24 ნოემბერი, 2022 წელი,

საქმე №ას-571-2021 თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა/მოსამართლეები:

ვლადიმერ კაკაბაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ლევან მიქაბერიძე,

მირანდა ერემაძე

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე

I კასატორი (მოპასუხე, შეგებებული სარჩელის ავტორი) - გ. გ–ვა

მოწინააღმდეგე მხარე (მოსარჩელეები, შეგებებული სარჩელის მოპასუხეები) - ქ. გ–ვა, ვ. გ–ვა

II კასატორი - ქ. გ–ვა

მოწინააღმდეგე მხარე - გ. გ–ვა

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 26 მარტის გადაწყვეტილება

I კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილებით, შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილება

II კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილებით, სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი - უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვა, სამკვიდრო მოწმობის ბათილად ცნობა (სარჩელში); ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებულად ცნობა (შეგეებულ სარჩელში)

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

1. საჯარო რეესტრის ამონაწერის მიხედვით, ქ.თბილისში, ........ მდებარე უძრავი ქონება, კერძოდ, 442კვ.მ მიწის ნაკვეთი და 249.4კვ.მ შენობა-ნაგებობა (მათ შორის: პირველი სართული - 103.87კვ.მ და მე-2 სართული - 145.53კვ.მ, შემდეგში მოხსენიებული, როგორც საცხოვრებელი სადგომი ან სადავო ქონება) ქ. გ–ვას (შემდეგში: პირველი მოსარჩელე, მეორე კასატორი, მესაკუთრე) საკუთრებადაა დარეგისტრირებული.

2. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 29 აგვისტოს განჩინებით, ვ. გ–ვას (შემდეგში - მეორე მოსარჩელე) სარჩელით აღძრულ სამოქალაქო საქმეზე, რომლითაც ეს უკანასკნელი, როგორც საცხოვრებელი სადგომის მოსარგებლეების - ვ. გ–ვასა (შემდეგში - წინამორბედი პირველი მოსარგებლე) და ე. გ–ვას (ქორწინებამდე შაფათავა, შემდეგში - წინამორბედი მეორე მოსარგებლე ან მამკკვიდრებელი) უფლებამონაცვლე, მოითხოვდა ფორმადაუცველი ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრედ ცნობას, დამტკიცდა მორიგება: მ.ფ–ას სასარგებლოდ მეორე მოსარჩელეს დაეკისრა კომპენსაციის გადახდა და იგი საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრედ იქნა ცნობილი.

3. 2014 წლის 23 იანვრის სამკვიდრო მოწმობის საფუძველზე სადავო ქონება შ.ზ–ის საკუთრებად, ხოლო 2014 წლის 10 თებერვლის ჩუქების ხელშეკრულების საფუძველზე - მეორე მოსარჩელის საკუთრებად დარეგისტრირდა.

4. საცხოვრებელი სადგომის მოსარგებლეები იყვნენ მეორე მოსარჩელის, ასევე, გ. გ–ვასა (შემდეგში: მოპასუხე, პირველი კასატორი) და გ. გ–ვას მშობლები - წინამორბედი პირველი მოსარგებლე (გარდაიცვალა 1968 წლის 18 ოქტომბერს) და წინამორბედი მეორე მოსარგებლე (გარდაიცვალა 2008 წლის 28 ივლისს).

5. გ. გ–ვა 2002 წლის 9 დეკემბერს გარდაიცვალა.

2004 წლის 7 აპრილის სამკვიდრო მოწმობის შესაბამისად, 2002 წლის 9 დეკემბერს გარდაცვლილი გ. გ–ვას სამკვიდრო ქონება დედამ - წინამორბედმა მეორე მოსარგებლემ მიიღო.

6. 2004 წლის 18 ივნისს, მამკვიდრებელმა შინაურული ანდერძი შეადგინა, რომლითაც მისი კუთვნილი ქონება (მათ შორის, სადავო ქონება) შვილს, მეორე მოსარჩელეს უანდერძა.

