29 სექტემბერი 2022 წელი

№ას-1080-2021 ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

მოსამართლეები: ლაშა ქოჩიაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

ამირან ძაბუნიძე

თეა ძიმისტარაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი _ ნ.გ–ი

მოწინააღმდეგე მხარე - გ.მ–ვი

გასაჩივრებული განჩინება _ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 13 ივლისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი _ თანხის დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

სასარჩელო მოთხოვნა:

1. გ.მ–ვმა (შემდგომში მოხსენიებული, როგორც „მოსარჩელე“, „მოწინააღმდეგე მხარე“, „გამსესხებელი“) სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას მოპასუხე ნ.გ–ის (შემდგომში მოხსენიებული, როგორც „მოპასუხე“, „აპელანტი“, „კასატორი“, „მსესხებელი“) მიმართ, 4500 აშშ დოლარის დაკისრების მოთხოვნით.

სარჩელის საფუძვლები:

2. მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის 2006 წლის 27 ნოემბერს დაიდო სესხის ხელშეკრულება, რომლითაც ნ.გ–მა მოსარჩელისგან სესხად მიიღო 4500 აშშ დოლარი, 2 წლის ვადით. ხელშეკრულება დაიდო მხარეთა და მოწმეთა ხელმოწერებით, ნოტარიული დამოწმების გარეშე, მხარეებს სესხის გაცემაში დაეხმარათ შუამავალი ნ.გ–ნი.

3. სესხის ხელშეკრულების თანახმად, ბინის მფლობელს და მსესხებელს - ნ.გ–ს, გ.მ–ვისთვის სესხის სარგებლის ნაცვლად უნდა მიეცა თავის მფლობელობაში არსებული უძრავი ქონებით (მდებარე, თბილისი, ....№12-ში) სარგებლობის, ცხოვრების, უფლება, ხოლო 2 წლის თავზე, გამსესხებლის ბინიდან გამოსვლისთანავე, უნდა დაებრუნებინა 4500 აშშ დოლარი.

4. გ.მ–ვი შვილთან ერთად 2017 წლამდე ცხოვრობდა აღნიშნულ ბინაში. მას აქტიური კომუნიკაცია ჰქონდა ნ.გ–თან და 2008 წლიდან, ბინიდან გასვლის სანაცვლოდ, სთხოვდა კუთვნილ 4500 აშშ დოლარს, რაც მოპასუხეს სარჩელის წარმოდგენის დღემდე არ დაუბრუნებია. აღნიშნულიდან გამომდინარე, მხარეთა ზეპირი შეთანხმებით, გაგრძელდა ხელშეკრულების მოქმედების ვადა, თუმცა 2017 წელს, მას შემდეგ რაც მოსარჩელე დროებით გაემგზავრა მალტაში, ნ.გ–მა გააღო კარი და შეცვალა სახლის გასაღები. იგი ამავდროულად უარს აცხადებს თანხის დაბრუნებაზე.

მოპასუხის პოზიცია:

5. მოპასუხემ წარდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო, მიუთითა მოთხოვნის უსაფუძვლობასა და ხანდაზმულობაზე. მოპასუხის განმარტებით, მიუხედავად ხელშეკრულების გაფორმებისა, მითითებული თანხა გ.მ–ვმა გადასცა არა მას, არამედ შუამავალ ნ.გ–ნს, რომელმაც, თავის მხრივ, თანხა სხვაზე გაასესხა. მოსარჩელე აღნიშნულს ნანობდა და იმასაც კი აღნიშნავდა, რომ შუამავალმა ისიც დააზარალა და ნასესხები 500 აშშ დოლარი არ დაუბრუნებია. გ.მ–ვს თანხა მოპასუხისთვის რომ გადაეცა, იგი გაცილებით ადრე აღძრავდა სარჩელს თანხის დაკისრების შესახებ. ხელშეკრულების ვადა 2008 წელს გავიდა, სარჩელი კი ხანდაზმულობის ვადის ამოწურვიდან 11 წლის შემდეგ არის წარდგენილი.

6. მოთხოვნის მიუხედავად, გ.მ–ვი ბინას არ ათავისუფლებდა, უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვასთან დაკავშირებით სარჩელის წარდგენა კი ვერ მოხერხდა, ვინაიდან ფართი მოპასუხის საკუთრებად დღემდე არ არის აღრიცხული, არამედ წარმოადგენს მისი გარდაცვლილი მშობლების საკუთრებას. 2017 წელს კი, ვინაიდან მოსარჩელემ ბინის ფლობა მიატოვა, მოპასუხე იძულებული გახდა, მეზობლების თანდასწრებით კარი გაეღო.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

7. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2020 წლის 31 მარტის გადაწყვეტილებით, გ.მ–ვის სარჩელი დაკმაყოფილდა და მოპასუხე ნ.გ–ს მოსარჩელის სასარგებლოდ გადასახდელად დაეკისრა 4500 აშშ დოლარი.

8. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო საჩივრით გაასაჩივრა ნ.გ–მა, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინების სარეზოლუციო ნაწილი და ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება:

9. ნ.გ–ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2020 წლის 31 მარტის გადაწყვეტილება.

10. სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

10.1. 27.11.2006 წელს, ნ.გ–სა და გ.მ–ვს შორის დაიდო ხელშეკრულება, რომლის თანახმად, ნ.გ–ი, 2 წლის ვადით, აგირავებს თბილისში, ..... ქ. №12-ში მდებარე უძრავ ქონებას გ.მ–ვის სასარგებლოდ. თავის მხრივ, გ.მ–ვი ბინაში ცხოვრების სანაცვლოდ იხდის 4500 აშშ დოლარს, რაც დაუბრუნდება 2 წლის შემდეგ, 2008 წლის 27 ნოემბერს, ბინაში ცხოვრების ვადის გასვლისთანავე.

10.2. ნ.გ–ი ადასტურებს მისი მხრიდან ხელშეკრულების ხელმოწერას. ხელშეკრულებას ასევე ხელს აწერენ გ.მ–ვი და მოწმის სახით, გ.წ–ი და ნ.გ–ნი.

10.3. სესხის ხელშეკრულების ხელმოწერის პარალელურად, მსესხებელ ნ.გ–ს გადაეცა ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სესხის თანხა - 4500 აშშ დოლარი.

10.4. მხარეები სადავოდ არ ხდიან იმ გარემოებას, რომ ხელშეკრულებაში მითითებული ნ.გ–ნი არის შუამავალი, რომლის საშუალებითაც დაიდო დასახელებული ხელშეკრულება, ხოლო გ.წ–ი არის მოსარჩელე გ.მ–ვის შვილი.

10.5. ქ. თბილისში, ...... ქ. №12-ში მდებარე ბინა არც 2006 წელს (ხელშეკრულების დადების დროს) და არც შემდგომში ნ.გ–ის სახელზე საკუთრების უფლებით არ დარეგისტრირებულა.

