საქმე №ას-1219-2022 9 დეკემბერი, 2022 წელი,

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ეკატერინე გასიტაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ზურაბ ძლიერიშვილი,

ნინო ბაქაქური

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი – სსიპ გიორგი ელიავას სახელობის ბაქტერიოფაგიის და ვირუსოლოგიის სამეცნიერო კვლევითი ინსტიტუტი, ნ.გ–ი (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – თ.ს–ძე (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 15 ივნისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – ზიანის ანაზღაურება

საკითხი, რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 12 იანვრის გადაწყვეტილებით თ.ს–ძის (შემდეგში: მოსარჩელე) სარჩელი სსიპ გ. ელიავას სახელობის ბაქტერიოფაგიის და ვირუსოლოგიის სამეცნიერო კვლევითი ინსტიტუტისა (შემდეგში: პირველი მოპასუხე, პირველი აპელანტი, პირველი კასატორი ან ინსტიტუტი) და ნ.გ–ის (შემდეგში: მეორე მოპასუხე, მეორე აპელანტი ან მეორე კასატორი) წინააღმდეგ, ზიანის ანაზღაურების თაობაზე, დაკმაყოფილდა; მოპასუხეებს მოსარჩელის სასარგებლოდ სოლიდარულად 20 500 ლარის გადახდა დაეკისრათ. საქმეში მესამე პირად დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნის გარეშე ჩართულ იქნა სს „პ.დ–ა“ (შემდეგში: მესამე პირი ან სადაზღვევო კომპანია).

2. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 15 ივნისის განჩინებით მოპასუხეთა სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და უცვლელად დარჩა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.

3. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია საქმის გადაწყვეტისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი და სამართლებრივი გარემოებები:

3.1. ქ. თბილისში, სამტრედიისა და მტკვრის მარცხენა სანაპიროს ქუჩების კვეთაზე, 2020 წლის 17 დეკემბერს, მომხდარ ავტოსაგზაო შემთხვევაში საქართველოს ადმინისტრაციულსამართალდარღვევათა კოდექსის 125-ე მუხლის მე-6, მე-7, მე-8 ნაწილების მიხედვით, დამრღვევად მიჩნეული იქნა მეორე მოპასუხე, რომელიც მართავდა პირველი მოპასუხის სახელზე რეგისტრირებულ ავტომანქანას HYUNDAI TERRAGAN, სახელმწიფო ნომრით .....;

3.2. მეორე მოპასუხეს, საქართველოს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის 125-ე მუხლის შესაბამისად, ჯარიმის - 250 ლარის გადახდა დაეკისრა;

3.3. ავტოსაგზაო შემთხვევის შედეგად დაზიანდა ავტომანქანა FORD FUSION, სახელმწიფო ნომრით N....., რომელსაც მოსარჩელე მართავდა;

3.4. სადაზღვევო კომპანიამ, ავტოავარიის შემდეგ, ავტომობილები ევაკუატორით სპეციალურად დაცულ ავტოსადგომზე გადაიყვანა;

3.5. ავტოსაგზაო შემთხვევაში მონაწილე, პირველი მოპასუხის კუთვნილი, ავტომობილი სადაზღვევო კომპანიაში იყო დაზღვეული, ამ უკანასკნელსა და ინსტიტუტს შორის გაფორმებული დაზღვევის ხელშეკრულების საფუძველზე. სადაზღვევო კომპანიამ ავტომობილის დაზღვევის პოლისი (სერთიფიკატი) AUT 0000-15062 გასცა, რომლითაც დზღვეულია ავტომანქანა HYUNDAI TERRAGAN-ის მოდელის ავტომანქანა, სახელმწიფო ნომრით ..... პოლისის მიხედვით დაფარულ რისკებში, სხვა საფუძვლებთან ერთად, მოიაზრებოდა ავტოსაგზაო შემთხვევა;

3.6. მოპასუხეებმა, როგორც წარდგენილ შესაგებელში, ასევე სააპელაციო საჩივარში სადავოდ გახადეს მოსარჩელის ბრალეულობის საკითხი და მიუთითეს, რომ სასამართლო არასწორად დაეყრდნო მხოლოდ ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის ოქმს და მოპასუხეთა განმარტებები არ გამოიკვლია;

3.7. ზემოაღნიშნული არგუმენტები სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა, ვინაიდან, იმ პირობებში, როდესაც საქართველოს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის 125-ე მუხლის მე-6, მე-7, მე-8 ნაწილების შესაბამისად, სამართალდამრღვევად მიჩნეული იქნა მეორე მოპასუხე და მასვე დაეკისრა ჯარიმის გადახდა, მხოლოდ მითითება იმის შესახებ, რომ მოსარჩელემ ასევე დაარღვია საგზაო მოძრაობის უსაფრთხოების წესები, უსაფუძვლოა და დაუსაბუთებელი;

3.8. მოსარჩელის მხრიდან რაიმე დარღვევის შესახებ ადმინისტრაციული სამართალწარმოების შესახებ დოკუმენტებში მითითებული არ არის, შესაბამისად, მოპასუხეთა შესაგებელში მოყვანილი არგუმენტები, რომ ავტოსაგზაო შემთხვევა მოსარჩელის მიერ „საგზაო მოძრაობის შესახებ“ საქართველოს კანონის მოთხოვნების დარღვევამ გამოიწვია, ვინაიდან მხარე მანევრის დაწყებამდე არ დარწმუნდა მის უსაფრთხოებაში, დაუსაბუთებელია. აღნიშნულის საწინააღმდეგოდ დგინდება, რომ 2020 წლის 17 დეკემბერს 20:20 საათზე ქ. თბილისში მდინარე მტკვრის მარცხენა სანაპიროზე .... ქუჩის მხრიდან ........ სახელობის ხიდის მიმართულებით მეორე მოპასუხე გადაადგილდებოდა ავტომობილით HYUNDAI TERRAGAN სახელმწიფო ნომრით ...., შემდგომ როდესაც მიუახლოვდა ..... ქუჩის კვეთას, გზაჯვარედინზე შესვლის მომენტში არ გაითვალისწინა ადგილობრივი პირობები, ასევე არ გამოიჩინა განსაკუთრებული სიფრთხილე, სვლა გააგრძელა შუქნიშნის წითელ სიგნალზე, რასაც მოჰყვა საგზაო სატრანსპორტო შემთხვევა, ...... ქუჩის მხრიდან სანაპიროს მიმართულებით შუქნიშნის მწვანე სიგნალზე მოძრავ FORD FUSION-ის მარკის ავტომობილთან სახელმწიფო ნომრით N ..... რაც შეეხება მოსარჩელეს, მარცხენა სანაპიროს კვეთასთან მიახლოებისას თანმხვედრად მოძრავ სხვა სატრანსპორტო საშუალებებთან ერთად გაჩერდა შუქნიშნის წითელ სიგნალზე, მოგვიანებით როდესაც შუქნიშანზე ჩაირთო ნებადამრთველი მწვანე სიგნალი, გაჩერებულ სატრანსპორტო ნაკადთან ერთად დაიწყო მოძრაობა და როდესაც შევიდა მარცხენა სანაპიროზე, გზაჯვარედინზე წითელ სიგნალზე შემოვიდა ავტომობილი HYUNDAI TERRAGAN სახელმწიფო სანომრე ნიშნით ...... და შეეჯახა მისი მართვის ქვეშ მყოფ სატრანსპორტო საშუალებას;