6. 2014 წლის 10 ივლისის სამკვიდრო მოწმობის თანახმად, დედის - წინამორბედი პირველი მოსარგებლის ქონებრივ უფლებებზე 1/2 ნაწილიც და წინამორბედი მოსარგებლის შვილის, გარდაცვლილი გ. გ–ვას სახელზე რიცხული დანაშთი უძრავი ქონების ½ ნაწილიც მოპასუხემ მიიღო, ხოლო პირველი რიგის მემკვიდრის, კერძოდ, მოპასუხის ძმის (მეორე მოსარჩელე) არსებობის გამო ½ ნაწილის სამართლებრივი ბედი ღიად დარჩა.

7. საცხოვრებელი სადგომის უკანონო მფლობელობიდან გამოთხოვისა და გამოთავისუფლებულ მდგომარეობაში მისთვის გადაცემის მოთხოვნით მოპასუხის წინააღმდეგ პირველმა მოსარჩელემ სასამართლოში სარჩელი შეიტანა.

8. იმავე სასამართლოში შეგებებული სარჩელი აღძრა მოპასუხემ, რომელმაც საცხოვრებელი სადგომის ½ ნაწილზე ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებულად ცნობა და სადავო ქონების მისთვის საკუთრებაში გადაცემა მოითხოვა.

9. მოპასუხის წინააღმდეგ პირველ მოსარჩელესთან ერთად სასამართლოს სარჩელით მიმართა მეორე მოსარჩელემაც, 2014 წლის 10 ივლისის სამკვიდრო მოწმობის (რომლითაც მოპასუხემ დედის, მამკვიდრებლის ქონებრივ უფლებებზე ½ ნაწილი, ხოლო მამკვიდრებლის შვილის, გარდაცვლილი გ. გ–ვას სახელზე რიცხული დანაშთი უძრავი ქონების ½ ნაწილი მიიღო) გაუქმებისა და მამკვიდრებლის ანდერძისმიერ მემკვიდრედ ცნობის მოთხოვნით.

10. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2017 წლის 22 ნოემბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი და შეგებებული სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

11. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება მხარეებმა სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს.

12. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2021 წლის 26 მარტის გადაწყვეტილებით:

- პირველი მოსარჩელის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა;

- მოპასუხის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა;

- პირველი მოსარჩელისა და მეორე მოსარჩელის სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, მათი სარჩელის დაუკმაყოფილებლობის ნაწილში გასაჩივრებული გადაწყვეტილება გაუქმდა და ახალი გადაწყვეტილება იქნა მიღებული;

- პირველი მოსარჩელისა და მეორე მოსარჩელის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა;

- მამკვიდრებლის სამკვიდრო ქონების ¼ ნაწილზე მოპასუხის სასარგებლოდ 2014 წლის 10 ივლისს გაცემული სამკვიდრო მოწმობა ბათილად იქნა ცნობილი.

12.1. სააპელაციო სასამართლომ საქმეზე დადგენილად ცნო წინამდებარე განჩინების 1-6 პუნქტებში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები და მიიჩნია, რომ წინამორბედი მოსარგებლეები სადავო ქონებას საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგების საფუძველზე ფლობდნენ, გამომდინარე „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის (შემდეგში - სპეციალური კანონის) 5.2 მუხლიდან. ამ დასკვნის საფუძვლად სააპელაციო სასამართლომ საცხოვრებელი სადგომით უწყვეტად ფლობისა და გადასახადების გადახდის ფაქტი დაასახელა, კერძოდ, წინამორბედი მოსარგებლეების მიერ საცხოვრებელი სადგომის 1950-იანი წლებიდან უწყვეტად ფლობის ფაქტი მხარეთა შორის სადავო არ იყო, წინამორბედი მეორე მოსარგებლე უძრავი ქონების დაზღვევის გადასახადებს იხდიდა და კომუნალური გადასახადების აბონენტადაც იყო აღრიცხული.

