჩელის წარდგენას (იხ. სუსგ. №ას-76-72-2013, 24.06.2013წ), რომელიც, გარდა იმისა, რომ უნდა შეესაბამებოდეს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 178-ე მუხლის მოთხოვნებს, ამავდროულად ექვემდებარება დასაშვებობის წინაპირობების ხელახლა შემოწმებას ამავე კოდექსის 186-ე მუხლით დადგენილი წესით და წერილობით შეპასუხებას (შესაგებელს) საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 201-ე მუხლის შესაბამისად.

17.10. განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელე მ.ს–ძემ ისარგებლა სარჩელის საგნის (სასარჩელო მოთხოვნის) შეცვლის უფლებამოსილებით №5-ე სამეურნეო ოთახთან მიმართებით, კერძოდ 2020 წლის 21 ოქტომბრის განცხადებით (იხ. ტ.1., ს.ფ. 65-68) მან ნაცვლად უკანონო ხელშეშლის აღკვეთისა, მოითხოვა ოთახის უკანონო მფლობელობიდან გამოთხოვა. სარჩელის თანახმად, №5-ე სამეურნეო ოთახის დაუფლების საფუძვლებს მოსარჩელე მ.ს–ძე აღწერდა შემდეგნაირად: „პირველ სართულზე განლაგებული სამეურნეო ფართი №4 დაკავებული აქვს მოპასუხე მ.ნ–ძეს და რ.ც–ძეს, ვინაიდან ამ ოთახს ემიჯნება მათი „ანტრესოლი“ უნდათ, რომ „ანტრესოლ“-თან ჰქონდეთ პირდაპირი წვდომა, უარს მეუნებიან თავისუფალ მდგომარეობაში ჩამაბარონ ჩემი კუთვნილი ფართი, ამიტომ სანაცვლოდ დაკავებული მაქვს №4-ე ოთახის მომიჯნავე სამეურნეო ფართი №5“.

17.12. აღნიშნულის მიუხედავად, 2021 წლის 04 ოქტომბერს წარდგენილ წერილობით პოზიციაში, აგრეთვე 2021 წლის 30 ნოემბრის სასამართლო სხდომის ოქმში, სააპელაციო და საკასაციო საჩივრებში მფლობელობის მოპოვების საფუძველს აპელანტი მ.ს–ძის წარმომადგენელი დ.ც–ძე აღწერს განსხვავებულად: „№5-ე ოთახი, რომელიც იყო ჩვენს 17 წლის მართლზომიერ მფლობელობაში, გადმოგვეცა თავდაპირველ მფლობელ, ბაბუაჩემ დ.ც–ძისგან ჩვენი ქონების შემცირების საკომპენსაციოდ“.

17.13. ამრიგად, პალატა მიიჩნევს, რომ სადავო ნივთზე მფლობელობის წარმოშობის საფუძველი მოსარჩელემ სარჩელში აღწერილისგან არსებითად შეცვალა, რისი უფლებაც, უკვე შეცვლილი სასარჩელო მოთხოვნის გათვალისწინებით, არც მოსამზადებელ ეტაპზე და მით უმეტეს, არც მთავარ სხდომასა და სააპელაციო/საკასაციო საჩივრებში, მას არ გააჩნდა, ამდენად, სააპელაციო პალატამ საპროცესო კოდექსის 83-ე და 380-ე მუხლების დაცვით, სასარჩელო ფაქტებად მართებულად მიიჩნია უშუალოდ სარჩელში (და არა მას შემდგომ წარდგენილ განცხადებასა თუ სააპელაციო საჩივარში) მითითებული გარემოებები, რომლებიც აღწერილია წინამდებარე განჩინების 7.1-7.6. პუნქტებში.

18. რაც შეეხება კასატორის მიერ მითითებულ ფაქტებს, რომ მისი ოჯახი 2002 წლის 20 დეკემბრის გადაწყვეტილებამდეც კი ფლობდა №5-ე ოთახს და მამათილ დ.ც–ძეს გარდაცვალებამდე (2010 წლამდე) აღნიშნული ფლობის წინააღმდეგ პრეტენზია არ გამოუთქვამს, პალატა მიუთითებს, რომ აღნიშნული ფაქტობრივი გარემოებები ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებში საპროცესო კანონით დადგენილი წესებით გაცხადებული არ ყოფილა, ხოლო საკასაციო სასამართლოში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ახალი ფაქტების მითითება დაუშვებელია.