3.9. ამასთან დადგენილია, რომ საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტის დირექტორის 2021 წლის 13 იანვრის დადგენილებით, მეორე მოპასუხეს უარი ეთქვა საჩივრის დაკმაყოფილებაზე და უცვლელად დარჩა 2020 წლის 17 დეკემბერს მეორე მოპასუხის მიმართ შედგენილი № ერ 413176 საჯარიმო ქვითარი;

3.10. სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს (შემდეგში: ექსპერტიზის ბიურო) 2021 წლის 12 აპრილის N5002180321 დასკვნის თანახმად, ავტომობილის ვიზუალური დათვალიერების შედეგად აღმოჩნდა, რომ ავტომობილის მარცხენა გვერდს აღენიშნება ავარიული ხასიათის, მექანიკური სახის დაზიანებები რთული დეფორმაციების სახით, რის შედეგადაც ავტომობილს დაზიანებული და დეფორმირებული აქვს წინა საქარე მინა, წინა მარცხენა ფრთა, წინა მარცხენა კარი მაკომპლექტებელი დეტალებით, უკანა მარცხენა კარი მაკომპლექტებელი დეტალებით, მარცხენა უკანა ხედვის სარკე მაკომპლექტებელი დეტალებით, მარცხენა, შუა ვერტიკალური დგარი, მარცხენა ქვედა ლავგარდანი, მარცხენა უკანა ფრთა, მარცხენა ზედა დგარის წინა ნაწილი, უსაფრთხოების ბალიშები, ინტერიერის მაკომპლექტებელი რიგი დეტალები, და ა. შ. ავტომობილის ძარის მარცხენა გვერდზე ქარხანა დამამზადებლის მიერ კონსტრუქციულად გათვალისწინებული ღიობის ზომები არათანაბარია/არეულია, რაც ტექნიკური თვალსაზრისით გამოწვეულია საგზაო-სატრანსპორტო შემთხვევის შედეგად. აღნიშნულმა დაზიანებამ გამოიწვია ქარხანა დამამზადებლის მიერ ძარის მარცხენა გვერდის გეომეტრიული ზომების დარღვევა, რისი გათვალისწინებითაც ავტომობილის აღდგენა შემდგომი ექსპლუატაციის მიზნით ტექნიკური თვალსაზრისით მიზანშეწონილი არ არის. შესაბამისად, ექპერტიზის დასკვნის თანახმად, ექსპერტიზაზე გამოსაკვლევად წარდგენილი 2014 წელს დამზადებული მსუბუქი ავტომობილი FORD FUSION, სახელმწიფო ნომრით N ..... წარმოდგენილი სახით ტექნიკურად გაუმართავ მდგომარეობაშია და მისი აღდგენა შემდგომი ექსპლუატაციის მიზნით ტექნიკური თვალსაზრისით მიზანშეწონილი არ არის;

3.11. ექსპერტიზის ბიუროს 2021 წლის 20 აპრილის N5002485821 დასკვნის თანახმად, ექსპერტიზაზე გამოსაკვლევად წარდგენილი 2014 წელს დამზადებული მსუბუქი ავტომობილის FORD FUSION, სახელმწიფო ნომრით N ...... საბაზრო ღირებულება დაზიანებამდე (17/12/2020) საორიენტაციოდ 26 000 ლარს შეადგენდა;

3.12. დასკვნის კვლევით ნაწილში აღნიშნულია: ავტომობილის ვიზუალური დათვალიერების შედეგად დადგინდა, რომ ძარასა და ძარის გადაკრულობაზე აღენიშნება ექსპლუატაციისთვის დამახასიათებელი განაკაწრები. ასევე წარსულში ჩატარებული აღდგენითი სამუშაოების კვალი. დამკვეთის მიერ სიტყვიერად მიწოდებული ინფორმაციით ავტომობილის ძალური აგრეგატები და სავალი ნაწილი დაკომპლექტებულია და ტექნიკურად გამართულ მდგომარეობაშია;

3.13. ზემოაღნიშნულ დასკვნასთან მიმართებით სასამართლო სხდომაზე პირველი ინსტანციის სასამართლოში დაიკითხა ექსპერტი ირაკლი კვერნაძე, რომელმაც მიუთითა, რომ აღნიშნული დასკვნის შედგენის დროს იხელმძღვანელა საქართველოს საავტომობილო ბაზარზე არსებული, გამოსაკვლევი ავტომობილის მსგავსი მოდელის და მახასიათებლების მქონე ავტომობილების ღირებულებით, ასევე სოციალურ ქსელში გასაყიდად გამოყვანილი ავტომობილების ფასები შეადარა გამოსაკვლევი მოდელის ფასს და დაიანგარიშა გამოსაკვლევი ავტომობილის საბაზრო ღირებულება. თუმცა ექსპერტიზის ჩატარების დროს ავტომანქანაზე არსებულმა, ექსპერტიზის დასკვნაში დაფიქსირებულმა დაზიანებებმა ავტომანქანის ღირებულება შეამცირა ანალოგიური ავტომანქანების ღირებულებებთან შედარებით;

3.14. ექსპერტიზის ბიუროს 2021 წლის 20 აპრილის N5002485721 დასკვნის თანახმად, ექსპერტიზაზე გამოსაკვლევად წარდგენილი 2014 წელს დამზადებული სედანის ტიპის ავტომობილი FORD FUSION, სახელმწიფო ნომრით N ..... ნარჩენი ღირებულება საორიენტაციოდ 5 500 ლარია;