10.6. გ.მ–ვი თბილისში, ...... ქ. №12-ში მდებარე ბინაში ცხოვრობდა 2006 წლიდან 2017 წლის აგვისტომდე, საზღვარგარეთ წასვლამდე, სადაც დღემდე იმყოფება.

10.7. ნ.გ–ი ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ ბინაში მოსარჩელესთან შეუთანხმებლად, 2019 წელს შევიდა.

10.8. ნ.გ–ს გ.მ–ვისთვის არ დაუბრუნებია სესხად მიღებული 4500 აშშ დოლარი.

10.9. სესხის თანხის დაკისრების მოთხოვნით სარჩელი გ.მ–ვმა მოპასუხე ნ.გ–ის მიმართ სასამართლოში 2019 წლის 12 ნოემბერს აღძრა.

11. დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს სააპელაციო პალატამ მისცა შემდეგი შეფასება:

11.1. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 623-ე მუხლზე, რომლის თანახმად, სესხის ხელშეკრულებით გამსესხებელი საკუთრებაში გადასცემს მსესხებელს ფულს ან სხვა გვაროვნულ ნივთს, ხოლო მსესხებელი კისრულობს დააბრუნოს იმავე სახის, ხარისხისა და რაოდენობის ნივთი.

11.2. მარტოოდენ სესხის შესახებ შეთანხმება ხელშეკრულების საგნის გადაცემის გარეშე, არ ნიშნავს სესხის ხელშეკრულების დადებას. რადგან სესხის ხელშეკრულების ნამდვილობისა და სამართლებრივი ძალის აუცილებელი პირობაა გამსესხებლის მიერ მსესხებლისათვის ფულის ან სხვა გვაროვნული ნივთის მსესხებლის საკუთრებაში რეალურად გადაცემა, სადავოობის შემთხვევაში, მოსარჩელემ (გამსესხებელმა) უნდა ამტკიცოს არა მხოლოდ სესხზე შეთანხმების არსებობა, არამედ სესხის საგნის რეალურად გადაცემის ფაქტობრივი გარემოებაც.

11.3. საკითხი იმის შესახებ, თუ დავის მონაწილე რომელმა მხარემ უნდა ადასტუროს თანხის გადაცემის ანუ, ხელშეკრულების დადების გარემოება, არ რეგულირდება მატერიალური სამართლის ნორმით. სესხის სახელშეკრულებო ურთიერთობის მომწესრიგებელი არცერთი ნორმა მტკიცების ტვირთის განაწილების სპეციალურ წესს არ გვთავაზობს, რის გამოც, გამოყენებულ უნდა იქნას სსსკ-ის ზოგადი ნორმა მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის გადანაწილებისთვის სსსკ-ის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილი], რომლის თანახმად, თანხის გადაცემის მტკიცების ტვირთი გამსესხებელს ეკისრება. ანუ გამსესხებლის ვალდებულება შემოიფარგლება სესხის თანხის გადაცემისა და გადაცემული თანხის ოდენობის მტკიცებით, ხოლო მსესხებლის მტკიცების ტვირთი შემოიფარგლება სესხის თანხის დაფარვით.

11.4. მოცემულ შემთხვევაში, პალატამ მიუთითა მხარეებს შორის 2006 წლის 27 ნოემბერს დადებულ სესხის ხელშეკრულებაზე, სადაც მსესხებელს წარმოადგენს ნ.გ–ი, ხოლო გამსესხებელს - გ.მ–ვი. ეს არის არაუზრუნველყოფილი სესხის ხელშეკრულება, სადაც მხარეთა შეთანხმებით, სესხის თანხაზე სარგებლის მიღება უთანაბრდება სესხის ხელშეკრულების ვადით ბინაში ცხოვრების უფლებას. მოპასუხე ნ.გ–ი ადასტურებს, რომ იგი გაეცნო ხელშეკრულების შინაარსს, სადაც აღნიშნულია, რომ ნ.გ–ი თბილისში, ...... ქ. №12-ში მდებარე ბინას, მასში ცხოვრების უფლებით, 2 წლის ვადით, გ.მ–ვს გადასცემს. თავის მხრივ გ.მ–ვი ბინაში ცხოვრების სანაცვლოდ იხდის 4500 აშშ დოლარს. გ.მ–ვი ხელშეკრულების გაფორმებიდან - 2006 წლიდან 2017 წლის აგვისტომდე ფაქტობრივად ცხოვრობდა აღნიშნულ ბინაში.

11.5. სასამართლომ მიუთითა, რომ სესხის ხელშეკრულებაში პირდაპირ არის მოცემული შემდეგი ჩანაწერი: „მივიღე 4500 აშშ (ოთხი ათას ხუთასი დოლარი) ნ.გ–ი“. აღნიშნულ ჩანაწერთან დაკავშირებით მოპასუხე მიუთითებდა, რომ ჩანაწერი მისი ხელმოწერის შემდეგ არის შესრულებული, არ ეკუთვნის მას და სასამართლოს მხრიდან არ უნდა იქნეს გაზიარებული, რისი დამადასტურებელი მტკიცებულებაც მის მიერ არ წარდგენილა. ამასთან, ხელშეკრულების გაფორმების შემდეგომ არსებული ფაქტობრივი გარემოებებიც ადასტურებენ, რომ თანხა - 4500 აშშ დოლარი, გადაეცა ნ.გ–ს, რომელიც უფლებამოსილი იყო ბინა ხელშეკრულების მოქმედების ვადით, დროებით სარგებლობაში გადაეცა გამსესხებლისთვის.

11.6. ვალდებულების შესრულების მტკიცების ტვირთთან მიმართებით სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ როგორც საპროცესო, ისე მატერიალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით, იგი მოვალის ვალდებულებას წარმოადგენს. მოპასუხემ ვერ დაასაბუთა მოსარჩელე მხარის წინაშე ვალდებულების შესრულების ფაქტი. შესაბამისად, მას უნდა დაეკისროს სესხის ხელშეკრულების ფარგლებში მიღებული თანხის - 4500 აშშ დოლარის დაბრუნების ვალდებულება.

11.7. სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ გ.მ–ვს (გამსესხებელი) და ნ.გ–ს (მსესხებელი) შორის 2006 წლის 27 ნოემბერს წარმოშობილი სესხისა და ბინათსარგებლობის ერთიანი სახელშეკრულებო ურთიერთობა, რომელიც დადებული იყო 2 წლის ვადით, მხარეთა კონკლუდენტური მოქმედებებით გაგრძელდა უვადოდ და შეწყდა 2017 წლის აგვისტოს, გ.მ–ვის საზღვარგარეთ წასვლის დროს.