რაკი წინამორბედი მოსარგებლეები საცხოვრებელ სადგომს საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგების საფუძველზე ფლობდნენ, აქედან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ ჩათვალა, რომ მოპასუხე, როგორც მათი უფლებამონაცვლე, ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებულად ცნობის მოთხოვნაზე უფლებამოსილი პირი არ იყო.

გარდა ამისა, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ წარმოდგენილი შეგებებული სარჩელის ფარგლებში სპეციალური კანონის 5.1 მუხლიდან გამომდინარე მხარეთა უფლება/მოვალეობების განსაზღვრაც შეუძლებელი იყო.

ამასთან, მოპასუხეს, როგორც წინამორბედი მოსარგებლეების უფლებამონაცვლეს, საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლება ეკუთვნოდა უძრავი ნივთის არა ½ ნაწილზე, არამედ - 5/16 ნაწილზე, შემდეგი გარემოების გამო: მამკვიდრებელს ორი მემკვიდრე - მეორე მოსარჩელე და მოპასუხე დარჩა; მოპასუხეს მამკვიდრებლის სამკვიდროდან სავალდებულო წილი ეკუთვნოდა, რაც სამკვიდრო ქონების ¼-ს, ხოლო საცხოვრებელ სადგომზე არსებული უფლების 3/16 (6/8-ის ¼) ნაწილს შეადგენდა, რასაც მისი კუთვნილი 1/8 წილი ემატებოდა და ჯამურად საცხოვრებელი სახლის 5/16 ნაწილს შეადგენდა.

12.2. ის გარემოება, რომ სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოში მოპასუხემ მამკვიდრებლის მიერ 2004 წლის 18 ივნისს გაცემული შინაურული ანდერძის მოანდერძის მიერ შესრულება დაადასტურა, სააპელაციო სასამართლომ შინაურული ანდერძის ნამდვილობის დადგენისათვის საკმარის საფუძვლად მიიჩნია (საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის, შემდეგში - სსსკ-ის 131-ე მუხლი).

რაკი მოცემულ შემთხვევაში წინამორბედმა მეორე მოსარგებლემ ანდერძით მისი ქონება შვილს, მეორე მოსარჩელეს უანდერძა, ამიტომ სააპელაციო სასამართლომ ჩათვალა, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში - სსკ-ის) 1371-ე მუხლის საფუძველზე მოპასუხეს დედის სამკვიდროდან სავალდებულო წილი ეკუთვნოდა.

იმის გათვალისწინებით, რომ მამკვიდრებლის გარდაცვალების შემდეგ ორი კანონით მემკვიდრე (შვილები - მეორე მოსარჩელე და მოპასუხე) დარჩა, რომლებიც კანონით მემკვიდრეობის შემთხვევაში სამკვიდროს ½-½ ნაწილს მიიღებდნენ, დედის სამკვიდროდან მოპასუხის წილი (სავალდებულო წილი) ¼ ნაწილს შეადგენდა.

სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, ზემომითითებული საფუძვლით დაკმაყოფილებას ექვემდებარებოდა 2014 წლის 10 ივლისის სამკვიდრო მოწმობის ბათილად ცნობის შესახებ პირველი და მეორე მოსარჩელის მოთხოვნა.

12.3. სააპელაციო სასამართლომ საქმეზე დაადგინა, რომ სადავო ქონებას მოპასუხე მართლზომიერად ფლობდა, როგორც საცხოვრებელი სადგომით თავდაპირველი მოსარგებლის უფლებამონაცვლე, რის გამოც ამჟამინდელ მესაკუთრეს, პირველ მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის ურთიერთობა სპეციალური კანონით მოწესრიგებას ექვემდებარებოდა და სსკ-ის 172-ე მუხლის საფუძველზე მოპასუხეთა მფლობელობიდან მისი საკუთრების გამოთხოვაზე მესაკუთრე უფლებამოსილი არ იყო.

13. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა, ერთი მხრივ, მოპასუხემ, ხოლო მეორე მხრივ, პირველმა მოსარჩელემ.

