7 ნოემბერი, 2022 წელი,

საქმე №ას-163-2022 თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა/მოსამართლეები:

ვლადიმერ კაკაბაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ლევან მიქაბერიძე,

მირანდა ერემაძე

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი (მოპასუხე) - სსიპ ახალგაზრდობის სააგენტო

მოწინააღმდეგე მხარე (მოსარჩელეები) - ი.კ–ა, გ.ჯ–ა

გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 24 დეკემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი - სამსახურიდან განთავისუფლების შესახებ ბრძანებების ბათილად ცნობა, სამუშაზე აღდგენა, იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

1. 2015 წლიდან - 2019 წლის 15 ნოემბრამდე ი.კ–ა (შემდეგში: პირველი მოსარჩელე, პირველი დასაქმებული) სსიპ „ბავშვთა და ახალგაზრდობის ეროვნულ ცენტრში" (შემდეგში - წინამორბედი ორგანიზაცია) სხვადასხვა პოზიციაზე მუშაობდა.

პირველი მოსარჩელე დასაქმებული იყო წინამორბედი ორგანიზაციის პროგრამების მართვის დეპარტამენტის ბანაკების მართვის სამსახურის უფროსის პოზიციაზე და მისი ყოველთვიური ხელფასი 1 600 ლარს შეადგენდა.

2. 2015 წლიდან - 2019 წლის 15 ნოემბრამდე გ.ჯ–ა (შემდეგში: მეორე მოსარჩელე, მეორე დასაქმებული) წინამორბედ ორგანიზაციაში სხვადასხვა პოზიციაზე მუშაობდა.

მეორე მოსარჩელე დასაქმებული იყო წინამორბედი ორგანიზაციის პროგრამების მართვის დეპარტამენტის ბანაკების მართვის სამსახურის უფროსი კოორდინატორის პოზიციაზე და მისი ყოველთვიური ხელფასი 1 100 ლარს შეადგენდა.

3. საქართველოს მთავრობის 2019 წლის 26 აგვისტოს დადგენილებით წინამორბედი ორგანიზაცია გაუქმდა და სსიპ „ახალგაზრდობის სააგენტო" (შემდეგში: მოპასუხე, კასატორი, დამსაქმებელი, დაწესებულება, მოპასუხე დაწესებულება, სააგენტო) შეიქმნა.

დამსაქმებლის 2019 წლის 29 აგვისტოს ბრძანების საფუძველზე წინამორბედი ორგანიზაციის თანამშრომლები მოპასუხე დაწესებულების თანამშრომლებად ჩაითვალნენ.

4. მოპასუხე დაწესებულების ხელმძღვანელის 2019 წლის 16 სექტემბრის ბრძანებით გამოცხადდა რეორგანიზაცია.

ამავე ბრძანებაში რეორგანიზაციის საფუძვლად მითითებულია: ა). საქართველოს შრომის კოდექსის (შემდეგში - სშკ-ის) 37.1 მუხლის „ა“ ქვეპუნქტი; ბ). „საჯარო სამსახურის შესახებ" საქართველოს კანონის 52-ე მუხლი; გ). „ბავშვთა და ახალგაზრდობის კავშირების სახელმწიფოებრივი კავშირების მხარდაჭერის შესახებ საქართველოს კანონში ცვლილებების შეტანის თაობაზე" საქართველოს კანონის 2.4 პუნქტის „ა“ და „გ“ ქვეპუნქტები და მე-6 პუნქტი; დ). ,,პროფესიული საჯარო მოხელის მობილობის წესის შესახებ“ საქართველოს მთავრობის 2017 წლის 20 აპრილის დადგენილებით დამტკიცებული „პროფესიული საჯარო მოხელის მობილობის წესი“, ,,საჯარო სამართლის იურიდიული პირის - ახალგაზრდობის სააგენტოს დაფუძნებისა და დებულების დამტკიცების თაობაზე" საქართველოს მთავრობის 2019 წლის 26 აგვისტოს დადგენილებით დამტკიცებული დებულების მე-4 მუხლის მე-2 პუნქტის "ზ" ქვეპუნქტი; „რ.ჩ–ის, საჯარო სამართლის იურიდიული პირის - ახალგაზრდობის სააგენტოს ხელმძღვანელის თანამდებობაზე დანიშვნის შესახებ" საქართველოს პრემიერ-მინისტრის 2019 წლის 29 აგვისტოს N290 ბრძანება.