11.8. სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა მოთხოვნის ხანდაზმულობის შესახებ შესაგებელი და მიუთითა, რომ გ.მ–ვს ჰქონდა უფლება გაეგრძელებინა ბინით სარგებლობა, სანამ მსესხებლის მხრიდან თანხის დაბრუნება არ მოხდებოდა. სესხის ხელშეკრულების შინაარსი ამ ორმხრივ ვალდებულებას მოიცავს - სესხის თანხის დაბრუნება უკავშირდება ბინით სარგებლობის შეწყვეტას. თანხა კი ნ.გ–ს მოსარჩელისთვის დაბრუნებული არ აქვს. ამდენად, ფულადი ვალდებულების შესრულების მოთხოვნის წარმოშობის მომენტად (ხანდაზმულობის ვადის დასაწყისად) 2017 წლის აგვისტო უნდა იქნეს მიჩნეული, ხოლო სამოქალაქო კოდექსის 129-ე მუხლით გათვალისწინებული ხანდაზმულობის 3 წლიანი ვადა გადის 2020 წლის აგვისტოში. ფულადი ვალდებულების შესრულების მოთხოვნით სარჩელი მოსარჩელემ 2019 წელს აღძრა. ამდენად, სააპელაციო პალატამ ჩათვალა, რომ მოსარჩელის მხრიდან დაცულია სახელშეკრულებო მოთხოვნებისთვის 3 წლიანი ხანდაზმულობის ვადა და არ არსებობს ხანდაზმულობის საფუძვლით სარჩელზე უარის თქმის საფუძველი.

11.9. პალატამ მიუთითა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 365-ე მუხლზე, რომლის თანახმად, თუ ვალდებულების შესრულებისათვის არ არის განსაზღვრული დრო და იგი სხვა გარემოებებიდანაც არ ირკვევა, მაშინ კრედიტორს ნებისმიერ დროს შეუძლია მოითხოვოს მისი შესრულება, ხოლო მოვალეს შეუძლია იგი დაუყოვნებლივ შეასრულოს. აღნიშნული მუხლის დანაწესიდან გამომდინარე, პალატამ განმარტა, რომ მოთხოვნის წარდგენის მომენტიდან მოპასუხეს წარმოეშობა დავალიანების დაუყოვნებლივი შესრულების ვალდებულება. ვინაიდან მოპასუხეს არ დაუბრუნებია სესხად მიღებული თანხა და მოსარჩელე ითხოვს მის გადახდევინებას, პალატამ მიიჩნია, რომ სასარჩელო მოთხოვნა 4500 აშშ დოლარის დაკისრების შესახებ საფუძვლიანია.

12. სააპელაციო სასამართლოს ზემოაღნიშნული განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ნ.გ–მა და მოითხოვა სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა ახალი გადაწყვეტილების მიღების გზით, შემდეგ გარემოებათა გამო:

12.1. სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობა მხარეთა შორის არსებული ხელშეკრულების უვადოდ გაგრძელებულად მიჩნევის შესახებ, არ შეესაბამება საკასაციო სასამართლოს პრაქტიკას, კერძოდ ფორმის დაცვას ექვემდებარება არამარტო ძირითადი გარიგება, არამედ ამ სახელშეკრულებო ურთიერთობის გაგრძელების თაობაზე კონტრაჰენტი პირების დამატებითი შეთანხმება თუ შემდგომი სახელშეკრულებო ცვლილებებიც. მხარეები 2006 წლის გარიგებით შეთანხმდნენ ხელშეკრულების კონრეტული ვადით - 2 წლით მოქმედებაზე, ამავდროულად, არ დაუთქვამთ ხელშეკრულების ავტომატურად გაგრძელების შესაძლებლობა. ხელშეკრულებიდან არ ვლინდება, რომ სესხის გადახდის ბოლო ვადა დაკავშირებული იყო გამსესხებლის ბინაში ცხოვრების ვადაზე ისეთი შემთხვევისთვისაც, თუ გამსესხებელი ამავე ბინაში ცხოვრებას 2 წლის გასვლის შემდგომაც გააგრძელებდა. ამდენად, ხელშეკრულებით გათვალისწინებული თანხის ამავე ვადის გასვლისთანავე დაუბრუნებლობის მომენტიდან გ.მ–ვმა შეიტყო საკუთარი უფლების დარღვევის შესახებ, შესაბამისად, ხანდაზმულობის ვადის დენა უნდა დაიწყოს 2008 წლის 28 ნოემბრიდან, რის შესაბამისადაც, მოთხოვნა ხანდაზმულია. ამავდროულად, მოპასუხე უარყოფს თანხის მიღების ფაქტსაც.

12.2. სააპელაციო სასამართლოს დასკვნა ხელშეკრულების განუსაზღვრელი ვადით გაგრძელებაზე გამომდინარეობს იმ გარემოებიდან, რომ ნ.გ–ს არ აღუძრავს ბინიდან გ.მ–ვის გამოსახლების სარჩელი, თუმცა სასამართლომ არ გაითვალისწინა ის გარემოება, რომელსაც ნ.გ–ი უთითებდა შესაგებელშიც - იგი ვერ დაიწყებდა გამოსახლების პროცესს, ვინაიდან ბინა, რომელშიც მოსარჩელე იმყოფებოდა, არ იყო დარეგისტრირებული მოპასუხის სახელზე. ამავდროულად, მოპასუხის მიერ საკუთარი უფლების გამოუყენებლობა არ შეიძლება განიმარტოს ხელშეკრულების უსასრულოდ გაგრძელებაზე გამოვლენილ ნებად. საკასაციო სასამართლო დადგენილი პრაქტიკით ერთმანეთისგან მიჯნავს უძრავი ქონების გამოთავისუფლებისა და სესხის დაბრუნების ვალდებულებებს. ვადამოსული სესხის გადახდის ვალდებულება არსებობს იმის მიუხედავად, ათავისუფლებს თუ არა ქონებას მისი დროებითი მფლობელი.

12.3. საკასაციო პალატის დადგენილი პრაქტიკის შესაბამისად, ბათილია ნივთით სარგებლობის უფლების გადაცემის შესახებ დადებული გარიგება, როდესაც მისი დადების ეტაპზე ნივთის დროებით მფლობელობაში გადამცემი პირი ამ ნივთის არც მესაკუთრე და არც მართლზომიერი მფლობელი არ ყოფილა, ვინაიდან მას ნივთის განკარგვის უფლებამოსილება არ ჰქონია. ვინაიდან ქონების სარგებლობაში გადაცემის პირობის გარეშე არც თანხის გადაცემა მოხდებოდა, გარიგება მთლიანად ექვემდებარება ბათილობას, ამდენად, თანხის დაბრუნების პერსპექტივა უნდა შეფასდეს უსაფუძვლო გამდიდრების ნორმებიდან, რომლის ფარგლებშიც კი მოთხოვნა ხანდაზმულია.

13. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის მიერ საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის შესამოწმებლად. ამავე სასამართლოს 2022 წლის 13 აპრილის განჩინებით, საკასაციო საჩივარი ცნობილ იქნა დასაშვებად, მიღებულ იქნა განსახილველად და დადგინდა მისი განხილვა ზეპირი მოსმენის გარეშე.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

14. საკასაციო პალატამ შეისწავლა წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრის საფუძვლები, შეამოწმა გასაჩივრებული განჩინების იურიდიული დასაბუთება და მიაჩნია, რომ საკასაციო საჩივარი დასაბუთებულია, შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლოს განჩინება უნდა გაუქმდეს და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელი არ უნდა დაკმაყოფილდეს, შემდეგ გარემოებათა გამო:

15.1. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება.

15.2. წარმოდგენილ საკასაციო საჩივარში კასატორი სადავოდ ხდის სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებას მასზედ, რომ 2006 წლის 27 ნოემბერს გ.მ–ვისგან მიიღო 4500 აშშ დოლარი.

15.3. სსკ-ის 623-ე მუხლის თანახმად, სესხის ხელშეკრულებით გამსესხებელი საკუთრებაში გადასცემს მსესხებელს ფულს ან სხვა გვაროვნულ ნივთს, ხოლო მსესხებელი კისრულობს დააბრუნოს იმავე სახის, ხარისხისა და რაოდენობის ნივთი. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სესხის ხელშეკრულება ხასიათდება შემდეგი თავისებურებებით: 1) სესხის ხელშეკრულება არის ქონების საკუთრებაში გადაცემის ტიპის ხელშეკრულება, თუმცა განსხვავდება ქონების საკუთრებაში გადაცემის ტიპის ისეთი ხელშეკრულებებისაგან, როგორიცაა: ნასყიდობა, გაცვლა, ჩუქება, სამისდღეშიო რჩენა; 2) სესხის ხელშეკრულება არის ცალმხრივი ხელშეკრულება. ხელშეკრულებათა კლასიფიკაცია ცალმხრივ და ორმხრივ ხელშეკრულებებად დამოკიდებულია არა იმაზე, თუ რამდენი პირის ნებაა გამოვლენილი (ვინაიდან ხელშეკრულება ზოგადად გულისხმობს ორი ან მეტი პირის ნების გამოვლენას), არამედ იმაზე, თუ როგორაა განაწილებული უფლება-მოვალეობები ხელშეკრულების მხარეებს შორის. სესხის ხელშეკრულებით გამსესხებელი უფლებამოსილია, მოითხოვოს სესხად გადაცემულის დაბრუნება, ხოლო მსესხებელი კი, ვალდებულია, დააბრუნოს უკან სესხად მიღებული იმავე სახის, ხარისხისა და რაოდენობის ნივთი; 3) სესხის ხელშეკრულება არის რეალური ხელშეკრულება. შესაბამისად, სესხის ხელშეკრულება დადებულად მიიჩნევა, როცა გამსესხებელი საკუთრებაში გადასცემს მსესხებელს ხელშეკრულების საგანს. მხოლოდ სესხის თაობაზე შეთანხმება, ჯერ კიდევ არ ნიშნავს ხელშეკრულების დადებას (იხ.სუსგ №ას-591-2022, 16.09.2022წ.).

15.4. პალატა მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლის თანახმად, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს.

15.5. ხელშეკრულების საგნის (ფულადი თანხის) გადაცემის ფაქტობრივ გარემოებას მოსარჩელე ამტკიცებს სესხის ხელშეკრულებაზე არსებული მინაწერით, რომლითაც ნ.გ–მა დაადასტურა თანხის მიღების ფაქტი (იხ. ტ.2, ს.ფ. 22), ამდენად, მოსარჩელის მტკიცების ტვირთი დაძლეულია და სწორედ მოპასუხეს მართებდა აღნიშნული მტკიცებულების საპირწონედ იმგვარი მტკიცებულების წარდგენა, რომელიც გააქარწლებდა ვარაუდს თანხის გადაცემაზე. მოპასუხე განმარტავდა, რომ აღნიშნული მინაწერი არ არის შესრულებული მის მიერ, ხოლო თანხა გადაეცა არა მას, არამედ შუამავალ პირს, თუმცა ამ გარემოების დამტკიცების ტვირთს მოპასუხემ საქმის განხილვის ვერცერთ ეტაპზე თავი ვერ გაართვა, ამდენად, საკასაციო პალატა თანხის მიღებასთან დაკავშირებულ საკასაციო პრეტენზიას არ განიხილავს დასაშვებ და დასაბუთებულ შედავებად სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებაზე.

15.6. მომდევნო ფაქტობრივი გარემოება, რომელიც შედავებულია საკასაციო საჩივრით, არის მოთხოვნის ხანდაზმულობა, რაც საკასაციო პალატას მიაჩნია როგორც დასაშვებ, ისე დასაბუთებულ შედავებად, რამდენადაც, აღნიშნულზე კასატორი მიუთითებდა სწორ საპროცესო ეტაპზე - შესაგებელში. სწორედ ხანდაზმულობა წარმოადგენს წინამდებარე გადაწყვეტილებაში საკასაციო სასამართლოს შეფასების უმთავრეს საკითხს. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ყველა სხვა დანარჩენი ფაქტობრივი გარემოება, რომელიც ასახულია წინამდებარე გადაწყვეტილების 10.1.-10.9. პუნქტებში, საკასაციო პრეტენზიის არარსებობის გათვალისწინებით, ითვლება დამტკიცებულად და სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსთვის.

16. საქართველოს უზენაეს სასამართლოს არაერთ გადაწყვეტილებაში აღნიშნავს, რომ ყოველი კონკრეტული სამოქალაქო საქმის გადაწყვეტა სასამართლოში, დაკავშირებულია გარკვეული ფაქტების დადგენასთან. ფაქტების დადგენის აუცილებლობა განპირობებულია იმით, რომ სასამართლო იხილავს და წყვეტს მხარეთა შორის წარმოშობილ დავებს, რომლებიც სამართლით რეგულირებული ურთიერთობებიდან წარმოიშობიან. სამართლებრივი ურთიერთობა კი, როგორც ეს ცნობილია, შეიძლება აღმოცენდეს, განვითარდეს ან შეწყდეს მხოლოდ იურიდიული ფაქტების საფუძველზე. სამოქალაქო საქმეებზე დასაბუთებული გადაწყვეტილების მიღებისა და ზოგადად, მართლმსაჯულების განხორციელების საფუძველს წარმოადგენს იმის სწორად განსაზღვრა, თუ რა სამართლებრივი საფუძვლიდან გამომდინარეობს მხარეთა შორის წარმოშობილი დავა. ამ მიზნით, საქმის განხილველმა სასამართლომ პირველყოვლისა, უნდა დაადგინოს მოთხოვნის მატერიალური საფუძველი - მოთხოვნის დამფუძნებელი ნორმა. მხოლოდ ამის შემდეგ უნდა გამოარკვიოს მოძიებული ნორმის წინაპირობები, მისი აბსტრაქტული შემადგენლობა და შემოაწმოს განხორციელებულია თუ არა განსახილველ საქმეზე ყველა მათგანი. ამ ასპექტში, ფორმალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით, სასამართლო შეზღუდულია სარჩელის ფაქტობრივი გარემოებებით: იგი ამოწმებს რომელ კონკრეტულ ფაქტობრივ გარემოებებზე მიუთითებს მოსარჩელე, ქმნიან თუ არა ისინი დამფუძნებელი ნორმის უკლებლივ ყველა წანამძღვარს. ამის შემდეგ მოწმდება, მოპასუხის პოზიცია რამდენად აქარწყლებს წარმოშობილ წანამძღვრებს (იხ. სუსგ. №ას-860-860-2018, 16.11.2018წ). დადგენილი ფაქტების სამართლებრივი შეფასება სასამართლოს პრეროგატივაა და ამ პროცესში ის შებოჭილი არ არის მხარეთა მოსაზრებებით (იხ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდი პალატის 02.03.2017წ. №ას-664-635-2016 გადაწყვეტილება).