13.1. მოპასუხის საკასაციო საჩივრის მოთხოვნაა, მოსარჩელეთა სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილებისა და მისი სააპელაციო საჩივრის დაუკმაყოფილებლობის ნაწილებში გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილებით, შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილება.

- პირველი კასატორის საკასაციო საჩივრის პრეტენზია იმ გარემოებაზეა აგებული, რომ საკასაციო სასამართლოს მიერ მამკვიდრებლის ანდერძის კანონიერად მიჩნევის შემთხვევაში, სადავო სამკვიდრო მოწმობის ბათილად ცნობის უფლება პირველ მოსარჩელეს არ აქვს, ვინაიდან ეს უკანასკნელი მამკვიდრებლის პირველი რიგის მემკვიდრე არაა. რაც შეეხება მეორე მოსარჩელეს, მოცემულ დავის საგანთან მიმართებით სამკვიდრო მოწმობის ბათილობის მოთხოვნის აღძვრის უფლება არ აქვს, საამისოდ მან დამოუკიდებელი სარჩელი უნდა შეიტანოს (დაწვრილებით იხ. საკასაციო საჩივარი, ტომი 1, ს.ფ. 201-212).

13.2. საკასაციო საჩივრით პირველი მოსარჩელე მოითხოვს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმებას და, ახალი გადაწყვეტილებით, სარჩელის დაკმაყოფილებას, რასაც შემდეგნაირად ასაბუთებს:

- საქმეზე წარმოდგენილი მტკიცებულებებით დასტურდება, რომ სადავო ქონებაზე დავა სპეციალური კანონის მოწესრიგების ფარგლებში არ ექცევა. საცხოვრებელი სადგომის მოპასუხის მიერ მფლობელობა მხოლოდ ნათესაური ურთიერთობით იყო გამოწვეული, მასში მოპასუხე მოსარგებლის სტატუსით კი არ ცხოვრობდა, არამედ, - როგორც წინამორბედი მოსარგებლის შვილი და მეორე მოსარჩელის და. აღნიშნულის მიზანი იყო, კეთილი ნების საფუძველზე ფართში პერიოდულად ცხოვრების ნების მიცემა და, არა - „მესაკუთრის ტოლფასი“ უფლებით ნივთის დათმობა, რაც მოწმეებმაც (გ.კ–ძე, ნ.ჭ–ა) დაადასტურეს.

14. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 8 ივნისის, ამავე წლის 25 ივნისისა და 15 ივლისის განჩინებებით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში - სსსკ) 391-ე მუხლის მიხედვით, პირველი კასატორისა და მეორე კასატორის საკასაციო საჩივრები წარმოებაში იქნა მიღებული დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო საჩივრები არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც ისინი დაუშვებელია:

15. სსსკ-ის 391.5 მუხლის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ:

ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებასა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას;

ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია;

გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება;

დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან;

ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე;

ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს;

ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

ზემოაღნიშნული ნორმა განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

16. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემომითითებული საფუძვლით.

17. სსსკ-ის 407.2 მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება განაპირობა.

კონკრეტულ საქმეზე, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების მიმართ კასატორებს დასაბუთებული პრეტენზია არ წარმოუდგენიათ, ამიტომ ისინი სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის.

18. მოცემული დავის ერთ-ერთი საკვანძო საკითხი შემდეგია: მართლზომიერი იყო თუ არა სადავო ქონებაზე წინამორბედი მოსარგებლეების მფლობელობა, ხოლო, დადებით შემთხვევაში, კონკრეტულად, რა სამართლებრივი საფუძვლით ფლობდნენ წინამორბედი მოსარგებლეები საცხოვრებელ სადგომს.

