საქმე № ას-688-2022 20 სექტემბერი, 2022 წელი
ქ. თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
მირანდა ერემაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)
მოსამართლეები: თეა ძიმისტარაშვილი,
ვლადიმერ კაკაბაძე
საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი განხილვის გარეშე
კასატორი – სსიპ საქართველოს მუნიციპალური განვითარების ფონდი (მოპასუხე)
მოწინააღმდეგე მხარე – შპს „ს.პ.ჯ–ა“ (მოსარჩელე)
გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 2 მარტის განჩინება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა
დავის საგანი – თანხის დაკისრება
საკითხი, რომელზედაც მიღებულ უნდა იქნეს განჩინება - საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი
1. შპს „ს.პ.ჯ–ას“ საკუთრებას წარმოადგენდა თბილისში, რუსთავის გზატკეცილზე, რესტორან „მ–ას“ მარცხენა მხარეს მდებარე 181 კვ.მ. ფართობის მიწის ნაკვეთი, მასზე არსებულ 37,2 კვ.მ. ფართობის ავტოგასამართ სადგურთან ერთად (მიწის (უძრავი ქონების) საკადასტრო კოდი N .....);
2. საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების მინისტრის 2017 წლის 19 ივლისის ბრძანებით სსიპ საქართველოს მუნიციპალური განვითარების ფონდის პროექტი თბილისი-წითელი ხიდის საავტომობილო გზის (ავტომაგისტრალის) რეკონსტრუქცია-მოდერნიზაციის შესახებ ჩაითვალა აუცილებელი საზოგადოებრივი საჭიროების მქონე პროექტად.
3. აღნიშნული პროექტის ზემოქმედების არეალში მოხვდა მოსარჩელის კუთვნილი მიწის ნაკვეთიც და ფონდს მიენიჭა ექსპროპრიაციის უფლება პროექტის შპს „ს.პ.ჯ–ას“ კუთვნილ უძრავ ქონებაზეც (ს/კ .......).
4. პროექტის ფარგლებში უძრავი ქონების ნებაყოფლობითი გამოსყიდვის შესახებ შეთანხმება შპს „ს.პ.ჯ–თან“ ვერ შედგა. შეუთანხმებლობის მიზეზს მოპასუხის მხრიდან შეთავაზებული საკომპენსაციო ღირებულება წარმოადგენს.
5. შპს „ს.პ.ჯ–ას“ 2017 წლის 29 მარტს გაეგზავნა წერილი, ხოლო 2017 წლის 6 აპრილს - ოფიციალური შეთავაზება, სადაც აღნიშნულია, რომ აუდიტორული კომპანიის დასკვნის საფუძველზე მიწის ნაკვეთისა და მასზე განთავსებული შენობა-ნაგებობების გამოსყიდვის სანაცვლოდ სსიპ საქართველოს მუნიციპალური განვითარების ფონდი მოსარჩელეს სთავაზობს ჯამში 399 675 ლარს დღგ- ჩათვლით (აქედან მთლიანი უძრავი ქონების ღირებულება შეადგენს 231 170 ლარს, ხოლო ბიზნეს შეჩერების კომპენსაცია - 168 505 ლარს).
6. შპს „ს.პ.ჯ–ამ“ 2017 წლის 4 ივლისს მიმართა სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნულ ბიუროს, რომლის 25.12.2017 წლის დასკვნითაც თბილისში, რუსთავის გზატკეცილზე, რესტორან „მ–ას“ მარცხენა მხარეს მდებარე მიწის ნაკვეთზე არსებული ავტოსადგომის (ს/კ ......) საბაზრო ღირებულება განისაზღვრა 536 774 აშშ დოლარით.
7. მოსარჩელესთან შეთანხმების მიუღწევლობის საფუძვლით, სსიპ საქართველოს
მუნიციპალური განვითარების ფონდმა დაიწყო ექსპროპრიაციის პროცედურები, რის საფუძველზეც მიმართა სასამართლოს.
8. თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 29 დეკემბრის გადაწყვეტილებით დაკმაყოფილდა სსიპ საქართველოს მუნიციპალური განვითარების ფონდის განცხადება და აუცილებელი საზოგადოებრივი საჭიროებისათვის ფონდს მიენიჭა ექსპროპრიაციის უფლება მათ შორის შპს „ს.პ.ჯ–ას“ კუთვნილ უძრავ ქონებაზე (ს/კ N ....)
9. საბოლოოდ შპს „ს.პ.ჯ–ას“ კუთვნილი უძრავი ქონება დარეგისტრირდა სახელმწიფო საკუთრებად.
10. საკომპენსაციო თანხის მიუღებლობის საფუძვლით სსიპ საქართველოს მუნიციპალური განვითარების ფონდმა 2018 წლის 15 მარტს მითითებული თანხა ჩარიცხა სანოტარო ბიუროს (ნოტარიუსი მარიკა გოგოლაძე) სადეპოზიტო ანგარიშზე, რის შესახებაც ეცნობა მოსარჩელეს.
11. სადეპოზიტო ანგარიშიდან თანხა შპს „ს.პ.ჯ–ას“ არ გაუტანია და თანხა ნოტარიუსმა 2021 წლის 16 ივლისს სრულად დააბრუნა სახელმწიფო ბიუჯეტში.
12. სასარჩელო მოთხოვნა
შპს ,,სან პეტროლიუმ ჯორჯიამ’’ (შემდეგში მოსარჩელე, კრედიტორი) სარჩელი აღძრა თბილისის საქალაქო სასამართლოში სსიპ საქართველოს მუნიციპალური განვითარების ფონდის (შემდეგში მოპასუხე, აპელანტი, კასატორი, მოვალე) წინააღმდეგ. მოსარჩელემ მოითხოვა მოპასუხისათვის 536 774 აშშ დოლარის ექვივალენტი ლარში გადახდის დაკისრება.
13. მოსარჩელის პოზიცია
მოსარჩელის განმარტებით: 2017 წლის 2 აგვისტოს სსიპ საქართველოს მუნიციპალური განვითარების ფონდმა განცხადებით მიმართა სასამართლოს და მოითხოვა ექსპოპრიაციის უფლების მინიჭება, რომლის საფუძველზე მოხდებოდა თბილისი-რუსთავის ავტომაგისტრალის რეკონსტრუქციის მიზნით, მესაკუთრეების მიმართ შესაბამისი საკომპენსაციო თანხების ანაზღაურება. ანაზღაურება მოხდებოდა აუდიტორული კომპანიის მიერ შედგენილი შეფასებით, რომელიც იმდენად შეუსაბამო და დაბალი იყო, რომ ახლოსაც არ მოდის სამართლიან საკომპენსაციო ანაზღაურებასთან.
14. მოპასუხის შესაგებელი
მოპასუხემ, როგორც შესაგებლით, ასევე სხდომაზე მიცემული ახსნა-განმარტებით, სარჩელი არ ცნო და განმარტა შემდეგი: ექსპროპრიაციის უფლების მიღებამდე ფონდი აქტიურად თანამშრომლობდა მოსარჩელესთან და პრაქტიკულად, მიწის გამოსყიდვის თაობაზე შეთანხმებაც მიღწეული იყო. დამაბრკოლებელ გარემოებას წარმოადგენდა არა ფონდის მხრიდან შეთავაზებული თანხა, არამედ ის სასამართლო დავა და ქონებაზე არსებული შეზღუდვა, რაც არსებობდა მესამე პირის მოთხოვნის საფუძველზე. ფონდმა საკომპენსაციო თანხა სრული მოცულობით განათავსა ნოტარიუსის სადეპოზიტო ანგარიშზე, რაც მოსარჩელემ მომდევნო 3 წლის მანძილზე არ მიიღო და მოქმედი კანონმდებლობის საფუძველზე ნოტარიუსმა თანხის დაბრუნება მოახდინა, რაც სახელმწიფო ქონებად ითვლება. ამდენად, ითვლება, რომ ვალდებულება ფონდის მხრიდან შესრულებულია დეპონირების გზით, რაც გულისხმობს შესრულებით ვალდებულების შეწყვეტას. მოპასუხემ ასევე მიუთითა, რომ საქმეში წარმოდგენილი დასკვნებში მოცემული შეფასება მკვეთრად განსხვავდება ერთმანეთისგან, სხვაობა შეადგენს დაახლოებით 1 მილიონ ლარს, რაც ამცირებს ექსპერტიზის ბიუროს დასკვნის მიმართ ნდობის ფაქტორს.
15. თბილისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება
თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 18 ნოემბრის გადაწყვეტილებით შპს ,,ს.პ–ის’’ სარჩელი სსიპ საქართველოს მუნიციპალური განვითარების ფონდის მიმართ დაკმაყოფილდა. მოპასუხე სსიპ საქართველოს მუნიციპალური განვითარების ფონდს მოსარჩელე შპს „ს.პ.ჯ–ა“-ს სასარგებლოდ გადასახდელად დაეკისრა 536 774 (ხუთას ოცდათექვსმეტი ათას შვიდას სამოცდათოთხმეტი) აშშ დოლარის ექვივალენტი ლარის გადახდა გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლის დღეს არსებული ეროვნული ბანკის კურსის შესაბამისად.
16. მოსარჩელის სააპელაციო მოთხოვნა
ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა სსიპ საქართველოს მუნიციპალური განვითარების ფონდმა რომლითაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.
17. სააპელაციო სასამართლოს განჩინება და დასკვნები
17.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 02 მარტის განჩინებით, სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, შესაბამისად, უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 18 ნოემრის გადაწყვეტილება.
17.2. სააპელაციო პალატამ ხაზი გაუსვა საქართველოს კოსტიტუციის მე-19 და 21-ე მუხლის მნიშვნელობას და აღნიშნა, რომ საქართველოს კონსტიტუციის მე-19 მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, საკუთრება და მემკვიდრეობის უფლება აღიარებული და ხელშეუვალია. დაუშვებელია საკუთრების, მისი შეძენის, გასხვისების ან მემკვიდრეობით მიღების საყოველთაო უფლების გაუქმება. ამავე ნორმის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, აუცილებელი საზოგადოებრივი საჭიროებისათვის დასაშვებია ამ მუხლის პირველ პუნქტში აღნიშნულ უფლებათა შეზღუდვა კანონით განსაზღვრულ შემთხვევებში და დადგენილი წესით, იმგვარად, რომ არ დაირღვეს საკუთრების უფლების არსი, ხოლო მე-3 ნაწილის მიხედვით, აუცილებელი საზოგადოებრივი საჭიროებისათვის საკუთრების ჩამორთმევა დასაშვებია კანონით პირდაპირ გათვალისწინებულ შემთხვევებში, სასამართლოს გადაწყვეტილებით ან ორგანული კანონით დადგენილი გადაუდებელი აუცილებლობისას, წინასწარი, სრული და სამართლიანი ანაზღაურებით. ანაზღაურება თავისუფლდება ყოველგვარი გადასახადისა და მოსაკრებლისაგან. ამდენად, მიუხედავად საკუთრების უფლების აღიარებისა და ხელშეუვალობისა, საქართველოს კონსტიტუცია არ გამორიცხავს საკუთრების უფლების შეზღუდვას (კონსტიტუციის მე- 19 მუხლის მე-2 ნაწილი) და საკუთრების ჩამორთმევას (კონსტიტუციის მე-19 მუხლის მე-3 ნაწილი).
17.3. პალატის განმარტებით, სადავო არაა მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი, რომელიც, განსახილველი სამართალურთიერთობის სპეციფიკურობიდან გამომდინარე, საქართველოს კონსტიტუციის 19-ე მუხლის მე-3 ნაწილისა და მის საფუძველზე მიღებული სპეციალური კანონის მოწესრიგების სფეროს განეკუთვნება. ამ ნორმატიული აქტების თანახმად, საკუთრების ჩამორთმევა დასაშვებია მხოლოდ ჩამორთმეული ქონების წინასწარი, სრული და სამართლიანი კომპენსაციით. კომპენსაციის განსაზღვრისას აღნიშნული სამი სავალდებულო საფუძვლის დადგენა მიზნად ისახავს კერძო მესაკუთრის ინტერესის დაბალანსებას, როდესაც მას, საჯარო ინტერესის გათვალისწინებით, ჩამოერთმევა უფლება საკუთრებაზე
17.4. პალატამ მიუთითა, რომ ექსპროპრიაციის აუცილებელ წინაპირობებს ადგენს „აუცილებელი საზოგადოებრივი საჭიროებისათვის საკუთრების ჩამორთმევის წესის შესახებ” საქართველოს კანონის მე-6 მუხლი. კერძოდ, ამ კანონის მე-6 მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, ექსპროპრიატორი, რომელმაც მიიღო ექსპროპრიაციის უფლება, ამ კანონის მე-3 მუხლის შესაბამისად წინასწარ უთანხმდება ქონების მესაკუთრეს საექსპროპრიაციო ქონების კომპენსაციის წესის შესახებ. ექსპროპრიატორი ახორციელებს ყველა სათანადო ღონისძიებას, რათა ქონება მიიღოს მესაკუთრესთან შეთანხმების საფუძველზე. ქონების შეძენაზე მოლაპარაკების დაწყებამდე ექსპროპრიატორი თავისი ხარჯით, დამოუკიდებელი ექსპერტის დახმარებით აფასებს ქონებას და განსაზღვრავს კომპენსაციის სახით მესაკუთრისათვის გადასაცემ სავარაუდო საკომპენსაციო თანხას ან სხვა ქონებას საექსპროპრიაციო ქონების საბაზრო ღირებულების შესაბამისად. მესაკუთრე უფლებამოსილია თავისი ხარჯით ისარგებლოს სხვა დამოუკიდებელი ექსპერტის დახმარებით. ამავე მუხლის მე-2 პუნქტის თანახმად, ქონების შეძენაზე მოლაპარაკების დაწყებამდე ექსპროპრიატორი ქონების მესაკუთრეს წარუდგენს წინადადებას ქონების შეძენისა და ამ ქონების კომპენსაციის წესის შესახებ. კომპენსაციის სახით შეთავაზებული სხვა ქონების საბაზრო ღირებულება ან საკომპენსაციო თანხა უნდა იყოს წინასწარი, სრული და სამართლიანი და არ უნდა იყოს ექსპროპრიატორის მიერ შეფასების შედეგად განსაზღვრულ თანხაზე ნაკლები.
17.5. სააპელაციო პალატამ ხაზი გაუსვა სსსკ-ის 172-ე მუხლს, რომლის თანახმად, ექსპერტის დასკვნა სასამართლოსათვის სავალდებულო არ არის და მისი შეფასება ხდება 105-ე მუხლით დადგენილი წესით, მაგრამ სასამართლოს უარი დასკვნის მიღებაზე დასაბუთებული უნდა იქნეს საქმეზე გამოტანილ გადაწყვეტილებაში. ამავე კოდექსის 105-ე მუხლის თანახმად, 1. სასამართლოსათვის არავითარ მტკიცებულებას არა აქვს წინასწარ დადგენილი ძალა. 2. სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც მას გამოაქვს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ. 3. მოსაზრებები, რომლებიც საფუძვლად უდევს სასამართლოს შინაგან რწმენას, უნდა აისახოს გადაწყვეტილებაში.
17.6. სააპლელაციო სასამართლოს მითითებით, მოცემულ შემთხვევაში, დადგენილია, რომ მოპასუხის დავალებით შპს „ ა.კ.ა–ის“ მიერ შედგა აუდიტორული დასკვნა, რომლის მიხედვით ქონება შეფასდა 399 675 ლარად დღგ-ჩათვლით (აქედან მთლიანი უძრავი ქონების ღირებულება შეადგენს 231 170 ლარს, ხოლო ბიზნეს შეჩერების კომპენსაცია - 168 505 ლარს) თბილისში, რუსთავის გზატკეცილზე, რესტორან „მ–ას“ მარცხენა მხარეს მდებარე 181 კვ.მ. ფართობის მიწის ნაკვეთი, მასზე არსებულ 37,2 კვ.მ. ფართობის ავტოგასამართ სადგურთან ერთად (მიწის (უძრავი ქონების) საკადასტრო კოდი N ...... მოსარჩელე (მესაკუთრე) არ დაეთანხმა ამ დასკვნაში მითითებულ თანხას და 2017 წლის 25 დეკემბერს ჩაატარა ექსპერტიზა ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს მიერ, რომლის მიხედვით, სადავო მიწის ნაკვეთების საბაზრო ღირებულებად განისაზღვრა: 536 774 აშშ დოლარი - 181.00 კვ.მ. მიწის ნაკვეთი და მასზე არსებული შენობა ნაგებობა-37.20 კვ.მ., ს/კ .......„;
17.7. პალატის თქმით, დადგენილია, რომ ფონდის მიერ ნოტარიუსის სადეპოზიტო ანგარიშზე ჩარიცხული თანხა უკან არის სახელმწიფო ბიუჯეტში დაბრუნებული. საკომპენსაციო თანხის ოდენობასთან დაკავშირებით, საჯარო და კერძო ინტერესების შეპირისპირების პირობებში, სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი ექსპერტიზის დასკვნა და განმარტა, რომ წარმოდგენილი დასკვნის კვლევითი ნაწილით ირკვევა, რომ ექსპერტიზის ჩატარებისას შემფასებელმა მიწის ნაკვეთის შეფასებისას გამოიყენა შედარების მეთოდი, რაც გულისხმობს შესაფასებელი ობიექტის პირდაპირ შედარებას ანალოგების იმ მონაცემებთან, რომლებიც გაყიდულ იქნა ან რომლებიც გაცხადებულია გასაყიდად.