17. უპირველესად, სამართლებრივ კვალიფიკაციას საჭიროებს მხარეთა შორის 2006 წლის 27 ნოემბერს დადებული ხელშეკრულება, რომელზე ხელმოწერასაც სადავოდ არ ხდის გარიგების არცერთი მხარე. ხელშეკრულება ითვალისწინებს ორ ურთიერთგანპირობებულ ვალდებულებას - თანხის განსაზღვრული ვადით გადაცემას და აღნიშნულის სანაცვლოდ, ბინით დროებითი სარგებლობის უფლების მინიჭებას.

17.1. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 623-ე მუხლის მიხედვით, სესხის ხელშეკრულებით გამსესხებელი საკუთრებაში გადასცემს მსესხებელს ფულს ან სხვა გვაროვნულ ნივთს, ხოლო მსესხებელი კისრულობს დააბრუნოს იმავე სახის, ხარისხისა და რაოდენობის ნივთი.

17.2. ამავე კოდექსის 531-ე მუხლის თანახმად, ქირავნობის ხელშეკრულებით გამქირავებელი მოვალეა დამქირავებელს სარგებლობაში გადასცეს ნივთი განსაზღვრული ვადით. დამქირავებელი მოვალეა გამქირავებელს გადაუხადოს დათქმული ქირა.

17.3. მართალია, 2006 წლის 27 ნოემბრის ხელშეკრულება სახელდებით სესხისა და ქირავნობის ტერმინებს არ შეიცავს, მაგრამ ფულის ან სხვა გვაროვნული ნივთის საკუთრებაში გადაცემა იმავე სახის, ხარისხისა და რაოდენობით ფულის/გვაროვნული ნივთის უკან დაბრუნების პირობით, აკმაყოფილებს სწორედ სესხის სამართალურთიერთობის შემადგენლობას. რაც შეეხება უძრავი ქონების დროებით სარგებლობაში გადაცემის პირობას, მართალია, ქირის გადახდის დათქმას წარმოდგენილი ხელშეკრულება არ შეიცავს, მაგრამ ვინაიდან ბინით სარგებლობის უფლების მინიჭების წინაპირობას სესხის გადაცემა წარმოადგენდა, ფაქტობრივად, სესხზე გადასახდელი პროცენტის ადგილს იკავებს ქონებით სარგებლობის უფლება, ამრიგად, ქირად განხილული უნდა იქნეს გადაცემული სესხის სარგებლის გარეშე გამოყენების შესაძლებლობა (სესხის სანაცვლოდ ბინით სარგებლობის უფლების გადაცემის ურთიერთობის ქირავნობად კვალიფიკაციაზე იხ. სუსგ. №ას-92 -2019, 27.10.2021წ., №ას-1237-1166-2012, 19.11.2012წ).

17.4. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 327-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ხელშეკრულება დადებულად ითვლება, თუ მხარეები მის ყველა არსებით პირობაზე შეთანხმდნენ საამისოდ გათვალისწინებული ფორმით. ამავე კოდექსის 328-ე მუხლის პირველი ნაწილი კი ადგენს, რომ თუ კანონით ხელშეკრულების ნამდვილობისათვის დადგენილია განსაზღვრული ფორმა, ან მხარეებმა ხელშეკრულებისათვის გაითვალისწინეს ასეთი ფორმა, მაშინ ხელშეკრულება ძალაში შედის მხოლოდ ამ ფორმის შესახებ მოთხოვნის შესრულების შემდეგ.

17.5. განსახილველ შემთხვევაში, მხარეთა შორის სადავოა და საკასაციო საჩივრის უმთავრეს პრეტენზიასაც წარმოადგენს ის გარემოება, ხელშეკრულების დათქმული ვადის გასვლის შემდეგ მხარეთა მიერ ერთმანეთისთვის სესხისა და სარგებლობაში გადაცემული ბინის დაუბრუნებლობა წარმოადგენდა ხელშეკრულების მოქმედების დასრულებას თუ მის განუსაზღვრელი ვადით დადებულ ხელშეკრულებად გარდაქმნაზე კონკლუდენტურად გამოვლენილ ნებას.

17.6. მართალია, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის როგორც 328-ე მუხლის პირველი ნაწილი, ისე 59-ე მუხლის პირველი ნაწილი, ითვალისწინებს ხელშეკრულების ნამდვილობისთვის მხარეთა მიერ შეთანხმებული ფორმის დაცვას, მაგრამ მისი უგულვებელყოფით მიღწეული შეთანხმება დაექვემდებარება თუ არა ბათილობას, დამოკიდებულია იმაზე, თუ რა მიზნით აირჩიეს ეს ფორმა მხარეებმა: როგორც გარიგების ნამდვილობის წინაპირობა თუ გარიგებიდან გამომდინარე უფლებების თვალსაჩინოებისთვის, ან მათ მტკიცებულებად. ამ უკანასკნელ შემთხვევაში გარიგების ფორმის დაუცველობამ არ უნდა გამოიწვიოს მისი ბათილობა. ყოველივე აღნიშნული კი უნდა დადგინდეს მხარეთა შეთანხმების განმარტებით (იხ. სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი III, GIZ, თბილისი, 2019, გვ. 106).