3.15. დასკვნის კვლევით ნაწილში აღნიშნულია, რომ: ექსპერტიზაზე გამოსაკვლევად წარდგენილი 2014 წელს დამზადებული მსუბუქი ავტომობილის FORD FUSION, სახელმწიფო ნომრით N ..... ვიზუალური დათვალიერებით დადგინდა, რომ მისი ძარის გადაკრულობის მარცხენა ნაწილზე აღინიშნება ავარიული ხასიათის მექანიკური სახის დაზიანებები, რთული და საშუალო დეფორმაციების სახით. დაზიანებულია: წინა საქარე მინა, წინა მარცხენა ფრთა, წინა მარცხენა კარი მაკომპლექტებელი დეტალებით, უკანა მარცხენა კარი მაკომპლექტებელი დეტალებით, მარცხენა უკანა ხედვის სარკე მაკომპლექტებელი დეტალებით, მარცხენა, შუა ვერტიკალური დგარი, მარცხენა ქვედა ლავგარდანი, მარცხენა უკანა ფრთა, მარცხენა ზედა დგარის წინა ნაწილი, უსაფრთხოების ბალიშები, ინტერიერის მაკომპლექტებელი რიგი დეტალები, და ა. შ. ავტომობილის ძარის მარცხენა გვერდზე ქარხანა დამამზადებლის მიერ კონსტრუქციულად გათვალისწინებული ღიობის ზომები არათანაბარია/არეულია;

3.16. მოპასუხის მიერ წარმოდგენილი, 2021 წლის 4 აგვისტოს, შპს „გ–ის“ ხარჯთაღრიცხვის ბარათის თანახმად, 2014 წელს გამოშვებული FORD FUSION, სახელმწიფო ნომრით N .... შესაკეთებლად საჭიროა შემდეგი ნაწილები: წინა საქარე მინა 1 ცალი - 360 ლარი, წინა მარცხენა ფრთა 1 ცალი - 350 ლარი, წინა მარცხენა კარი 1 ცალი - 850 ლარი, უკანა მარცხენა კარი 1 ცალი - 850 ლარი, მარცხენა სარკე 1 ცალი - 340 ლარი, მარცხენა „სტოიკა“ (მთლიანი) 1 ცალი – 380 ლარი, მარცხენა უკანა ფრთა 1 ცალი - 420 ლარი, მარცხენა ზედა „სტოიკის“ წინა მარცხენა ნაწილი 1 ცალი – 250 ლარი, აირბაგები 1 ცალი - 150 ლარი, სალონის ნაწილები 1 ცალი -120 ლარი, უსაფრთხოების ღვედი 1 ცალი - 130 ლარი, სულ ჯამში 4 200 ლარი; ხოლო შესასრულებელი სამუშაოები შემდეგია: დაშლა-აწყობა - 1000 ლარი, სათუნუქე სამუშაო - 5000 ლარი, სამღებრო სამუშაო - 1500 ლარი, პოლირება - 250 ლარი, წინა საქარე მინის შეცვლა - 80 ლარი, აირბაგების დაპროგრამება - 120 ლარი, სულ 7 950 ლარი. სრული ჯამი დღგ-ს გარეშე შეადგენს - 12 150 ლარს;

3.17. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ განსახილველ შემთხვევაში წარმოდგენილია რამდენიმე ექსპერტიზის დასკვნა, რომელთა შინაარს სადავოდ ხდიან, არ იზიარებენ მოპასუხეები, თუმცა რაიმე საწინააღმდეგო და საპირწონე მტკიცებულებები (იგივე ექსპერტიზის დასკვნები) მოპასუხეებს არ წარუდგენიათ სასამართლოსათვის. აპელანტები შემოიფარგლენ მხოლოდ ზეპირსიტყვიერი შეფასებით საქმის მასალებში მოსარჩელის მიერ წარდგენილ ექსპერტიზის დასკვნებთან მიმართებით;

3.18. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში: სსსკ) 162-ე მუხლის ნორმატიული გაგებით, ექსპერტიზის დასკვნით შესაძლებელია საქმისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტის დადგენა, ხოლო ამგვარი მტკიცებულების გარეშე, ზოგიერთ შემთხვევაში, საქმეზე გადაწყვეტილების გამოტანა შეუძლებელია. ექსპერტიზის საჭიროება საქმეზე დასადგენი გარემოებების თავისებურებიდან გამომდინარეობს. ექსპერტიზის დასკვნა, როგორც სპეციალური ცოდნით აღჭურვილი პირის კვლევის წერილობითი შედეგი, პასუხს სცემს სამოქალაქო საქმესთან დაკავშირებით მხარეთა ანდა სასამართლოს მიერ დასმულ კითხვებს (იხ. ილონა გაგუა, „მტკიცებულებები და მტკიცების პროცესი კერძო ხასიათის სამართლებრივ დავებზე“, 2020 წელი, გვ: 97-99,102, 106-107, 112-113. რედაქტორები: ზურაბ ძლიერიშვილი, ნუნუ კვანტალიანი) - იხ. სუსგ Nას-45-2021, 22.04.2021წ;