19.1. პალატა აღნიშნავს, რომ სასამართლოს უპირველესი ამოცანაა, დაადგინოს, თუ რას ითხოვს მოსარჩელე მოპასუხისაგან და რის საფუძველზე, ანუ რომელ ფაქტობრივ გარემოებებზე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სასამართლომ მხარის მიერ მითითებული მოთხოვნის ფარგლებში უნდა მოძებნოს ის სამართლებრივი ნორმა (ნორმები), რომელიც იმ შედეგს ითვალისწინებს, რისი მიღწევაც მხარეს სურს. ამასთან, მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად განხილული ნორმა (ან ნორმები) შეიცავს იმ აღწერილობას (ფაქტობრივ შემადგენლობას), რომლის შემოწმებაც სასამართლოს ვალდებულებაა და რომელიც უნდა განხორციელდეს ლოგიკური მეთოდების გამოყენების გზით, ანუ სასამართლომ უნდა დაადგინოს, ნორმაში მოყვანილი აბსტრაქტული აღწერილობა, რამდენად შეესაბამება კონკრეტულ ცხოვრებისეულ სიტუაციას და გამოიტანოს შესაბამისი დასკვნები. ის მხარე, რომელსაც აქვს მოთხოვნა მეორე მხარისადმი, სულ მცირე, უნდა უთითებდეს იმ ფაქტობრივ შემადგენლობაზე, რომელსაც სამართლის ნორმა გვთავაზობს. აქედან გამომდინარე, შეგვიძლია, დავასკვნათ, რომ მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის რომელიმე ფაქტობრივი წანამძღვრის (სამართლებრივი წინაპირობის) არარსებობა გამორიცხავს მხარისათვის სასურველი სამართლებრივი შედეგის დადგომას.

19.2. საქმის განმხილველი სასამართლო შეზღუდულია მხოლოდ მხარის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებებით, რაც შეეხება სამართლის ნორმების გამოყენებას, სასამართლო, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, ადგენს თუ რა სამართლებრივი ურთიერთობა არსებობს მხარეთა შორის და ამ ურთიერთობის მარეგულირებელი სამართლებრივი ნორმების საფუძველზე აკმაყოფილებს ან არ აკმაყოფილებს სარჩელს. მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობის შეფასება შედის სასამართლოს კომპეტენციაში, თუმცა საქმეზე გადაწყვეტილება მიღებული უნდა იქნას შეჯიბრებითობის პრინციპის სრულად რეალიზაციის პირობებში. სადავო ურთიერთობის სამართლებრივი შეფასება სასამართლოს ვალდებულებაა, მიუხედავად იმისა, ედავებიან თუ არა ამ შეფასებას მხარეები. ეს იმას ნიშნავს, რომ სარჩელში, სააპელაციო და საკასაციო საჩივრებში მოცემული სამართლებრივი შეფასებები მბოჭავი არ არის სასამართლოსთვის და მას ყოველთვის შეუძლია, განსხვავებული შეფასება მისცეს სადავო სამართალურთიერთობას.

19.3. იმ პირობებში, როდესაც სარჩელში მოსარჩელე ვერ უთითებდა რაიმე ისეთ ფაქტზე, რომელიც დაასაბუთებდა №5-ე სამეურნეო ოთახზე მისი მფლობელობის მართლზომიერად წარმოშობის გარემოებას, სააპელაციო სასამართლომ, იმ სამართლებრივი შედეგის გათვალისწინებით, რომლის დადგომაც სურდა მოსარჩელეს სადავო ნივთის მოპასუხის მფლობელობიდან გამოთხოვის სახით, მოთხოვნის დამფუძნებელ ნორმად სწორად მოიძია საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 160-ე მუხლი, რომლის თანახმად, თუ კეთილსინდისიერ მფლობელს ჩამოერთმევა მფლობელობა, მას სამი წლის განმავლობაში შეუძლია ახალ მფლობელს ნივთის უკან დაბრუნება მოსთხოვოს. ეს წესი არ გამოიყენება მაშინ, როცა ახალ მფლობელს აქვს მფლობელობის უკეთესი უფლება. მფლობელობის უკან დაბრუნების მოთხოვნა შეიძლება გამოყენებულ იქნეს უკეთესი უფლების მქონე პირის მიმართაც, თუკი მან ნივთი მოიპოვა ძალადობის ან მოტყუების გზით.