17.7. წაყენებული მოთხოვნების თვალსაზრისით, კანონისმიერ ფორმასთან გარიგებისმიერი ფორმის გაიგივება არ არის გამართლებული. გარიგებისმიერი ფორმის დაუცველობისას ნების გამოვლენის ბათილობის მიზანი მხარეთა მიერვე დაწესებული თვითშეზღუდვის დაცვაა და მისი მნიშვნელობა არ შეიძლება იმავე შეფასებით კატეგორიაში მოექცეს, როგორც კანონით გათვალისწინებული ფორმის ცალკეულ შემთხვევაშია მოწესრიგებული, მაგალითად, მას ვერ ექნება გაფრთხილებისა და რჩევის კანონისმიერი ფუნქცია. ასე რომ იყოს, შესაბამისი გარიგების მიმართ სავალდებულო ფორმა უშუალოდ კანონმდებლობით იქნებოდა დაწესებული...თუ მხარეები, მათ მიერ შეთანხმებული ფორმის მიუხედავად, სხვა სახით ახდენენ ურთიერთმფარავი ნების ფორმირებას, კეთილსინდისიერების პრინციპიდან გამომდინარე, ისინი ასეთი ნების გამოვლენით შებოჭილად უნდა ჩაითვალონ (იხ. კერესელიძე დ., კერძო სამართლის უზოგადესი სისტემური ცნებები, ევროპული და შედარებითი სამართლის ინსტიტუტის გამომცემლობა, თბილისი, 2009, გვ. 301-305).

17.8. საკასაციო პალატა ყურადღებას მიაპყრობს მხარეთა შორის 2006 წლის 27 ნოემბერს შედგენილი ხელშეკრულების შინაარსს, რომლის ფარგლებში, მართალია, მხარეებმა წერილობით დააფიქსირეს მათ შორის ფორმირებული ურთიერთმფარავი ნების შინაარსი, მაგრამ მათ, წერილობითი ფორმა, როგორც გარიგების ნამდვილობის პირობა, არ დაუთქვამთ, ამდენად, ხელშეკრულების წერილობით დადებას გააჩნდა უფლება-მოვალეობების თვალსაჩინო დეკლარირების მიზანი, შესაბამისად, შეთანხმებული პირობების მოდიფიცირება, შესაძლოა, მომხდარიყო როგორც წერილობით, ისე ზეპირად, უფრო მეტიც, კონკლუდენტურადაც კი. რაც შეეხება საკასაციო საჩივარში მოხმობილ სასამართლო პრაქტიკას წერილობითი ხელშეკრულების პირობების შეცვლის ფორმის შესახებ, პალატა მიუთითებს, რომ აღნიშნულ განჩინებებში ასახული მსჯელობა წინამდებარე საქმისთვის ნაკლებად რელევანტურია იმიტომ, რომ მითითებულ საქმეებში ხელშეკრულებაში ცვლილების შეტანისათვის წერილობითი ფორმის დაცვის სავალდებულოობა გამომდინარეობდა ან საკანონმდებლო დანაწესიდან (სესხისა და იპოთეკის ერთიან ხელშეკრულებაში, იპოთეკის მიმართ მოქმედი სავალდებულო წერილობითი ფორმის გამო, სესხიც იზიარებდა ამავე ფორმის დაცვის სავალდებულოობას), ან მხარეებს ფორმა შეთანხმებული ჰქონდათ, როგორც გარიგების ნამდვილობის წინაპირობა, რაც არ ვლინდება წინამდებარე საქმეში წარმოდგენილი ხელშეკრულების შინაარსიდან.

17.9. მტკიცების ტვირთის სამართლიანი და ობიექტური განაწილების წესის თანახმად, ვინაიდან ხელშეკრულების გაგრძელებულად მიჩნევის სამართლებრივი ინტერესი გააჩნდა მოსარჩელე მხარეს, სწორედ მას მართებდა, სულ მცირე, ისეთ გარემოებებზე მითითება მაინც, რომელიც ობიექტური დამკვირვებლის თვალში შექმნიდა ვარაუდს, რომ ხელშეკრულების მოქმედების დასასრულს - 2008 წლის 27 ნოემბერს - მხარეებს ამოძრავებდათ ერთიანი ნება სახელშეკრულებო ურთიერთობის გასაგრძელებლად.

17.10. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 50-ე მუხლის თანახმად, გარიგება არის ცალმხრივი, ორმხრივი ან მრავალმხრივი ნების გამოვლენა, რომელიც მიმართულია სამართლებრივი ურთიერთობის წარმოშობის, შეცვლის ან შეწყვეტისაკენ. ბუნებრივია, ნება სახელშეკრულებო ვადის გაგრძელების შესახებ, წარმოადგენს ორმხრივ გარიგებას, შესაბამისად, იგი ექვემდებარება განმარტებას ამავე კოდექსის 52-ე მუხლით გათვალისწინებული სტანდარტის შესაბამისად (ნების გამოვლენის განმარტებისას ნება უნდა დადგინდეს გონივრული განსჯის შედეგად, და არა მარტოოდენ გამოთქმის სიტყვასიტყვითი აზრიდან).

17.11. სწორედ გონივრული განსჯის შედეგად უნდა განიმარტოს მხარეთა ქმედებები ხელშეკრულების მოქმედების ვადის დასასრულს (2008 წლის 27 ნოემბრისათვის), რათა დადგინდეს, მხარეთა მიერ ხელშეკრულების საგანთა ერთმანეთისთვის დროული დაუბრუნებლობა წარმოადგენდა ხელშეკრულების გაგრძელების სურვილს, თუ პირიქით - მათ გააჩნდათ ნება სახელშეკრულებო ურთიერთობის დასრულებისა, თუმცა ნებაყოფლობით არ ასრულებდნენ ხელშეკრულების დასრულების დროისთვის დათქმულ ვალდებულებებს (სესხის დაბრუნება და ბინის გამოთავისუფლება).

17.12. პალატა განსაკუთრებულ ყურადღებას მიაპყრობს მოსარჩელის მიერ სარჩელში მითითებულ მე-2 ფაქტობრივ გარემოებას, მასზედ, რომ „გ.მ–ვს აქტიური კომუნიკაცია ჰქონდა ქალბატონ ნ.გ–თან და 2008 წლიდან ბინიდან გამოსვლის სანაცვლოდ სთხოვდა 4500 აშშ დოლარს“. აღნიშნული განმარტებით, ერთმნიშვნელოვნად დგინდება, რომ ხელშეკრულების მოქმედების დასასრულს, ხელშეკრულების სულ მცირე ერთ მხარეს (გ.მ–ვს) გააჩნდა სახელშეკრულებო ურთიერთობის დასრულების და არ გაგრძელების ნება, ამდენად, მხარეთა ურთიერთმფარავი ნებით სახელშეკრულებო ურთიერთობის ზეპირად ან კონკლუდენტურად გაგრძელების ვარაუდს არ გააჩნია სამართლებრივი საფუძველი, ასეთი დასკვნა პირდაპირ ეწინააღმდეგება მოსარჩელის განმარტებას. ამრიგად, სახელშეკრულებო ურთიერთობა მხარეთა შორის დასრულებულიაა 2008 წლის 28 ნოემბრიდან.

17.13. საგულისხმოა, რომ მოპასუხემ მოთხოვნის განხორციელების შემაფერხებელი შესაგებლით ხანდაზმულობაზე, როგორც იურიდიულ ფაქტზე, პირველი ინსტანციის სასამართლოშივე განახორციელა მითითება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სააპელაციო პალატის მიერ დადგენილი ფაქტების, აგრეთვე, ხელშეკრულების მოქმედების ვადის მიწურულს მხარეთა ქმედებების მხედველობაში მიღებით, იგი უფლებამოსილია, შეაფასოს ხანდაზმულობაზე წარმოდგენილი შესაგებლის საფუძვლიანობა.