3.19. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოცემული კატეგორიის დავის სამართლიანი და ობიექტური გადაწყვეტის მიზნებისათვის გამოყენებულ უნდა იქნეს მტკიცების ტვირთის განაწილების სამოქალაქო საპროცესო კოდექსში მოქმედი სტანდარტი, რომლის მიხედვითაც, მოსარჩელემ უნდა დაადასტუროს გარემოებები, რომლებზედაც იგი ამყარებს სასარჩელო მოთხოვნას, ხოლო მოპასუხემ კი ის გარემოებები, რომლებსაც შესაგებელი ეფუძნება. განსახილველ შემთხვევაში, მოპასუხეები, ერთი მხრივ, მიუთითებენ, რომ ავტომობილის საწყისი სარეალიზაციო ფასი დაახლოებით 20 000 ლარს შეადგენს, ამასთან მათი განმარტებით, მოსარჩელის კუთვნილი ავტომობილი საქართველოში ჩამოვიდა დაზიანებულ მდგომარეობაში, მეორე მხრივ, აპელანტები ასევე უთითებენ, რომ დაუდგენელია, თუ რა მდგომარეობაში იყო ავტომანქანა ავტოსაგზაო შემთხვევამდე. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ დასახელებული გარემოებები, სწორედ მოპასუხეთა მტკიცების საგანს წარმოადგენდა, თუმცა აღნიშნულთან დაკავშირებით რაიმე მტკიცებულება მოპასუხეთა მიერ სასამართლოსთვის წარმოდგენილი არ ყოფილა. აპელანტები სადავოდ ხდიან ავტომანქანის ნარჩენი ღირებულების ოდენობას, ასევე - დადგენილ გარემოებას იმის შესახებ, რომ ავტომანქანის აღდგენა შეუძლებელია. სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, იმ პირობებში, როდესაც საქმის მასალებში წარმოდგენილი ექსპერტიზის დასკვნებით ცალსახად დადასტურებულია, რომ ავტომობილის აღდგენა შემდგომი ექსპლუატაციის მიზნით ტექნიკური თვალსაზრისით მიზანშეწონილი არ არის (იხ. 2021 წლის 12 აპრილის N5002180321 დასკვნა), ასევე დადგენილია, რომ ავტომობილის საბაზრო ღირებულება დაზიანებამდე საორიენტაციოდ 26 000 ლარს შეადგენდა (იხ. 2021 წლის 20 აპრილის N5002485821 დასკვნა), აპელანტების მხრიდან მარტოოდენ ზეპირი მითითება ვერ გახდება სხვაგვარი დასკვნის გაკეთების საფუძველი. ამ კუთხით, ექსპერტიზის დასკვნასთან მიმართებით აპელანტების მიერ წამოყენებული პრეტენზიები, კერძოდ, მითითება იმის შესახებ, რომ ექსპერტს ნარჩენი ღირებულების დადგენისას უნდა ეხელმძღვანელა არა ე.წ. „დაშლილების“ ჩამბარებელი პუნქტის ფასების მიხედვით, არამედ სასაქონლო ექსპერტიზის ფარგლებში უნდა დაედგინა ავტომანქანის ნარჩენი ღირებულება, რაც, აპელანტთა მტკიცებით 3500 აშშ დოლარია, სააპელაციო სასამართლომ, როგორც დაუსაბუთებელი პოზიცია, არ გაიზიარა. სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა თავად ექსპერტის განმარტებაზე, რომელმაც პირველი ინსტანციის სასამართლოში მიუთითა, რომ ავტოავარიის შედეგად დაზიანებული ავტომანქანის შეკეთება ტექნიკური თვალსაზრისით მიზანშეწონილი არ არის; ეს გულისხმობს, რომ, მართალია, ავტომანქანის აღდგენა შეიძლება კუსტარული წესით, თან ისე რომ გარეგნულად არაფერი შეეტყოს და სრულად აღდგეს, მაგრამ ამ სახით ვერ იქნება ადამიანის სიცოცხლისა და ჯანმრთელობისთვის უსაფრთხო. განსახილველ შემთხვევაში ავტომობილს ავტოავარიის შედეგად დაუზიანდა მარცხენა ვერტიკალური დგარი, რომელიც არ არის ცვლადი დეტალი და მისი შეძენა ვერც ქარხანა დამამზადებელთან და ვერც ავტომაღაზიებში ვერ მოხდება. დაზიანებული ავტომანქანა ვიზუალურად შეიძლება აღდგეს და უნაკლოდაც, მაგრამ ტექნიკურად, უსაფრთხოების თვალსაზრისით, ვერ მოხდება მისი აღდგენა. დაზიანებული დგარის შეცვლა შეიძლება მხოლოდ მოჭრით, მაგრამ ეს დაუშვებელია ტექნიკური თვალსაზრისით, რადგან ძალიან დიდია ნაწილის დეფორმაცია და შეწეულია შიგნით, ნაცვლად იმისა, რომ გარეთ იყოს გამოწეული. ზოგადად, როდესაც დაზიანება იმდენად სუსტია, რომ მხოლოდ პირველი ფენა არის დაზიანებული, გამოსწორება მარტივია, მაგრამ თუ მეორე და მესამე ფენაა დაზიანებული, მისი აღდგენა შეუძლებელია. განსახილველ შემთხვევაში სამივე ფენა დაზიანებულია, დაზიანების მესამე ხარისხი სახეზეა და ისეა დგარი დაჭეჭყილი, რომ მასზე არსებული ვინ კოდი არ იკითხება. ავტომობილის სხვაზე გადასაფორმებლად კი ვინკოდია საჭირო („...ექსპერტის განმარტებით, განსახილველ შემთხვევაში დგარი ისეა დეფორმირებული, რომ მისი აღდგენა შეუძლებელია. ექსპერტიზის დასკვნით ნაწილში დაზიანების ხარისხი არ აისახება. არსებული ფოტოები და კვლევითი ნაწილი ერთობლიობაში უნდა იყოს აღქმული. დასკვნით ნაწილში მიეთითება დაზიანებული ნაწილის დასახელება, შემდეგ შესაბამისი სურათის მოძიება ხდება და ერთობლიობაში დგება დასკვნა. ავტომანქანის შეფასების დროს მისი დაშლა არ მომხდარა, რადგან არ ყოფილა სასაქონლო ექსპერტიზის ჩასატარებლად მოთხოვნა. განსახილველ შემთხვევაში კი მანქანის დაშლის საჭიროება არ იყო“ იხ. ექსპერტის ბ. ჩ–ის განმარტება). რაც შეეხება, მოპასუხეთა მიერ წარმოდგენილ შპს „გ–ის“ ხარჯთაღრიცხვის 2021 წლის 4 აგვისტოს ბარათს, რომლის თანახმად, ავტომანქანის შესაკეთებლად საჭირო ნაწილებისა და შესასრულებელი სამუშაოების ჯამი 12 150 ლარს შეადგენს, სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, დასახელებული დოკუმენტი, მისი შინაარსის გათვალისწინებით, ვერ მიიჩნევა მოპასუხეთა მიერ სადავოდ გამხდარი გარემოებების დადასტურებისათვის საკმარის მტკიცებულებად, რადგან მასში ასახული არის მხოლოდ კონკრეტული ავტონაწილებისა და შესაბამისი სამუშაოების ღირებულება და არ არის შეფასებული ის ძირითადი სადავო გარემოება, ექვემდებარება თუ არა დაზიანებული ავტომანქანა აღდგენას. შპს „გ–ის“ მიერ შედგენილი დოკუმენტი ასევე არ შეიცავს მსჯელობას და შეფასებას მოპასუხეთა მიერ სადავოდ ქცეულ სხვა ფაქტობრივ გარემოებებთან (მაგ: ავტომანქანის საბაზრო ღირებულება რას შეადგენდა დაზიანებამდე; ასევე დაზიანების შემდეგ ავტომანქანის ნარჩენი ღირებულება და ა.შ.) დაკავშირებით, რომელთა შეფასება, ცხადია, ვერ დაეყრდნობა ზეპირ განმარტებებს, ხოლო ასეთი ზეპირი განმარტებები ვერ გააქარწყლებს ექსპერტიზის დასკვნების შინაარსს;