19. საკასაციო პალატის განსჯით, ზემომითითებული საკითხი სააპელაციო სასამართლომ სწორად შეაფასა, კერძოდ, წინამორბედ მოსარგებლეთა მიერ სადავო ქონების მართლზომიერად ფლობის თაობაზე სწორი დასკვნა ჩამოაყალიბა. ამ მოსაზრების საფუძველს ქმნის სააპელაციო სასამართლოს მიერ მითითებული შემდეგი გარემოებები:

წინამორბედი მოსარგებლეების მიერ საცხოვრებელი სადგომის 1950-იანი წლებიდან უწყვეტად ფლობის ფაქტი მხარეთა შორის სადავო არ არის, წინამორბედი მეორე მოსარგებლე უძრავი ქონების დაზღვევის გადასახადებს იხდიდა და კომუნალური გადასახადების აბონენტადაც იყო აღრიცხული.

ეს გარემოებები (რომლებიც სსსკ-ის 407.2 მუხლიდან გამომდინარე საკასაციო პალატისათვის სავალდებულოა), იმის მაუწყებელია, რომ სადავო ქონებაზე წინამორბედ მოსარგებლეთა მფლობელობა სპეციალური კანონის 5.2 მუხლის (საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგება უნდა დასტურდებოდეს შემდეგი გარემოებით/გარემოებებით: სადავო საცხოვრებელ სადგომში რეგისტრაცია, კომუნალური გადასახადების გადახდა ან/და მესაკუთრისათვის გარკვეული საფასურის გადახდა) მოწესრიგების ფარგლებში ექცეოდა.

საკასაციო სასამართლომ არაერთ საქმეზე განმარტა, რომ ზემოაღნიშნული ტიპის გარიგების არსებობის დადასტურებისათვის აუცილებელი არ არის მოცემული ნორმაში ჩამოთვლილი ყველა სახის დოკუმენტის ერთდროულად არსებობა (იხ. სუსგ: №ას-1562-2018, 22.01.2019; №ას-922-2019, 1.08.2019).

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, მოცემული დავის სწორად გადასაწყვეტად დასაწყისში დასმულ ერთ-ერთ უმთავრეს შეკითხვას (მართლზომიერი იყო თუ არა სადავო ქონებაზე წინამორბედი მოსარგებლეების მფლობელობა, ხოლო, დადებით შემთხვევაში, კონკრეტულად, რა სამართლებრივი საფუძვლით ფლობდნენ წინამორბედი მოსარგებლეები საცხოვრებელ სადგომს) სააპელაციო სასამართლომ სწორად უპასუხა და მათი მოტივაცია საკასაციო პრეტენზიით უარყოფილი ვერ იქნა.

20. საქმეზე დადგენილად ცნობილმა ზემომითითებულმა გარემოებამ საფუძველი გამოაცალა საცხოვრებელი სადგომის უკანონო მფლობელობიდან გამოთხოვისა და გამოთავისუფლებულ მდგომარეობაში მისთვის გადაცემის თაობაზე მესაკუთრის (პირველი მოსარჩელის) მოთხოვნას, რამდენადაც სსკ-ის 172.1 მუხლით განსაზღვრულია, რომ მესაკუთრეს შეუძლია, მფლობელს მოსთხოვოს ნივთის უკან დაბრუნება, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა მფლობელს ჰქონდა ამ ნივთის ფლობის უფლება.

ამდენად, არამფლობელი მესაკუთრის მიერ უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვის მართლზომიერებისთვის უნდა არსებობდეს შემდეგი წინაპირობები: ა) მოსარჩელე უნდა იყოს მესაკუთრე, ბ) მოპასუხე უნდა იყოს ნივთის მფლობელი და გ) მოპასუხეს არ უნდა ჰქონდეს ამ ნივთის ფლობის უფლება.

სსკ-ის 168-ე მუხლის თანახმად, მესაკუთრის პრეტენზიის გამო, ნივთის მფლობელობა წყდება, თუ მესაკუთრე მფლობელს წაუყენებს დასაბუთებულ პრეტენზიას. შესაბამისად, უნდა გამოიკვეთოს სსკ-ის 172.1 მუხლით გათვალისწინებული სამართლებრივი შედეგის განმაპირობებელი ყველა წინაპირობა, რათა მოსარჩელეს უფლება ჰქონდეს, ნივთის მისთვის გადაცემა მოითხოვოს (იხ. სუსგ: №ას-3-3-2016, 9.03.2016; №ას-750-718-2016, 13.10.2016; №ას-901-867-2016, 9.12.2016; №ას-1043-1004-2016, 12.12.2016; №ას-1082-1039-2016, 14.02.2017; №ას-1032-952-2017, 17.10.2017; №ას-1375-1295-2017, 22.12.2017).