19.4. მოსარჩელის მოთხოვნა განხორციელებადი იქნებოდა შემდეგი წინაპირობების არსებობის შემთხვევაში, სახელდობრ: მოსარჩელე უნდა იყოს სადავო ნივთის კეთილსინდისიერი მფლობელი, მას სხვა პირის მხრიდან ჩამორთმეული უნდა ჰქონდეს მფლობელობა სადავო ნივთზე და ახალ მფლობელს არ უნდა ჰქონდეს ნივთის ფლობის უკეთესი უფლება.

19.5. მითითებულ წინაპირობათაგან, მოსარჩელის მიერ მფლობელობის დაკარგვის და მისი მოპასუხის მიერ მოპოვების, აგრეთვე მოსარჩელის მფლობელობის პერიოდში ფლობის კეთილსინდისიერების მტკიცების ტვირთი ეკისრება მოსარჩელეს. თუ ყოფილი მფლობელის ვინდიკაციური სარჩელი ეფუძნება იმ გარემოებას, რომ მოპასუხეს არ გააჩნია ნივთზე მფლობელობის უკეთესი უფლება, ამ გარემოების მიმართ მოსარჩელეს აწევს მხოლოდ მითითების ვალდებულება (იხ. სუსგ. №ას-690-661-2016, 01.09.2016წ; №ას-1643-2019, 10.01.2020წ; №ას-1570-2018, 22.11.2018წ; №ას-1452-2020, 18.02.2021წ). მოსარჩელის მხრიდან აღნიშნული სტანდარტით მტკიცებისა და მითითების ტვირთის დაძლევა განაპირობებს ფლობის უკეთესი უფლების დამტკიცების ტვირთის მოპასუხეზე გადასვლას. იმ შემთხვევაში, თუ მფლობელობის აღდგენის მოთხოვნა გამომდინარეობს მოპასუხის მიერ ძალადობრივი ან მოტყუებითი გზით ნივთის ხელში ჩაგდებიდან, ამ გარემოების მტკიცების ტვირთი, ზემოაღნიშნულ წინაპირობასთან ერთად, მოსარჩელის ვალდებულებად გვევლინება.

19.6. სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოს უარი დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანაზე ეფუძნება იმ გარემოებას, რომ აპელანტს (მოსარჩელეს) არ მიუთითებია მისი მფლობელობის კეთილსინდისიერების დასასაბუთებელ გარემოებეზე.

19.7. უწინარესად, პალატა მიზანშეწონილად მიიჩნევს, მოიხმოს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 159-ე მუხლი, რომელიც განმარტავს მფლობელის კეთილსინდისიერების ცნების სამოქალაქო კოდექსისეულ შინაარსს - „კეთილსინდისიერია მფლობელი, რომელიც ნივთს მართლზომიერად ფლობს, ან რომელიც უფლებამოსილ პირად შეიძლება იქნეს მიჩნეული საქმიან ურთიერთობებში საჭირო გულმოდგინე შემოწმების საფუძველზე“.

19.8. საგულისხმოა, რომ მართლზომიერი მფლობელობა ობიექტური კრიტერიუმია და გულისხმობს ნივთზე იმგვარ ბატონობას, რომელსაც ვარგისი სამართლებრივი საფუძველი გააჩნია, ე.ი. წარმოებულია მესაკუთრის მფლობელობიდან. მართლზომიერი მფლობელობის ხელშეუვალობას იცავს სამოქალაქო კოდექსის 162-ე მუხლი (დაუშვებელია მართლზომიერ მფლობელს მოეთხოვოს ნივთის უკან დაბრუნება. მართლზომიერი მფლობელობის განმავლობაში მის კუთვნილებად ითვლება ნივთისა და უფლების ნაყოფი. ეს წესი ეხება ასევე პირდაპირი მფლობელის ურთიერთობას არაპირდაპირ მფლობელთან), ამდენად, მართლზომიერი მფლობელობისას ფლობის ფაქტისადმი თავად მფლობელის სუბიექტური დამოკიდებულება (ე.ი. კეთილსინდისიერება) რელევანტური არ არის.