3.20. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში: სსკ) 999-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, მგზავრების გადაყვანისა და ტვირთების გადაზიდვისთვის გათვალისწინებული სატრანსპორტო საშუალების მფლობელი, თუ მისი სატრანსპორტო საშუალების ექსპლუატაციას მოჰყვა ადამიანის სიკვდილი, დასახიჩრება ან ჯანმრთელობის მოშლა, ანდა ნივთის დაზიანება, ვალდებულია დაზარალებულს აუნაზღაუროს აქედან წარმოშობილი ზიანი;

3.21. სსკ-ის 992-ე მუხლის თანახმად პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი;

3.22. იმისათვის რომ სასამართლომ დაადგინოს ზიანის დადგომის გარემოებები, აუცილებელია სახეზე იყოს ქმედება (მოქმედება ან უმოქმედობა), მართლწინააღმდეგობა, ბრალეულობა და ზიანის დადგომასა და პირის ქმედებას შორის კაუზალური (მიზეზ-შედეგობრივი) კავშირი. ნორმის შემადგენელ აღნიშნულ ელემენტთაგან თუნდაც ერთ-ერთის არარსებობა ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნაზე უარის თქმის საფუძველია;

3.23. სსკ-ის 463-ე მუხლის მიხედვით, თუ რამდენიმე პირს ევალება ვალდებულების შესრულება ისე, რომ თითოეულმა უნდა მიიღოს მონაწილეობა მთლიანი ვალდებულების შესრულებაში (სოლიდარული ვალდებულება), ხოლო კრედიტორს აქვს შესრულების მხოლოდ ერთჯერადი მოთხოვნის უფლება, მაშინ ისინი წარმოადგენენ სოლიდარულ მოვალეებს;

3.24. სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნა იმასთან დაკავშირებით, რომ მოსარჩელე უფლებამოსილია პირველი და მეორე მოპასუხეებისაგან მოითხოვოს მიყენებული ზიანის ანაზღაურება, რამდენადაც არსებობს ზიანის ანაზღაურების შესახებ სამოქალაქო სამართლებრივი პასუხისმგებლობის დაკისრების კანონით გათვალისწინებული აუცილებელი წინაპირობები და სსკ-ის 992-ე მუხლის კვალიფიკაციისათვის აუცილებელი სამართლებრივი საფუძველი.

4. სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო საჩივრით გაასაჩივრეს მოპასუხეებმა და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის უარყოფა მოითხოვეს.

4.1. კასატორების მითითებით, სასამართლომ სათანადოდ არ გამოიკვლია მოსარჩელის თანაბრალეულობა ავტოსაგზაო შემთხვევის დადგომაში, რაც თავისთავად გამორიცხავდა მოპასუხეთათვის თანხის დაკისრებას;

4.2. კასატორების განმარტებით, სასამართლომ არასწორად დაადგინა მოსარჩელის მფლობელობაში არსებული ავტომანქანის ღირებულება. მოსარჩელის ავტომანქანის ღირებულება უნდა განსაზღვრულიყო არა უმეტეს 20 000 ლარისა, იმის გათვალისწინებით, რომ აღნიშნული ავტომანქანა საქართველოში ჩამოყვანილი იქნა დაზიანებულ მდგომარეობაში. ამასთან, მსგავსი ავტომობილის საწყისი სარეალიზაციო ფასი დაახლოებით 20 000 ლარს შეადგენს. ასევე დაუდგენელია, რა მდგომარეობაში იყო ავტომანქანა ავტოსაგზაო შემთხვევამდე, რაც ძირითადი განმსაზღვრელი ფაქტორი უნდა ყოფილიყო ავტომანქანის ღირებულების დადგენისას.

5. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 17 ოქტომბრის განჩინებით მოსარჩელეთა საკასაციო საჩივარი წარმოებაში იქნა მიღებული საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში: სსსკ) 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის წინაპირობების შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, მტკიცებულებათა გაანალიზებისა და საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის იურიდიული დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მივიდა დასკვნამდე, რომ მოპასუხეთა საკასაციო განაცხადი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, ამიტომ იგი დაუშვებელია შემდეგი არგუმენტაციით:

6. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

7. სსსკ-ის 404-ე მუხლის პირველი პუნქტით, საკასაციო სასამართლო გადაწყვეტილებას ამოწმებს საკასაციო საჩივრის ფარგლებში, ამავე კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილით, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლოთა გადაწყვეტილებებში ან სხდომათა ოქმებში. გარდა ამისა, შეიძლება მხედველობაში იქნეს მიღებული ამ კოდექსის 396 - ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები; ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება); საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ კასატორებს არ წარმოუდგენიათ დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება), რაც საშუალებას მისცემდა სასამართლოს, არსებითად განსახილველად დაეშვა საკასაციო განაცხადი.

8. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოხსენებული საფუძვლით.

9. საკასაციო პრეტენზიების მართებულობის საკითხის შემოწმებამდე საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სააპელაციო სასამართლოს გამოკვლეული აქვს სამართლებრივი მნიშვნელობის მქონე ყველა ფაქტობრივი გარემოება, რაც აუცილებელია საქმის სწორი იურიდიული კვალიფიკაციისათვის.

10. სააპელაციო სასამართლომ მართებულად მიუთითა მის მიერ საკვლევ ძირითად გარემოებაზე, რაც უკავშირდება მოპასუხეთა პასუხისმგებლობას დელიქტური ვალდებულებიდან გამომდინარე. მოცემულ შემთხვევაში მსჯელობის საგანია ავტოსატრანსპორტო საშუალების ექსპლუატაციის შედეგად მიყენებული ზიანიდან გამომდინარე ვალდებულება იმის გათვალისწინებით, რომ სატრანსპორტო საშუალება პოტენციური საფრთხის წყაროა და მისი მოხმარება განაპირობებს შედარებით მაღალი ხარისხით საზიანო შედეგების მიღების შესაძლებლობას, ვიდრე სხვა ჩვეულებრივი საქმიანობისას.