17.14. სამოქალაქო კოდექსის 128-ე მუხლის პირველი ნაწილის დანაწესის (სხვა პირისაგან რაიმე მოქმედების შესრულების ან მოქმედებისაგან თავის შეკავების მოთხოვნის უფლებაზე ვრცელდება ხანდაზმულობა) შემოღებით კანონმდებელმა განსაზღვრა სამოქალაქო უფლების დაცვის გარკვეული ვადებით შეზღუდვის აუცილებლობა, რომელიც მყარ სამოქალაქო ბრუნვაზეა ორიენტირებული და მოთხოვნის ხანდაზმულობის ამა თუ იმ ვადის გასვლით, მხარე კარგავს იმ სამართლებრივ ბერკეტებს, რომელთა საშუალებითაც მას შესაძლებლობა ჰქონდა, მოეხდინა მისი მოთხოვნის იძულებით აღსრულება.

17.15. ხანდაზმულობის ვადის სწორად გამოთვლისათვის უმნიშვნელოვანესია მისი დენის დაწყების მომენტის განსაზღვრა. ხანდაზმულობის ვადის დასაწყისი შეესაბამება დღეს, როდესაც წარმოიშვა მოთხოვნის უფლება. გარდა კანონით პირდაპირ გათვალისწინებული შემთხვევებისა, როდესაც მოთხოვნის წარმოშობის ვადის განსაზღვრა ზოგადი წესისაგან განსხვავებულადაა რეგულირებული, მისი წარმოშობა დაკავშირებულია მომენტთან, როდესაც პირმა გაიგო ან უნდა გაეგო უფლების დარღვევის თაობაზე (სკ-ის 130-ე მუხლი). სამოქალაქო კოდექსის 130-ე მუხლის აღწერილობითი ნაწილის მითითება - როცა პირმა შეიტყო ან უნდა შეეტყო, არ შეიძლება გაგებულ იქნას იმგვარად, რომ გარემოების შეტყობა რაიმე განსაკუთრებულ ფაქტს ან მოვლენას უნდა უკავშირდებოდეს. კანონის ზემოაღნიშნული დანაწესი, პრაქტიკულად, ერთმანეთის თანმხვედრია და ორიენტირებულია კრედიტორის ობიექტურ აღქმაზე ვალდებულების დარღვევის მიმართ. ამასთანავე, სუბიექტურ ფაქტორზე - უნდა შეეტყო, მხოლოდ მაშინ შეიძლება დაყრდნობა, თუ სამართლებრივი ურთიერთობის თავისებურებიდან გამომდინარე, პრაქტიკულად შეუძლებელია ობიექტური ფაქტორის განსაზღვრა.

17.16. პალატა მიუთითებს, რომ ხანდაზმულობის მიზანი მოვალის დაცვა და დროის გასვლის გამო მტკიცების სირთულეებისგან მისი გათავისუფლებაა. უფლების სასარჩელო წესით დროში შეზღუდვა განპირობებულია: 1. სასამართლოს მიერ ფაქტობრივი გარემოებების დადგენისა და დასაბუთებული გადაწყვეტილების მიღების გამარტივებით; 2. სამოქალაქო ბრუნვის სტაბილურობის დაცვით; 3. დარღვეული უფლების დასაცავად ხანგრძლივი დროის მანძილზე ზომების მიუღებლობა, როგორც წესი, მეტყველებს იმაზე, რომ დაზარალებული ან არ არის საკმარისად დაინტერესებული თავისი უფლების განხორციელებით ან არ არის დარწმუნებული მოთხოვნის საფუძვლიანობაში; 4. სასარჩელო ხანდაზმულობა ხელს უწყობს გარიგებით ნაკისრი ვალდებულების შესრულებას, საკუთარი უფლების რეალიზაციის თვალსაზრისით, სამოქალაქო ბრუნვის მონაწილეთა აქტიურობის სტიმულირებას ახდენს, აგრეთვე აძლიერებს ორმხრივ კონტროლს ვალდებულების შესრულებაზე (საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი I, თბილისი, 2017; 128-ე მუხლის კომენტარი, აბზაცი 3, გვ 721).

17.17. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 129-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, სახელშეკრულებო მოთხოვნების ხანდაზმულობის ვადა შეადგენს სამ წელს, ხოლო უძრავ ნივთებთან დაკავშირებული სახელშეკრულებო მოთხოვნებისა – ექვს წელს.

17.18. წინამდებარე განჩინების 17.12. პუნქტში გათვალისწინებული გარემოების გათვალისწინებით, პალატა მიიჩნევს, რომ გამსესხებელს, რომელსაც, მისი მოთხოვნის მიუხედავად, სესხის თანხა დათქმულ ვადაში არ დაუბრუნდა, უნდა აღექვა, რომ მისი ქონებრივი უფლება სესხის დაუბრუნებლობის სახით, დაირღვა ხელშეკრულების მოქმედების ვადის დასრულების მეორე დღიდან - 2008 წლის 28 ნოემბრიდან (იხ. სუსგ. №ას-756-2019, 30.09.2019წ.) ამრიგად, უფლების იძულებით აღსასრულებლად მას ჰქონდა ამ დროიდან 3 წელი. ამ ვადაში უფლების სასამართლო წესით დაცვაზე უარმა განაპირობა არა ხელშეკრულების ვადის განუსაზღვრელი დროით გაგრძელება, არამედ, მოთხოვნის იძულებითი აღსრულების შესაძლებლობის დაკარგვა. 2011 წლის 29 ნოემბრიდან სახელშეკრულებო მოთხოვნა სესხის დაბრუნებაზე ხანდაზმულია, რაც მოპასუხის შესაბამისი შესაგებლის არსებობისას, გამორიცხავს მოთხოვნის სასამართლო წესით დაკმაყოფილების შესაძლებლობას (იხ. სუსგ. ას-1183-118-2013, 02/06/2014).

18. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლო თვითონ მიიღებს გადაწყვეტილებას საქმეზე, თუ არ არსებობს ამ კოდექსის 412-ე მუხლით გათვალისწინებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძვლები. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ, განსახილველ შემთხვევაში, არ არსებობს საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძველი, ვინაიდან საჭირო არაა მტკიცებულებათა დამატებით გამოკვლევა, შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო უფლებამოსილია, თვითონ მიიღოს გადაწყვეტილება საქმეზე, კერძოდ, პალატას მიაჩნია, რომ საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს, უნდა გაუქმდეს გასაჩივრებული განჩინება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელს უარი ეთქვას დაკმაყოფილებაზე, ვინაიდან მოთხოვნა ხანდაზმულია.