17.8. პალატის მოსაზრებით, სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს დასკვნის მომზადების პეროდის და სადავო მიწის ნაკვეთის საბაზრო ღირებულების დადგენის მიზნით ექსპერტის მიერ გამოყენებული კვლევის მეთოდის მხედველობაში მიღებით პალატამ მიიჩნია, რომ სსიპ ლევან სამახარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 25.12.2017 წლის დასკვნა სპეციალური კანონის მიზნებს უფრო მეტად პასუხობს.
17.9. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ სააპელაციო საჩივარი არ შეიცავს საკმარის სამართლებრივ დასაბუთებას გასაჩივრებული გადაწყვეტილების საწინააღმდეგოდ და მასში პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ გაკეთებული სამართლებრივი დასკვნების გასაბათილებელ მოტივაციას.
18. კასატორის მოთხოვნა
18.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 02 მარტის განჩინებაზე საკასაციო საჩივარი წარადგინა სსიპ საქართველოს მუნიციპალური განვითარების ფონდმა, რომლითაც მოითხოვა აღნიშნული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.
18.2. კასატორის მოსაზრებით, დაირღვა სსსკ-ის მე-4, 83-ე და 173-ე მუხლები. იგი უთითებს სსიპ ლევან სამხარაულის ექსპერტიზის მიკერძოებულობაზე და ამასთან ერთად ხაზს უსვამს ,,აუცილებელი საზოგადოებრივი საჭიროებისათვის საკუთრების ჩამორთმევის წესის შესახებ’’ საქართველოს კანონის მე-9 მუხლს, რომლის მიხედვითაც, სასამართლო უფლებამოსილია ქონების შეფასების მიზნით დანიშნოს დამოუკიდებელი ექსპერტი საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსით დადგენილი წესით.
18.3. კასატორმა კვლავ მიუთითა, რომ ექსპროპრიაციის უფლების მიღებამდე ფონდი აქტიურად თანამშრომლობდა მოსარჩელესთან და პრაქტიკულად, მიწის გამოსყიდვის თაობაზე შეთანხმებაც მიღწეული იყო. დამაბრკოლებელ გარემოებას წარმოადგენდა არა ფონდის მხრიდან შეთავაზებული თანხა, არამედ ის სასამართლო დავა და ქონებაზე არსებული შეზღუდვა, რაც არსებობდა მესამე პირის მოთხოვნის საფუძველზე. ფონდმა საკომპენსაციო თანხა სრული მოცულობით განათავსა ნოტარიუსის სადეპოზიტო ანგარიშზე, რაც მოსარჩელემ მომდევნო 3 წლის მანძილზე არ მიიღო და მოქმედი კანონმდებლობის საფუძველზე ნოტარიუსმა დააბრუნა, რაც სახელმწიფო ქონებად ითვლება. ამდენად, ითვლება, რომ ვალდებულება ფონდის მხრიდან შესრულებულია დეპონირების გზით, რაც გულისხმობს შესრულებით ვალდებულების შეწყვეტას. მოპასუხემ ასევე მიუთითა, რომ საქმეში წარმოდგენილი დასკვნებში მოცემული შეფასება მკვეთრად განსხვავდება ერთმანეთისგან, სხვაობა შეადგენს დაახლოებით 1 მილიონ ლარს, რაც ამცირებს ექსპერტიზის ბიუროს დასკვნის მიმართ ნდობის ფაქტორს.
18.4. კასატორის მოსაზრებით, ,,ა–ის“ საექსპერტო დასკვნა უძრავი ქონების ღირებულების დადგენის შესახებ არის კვალიფიციური, შესაბამისად, სააპელაციო პალატამ დაუსაბუთებლად მიანიჭა უპირატესობა შპს ,,ს.პ.ჯ–ას“ მიერ წარმოდგენილ სსიპ ლევან სახარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს მიერ შედგენილ დასკვნას. კასატორი სადავოდ ხდის აღნიშნული დასკვნით დადგენილი ღირებულების გამოთვლის პრინციპს, შესაბამისად, კასატორის მოსაზრებით უმჯობესი იქნებოდა ურთიერთსაწინააღდეგო ექსპერტიზის დასკვნების ფონზე სასამართლოს თავად დაენიშნა ექსპერტიზა. აღნიშნულის დასასაბუთებლად მხარემ მიუთითა უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკაზე (სუსგ Nას-1141-2021). კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლოში დაყენებული აღნიშუნლი შუამდგომლობა არ დაკმაყოფილდა, სასამართლომ მიიღო დაუსაბუთებელი განჩინება, შესაბამისად, აუცილებელია საქმეზე დაინიშნოს დამოუკიდებელი ექსპერტიზა, რაც დაადგენს უძრავი ქონების რეალურ ღირებულებას.
19. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 13 ივნისის განჩინებით, საკასაციო საჩივარი წარმოებაში იქნა მიღებული სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის შესამოწმებლად.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
20. საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის, იურიდიული დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად, მივიდა დასკვნამდე, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, ამიტომ დაუშვებელია შემდეგი არგუმენტაციით:
21. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხ-ზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური სან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.
22. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოხსენებული საფუძვლით.
23. საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს, არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.
24. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ საკასაციო საჩივარი დასაშვებიც რომ ყოფილიყო, მათ არა აქვთ წარმატების პერსპექტივა შემდეგ გარემოებათა გამო: ა) განსახილველ შემთხვევებში, არ არსებობს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის „ე“ ქვეპუნქტით დადგენილი საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობაც, რომლის მიხედვითაც, საკასაციო საჩივარი დასაშვებია, თუ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ბ) სსსკ-ის 407.2-ე მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსთვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილად ცნობილ ფაქტობრივ გარემოებებთან დაკავშირებით კასატორს ასეთი დასაბუთებული პრეტენზია არ წარმოუდგენია.
25. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, # 7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81).
26. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლით გარანტირებული სამართლიანი სასამრთლოს უფლება მოიცავს ისეთ მნიშვნელოვან კომპონენტს, რომლის მიხედვითაც, სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება უნდა იყოს მხარისათვის განჭვრეტადი. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო არაერთ გადაწყვეტილებაში უთითებს, რომ ეროვნული სასამართლოს გადაწყვეტილება უნდა პასუხობდეს მხარის მიერ სამართლებრივ და პროცედურულ საკითხებთან დაკავშირებით წარმოდგენილი არგუმენტების ძირითად ასპექტებს (იხ., გადაწყვეტილება საქმეზე Ruiz Torija v. Spain, §§ 29-30). შესაბამისად, უფლება მოსმენაზე მოიცავს არა მხოლოდ სასამართლოს წინაშე არგუმენტების წარდგენის შესაძლებლობას, არამედ სასამართლოს ვალდებულებას, გადაწყვეტილების დასაბუთებაში მიუთითოს მიზეზები, რომელთა საფუძველზეც გაიზიარა ან უარყო შესაბამისი არგუმენტები. სასამართლომ შეიძლება აუცილებლად არ მიიჩნიოს იმგვარ არგუმენტებზე პასუხის გაცემა, რომლებიც აშკარად არარელევანტური, დაუსაბუთებელი ან სხვაგვარად დაუშვებელია მსგავსი არგუმენტების მიმართ არსებული სამართლებრივი დებულებების ან მყარად დადგენილი სასამართლო პრაქტიკის საფუძველზე, თუმცა, ყველა გადაწყვეტილება უნდა იყოს ნათელი და საქმეში მონაწილე მხარეებს შესაძლებლობას უნდა აძლევდეს გაიგონ, თუ რატომ გაითვალისწინა სასამართლომ მხოლოდ კონკრეტული გარემოებები და მტკიცებულებები (იხ., გადაწყვეტილება საქმეზე Seryavin and Others v. Ukraine §§ 55-62). სასამართლოს აქვს ვალდებულება, სათანადოდ იმსჯელოს მხარეთა მიერ წარდგენილ დოკუმენტებზე, არგუმენტებსა და მტკიცებულებებზე (იხ. Kraska v. Switzerland, § 30; Van de Hurk v. the Netherlands, § 59; Perez v. France, § 80). ამასთან, მხარეებს უნდა ჰქონდეთ არა მხოლოდ იმის შესაძლებლობა, რომ იცოდნენ იმ მტკიცებულებათა შესახებ, რომლებიც მათ სჭირდებათ თავიანთი სარჩელის წარმატებისათვის, არამედ ჰქონდეთ კომენტარის გაკეთების საშუალება ყველა იმ მტკიცებულებასთან და მოსაზრებასთან დაკავშირებით, რომლებიც წარდგენილია სასამართლოს აზრის ფორმირებაზე ზეგავლენის მოხდენის მიზნით (იხ. Milatova and others v. The Czech republic §59; Niderost-huber v. Switzerland, § 24; K.S. v. finland § 21).
27. წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრის მართებულობის საკითხის შემოწმებამდე, საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სააპელაციო სასამართლოს გამოკვლეული აქვს სამართლებრივი მნიშვნელობის მქონე ყველა ფაქტობრივი გარემოება, რომელიც მხარეთა მიერაა მითითებული შეჯიბრებითობისა და დისპოზიციურობის პრინციპების ფარგლებში, და რაც აუცილებელია საქმის სწორი იურიდიული კვალიფიკაციისათვის.
28. სსსკ-ის 173-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, თუ სასამართლო არ ეთანხმება ექსპერტის დასკვნას დაუსაბუთებლობის მოტივით, აგრეთვე თუ რამდენიმე ექსპერტის დასკვნა ეწინააღმდეგება ერთმანეთს, სასამართლოს შეუძლია თავისი ინიციატივით დანიშნოს განმეორებითი ექსპერტიზა და მისი ჩატარება დაავალოს სხვა ექსპერტს ან ექსპერტებს, თუ არსებობს ამ კოდექსის 162-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული პირობები.
29. სსსკ-ის 162-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, თუ საქმის განხილვასთან დაკავშირებულ საკითხზე მოსამართლეს სპეციალური ცოდნა არ გააჩნია, სასამართლოს შეუძლია თავისი ინიციატივით დანიშნოს ექსპერტიზა საქმის განხილვის ნებისმიერ სტადიაზე, მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ აღნიშნული საკითხის განმარტებას არსებითი მნიშვნელობა აქვს საქმის გადაწყვეტისათვის და მის გარეშე გადაწყვეტილების გამოტანა შეუძლებელია. ასეთ შემთხვევაში სასამართლოს გამოაქვს მოტივირებული განჩინება.
30. განსახილველ შემთხვევაში, მოცემული საჩივრის მთავარ საკასაციო შედავებას წარმოადგენს არა სააპელაციო სასამართლოს სამართლებრივი დასაბუთება, არამედ მის მიერ პროცესუალურ-სამართლებრივად გამოკვლეული და შეფასებული მტკიცებულებები, კერძოდ ექპერტიზის დასკვნები, რომლებიც კასატორის მოსაზრებით არ იქნა განხილული ობიექტურად, ამიტომ, კასატორის მიზანია ხელახალი, დამოუკიდებელი ექსპერტიზის დანიშვნის გზით სასამართლომ დაადგინოს უძრავი ქონების რეალური ღირებულება, შესაბამისად, განსახილველ საქმეში კასაციის მთავარი მოთხოვნა წარმოადგენს საექსპერტო ქონების ღირებულების განსაზღვრას.
31. ამ ტიპის სარჩელის წარმატებულობა, ბუნებრივია, უნდა შემოწმდეს მისი დამფუძნებელი ნორმის/ნორმების წინაპირობებთან მიმართებაში, რაც იმას ნიშნავს, რომ უპირველესად, სასამართლომ სწორად უნდა განსაზღვროს მოთხოვნის მარეგულირებელი სამართლებრივი საფუძველი - კანონის ნორმა, გამოარკვიოს სარჩელში მითითებული ფაქტების შესაბამისობა დამფუძნებელი ნორმის აბსტრაქტულ ელემენტებთან (ფორმალური გამართულობა), დადებითი პასუხის შემთხვევაში, სარჩელსა და შესაგებელში გამოთქმული პოზიციების ურთიერთშეჯერებით გამოარკვიოს სადავო და უდავო ფაქტობრივი გარემოებები (მტკიცების საგანი) და გაანაწილოს მხარეთა შორის მტკიცების საგანში შემავალი ფაქტების დადასტურების ტვირთი (მტკიცების ტვირთი).
32. საკასაციო პალატა მიუთითებს საქართველოს კონსტიტუციის მე-19 მუხლის მესამე პუნქტზე, რომლის თანახმად, აუცილებელი საზოგადოებრივი საჭიროებისათვის საკუთრების ჩამორთმევა დასაშვებია კანონით პირდაპირ გათვალისწინებულ შემთხვევებში, სასამართლოს გადაწყვეტილებით ან ორგანული კანონით დადგენილი გადაუდებელი აუცილებლობისას, წინასწარი, სრული და სამართლიანი ანაზღაურებით. საექსპროპრიაციო ქონების ღირებულების განსაზღვრის საკითხს კი აწესრიგებს „აუცილებელი საზოგადოებრივი საჭიროებისათვის საკუთრების ჩამორთმევის წესის შესახებ“ საქართველოს კანონი. დასახელებული კანონის მე-6 მუხლის პირველი პუნქტის შესაბამისად, ექსპროპრიატორი, რომელმაც მიიღო ექსპროპრიაციის უფლება, წინასწარ უთანხმდება ქონების მესაკუთრეს საექსპროპრიაციო ქონების კომპენსაციის წესის შესახებ. ქონების შეძენაზე მოლაპარაკების დაწყებამდე ექსპროპრიატორი თავისი ხარჯით, დამოუკიდებელი ექსპერტის დახმარებით აფასებს ქონებას და განსაზღვრავს კომპენსაციის სახით მესაკუთრისათვის გადასაცემ სავარაუდო საკომპენსაციო თანხას ან სხვა ქონებას საექსპროპრიაციო ქონების საბაზრო ღირებულების შესაბამისად. მესაკუთრე უფლებამოსილია, თავისი ხარჯით ისარგებლოს სხვა დამოუკიდებელი ექსპერტის დახმარებით. ამასთან, თუ ექსპროპრიატორი და ქონების მესაკუთრე ვერ თანხმდებიან საკომპენსაციო თანხაზე, იმავე კანონის მე-8 მუხლის პირველი პუნქტის მიხედვით, მაშინ თითოეულ მხარეს უფლება აქვს სარჩელი შეიტანოს სასამართლოში განსჯადობის მიხედვით, საქართველოს სამოქალაქო კანონმდებლობით დადგენილი წესით. დამოუკიდებელი ექსპერტის დასკვნისა და მხარეთა მიერ წარდგენილი მტკიცებულებების საფუძველზე, საექსპროპრიაციო ქონების სანაცვლოდ ქონების მესაკუთრისათვის გადასაცემი კომპენსაციის საბოლოო შეფასებას ახორციელებს სასამართლო.
33. ზემოაღნიშნულ ნორმათა საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ ექსპროპრიაციის აუცილებელი შემადგენელი ელემენტია მესაკუთრისთვის სათანადო ანაზღაურების გადახდა. ანაზღაურების ოდენობის სათანადოობა კი, პირველ ყოვლისა, დადგენილ უნდა იქნეს ექსპერტის შეფასების მიხედვით. სწორედ ექსპერტის დასკვნის გათვალისწინებით უნდა შესთავაზოს ექსპროპრიატორმა მესაკუთრეს კომპენსაცია და შეუთანხმდეს მის ოდენობაზე. ამასთან, მხარეთა შორის შეთანხმების მიუღწევლობა სასამართლოში საექსპროპრიაციო ქონების ღირებულების განსაზღვრის მიზნით სარჩელის წარმოდგენისა და კომპენსაციის ოდენობის სასამართლოს მიერ განსაზღვრის საფუძვლებს ქმნის.
34. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ „ექსპერტის დასკვნა, ესაა მტკიცებულების ერთ-ერთი სახე, რომელიც შესაძლებელია გამოყენებული იქნეს საქმის გარემოებათა დასადგენად. სსსკ-ის 162-ე მუხლის ნორმატიული გაგებით, მტკიცების ამ საშუალებით შესაძლებელია საქმისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტის დადგენა, ხოლო ამგვარი მტკიცებულების გარეშე, ზოგერთ შემთხვევაში, საქმეზე გადაწყვეტილების გამოტანა შეუძლებელია. ამასთან, ექსპერტი პროცესის მონაწილე სუბიექტია, რომელიც ფლობს სპეციალურ ცოდნას. მის მიერ შედგენილ დასკვნაში გადმოცემულია გამოკვლევის შინაარსი, შედეგები და პასუხი მის წინაშე დასმულ კითხვებზე. ექსპერტის დასკვნა უნდა შეესაბამებოდეს კანონის ნორმებს, შეიცავდეს გამოკვლევის ობიექტურობას, მყარ არგუმენტაციას დასმულ კითხვებზე, მეცნიერულად დასაბუთებულ პასუხებს. საბოლოოდ, სასამართლო განსაზღვრავს ექსპერტის დასკვნის იურიდიულ ძალას და ამ მტკიცებულების შეფასების შედეგად ადგენს საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე ფაქტობრივ გარემოებებს. ( შდრ: სუსგ №ას-940-2021, 01 დეკემბერი, 2021).
35. დისპოზიციურობისა და შეჯიბრებითობის პრინციპიდან გამომდინარე, ექსპერტიზის ჩატარება და დასკვნის სასამართლოში წარდგენა მხარის საპროცესო უფლებაა. საბოლოოდ, როგორც სხვა მტკიცებულებების, ასევე, ექსპერტის დასკვნის იურიდიული ძალას აფასებს სასამართლო. რაც შეეხება ექსპერტის დასკვნის იურიდიულ ძალას, იგი თანაბარი იურიდიული ძალის მქონეა საქმეში არსებულ სხვა მტკიცებულებებთან მიმართებით. ამ შემთხვევაშიც სსსკ-ის 105-ე მუხლის მიხედვით, მოქმედებს მტკიცებულებათა სასამართლოს შინაგანი რწმენის საფუძველზე შეფასების პრინციპი. სსსკ-ის 105-ე მუხლის პირველი ნაწილი ადგენს, რომ სასამართლოსათვის არც ერთი მტკიცებულება არ არის წინასწარ სავალდებულო. აღნიშნული ნორმა განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ექსპერტის დასკვნასთან მიმართებით. სსსკ-ის 172-ე მუხლის მიხედვით, მოსამართლე არ არის დამოკიდებული ექსპერტის აზრზე. ექსპერტის დასკვნისათვის, როგორც მტკიცებულების წყაროსათვის, მნიშვნელოვანია, რომ ის წარმოადგენდეს საპროცესო კოდექსით ნორმატიულად დადგენილ წესებს დაქვემდებარებულ დოკუმენტს, ყურადღება უნდა მიექცეს კვლევის მეთოდებს, საკვლევი მასალას და სხვადასხვა სპეციფიკურ დეტალებს, გამომდინარე ჩატარებული ექსპერტიზის სახეობიდან. შესაბამისად, ექსპერტის დასკვნის შეფასება ხდება ზოგადად მტკიცებულებების შეფასებისათვის დადგენილი ყოველმხრივი სრული და ობიექტური განხილვის კრიტერიუმებით. მტკიცებულების სრულყოფილად გამოკვლევა კი, გულისხმობს მისი შინაარსის სრულყოფილ შესწავლა-ანალიზს, ხოლო შემდეგ - მისი იურიდიული ძალის (დამაჯერებლობის, სარწმუნოობის) შემოწმებას. ექსპერტის დასკვნის მტკიცებულებითი ძალა დამოკიდებულია მთელ რიგ პროცედურულ ასპექტებზე, კერძოდ, სწორად გაიგო თუ არა ექსპერტმა დასმული კითხვა და რამდენად სწორად არის ეს გადმოცემული მის დასკვნაში; რამდენად სწორ საფუძვლებსა და წინაპირობებს ეყრდნობა ექსპერტი; მოყვანილია თუ არა დასკვნაში ის ხერხები და მეთოდები, რომელთა საშუალებითაც ექსპერტი მივიდა შესაბამის შედეგებამდე; იყო თუ არა გამოსაკვლევი მასალა (ნიმუში) საკმარისი; არის თუ არა გასაგები დასკვნის შედეგი. ამასთან, ერთი მხარის მიერ წარდგენილი ექსპერტიზის დასკვნის მტკიცებულებითი მნიშვნელობის შეფასება დამოკიდებულია მეორე მხარის კვალიფიციურ შედავებაზე“ (იხ., ილონა გაგუა, „მტკიცებულებები და მტკიცების პროცესი კერძო ხასიათის სამართლებრივ დავებზე“, 2020 წელი, გვ: 97-122.)
36. ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვეციის მე-6 მუხლით გათვალისწინებული სამართლიანი სასამართლოს უფლების რეალიზება უმეტესწილად დამოკიდებულია და გულისხმობს სასამართლოს მიერ დასაბუთებული, მტკიცებულებათა შეჯერების საფუძველზე მიღებული გადაწყვეტილების მიღებას. მტკიცების ტვირთის როლი განსაკუთრებით ვლინდება სამოქალაქო სამართალწარმოებაში, სადაც მხარეთა ნების ავტონომიას გადამწყვეტი მნიშვნელობა ენიჭება. შესაძლებელია მხარის მოთხოვნა საფუძვლიანი იყოს, მაგრამ შეუძლებელია მხარემ მიიღოს თავისი სასარგებლო გადაწყვეტილება, თუ ვერ დაამტკიცებს თავის სასარგებლო გარემოებებს საპროცესო სამართლით დადგენილი წესით. ამიტომაც, ერთ-ერთ მნიშვნელოვან ფაქტორს წარმოადგენს ფაქტების მითითების ტვირთისა და ფაქტების დამტკიცების ტვირთის სწორი გადანაწილება მოდავე მხარეებს შორის.
37. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-3 მუხლის მიხედვით მხარეები იწყებენ საქმის წარმოებას სასამართლოში, ამ კოდექსში ჩამოყალიბებული წესების შესაბამისად, სარჩელის ან განცხადების შეტანის გზით. ისინი განსაზღვრავენ დავის საგანს და თვითონვე იღებენ გადაწყვეტილებას სარჩელის (განცხადების) შეტანის შესახებ. მხარეებს შეუძლიათ საქმის წარმოება მორიგებით დაამთავრონ. მოსარჩელეს შეუძლია უარი თქვას სარჩელზე, ხოლო მოპასუხეს – ცნოს სარჩელი. ამავე კოდექსის მე-4 მუხლის მიხედვით სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული შესაგებლები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები.
38. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი ითვალისწინებს მხარეთა შეჯიბრებითობის პრინციპს. შეჯიბრებითობის პრინციპი, მხარეთა თანასწორობის პრინციპთან ერთად, წარმოადგენს ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლით, აგრეთვე, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 და მე-5 მუხლებით გათვალისწინებული სამართლიანი სასამართლო უფლების მნიშვნელოვან კომპონენტს.
39. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ შეჯიბრებითობის პრინციპის შინაარსის ანალიზი საფუძველს გვაძლევს, გავაკეთოთ შემდეგი დასკვნები: 1. შეჯიბრებითობის პრინციპი მოიცავს მხარეთა საქმიანობას მხოლოდ საქმის ფაქტობრივი გარემოებებისა და მტკიცებულებების სფეროში. საკითხი იმის შესახებ, რომ სასამართლო საქმის განხილვას (სამოქალაქო პროცესს) იწყებს მხოლოდ დაინტერესებული პირის მოთხოვნით, ან, რომ სასამართლო არ უნდა გასცდეს მხარეთა მოთხოვნის ფარგლებს და ა.შ. განეკუთვნება არა შეჯიბრებითობის, არამედ დისპოზიციურობის პრინციპის სფეროს. 2. მხარეთა მოთხოვნების თუ შესაგებლის ფაქტობრივი (და არა იურიდიული) დასაბუთება (გამართლება) ეკისრებათ თვითონ მხარეებს. 3. მხარეებმა თვითონ უნდა განსაზღვრონ, თუ რომელი ფაქტები დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს (შესაგებელს). ამის შესახებ პირდაპირაა მითითებული აგრეთვე სსსკ-ის 178-ე მუხლის „ ე“ ქვეპუნქტში, რომლის თანახმად, სარჩელში აღნიშნული უნდა იყოს გარემოებები, რომლებზეც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნებს, აგრეთვე სსსკ-ის 201-ე მუხლში, რომლის თანახმად, თუ მოპასუხე სარჩელს არ ცნობს, მან უნდა მიუთითოს რა კონკრეტულ გარემოებებს ემყარება მისი შესაგებელი სარჩელის წინააღმდეგ. 4. მხარეებმა თვითონ უნდა მიუთითონ მტკიცებულებებზე, რომელთა საფუძველზე უნდა დამტკიცდეს (დადასტურდეს) მათ მიერ თავიანთი მოთხოვნის (შესაგებლის) დასაბუთების მიზნით მითითებული ფაქტები. ამის შესახებ პირდაპირაა მითითებული სსსკ 178–ე მუხლის „ვ“ ქვეპუნქტში, რომლის თანახმად სარჩელში აღნიშნული უნდა იყოს მტკიცებულებანი, რომლებიც ადასტურებენ ამ გარემოებებს (ე.ი. მოსარჩელის მიერ სარჩელში მითითებულ გარემოებებს), აგრეთვე, სსსკ-ის 201-ე მუხლში, რომლის თანახმად, მოპასუხემ თავის პასუხში (შესაგებელში) უნდა მიუთითოს რა მტკიცებულებებით შეიძლება დამტკიცდეს ეს გარემოებები, (ე.ი. მოპასუხის მიერ თავის შესაგებელში მითითებული გარემოებები. ამ გარემოებათა დამტკიცება შეიძლება თვით მხარეთა (მესამე პირთა) ახსნა-განმარტებით, მოწმეთა ჩვენებით, ფაქტების კონსტატაციის მასალებით, წერილობითი თუ ნივთიერი მტკიცებულებებითა და ექსპერტთა დასკვნებით. დასახელებული ნორმების თანახმად, სამოქალაქო პროცესში მხარეები ვალდებული არიან, სათანადო მტკიცებულებების წარდგენის გზით დაადასტურონ მათი პოზიციის გასამყარებლად მითითებული გარემოებების არსებობა. კანონით გათვალისწინებული შემთხვევების გარდა, რომელიც ადგენს მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის განაწილების სპეციფიკურ წესს, მოსარჩელეს ევალება სასარჩელო განცხადებაში ასახული ფაქტების მტკიცება. მტკიცების ტვირთი – ესაა სამოქალაქო სამართალწარმოებაში საქმის სწორედ გადაწყვეტისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტების დამტკიცების მოვალეობის დაკისრება მხარეებზე, რომლის შესრულება უზრუნველყოფილია მატერიალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით არახელსაყრელი გადაწყვეტილების გამოტანით იმ მხარის მიმართ, რომელმაც ეს მოვალეობა არ (ვერ) შეასრულა. მხარეთა მტკიცებითი საქმიანობის საბოლოო მიზანი – ესაა სასამართლოს დარწმუნება საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობაში. სასამართლოს დაურწმუნებლობა კი, მხარისათვის არახელსაყრელ შედეგს იწვევს. მტკიცების ტვირთი დამოკიდებულია არა მხარის როლზე პროცესში, არამედ მოთხოვნის საფუძველზე. ის ვინც ითხოვს ვალდებულების შესრულებას, უნდა დაამტკიცოს მოთხოვნის საფუძვლის არსებობა არა მხოლოდ მაშინ, როდესაც იგი ითხოვს თავისი მოთხოვნის შესრულებას, ან აღიარებას, არამედ მაშინაც, როდესაც იგი თავს იცავს მოწინააღმდეგე მხარის ნეგატიური აღიარებითი სარჩელისაგან (მოთხოვნისაგან).
40. მტკიცების ტვირთისაგან უნდა გავმიჯნოთ ფაქტების მითითების ტვირთი, როგორც მხარის ფაკულტატური მოვალეობა. მხარეები, სსკ-ის მე-4 მუხლის თანახმად, სრულიად თავისუფალნი არიან, მიუთითონ ნებისმიერ ფაქტზე. ეს მათი უფლებაა, მაგრამ მათ მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივი შეფასება, ე.ი. იმის დადგენა და გარკვევა, თუ რამდენად ასაბუთებენ ეს ფაქტები იურიდიულად მხარეთა მოთხოვნებს და შესაგებელს – ეს უკვე სასამართლოს უფლებამოსილებაა. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ კრიტერიუმი, რომლითაც უნდა იხელმძღვანელოს სასამართლომ იმისათვის, რომ სწორად განსაზღვროს მხარეთა მიერ მითითებული ფაქტებიდან თუ რომელი ამართლებს სამართლებრივად მხარეთა მოთხოვნებს (შესაგებელს) და რომელი არა, ესაა – სარჩელის საგანი (მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსი), მოპასუხის შესაგებელი და შესაბამისი მატერიალურ სამართლებრივი ნორმა. შესაბამისად, მოსარჩელემ, როგორც წესი, უნდა დაამტკიცოს ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის წარმოშობის საფუძველს, ხოლო მოპასუხემ კი – ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველს (იხ., ჰაინ ბიოლინგი, ლადო ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, თბ., 2003, გვ.64). კონცენტრირებულად შეჯიბრებითობის პრინციპი გამოხატულია სსსკ-ის 102–ე მუხლში, რომლის თანახმად თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. შეჯიბრებაში გამარჯვებულად გამოცხადდება მხარე, რომელმაც უკეთ შეძლო, დაერწმუნებინა სასამართლო თავისი მოთხოვნის (შესაგებლის) ფაქტობრივ დასაბუთებულობაში, ანუ მხარე, რომელმაც მიუთითა ფაქტებზე, რომლებიც იურიდიულად ამართლებენ მოთხოვნას (შესაგებელს) და წარმოუდგინა სასამართლოს მტკიცებულებები, რომლებიც ადასტურებენ ამ ფაქტებს. (იხ.სუსგ Nას-1152-2021)
41. განსახილველ შემთხვევაში ექსპროპრირებული სადავო ქონების ღირებულების განსაზღვრა, მოსარჩელის მტკიცების საგანში შემავალ გარემოებას წარმოადგენდა.
42. საკასაციო სასამართლომ ერთ-ერთ საქმეში განმარტა, რომ „სპეციალური კანონი“ ექსპროპრიაციას, როგორც სწორედ ამ კანონის მიზნებისათვის გამოყენებულ ტერმინს, შემდეგნაირად განმარტავს: კონსტიტუციისა და ამავე კანონის შესაბამისად, საკუთრების ჩამორთმევა ჩამორთმეული ქონების წინასწარი, სრული და სამართლიანი კომპენსაციით. აღნიშნული სამი სავალდებულო საფუძვლის დადგენა, კომპენსაციის განსაზღვრისას, მიზნად ისახავს კერძო მესაკუთრის ინტერესის დაბალანსებას, როდესაც მას, საჯარო ინტერესის გათვალისწინებით, ჩამოერთმევა უფლება საკუთრებაზე. ექსპროპრიაციის აუცილებელ წინაპირობებს ადგენს სპეციალური კანონის მე-6 მუხლი, რომელიც იმპერატიულად ადგენს, რომ ექსპროპრიატორი წინასწარ უთანხმდება ქონების მესაკუთრეს საექსპროპრიაციო ქონების კომპენსაციის წესის შესახებ. ამავე ნორმით დადგენილია ექსპროპრიატორის ვალდებულება, განახორციელოს ყველა სათანადო ღონისძიება, რათა ქონება მიიღოს მესაკუთრესთან შეთანხმების საფუძველზე. დეტალურადაა დადგენილი ქონების შეძენაზე მოლაპარაკების დაწყებამდე ექსპოპრიატორის მიერ გასატარებელი ღონისძიებები, ქონების მესაკუთრესთან მოლაპარაკების დაწყებამდე, ქონების შეძენისათვის წინადადებების შეთავაზების წესი. კომპენსაციის სახით შეთავაზებული სხვა ქონების საბაზრო ღირებულება ან საკომპენსაციო თანხა უნდა იყოს წინასწარი, სრული და სამართლიანი. (იხ. სუსგ N ას-727-695-2014, 15.07.2016წ.).
43. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ ჩამორთმეული საკუთრების სანაცვლოდ კომპენსაციის სამართლიან კომპენსაციამდე გასათანაბრებელი თანხის განსაზღვრის დროს, მხედველობაში უნდა იქნეს მიღებული ქონების არა მარტო არსებული დანიშნულების მიხედვით გამოყენების შესაძლებლობა, არამედ ქონების პოტენციური გამოყენების შესაძლებლობაც, რადგან ნებისმიერ შემთხვევაში ქონების ჩამორთმევა საკუთრების უფლების შეზღუდვას წარმოადგენს და დაცულია ევროპული კონვენციის N 1 დამატებითი ოქმით. (შეად: სუსგ №-ას-1133-2019, 30 ივლისი, 2021).