11. საკასაციო სასამართლო არაერთ გადაწყვეტილებაში/განჩინებაში განმარტავს, რომ ავტოსატრანსპორტო საშუალების ექსპლუატაციის შედეგად გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება დელიქტური ვალდებულების კერძო შემთხვევაა და, მიუხედავად ბრალისა, მომეტებული საფრთხის წყაროს იურიდიულ მფლობელს (რომელიც შეიძლება მესაკუთრედაც განვიხილოთ) აკისრებს ზიანის ანაზღაურების ვალდებულებას, კერძოდ: სსკ-ის 999-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, მგზავრების გადაყვანისა და ტვირთების გადაზიდვისთვის გათვალისწინებული სატრანსპორტო საშუალების მფლობელი, თუ მისი სატრანსპორტო საშუალების ექსპლუატაციას მოჰყვა ადამიანის სიკვდილი, დასახიჩრება ან ჯანმრთელობის მოშლა, ანდა ნივთის დაზიანება, ვალდებულია დაზარალებულს აუნაზღაუროს აქედან წარმოშობილი ზიანი. მოხმობილი ნორმა ადგენს სატრანსპორტო საშუალების იურიდიული მფლობელის ვალდებულებას, ნორმაში ჩამოთვლილ სიკეთეთა ხელყოფის შემთხვევაში, პასუხი აგოს. თავის მხრივ, ნორმის სუბიექტები არიან ვალდებული და დაზარალებული პირები. ვალდებულ პირად კანონი განიხილავს ნივთის მფლობელს, ანუ პირს, რომელსაც ამ ქონებაზე საკუთრება მართლზომიერად აქვს მოპოვებული, თუმცა, მფლობელი, როგორც ზიანის ანაზღაურებაზე პასუხისმგებელი პირი, შეიძლება იყოს, როგორც პირდაპირი, ისე - არაპირდაპირი. ამ უკანასკნელ შემთხვევაში სახეზე გვყავს კვლავ „მფლობელი“ (არაპირდაპირი) და „მოსარგებლე“ (პირდაპირი მფლობელი).

12. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მომეტებული საფრთხის წყაროს ექსპლუატაციის შედეგად დამდგარი ზიანის ანაზღაურების საკითხს ადგენს სსკ-ის 999-ე მუხლი, ამასთან, მოსარჩელემ მოთხოვნა წაუყენა უშუალოდ იმ პირსაც, რომლის მართლსაწინააღმდეგო ქმედებასაც, მოსარჩელის მტკიცებით, მოჰყვა ზიანი (სსკ-ის 992-ე მუხლი).

13. მოსარჩელის მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველია სსკ-ის 992-ე (პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია, აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი) მუხლი, მეორე მოპასუხის მიმართ, სსკ-ის 999-ე მუხლის პირველი ნაწილი (მგზავრების გადაყვანისა და ტვირთების გადაზიდვისთვის გათვალისწინებული სატრანსპორტო საშუალების მფლობელი, თუ მისი სატრანსპორტო საშუალების ექსპლუატაციას მოჰყვა ადამიანის სიკვდილი, დასახიჩრება ან ჯანმრთელობის მოშლა, ანდა ნივთის დაზიანება, ვალდებულია დაზარალებულს აუნაზღაუროს აქედან წარმოშობილი ზიანი) პირველი მოპასუხის მიმართ, ასევე, სსკ-ის 408-ე მუხლის პირველი ნაწილი (იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია, აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება), 409-ე (თუ ზიანის ანაზღაურება პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენით შეუძლებელია ან ამისათვის საჭიროა არათანაზომიერად დიდი დანახარჯები, მაშინ კრედიტორს შეიძლება მიეცეს ფულადი ანაზღაურება), სსკ-ის 463-ე (თუ რამდენიმე პირს ევალება ვალდებულების შესრულება ისე, რომ თითოეულმა უნდა მიიღოს მონაწილეობა მთლიანი ვალდებულების შესრულებაში (სოლიდარული ვალდებულება), ხოლო კრედიტორს აქვს შესრულების მხოლოდ ერთჯერადი მოთხოვნის უფლება, მაშინ ისინი წარმოადგენენ სოლიდარულ მოვალეებს) მუხლები.

14. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ ზიანი მართლსაწინააღმდეგო ქმედებით უნდა იყოს მიყენებული. წინააღმდეგ შემთხვევაში, როგორც წესი, ზიანის ანაზღაურების საკითხი არ დადგება. მართლსაწინააღმდეგოდ მოქმედებს ის, ვინც არღვევს სამართლებრივ დანაწესებს, სამართლის ნორმათა მოთხოვნებს. ამასთან, მიზეზობრივი კავშირი სამართალდარღვევის ერთ-ერთი აუცილებელი ელემენტია. ანაზღაურდება მხოლოდ ისეთი ზიანი, რომელიც მართლსაწინააღმდეგო ქმედებით იყო გამოწვეული. იმისათვის, რომ მოვალეს დაეკისროს პასუხისმგებლობა ვალდებულების დარღვევისათვის, ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში, უნდა გაირკვეს, წარმოადგენს თუ არა ზიანი მოვალის მოქმედების უშუალო შედეგს (იხ. სუსგ N ას-1365-2019, 08.10.2021წ.).

15. მოცემული დავის ფარგლებში სადავო არაა, რომ ზიანი პირველი კასატორის (კომპანია) იურიდიულ მფლობელობაში (საკუთრებაში) მყოფი ავტომობილის ექსპლუატაციას მოჰყვა, რომელსაც მეორე მოპასუხე მართავდა. მიუხედავად აღნიშნულისა, კასატორთა პრეტენზიით, დამდგარი ზიანისათვის პასუხისმგებლობის სოლიდარულად დაკისრების წინაპირობები არ არსებობდა, ვინაიდან ავტოავარიაში მოსარჩელის თანაბრალეულობა გამოკვლეული არ არის. საკასაციო სასამართლო კასატორთა ამ პრეტენზიის საპასუხოდ სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებზე მიუთითებს (იხ. ამ განჩინების 3.8-3.9 ქვეპუნქტები), რისი საწინააღმდეგოც მოპასუხეებს რაიმე მტკიცებულება არ წარმოუდგენიათ.