სარჩელის უზრუნველყოფასთან დაკავშირებული საკითხები:

19.1. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 199¹ მუხლის შესაბამისად, სარჩელის მიღებაზე უარის თქმის, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის, სარჩელის განუხილველად დატოვების ან საქმის წარმოების შეწყვეტის შემთხვევაში სასამართლო თავისი გადაწყვეტილებით (განჩინებით) აუქმებს ამ სარჩელთან დაკავშირებით გამოყენებულ უზრუნველყოფის ღონისძიებას, რაც საჩივრდება ამ გადაწყვეტილების (განჩინების) გასაჩივრებისათვის კანონით დადგენილი წესით. მხარეთა მორიგების შემთხვევაში სასამართლო აუქმებს უზრუნველყოფის ღონისძიებას, თუ მხარეები სხვა რამეზე არ შეთანხმდებიან.

19.2. განსახილველ შემთხვევაში, თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 12 ნოემბრის N2/28278-19 განჩინებით, საქმეზე გამოყენებულია სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიება, რომლითაც ნ.გ–ს (პ/ნ ......) აკრძალული აქვს მის საკუთრებაში რიცხული უძრავი ქონების, მდებარე: ქ.თბილისი, ........ №71ა, საკადასტრო კოდი: ....... - გასხვისება და იპოთეკით დატვირთვა. ვინაიდან, საკასაციო სასამართლო წინამდებარე გადაწყვეტილებით სასარჩელო მოთხოვნას არ აკმაყოფილებს, არ არსებობს სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიების შენარჩუნების საპროცესო საფუძველიც და უნდა გაუქმდეს გამოყენებული უზრუნველყოფის ღონისძიება.

საპროცესო ხარჯები:

20.1. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 399-ე მუხლის თანახმად, საქმის განხილვა საკასაციო სასამართლოში წარმოებს იმ წესების დაცვით, რომლებიც დადგენილია სააპელაციო სასამართლოში საქმეთა განხილვისათვის, გარდა იმ გამონაკლისებისა, რომელთაც ეს თავი შეიცავს. ამავე კოდექსის 372-ე მუხლის თანახმად კი საქმის განხილვა სააპელაციო სასამართლოში წარმოებს იმ წესების დაცვით, რაც დადგენილია პირველი ინსტანციით საქმეთა განხილვისათვის, ამ თავში მოცემული ცვლილებებითა და დამატებებით. ამრიგად, საკასაციო სასამართლო ხელმძღვანელობს პირველი ინსტანციის სასამართლოში მოქმედი საქმის განხილვის წესებით, თუ მათი გამოყენება არსობრივად არ ეწინააღმდეგება საკასაციო ინსტანციისთვის დამახასიათებელ საქმის განხილვის სპეციფიკას.

20.2. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 55-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სასამართლოს მიერ საქმის განხილვასთან დაკავშირებით გაწეული ხარჯები და სახელმწიფო ბაჟი, რომელთა გადახდისაგან განთავისუფლებული იყო მოსარჩელე, გადახდება მოპასუხეს ბიუჯეტის შემოსავლის სასარგებლოდ, მოთხოვნათა იმ ნაწილის პროპორციულად, რომელიც დაკმაყოფილებულია.

20.3. მოცემულ შემთხვევაში, კასატორი განთავისუფლებულია სახელმწიფო ბაჟის გადახდისგან საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 46-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტის შესაბამისად (სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან თავისუფლდებიან მხარეები, რომლებიც დადგენილი წესით რეგისტრირებული არიან სოციალურად დაუცველი ოჯახების მონაცემთა ერთიან ბაზაში და იღებენ საარსებო შემწეობას, რაც დასტურდება შესაბამისი დოკუმენტაციით).

20.4. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 39-ე მუხლის პირველი ნაწილის ,,ბ" ქვეპუნქტის მიხედვით, სახელმწიფო ბაჟის ოდენობა სააპელაციო საჩივრისათვის შეადგენს დავის საგნის ღირებულების 4 პროცენტს, მაგრამ არანაკლებ 150 ლარისა, ხოლო „გ“ ქვეპუნქტის თანახმად, სახელმწიფო ბაჟის ოდენობა საკასაციო საჩივრისათვის შეადგენს დავის საგნის ღირებულების 5 პროცენტს, მაგრამ არანაკლებ 300 ლარისა.

20.5. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მიხედვით, თუ სააპელაციო ან საკასაციო სასამართლო შეცვლის გადაწყვეტილებას ან გამოიტანს ახალ გადაწყვეტილებას, იგი შესაბამისად შეცვლის სასამართლო ხარჯების განაწილებასაც.

20.6 პირველი ინსტანციის სასამართლოში მოსარჩელის მიერ სახელმწიფო ბაჟი გადახდილია. დავის საგნის ღირებულების გათვალისწინებით, სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოში გადასახდელი სახელმწიფო ბაჟის ოდენობა შეადგენდა 180 ა.შ.შ. დოლარის ექვივალენტ ლარს (4500 ა.შ.შ დოლარის 4%), ხოლო საკასაციო ინსტანციიის სასამართლოში _ 225 ა.შ.შ. დოლარის ეკვივალენტ ლარს (4500 ა.შ.შ. დოლარის 5%), რომლის გადახდისგან კასატორი გათავისუფლებულია კანონის საფუძველზე. ვინაიდან, გადაწყვეტილება სრულად შეიცვალა კასატორის სასარგებლოდ, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის მე-3 ნაწილიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო ცვლის სასამართლო ხარჯების განაწილების საკითხს და კასატორის მოწინააღმდეგე მხარეს სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ უნდა დაეკისროს სახელმწიფო ბაჟის _ 405 ა.შ.შ. დოლარის (180+225=405) ექვივალენტი ლარის გადახდა გადაწყვეტილების გამოტანის დღეს არსებული ოფიციალური გაცვლითი კურსის შესაბამისად (1 აშშ დოლარი = 2.8336 ლარს), რაც შეადგენს 1147 ლარს და 61 თეთრს.

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 399-ე, 55-ე, 394-ე, 407-ე ,408-ე, 409-ე, 411-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ნ.გ–ის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს.

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 13 ივლისის განჩინება და მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება.

3. გ.მ–ვის სარჩელი არ დაკმაყოფილდეს.

4. გაუქმდეს თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 12 ნოემბრის N2/28278-19 განჩინება, რომლითაც ნ.გ–ს (პ/ნ ......) აეკრძალა მის საკუთრებაში რიცხული უძრავი ქონების, მდებარე: ქ.თბილისი, .... ქ. №71ა, საკადასტრო კოდი: ...... - გასხვისება და იპოთეკით დატვირთვა.

......) სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ დაეკისროს სახელმწიფო ბაჟის - 1147 ლარის და 61 თეთრის გადახდა.

6. საკასაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

მოსამართლეები: ლაშა ქოჩიაშვილი

ამირან ძაბუნიძე

თეა ძიმისტარაშვილი