44. სასამართლო აღნიშნავს, რომ სსსკ-ის 172-ე მუხლის შესაბამისად, ექსპერტის დასკვნა სასამართლოსათვის სავალდებულო არ არის და მისი შეფასება ხდება 105-ე მუხლით დადგენილი წესით. ამავე კოდექსის 105-ე მუხლის თანახმად, სასამართლოსათვის არავითარ მტკიცებულებას არა აქვს წინასწარ დადგენილი ძალა. სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც, მას გამოაქვს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ. ამდენად, სასამართლო შებოჭილი არ არის ექსპერტიზის კონკრეტული დასკვნით. ნებისმიერი დასკვნა უნდა შეფასდეს მისი შინაარსისა და დამაჯერებლობის კუთხით. ექსპერტის დასკვნისათვის, როგორც მტკიცებულების წყაროსათვის, მნიშვნელოვანია, რომ ის წარმოადგენდეს საპროცესო კოდექსით ნორმატიულად დადგენილ წესებს დაქვემდებარებულ დოკუმენტს, ყურადღება უნდა მიექცეს კვლევის მეთოდებს, საკვლევ მასალას და სხვადასხვა სპეციფიკურ დეტალებს, გამომდინარე ჩატარებული ექსპერტიზის სახეობიდან. შესაბამისად, ექსპერტის დასკვნის შეფასება ხდება ზოგადად მტკიცებულებების შეფასებისათვის დადგენილი ყოველმხრივი სრული და ობიექტური განხილვის კრიტერიუმებით. მტკიცებულების სრულყოფილად გამოკვლევა კი, გულისხმობს მისი შინაარსის სრულყოფილ შესწავლა-ანალიზს, ხოლო შემდეგ - მისი იურიდიული ძალის (დამაჯერებლობის, სარწმუნოობის) შემოწმებას. სასამართლო მტკიცებულებებს დასაშვებობისა და განკუთვნებადობის პრინციპის დაცვით იღებს და შემდეგ თავისი შინაგანი რწმენის საფუძველზე აფასებს. ამ მხრივ, გამონაკლისი არც ექსპერტის დასკვნაა. მისი შეფასება ემყარებოდეს ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც, სასამართლოს გამოაქვს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის, ან არარსებობის შესახებ. ექსპერტის დასკვნის მტკიცებულებითი ძალა დამოკიდებულია მთელ რიგ პროცედურულ ასპექტებზე, კერძოდ, სწორად გაიგო თუ არა ექსპერტმა დასმული კითხვა და რამდენად სწორად არის ეს გადმოცემული მის დასკვნაში; რამდენად სწორ საფუძვლებსა და წინაპირობებს ეყრდნობა ექსპერტი; მოყვანილია თუ არა დასკვნაში ის ხერხები და მეთოდები, რომელთა საშუალებითაც ექსპერტი მივიდა შესაბამის შედეგებამდე; იყო თუ არა გამოსაკვლევი მასალა (ნიმუში) საკმარისი; არის თუ არა გასაგები დასკვნის შედეგი. ამასთან, ერთი მხარის მიერ წარდგენილი ექსპერტიზის დასკვნის მტკიცებულებითი მნიშვნელობის შეფასება დამოკიდებულია მეორე მხარის კვალიფიციურ შედავებაზე“ (იხ., ილონა გაგუა, „მტკიცებულებები და მტკიცების პროცესი კერძო ხასიათის სამართლებრივ დავებზე“, 2020 წელი, გვ: 97-122. რედაქტორები: ზურაბ ძლიერიშვილი, ნუნუ კვანტალიანი).
45. მოცემულ საქმეზე საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ საკასაციო საჩივარი სააპელაციო პალატის მიერ საქმეში წარმოდგენილი ექსპერტიზის დასკვნების არასათანადოდ შეფასებისა და მოსარჩელის მიერ საქმეზე დართული საექსპერტო დასკვნის უპირატესად არამართლზომიერად გაზიარების შესახებ, დასაშვებ და დასაბუთებულ პრეტენზიას არ შეიცავს. დამატებით უნდა აღინიშნოს, რომ მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი ექსპერტიზის დასკვნის საპირწონედ, კასატორმა ვერ შეძლო კვალიფიციური შედავება, ვერ წარმოადგინა რა კვალიფიციური შესაგებელი ექსპერტიზის აღნიშნული დასკვნის სისწორის ეჭვქვეშ დასაყენებლად, შესაბამისად, მისი შუამდგომლობა დამატებითი ექსპერტიზის დანიშვნის შესახებ საკასაციო საქმის წარმოების ეტაპზე ვერ იქნება გაზიარებული, მათ შორის ვერც საქმის ქვედა ინსტანციაში დაბრუნების მიზნით, რადგან მხარეებს თანაბრად მიეცათ საპროცესო შესაძლებლობა თავად უზრუნველეყოთ საქმისწარმოების მსვლელობისას კვალიფიციურ მტკიცებულებათა წარმოდგენა, რომელთა სარწმუნოობასაც სასამართლო საკუთარი მიხედულების ფარგლებში მიანიჭებდა უპირატესობას და ჩათვლიდა უფრო დასაბუთებულად. აღნიშნული საპროცესო უფლება ორივე მხარემ თანაბრად გამოიყენა, წარმოადგინეს რა ექსპერტიზის დასკვნები, ხოლო სასამართლოს გადაწყვეტილების გამოტანის შემდგომ, რომელმაც სწორად მიანიჭა უპირატესობა უფრო დასაბუთებულ ექსპერტიზის დასკვნას, ხელახლა ექსპერტიზის დანიშვნის მიზნით გადაწყვეტილების გაუქმება ვერ ჩაითვლება შესაბამის საკასაციო შედავებად, განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც აღნიშნული მოთხოვნა დაყენებულია საჯარო სამართლის იურიდიული პირის მიერ, რომელიც წარმოადგენს სახელმწიფოს და აკისრია გულისხმიერების უფრო მაღალი ვალდებულება, თუმცა ამის მიუხედავად, საპროცესო შეჯიბრებითობისა და თანასწორობის პრინციპთა საფუძველზე, ორივე მხარემ სრულად შეძლო თანაბრად და დაუბრკოლებლად ამ პრინციპებით სარგებლობა, ხოლო თუ რამდენად წარმატებულად, აღნიშნული აისახა სასამართლოს გადაწყვეტილებაში (განჩინებაში), რომლის მიხედვითაც გაზიარებულ იქნა უფრო კვალიფიციური და დასაბუთებული საექსპერტო დასკვნა, რომლის მიმართაც სასამართლოს არ გასჩენია რამე სახის ბუნდოვანება, რომ დამატებით გამხდარიყო აუცილებელი მისივე ინიციატივით განმეორებითი ექსპერტიზის დანიშვნა. ამავდროულად, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ ლევან სამხარაულის სახელობის სსიპ სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს მიერ მომზადებული დასკვნა საკუთარი კვლევის მეთოდებითა და შეფასებებით ზოგადად ობიექტურად, ასევე შედარებით უფრო მეტად დასაბუთებულია, ვიდრე კასატორის მიერ წარდგენილი დასკვნა, რასაც საკასაციო პალატაც იზიარებს. მტკიცების ამ საშუალებით შესაძლებელია საქმისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტის დადგენა, ხოლო ამგვარი მტკიცებულების გარეშე, ზოგიერთ შემთხვევაში, საქმეზე გადაწყვეტილების გამოტანა შეუძლებელია. ამასთან, ექსპერტი პროცესის მონაწილე სუბიექტია, რომელიც ფლობს სპეციალურ ცოდნას. მის მიერ შედგენილ დასკვნაში გადმოცემულია გამოკვლევის შინაარსი, შედეგები და პასუხი მის წინაშე დასმულ კითხვებზე. ექსპერტის დასკვნა უნდა შეესაბამებოდეს კანონის ნორმებს, შეიცავდეს გამოკვლევის ობიექტურობას, მყარ არგუმენტაციას დასმულ კითხვებზე, მეცნიერულად დასაბუთებულ პასუხებს. საბოლოოდ, სასამართლო განსაზღვრავს ექსპერტის დასკვნის იურიდიულ ძალას და ამ მტკიცებულების შეფასების შედეგად ადგენს საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე ფაქტობრივ გარემოებებს (შდრ: სუსგ №ას-940-2021, 1 დეკემბერი, 2021). დამატებით უნდა აღინიშნოს, რომ მოპასუხე მხარეს თავად შეეძლო წარმოედგინა ექსპერტიზის დამატებითი დასკვნა როგორც პირველ, ასევე მეორე ინსტანციის სასამართლოებში საქმის წარმოების პერიოდში, რისთვისაც ჰქონდა მას გონივრული ვადა, თუმცა მან ეს შესაძლებლობა არ გამოიყენა. რაც შეეხება საექსპერტო დასკვნათა დასაბუთებულობას, ლევან სამხარაულის სახელობის სსიპ სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს მიერ მომზადებული საექსპერტო დასკვნა დეტალურად განმარტავს გამოყენებული შეფასების კვლევის მეთოდებს (საბაზრო მიდგომა, დანახარჯების მიხედვით მიდგომა, შემოსავლების მიხედვით მიდგომა, შემოსავლების კაპიტალიზაციის მიხედვით მიდგომა), ასევე მითითებულია აღნიშნული მეთოდების გამოყენების აუცილებლობის დასაბუთებაც, განმარტებულია როგორც კვლევის, ასევე დასკვნის თითოეული ნაბიჯი, თუ რატომ დადგინდა შესაბამისი ღირებულება. აღნიშნულის საპირწონედ, მოპასუხე მხარის მიერ იქნა წარდგენილი შპს ,,ა–ის“ დასვნა, სადაც შესაბამისი სახის დასაბუთება არ არის მითითებული, სასამართლოსთვის ვერ იქნა დამტკიცებული განსაზღვრული ღირებულების გამოთვლის სისწორე, ამიტომ ქვედა ინსტანციის სასამართლოების მიერ გონივრულად იქნა გაზიარებული ნათელი, არაორაზროვანი და დასაბუთებული საექსპერტო დასკნის შედეგი, რასაც ასევე იზიარებს საკასაციო პალატაც.