16. საკასაციო სასამართლო არაერთ გადაწყვეტილებაში/განჩინებაში უთითებს, რომ ყოველი კონკრეტული სამოქალაქო საქმის გადაწყვეტა სასამართლოში, დაკავშირებულია გარკვეული ფაქტების დადგენასთან. ფაქტების დადგენის აუცილებლობა განპირობებულია იმით, რომ სასამართლო იხილავს და წყვეტს მხარეთა შორის წარმოშობილ დავებს, რომლებიც სამართლით რეგულირებული ურთიერთობებიდან წარმოიშობიან. სამართლებრივი ურთიერთობა კი, როგორც ეს ცნობილია, შეიძლება აღმოცენდეს, განვითარდეს ან შეწყდეს მხოლოდ იურიდიული ფაქტების საფუძველზე. სწორედ მტკიცების ტვირთსა და მის სწორ განაწილებაზეა დამოკიდებული დასაბუთებული და კანონიერი გადაწყვეტილების მიღება.

17. მტკიცების ტვირთს აწესრიგებს სსსკ-ის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილი, რომლის მიხედვითაც თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. მოსარჩელემ უნდა ამტკიცოს ის გარემოებები, რომლებზედაც დაფუძნებულია სასარჩელო მოთხოვნა, ხოლო მოპასუხემ გარემოებები, რომლებსაც მისი შესაგებელი ემყარება. მტკიცების ტვირთი არის სამოქალაქო სამართალწარმოებაში საქმის სწორედ გადაწყვეტისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტების დამტკიცების მოვალეობის დაკისრება მხარეებზე, რომლის შესრულება უზრუნველყოფილია მატერიალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით არახელსაყრელი გადაწყვეტილების გამოტანით იმ მხარის მიმართ, რომელმაც ეს მოვალეობა სათანადოდ არ (ვერ) შეასრულა. მხარეთა მტკიცებითი საქმიანობის საბოლოო მიზანი – ესაა სასამართლოს დარწმუნება საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობაში. სასამართლოს დაურწმუნებლობა კი, მხარისათვის არახელსაყრელ შედეგს იწვევს. მტკიცების ტვირთი დამოკიდებულია არა მხარის როლზე პროცესში, არამედ მოთხოვნის საფუძველზე. ის ვინც ითხოვს ვალდებულების შესრულებას, უნდა დაამტკიცოს მოთხოვნის საფუძვლის არსებობა არა მხოლოდ მაშინ, როდესაც იგი ითხოვს თავისი მოთხოვნის შესრულებას, ან აღიარებას, არამედ მაშინაც, როდესაც იგი თავს იცავს მოწინააღმდეგე მხარის ნეგატიური აღიარებითი სარჩელისაგან (მოთხოვნისაგან). მტკიცების ტვირთისაგან უნდა გაიმიჯნოს ფაქტების მითითების ტვირთი, როგორც მხარის ფაკულტატური მოვალეობა. მხარეები სსკ-ის მე-4 მუხლის თანახმად სრულიად თავისუფალი არიან მიუთითონ ნებისმიერ ფაქტზე. ეს მათი უფლებაა, მაგრამ მათ მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივი შეფასება, ე.ი. იმის დადგენა და გარკვევა, თუ რამდენად ასაბუთებენ ეს ფაქტები იურიდიულად მხარეთა მოთხოვნებს და შესაგებელს – ეს უკვე სასამართლოს პრეროგატივაა. ამასთან, საკმარისი არ არის, რომ მხარემ ზოგადად გამოთქვას მოსაზრება საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებაზე, მაგალითად, განაცხადოს, რომ იგი მთლიანად უარყოფს მეორე მხარის მიერ მოხსენებულ საქმის ფაქტობრივ გარემოებებს. მხარის მიერ წარმოდგენილი მოსაზრებები კონკრეტულად და დეტალურად უნდა ჩამოყალიბდეს და ეხებოდეს საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე ყველა გარემოებას. მხარეთა მიერ წარმოდგენილი ახსნა-განმარტებები უნდა იყოს დასაბუთებული და ეხებოდეს იმ გარემოებებს, რომლებსაც უშუალო კავშირი აქვს დავასთან. მოსარჩელემ, როგორც წესი, უნდა დაამტკიცოს ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის წარმოშობის საფუძველს, ხოლო მოპასუხემ კი – ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველს (იხ. ჰაინ ბიოლინგი, ლადო ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, თბ., 2003, გვ.64) - იხ. შეად. სუსგ-ებს N ას-1298-2018; 22.03.2019წ; N ას-1329-2018, 22.02.2019წ; N ას-1610-2019, 07.02.2020წ.

18. საკასაციო სასამართლოს განმარტებით, სამოქალაქო კანონმდებლობა მომეტებული საფრთხის წყაროს იურიდიულ მფლობელთა მიმართ, პასუხისმგებლობის მაღალ სტანდარტს აწესებს, რაც ნივთის სპეციფიკური თვისებებიდან - გამოიწვიოს მნიშვნელოვანი ან გამოუსწორებელი ზიანი (ადამინის სიცოცხლის ხელყოფა, ნივთის დაზიანება და ა.შ.) - გამომდინარეობს. ნორმის მიზანია, ასეთი ნივთის იურიდიული მფლობელები აიძულოს, განსაკუთრებული სიფრთხილით მოეკიდონ თავიანთ საკუთრებაში არსებული საფრთხის შემცველი საშუალების გამოყენებიდან გამომდინარე შესაძლო ნეგატიურ შედეგებს (შეად. სუსგ-ებს: Nას-630-2019, 30.09.2020წ; ას-1158-2020, 12.07.2021წ; N ას-589-2021, 14.09.2021წ; ას-784-2021, 05.04.2022წ; N ას-1311-2021, 21.04.2022წ; N ას-1911-2018, 31.05.2022წ; ას-135-2022, 03.6.2022წ.) საგულისხმოა, რომ სსკ-ის 999.1 მუხლი, ბრალეულობის მიუხედავად სატრანსპორტო საშუალების იურიდიულ მფლობელს პასუხისმგებლობას აკისრებს მომეტებული საფრთხის წყაროს (სატრანსპორტო საშუალების) ექსპლუატაციით გამოწვეული ზიანისათვის. სამოქალაქო კოდექსის 999-ე მუხლი ითვალისწინებს გამონაკლისსაც - ნივთის იურიდიულ მფლობელს პასუხისმგებლობა არ ეკისრება კანონით პირდაპირ გათვალისწინებულ შემთხვევაში (ნორმის მე-2 და მე-3 ნაწილები), მათ შორის მაშინაც, როდესაც სატრანსპორტო საშუალებას მართავდა სხვა პირი, თუმცა, ამ შემთხვევაში ვალდებული პირის დადგენა ხდება იმის მიხედვით, თუ რა გზით (იურიდიულად ნამდვილი უფლების საფუძველზე) აღმოჩნდა ნივთი მოსარგებლის ფაქტობრივი ბატონობის არეალში (ნორმის მე-4 ნაწილი). თუ პირი, რომელიც იყენებს სატრანსპორტო საშუალებას მისი მფლობელის ნებართვის გარეშე (არამართლზომიერი მფლობელი) ამ სატრანსპორტო საშუალების ექსპლუატაციით მიაყენებს ზიანს სხვას, სამოქალაქო პასუხისმგებლობა დაეკისრება ამ უკანასკნელს და არა სატრანსპორტო საშუალების მფლობელს“ (იხ. სუსგ-ები Nას- 504-481-2016, 30.09.2016წ; Nას-1245-2020, 1.07.2021 წ).