19.9. კეთილსინდისიერებისა თუ არაკეთილსინდისიერების ფაქტორი კი გვევლინება სუბიექტურ კრიტერიუმებად, რაც განისაზღვრება პირის დამოკიდებულებით ნივთის ფლობის სამართლებრივი საფუძვლების მიმართ (იხ. სუსგ. №ას-948-910-2014, 14.07.2015წ). ამ კრიტერიუმთა კვლევა სწორედ მაშინ არის სამართლებრივად მნიშვნელოვანი, როდესაც მფლობელობა მოკლებულია ვარგის სამართლებრივ საფუძველს, ესე იგი, არ არის წარმოებული მესაკუთრის მფლობელობიდან და შესაბამისად, არამართლზომიერია (ზოიძე ბ., ქართული სანივთო სამართალი, გამომცემლობა „მეცნიერება“, თბილისი, 2002, გვ. 72).

19.10. სამოქალაქო კოდექსის 160-ე მუხლის მოქმედების არეალიც სწორედ იმ მფლობელით შემოიფარგლება, რომელსაც, მართალია, ზურგს არ უმაგრებს სამართლებრივი საფუძველი, მაგრამ ფლობის საფუძვლების ხარვეზიანობის მიმართ იგი (მფლობელი) კეთილსინდისიერია (იხ. სუსგ. №ას-524-493-2012, 04.10.2012წ).

19.11. სააპელაციო სასამართლომ მართებულად განმარტა, რომ იმ პირობებში, როდესაც მოსარჩელე №5 სამეურნეო ოთახის მფლობელობას უკავშირებს მოპასუხეების მხრიდან მისი კუთვნილი №4 ოთახის უნებართვო დაკავებისა და ფლობის ფაქტს, შეუძლებელია, მოსარჩელე მიიჩნეოდეს №5 ოთახის კეთილსინდისიერ მფლობელად, რამეთუ მისთვის იმთავითვე ცნობილია ფლობის უფლებამოსილების სამართლებრივი ხარვეზიანობა, ვინაიდან მას, №5 ოთახი, ფაქტობრივად, დაკავებული ჰქონდა მოპასუხეთა უკანონო ქმედების საპასუხო უკანონო ქმედებად, უფლების დაცვის ამგვარ ლოგიკას კი სამოქალაქო სამართალი არ იცნობს.

19.12. კასატორის პრეტენზიის საპასუხოდ, რომ სადავო ქონების თანამესაკუთრე ა.ც–ძემ წერილობით დაადასტურა მ.ს–ძის ფლობის მართლზომიერება და კეთილსინდისიერება, საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ როგორც მართლზომიერება, ისე კეთილსინდისიერება არის არა ფაქტი, არამედ სამართლებრივი კატეგორია და სასამართლოს შეფასების საგანი. მის დასადასტურებლად კასატორს მართებდა იმგვარ ფაქტებზე მითითება, რომელიც სასამართლოს შესაძლებლობას მისცემდა, თავად მისულიყო იმ სამართლებრივ დასკვნამდე, რომ მ.ს–ძის მიერ №5 სამეურნეო ოთახის ფლობა ატარებდა მართლზომიერ ან კეთილსინდისიერ ხასიათს. ამგვარ მტკიცებად კი ვერ გამოდგება სხვა თანამესაკუთრის წერილი, რომელიც მტკიცების საგანში შემავალ ფაქტებზე მითითებას არ შეიცავს.

19.13. ვინაიდან გამოირიცხა მოსარჩელის კეთილსინდისიერ მფლობელად მიჩნევის შესაძლებლობა, სააპელაციო სასამართლომ მართებულად მიიჩნია, რომ აღარ არსებობდა სამოქალაქო კოდექსის 160-ე მუხლის დანარჩენ წინაპირობათა კვლევის საჭიროება, ვინაიდან მფლობელობის აღდგენის უფლებამოსილებას კანონმდებელი მხოლოდ და მხოლოდ კეთილსინდისიერ მფლობელს ანიჭებს.