ამრიგად, სადავო ქონებას მოპასუხე მართლზომიერად ფლობს, როგორც საცხოვრებელი სადგომით თავდაპირველი მოსარგებლის უფლებამონაცვლე, რის გამოც ამჟამინდელ მესაკუთრესა (პირველ მოსარჩელეს) და მოპასუხეს შორის ურთიერთობა სპეციალური კანონით მოწესრიგებას ექვემდებარება და სსკ-ის 172-ე მუხლის საფუძველზე მოპასუხის მფლობელობიდან მისი საკუთრების გამოთხოვაზე მესაკუთრე უფლებამოსილი არ არის.

21. რაც შეეხება 2014 წლის 10 ივლისს მოპასუხის სასარგებლოდ გაცემული სამკვიდრო მოწმობის ბათილად ცნობის შესახებ პირველი მოსარჩელისა და მეორე მოსარჩელის მოთხოვნას, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ არსებობდა ხსენებული სამკვიდრო მოწმობის ნაწილობრივ ბათილად ცნობის საფუძველი.

მოცემული საკითხის შეფასებისას სააპელაციო სასამართლო სწორად დაეყრდნო 2004 წლის 18 ივნისს მამკვიდრებლის მიერ შედგენილ შინაურულ ანდერძს, რომლითაც მამკვიდრებელმა მისი კუთვნილი ქონება, მათ შორის, სადავო ქონება, თავის შვილს - მეორე მოსარჩელეს უანდერძა.

სააპელაციო სასამართლომ მხედველობაში მიიღო ის გარემოება, რომ შინაურული ანდერძის მოანდერძის (მამკვიდრებლის) მიერ ხელმოწერა სასამართლო ექსპერტიზის 2017 წლის 22 მაისის ეროვნული ბიუროს დასკვნით დადასტურდა, რაც სააპელაციო სასამართლოში საქმის განხილვისას თავად მოპასუხემაც დაადასტურა.

სსკ-ის 1364-ე (მოანდერძეს შეუძლია თავისი ხელით დაწეროს ანდერძი და მას ხელი მოაწეროს) და სსსკ-ის 131-ე მუხლების (ერთი მხარის მიერ ისეთი გარემოების არსებობის ან არარსებობის დადასტურება (აღიარება), რომელზედაც მეორე მხარე ამყარებს თავის მოთხოვნებსა თუ შესაგებელს, სასამართლომ შეიძლება საკმარის მტკიცებულებად ჩათვალოს და საფუძვლად დაუდოს სასამართლო გადაწყვეტილებას) შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლოს საკმარისი საფუძველი ჰქონდა იმისათვის, რომ შინაურული ანდერძი ნამდვილად მიეჩნია.

განსახილველი საკითხის შეფასებისას, საყურადღებოა, სსკ-ის 1306-ე (გარდაცვლილი პირის (მამკვიდრებლის) ქონების გადასვლა სხვა პირებზე (მემკვიდრეებზე) ხორციელდება კანონით ან ანდერძით, ანდა ორივე საფუძვლით; კანონით მემკვიდრეობა გარდაცვლილის ქონების გადასვლა კანონში მითითებულ პირებზე - მოქმედებს, თუ მამკვიდრებელს არ დაუტოვებია ანდერძი, ან თუ ანდერძი მოიცავს სამკვიდროს ნაწილს, ან თუ ანდერძი მთლიანად ან ნაწილობრივ ბათილად იქნება ცნობილი), 1328.1 (სამკვიდრო (სამკვიდრო ქონება) შეიცავს მამკვიდრებლის როგორც ქონებრივი უფლებების (სამკვიდრო აქტივი),ისე მოვალეობების (სამკვიდრო პასივი) ერთობლიობას, რომელიც მას ჰქონდა სიკვდილის მომენტისათვის), 1371-ე (მამკვიდრებლის შვილებს, მშობლებსა და მეუღლეს, ანდერძის შინაარსის მიუხედავად, ეკუთვნით სავალდებულო წილი, რომელიც უნდა იყოს იმ წილის ნახევარი, რაც თითოეულ მათგანს კანონით მემკვიდრეობის დროს ერგებოდა (სავალდებულო წილი)) მუხლების, ასევე, სპეციალური კანონის 2.2 მუხლის (ამ კანონით გათვალისწინებული უფლებები და მოვალეობები თანაბრად ვრცელდება მესაკუთრესა და მოსარგებლეზე, აგრეთვე მათ უფლებამონაცვლეებზე) შინაარსი.