46. რაც შეეხება კასატორის საკასაციო შედავებას, რომ მის მიერ ვალდებულება შესრულდა ნოტარიუსის ანგარიშზე თანხის დეპონირებით, რომელიც არ მიიღო მოსარჩელემ, საკასაციო სასამართლოს მითითებით ვერ ჩაითვლება ვალდებულების შესრულებად, რადგან, როგორც უკვე აღინიშნა, ექსპროპრიაციის პროცესი გულისხმობს მხარეთა შორის შესაბამის თანხაზე წინასწარ შეთანხმებას. როგორც საქმის მასალებით დგინდება, აღნიშნულ შემთანხმებას ადგილი არ ჰქონია, რამაც სწორედ მოცემული დავა წარმოშვა, შესაბამისად, უძრავი ქონების მესაკუთრე ვერ მიიღებდა დეპონირებულ თანხას შეთანხმების მიუღწევლობის პირობებში, ამიტომ, აღნიშნული შესაგებელი ამ კუთხითაც ვერ იქნება გაზიარებული.
47. საკასაციო პალატა არაერთ გადაწყვეტილებაში/განჩინებაში, აღნიშნავს, რომ ის არ წარმოადგენს ფაქტების დამდგენ სასამართლოს, მისი მსჯელობის საგანი საქმეში არსებული ფაქტობრივი გარემოებების სწორი სამართლებრივი შეფასებაა. მოცემულ შემთხვევაში, მხარე ალტერნატიული ექსპერტიზის დანიშვნას ითხოვს, რაც გულისხმობს ფაქტების ხელახლა დადგენას, შესაბამისად, კასატორი იმპლიციტურად ითხოვს საქმის ქვედა ინსტანციაში ხელახლა განსახილველად დაბრუნებას. აღნიშნული საპროცესო უფლებამოსილება რეგულირებულია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლში, რომლის თანახმადაც, საკასაციო სასამართლო აუქმებს გადაწყვეტილებას და საქმეს ხელახლა განსახილველად აბრუნებს სააპელაციო სასამართლოში, თუ: ა) საქმის გარემოებები საპროცესო ნორმების ისეთი დარღვევითაა დადგენილი, რომ ამ დარღვევების შედეგად საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა გამოტანილი და საჭიროა მტკიცებულებათა დამატებითი გამოკვლევა; ბ) არსებობს ამ კოდექსის 394-ე მუხლით გათვალისწინებული საფუძვლები, გარდა აღნიშნული მუხლის „გ“ და „ე“ ქვეპუნქტებისა. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის წინაპირობათა არარსებობის გარდა, საკასაციო პალატას ასევე მიაჩნია, რომ კასატორმა ვერ შეძლო ვერც აღნიშნული ნორმის მიმართ დასაბუთების იმ სტანდარტის დაკმაყოფილება, რაც საკასაციო პალატას მისცემდა შესაძლებლობას გამოეყენებინა აღნიშნული ნორმა, შესაბამისად, ამ კუთხით, რადგან არ არსებობს ალტერნატიული ექსპერტიზის ხელახლა დანიშვნის აუცილებლობა, ასევე, რადგან ვერ დასაბუთდა აღნიშნული ნორმის ქვედა ინსტანციების მიერ დარღვევის ფაქტი, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი ვერ ქმნის მასში ჩამოყალიბებულ მოთხოვნათა სამართლებრივ წარმატებულობასა და გამართლებას, რის გამოც პალატა ვერ იქნება უფლებამოსილი ალტერნატიული ექსპერტიზის დანიშვნის მიზნით საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნოს ქვედა ინსტანციის სასამართლოს, განსაკუთრებით კი მაშინ, როდესაც საქმეში გამოყენებული ექსპერტიზა არ ქმნის მისი სანდოობის მიმართ ეჭვის არსებობის საფუძველს.
48. ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი მატერიალური ან/და საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.
49. კასატორმა ვერ დაასაბუთა, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასთან და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობაში მოდის.
50. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით და არც იმ საფუძვლით, რომ საკასაციო სასამართლოს მსგავს საკითხზე ჯერ არ უმსჯელია და გადაწყვეტილება არ მიუღია. შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე არ არსებობს ვარაუდი, რომ საკასაციო საჩივრის განხილვის შემთხვევაში მოსალოდნელია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს უკვე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება.
51. ამავდროულად, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ განსხვავდება საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკისაგან, რომელთა ნაწილიც ასახულია წინამდებარე განჩინებაში.
52. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.
53. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო სრულად იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს 2022 წლის 02 მარტის გასაჩივრებულ განჩინებაში მითითებულ მსჯელობებსა და სამართლებრივ პოზიციას, ასევე აღნიშნავს, რომ საკასაციო საჩივრის ფარგლებში კასატორმა ვერ შეძლო შესაბამისი დასაბუთების წარმოდგენა თუ რატომ უნდა გაუქმდეს აღნიშნული განჩინება, შესაბამისად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ ქვედა ინსტანციის სასამართლოებმა სწორად დაადგინეს მნიშვნელოვანი ფაქტობრივი გარემოებები, სამართლებრივად მართებულად გადაწყვიტეს საქმეში არსებული ყველა სადავო საკითხი, ასევე, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი მატერიალური ან/და საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა, ამდენად, სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოს განჩინება დასაბუთებულია, არ არსებობს მისი გაუქმების საფუძველი და საკასაციო საჩივრები როგორც დაუშვებლები, უნდა დარჩეს განხილველი.
54. რას შეეხება ბაჟის საკითხს, სსსკ-ის 401-ე მუხლის მე-4 პუნქტის საფუძველზე, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება ცნობილი, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი. განსახილველ შემთხვევაში, სსიპ „საქართველოს მუნიციპალური განვითარების ფონდს“ საკასაციო საჩივრაზე გადახდილი ჰქონდა 8000 ლარი, შესაბამისად, უნდა დაუბრუნდეს 8000 ლარის 70% - 5600 ლარი.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 408.3-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა :
1. სსიპ „საქართველოს მუნიციპალური განვითარების ფონდის“ საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი დარჩეს განუხილველი;
2. სსიპ „საქართველოს მუნიციპალური განვითარების ფონდის“ (...) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი (საგადახდო დავალება №02938, გადახდის თარიღი 2022 წლის 11 აპრილი), 8 000 ლარის 70% - 5 600 ლარი;
3. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.
თავმჯდომარე: მ. ერემაძე
მოსამართლეები: თ. ძიმისტარაშვილი
ვ. კაკაბაძე