19.14. საკასაციო პალატა იზიარებს კასატორის შეხედულებას, რომ მფლობელობის კეთილსინდისიერების გამორკვევის გზა არა თვითნებობა, არამედ სასამართლო დავაა. ამავდროულად, თვითნებობა, დადასტურების შემთხვევაში, სისხლისსამართლებრივად დასჯადი ქმედებაა და მას გამართლება ვერც სამოქალაქოსამართლებრივი მნიშვნელობით ექნება, თუმცა სამოქალაქო კოდექსის 160-ე მუხლი თვითნებობის ფაქტით დაზარალებულის მფლობელობის აღდგენას იმპერატიულად უკავშირებს ყოფილი მფლობელის კეთილსინდისიერებას და ნორმის სხვაგვარი ინტერპრეტაცია გაუმართლებელია.

19.15. რაც შეეხება საკასაციო პრეტენზიის იმ ნაწილს, რომ 2020 წლის 27 მარტამდე უძრავი ნივთის (ს/კ .....) ამონაწერში წილობრივი მონაცემები განსაზღვრული იყო შემდეგნაირად: მ.ს–ძე - 4/8, ა. ც–ძე - 2/8, რ.ც–ძე - 1/8, მ.ნ–ძე - 1/8 და მოპასუხეებს საჯარო რეესტრის ამონაწერშიც კი არ ჰქონდათ მითითებული, რომ №5 ოთახი მათი ინდივიდუალური საკუთრება იყო, პალატა მიუთითებს, რომ ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებმა სარჩელი განიხილეს და გადაწყვეტეს დავის მიმდინარეობისას ქონების სამართლებრივი მდგომარეობის გათვალისწინებით, რომელიც ვლინდება 2020 წლის 20 მარტის ამონაწერით საჯარო რეესტრიდან (სარეგისტრაციო განაცხადი №882020217390) კერძოდ, იმ მოცემულობით, რომ ქ. ბათუმში, ........... ქ. №55, ს/კ ...... უძრავ ქონებაში მ.ს–ძის 4/8 წილი მოიცავს II სართულზე მდებარე №2, №3, №4 ოთახებს; I სართულზე მდებარე - 14.76 კვ.მ. სამეურნეო ფართს, ოთახი №4-სა და სარდაფის ნაწილის 11.9 კვ.მ.-ს (იხ. ტ.1. ს.ფ. 17-18). მანამდე არსებული სარეგისტრაციო მონაცემები, რომელიც შეცვლილია (დაზუსტებულია) სამართლებრივ ძალაში მყოფი ამონაწერით, წინამდებარე დავის გადასაწყვეტად არარელევანტურია, ვინაიდან სამოქალაქო კოდექსის 312-ე მუხლით დადგენილი სისწორისა და უტყუარობის პრეზუმფციით დაცულია საჯარო რეესტრის ძალაში მყოფი მონაცემები. ამრიგად, საკასაციო პრეტენზია უსაფუძვლოა ამ ნაწილშიც.

20. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება), ხოლო სამართლებრივი შეფასებები, რომლებიც საფუძვლად დაედო გასაჩივრებული განჩინების გამოტანას, არსებითად სწორია. ამრიგად, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება კანონიერია, ხოლო საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობები არ არსებობს, რაც მისი არსებითად განსახილველად დაუშვებლად ცნობის სამართლებრივი საფუძველია.

21. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. ამრიგად, მ.ს–ძეს უნდა დაუბრუნდეს 2022 წლის 06 ოქტომბერს დ.ც–ძის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 150 ლარის 70%, რაც შეადგენს 105 ლარს.

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე, 284-ე, 285-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. მ.ს–ძის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად.

2. მ.ს–ძეს (პ/ნ .....) დაუბრუნდეს დ.ც–ძის (პ/ნ .....) მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის _ 150 ლარის (გადახდის თარიღი: 06/10/2022, საგადახდო დავალება: 14701264822, გადამხდელის ბანკი: ს.ს. „საქართველოს ბანკი“) 70% – 105 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი: TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი: 300773150.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

მოსამართლეები : ლაშა ქოჩიაშვილი

ამირან ძაბუნიძე

თეა ძიმისტარაშვილი