იმის გათვალისწინებით, რომ მამკვიდრებელმა ანდერძით მისი ქონება შვილს, მეორე მოსარჩელეს უანდერძა, სსკ-ის 1371-ე მუხლის საფუძველზე სააპელაციო სასამართლომ მართებულად მიიჩნია, რომ დედის სამკვიდროდან მოპასუხეს სავალდებულო წილი ეკუთვნოდა. ამასთან, ვინაიდან გარდაცვალების შემდეგ მამკვიდრებელს ორი კანონით მემკვიდრე (შვილები - მეორე მოსარჩელე და მოპასუხე) დარჩა, რომლებიც კანონით მემკვიდრეობისას სამკვიდროს ½-½ ნაწილს მიიღებდნენ (სსკ-ის 1306-ე მუხლი), შესაბამისად, გასაზიარებელია სააპელაციო სასამართლოს დასკვნა იმის თაობაზე, რომ დედის სამკვიდროდან მოპასუხის წილი (სავალდებულო წილი) ¼ ნაწილს შეადგენდა.

შექმნილ ფაქტობრივ მოცემულობაში კი, სსკ-ის 1306-ე, 1328.1, 1371-ე და სპეციალური კანონის 2.2 მუხლებიდან გამომდინარე, მამკვიდრებლის სამკვიდრო ქონების ¼ ნაწილზე 2014 წლის 10 ივლისს მოპასუხის სასარგებლოდ გაცემული სამკვიდრო მოწმობის ბათილად ცნობის ნაწილში სარჩელი წარმატებული იყო, რაც სააპელაციო სასამართლომ კანონშესაბამისად დააკმაყოფილა.

22. საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები არც იმ საფუძვლით, რომ სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.

23. მოცემულ შემთხვევაში, არ არსებობს სსსკ-ის 391.5 მუხლის სხვა ქვეპუნქტებით დადგენილი საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობებიც, რომელთა მიხედვითაც, საკასაციო საჩივრები დასაშვები იქნებოდა.

24. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლოს დასკვნები არსებითად სწორია, კასატორებმა ვერ გააქარწყლეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასაბუთება დამაჯერებელი და სარწმუნო მტკიცებულებებით, რის გამოც არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის კანონისმიერი საფუძველი.

25. სსსკ-ის 401.4 მუხლის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. შესაბამისად, კასატორებს უნდა დაუბრუნდეთ საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%-70%.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე, 408.3, 284-ე, 285-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. გ. გ–ვას საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. ქ. გ–ვას საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

3. გ. გ–ვას (პ/ნ ....) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე ი/მ გ.ს–ას მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, 2 612.25 ლარის (საგადასახადო დავალება # 0, გადახდის თარიღი - 17/06/2021) 70% - 1 828.57 ლარი, შემდეგი ანგარიშიდან: ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150;

4. ქ. გ–ვას (პ/ნ .......) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, 150 ლარის (საგადახდო დავალება 11178108773, გადახდის თარიღი - 07.07.2021) 70% - 105 ლარი, შემდეგი ანგარიშიდან: ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150;

5. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

მოსამართლეები : ვლადიმერ კაკაბაძე

ლევან მიქაბერიძე

მირანდა ერემაძე