19. მოცემული დავის ფარგლებში სადავო არაა, რომ ზიანი პირველი კასატორის იურიდიულ მფლობელობაში (საკუთრებაში) მყოფი ავტომობილის ექსპლუატაციას მოჰყვა, რომელსაც მეორე მოპასუხე მართავდა. სსკ-ის 463-ე მუხლის მიხედვით, თუ რამდენიმე პირს ევალება ვალდებულების შესრულება ისე, რომ თითოეულმა უნდა მიიღოს მონაწილეობა მთლიანი ვალდებულების შესრულებაში (სოლიდარული ვალდებულება), ხოლო კრედიტორს აქვს შესრულების მხოლოდ ერთჯერადი მოთხოვნის უფლება, მაშინ ისინი წარმოადგენენ სოლიდარულ მოვალეებს. ამავე კოდექსის 464-ე მუხლის თანახმად, სოლიდარული ვალდებულება წარმოიშობა ხელშეკრულებით, კანონით ან ვალდებულების საგნის განუყოფლობით. სსკ-ის 408-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება.

20. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, მიუხედავად იმისა, რომ ავტოსაგზაო შემთხვევა უშუალოდ მეორე მოპასუხის არამართლზომიერი ქმედებითაა გამოწვეული, პირველი და მეორე მოპასუხეები ავტოსატრანსპორტო საშუალების ექსპლუატაციის შედეგად ერთობლივად/სოლიდარულად არიან პასუხისმგებელნი დამდგარი ზიანისათვის (შეად. სუსგ-ას N ას-1158-2020, 12.07.2021წ.).

21. საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს ავტოსაგზაო შემთხვევის შედეგად წარმოშობილი ზიანის მოცულობის თაობაზე კასატორთა შედავებას და მიუთითებს, რომ სსკ-ის 408.1-ე მუხლით განმტკიცებულია ზიანის სრულად გამოსწორების პრინციპი, რაც გულისხმობს ზიანის მიმყენებლის ვალდებულებას, სრულად აანაზღაუროს ზიანი, თუმცა ზიანის ანაზღაურების კომპენსაციის ფუნქციიდან გამომდინარე, მისი ოდენობა დაზარალებულისათვის რეალურად მიყენებული ზიანით უნდა შემოიფარგლოს და არ უნდა გამოიწვიოს ამ უკანასკნელის გამდიდრება.

22. მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი ექსპერტიზის დასკვნის მიხედვით დადგენილია, თუ რა სახის ზიანი მიადგა მოსარჩელის კუთვნილ ავტომანქანას და რამდენით შემცირდა მისი საბაზრო ღირებულება (იხ. წინამდებარე განჩინების 3.14 და 3.19 ქვეპუნქტები). საკასაციო სასამართლო მართებულად მიიჩნევს მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილ დასკვნაში ასახული შეფასების მიხედვით მოპასუხეთათვის, სარჩელით მოთხოვნილი, თანხის დაკისრებას. სასარჩელო მოთხოვნის გასაბათილებლად არ გამოდგება მოპასუხის მიერ წარმოდგენილი ხარჯთაღრიცხვა (იხ. წინამდებარე განჩინების 3.16 ქვეპუნქტი), რადგან იგი ზოგადი ხასიათისაა და დავის გადაწყვეტისათვის აუცილებელ სადავო საკითხებს ვერ პასუხობს, ამასთან, ვერ აბათილებს საექსპერტო კვლევის საფუძველზე მიღებულ დასკვნას

23. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, # 7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81). საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობასა და დასკვნებს, რაც საკასაციო პრეტენზიის დასაშვებობის შემოწმების ეტაპზე, მისი არსებითად განხილვისათვის დაუშვებლად ცნობისა და, შესაბამისად, დგასაჩივრებული განჩინების უცვლელად დატოვების საფუძველია.

24. ზემოხსენებული მსჯელობიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ კასატორებს არ წარმოუდგენიათ არც ერთი არგუმენტი, დასაბუთებული შედავება, თუ რა საფუძვლით უნდა იქნეს ცნობილი დასაშვებად საკასაციო საჩივარი.

25. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მე-4 პუნქტის საფუძველზე, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება ცნობილი, პირს დაუბრუნდება, მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 408.3-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. სსიპ გიორგი ელიავას სახელობის ბაქტერიოფაგიის და ვირუსოლოგიის სამეცნიერო კვლევით ინსტიტუტის და ნ.გ–ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. სსიპ გიორგი ელიავას სახელობის ბაქტერიოფაგიის და ვირუსოლოგიის სამეცნიერო კვლევით ინსტიტუტს (ს/კ ....) და ნ.გ–ს (პ/ნ .......) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეთ საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, 1025 ლარის (საგადახდო დავალება N02446, გადახდის თარიღი 2022 წლის 17 აგვისტო), 70% – 717,15 ლარი;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ე. გასიტაშვილი

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ნ. ბაქაქური