5. დამსაქმებლის 2019 წლის 15 ნოემბრის ბრძანებით (შემდეგში - პირველი სადავო ბრძანება ან გასაჩივრებული პირველი ბრძანება), ამავე წლის 18 ნოემბრიდან პირველი მოსარჩელე სამსახურიდან გათავისუფლდა.

6. დამსაქმებლის 2019 წლის 15 ნოემბრის ბრძანებით (შემდეგში - მეორე სადავო ბრძანება ან გასაჩივრებული მეორე ბრძანება), ამავე წლის 18 ნოემბრიდან მეორე მოსარჩელე სამუშაოდან გათავისუფლდა.

7. მოპასუხეებთან შრომით ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძველი გახდა სშკ-ის 37.1 მუხლის „ა” ქვეპუნქტი (სადავო პერიოდში მოქმედი რედაქცია), რომლის თანახმად, შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძველია - ეკონომიკური გარემოებები, ტექნოლოგიური ან ორგანიზაციული ცვლილებები, რომლებიც აუცილებელს ხდის სამუშაო ძალის შემცირებას.

8. წინამორბედი ორგანიზაციის უფროსის 2018 წლის 22 იანვრის ბრძანებით დამტკიცებული 2018 წლის საშტატო ნუსხით განისაზღვრა 32 საშტატო ერთეული, სახელფასო ფონდი ყოველთვიურად - 43 300 ლარი, ხოლო ყოველწლიურად - 519 600 ლარი.

საქართველოს მთავრობის 2019 წლის 15 ნოემბრის განკარგულებით რეორგანიზაციის დასრულებამდე, 2019 წლის 15 ნოემბრამდე, მოპასუხე ორგანიზაციის საშტატო ნუსხა განისაზღვრა 58 ერთეულით, სახელფასო ფონდი - თანამდებობრივი სარგო თვეში - 90 000 ლარით, ხოლო წელიწადში - 1 080 000 ლარით.

2019 წლის 18 ნოემბრიდან მოპასუხე ორგანიზაციის საშტატო ნუსხა განისაზღვრა 44 ერთეულით, სახელფასო ფონდი - თანამდებობრივი სარგო თვეში - 95 800 ლარით, ხოლო წელიწადში - 1 149 600 ლარით.

ახალი საშტატო ნუსხის მიხედვით, გაუქმდა მოპასუხე ორგანიზაციის ბანაკების მართვის სამსახური და მისი ფუნქციები, რომლის საშტატო ნუსხით გათვალისწინებულ თანამშრომელთა რაოდენობა შეადგენდა 6 დასაქმებულს, მოპასუხე დაწესებულების პროგრამების მართვის დეპარტამენტს გადაეცა, ხოლო თანამშრომელთა რაოდენობა (ბანაკების მიმართულებით) - დამსაქმებლის საშტატო ნუსხის პროექტის შესაბამისად 2 საშტატო ერთეულით განისაზღვრა. ამავდროულად, გაუქმდა პროგრამების მართვის დეპარტამენტის ბანაკების მართვის სამსახურის უფროსის შტატით გათვალისწინებული თანამდებობა.

ახალი საშტატო ნუსხით, მოპასუხე ორგანიზაციაში განსაზღვრული არ იყო მეორადი სტრუქტურული ერთეულები (სამმართველო ან სამსახური).

9. სადავო ბრძანებების ბათილად ცნობის, სამუშაოზე აღდგენის, იძულებითი განაცდურისა და პირგასამტეხლოს ანაზღაურების მოთხოვნით მოსარჩელეებმა დამსაქმებლის წინააღმდეგ სასამართლოში სარჩელი შეიტანეს.

10. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2021 წლის 19 თებერვლის გადაწყვეტილებით:

10.1. სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა;

10.2. სადავო ბრძანებები ბათილად იქნა ცნობილი;

10.3. პირველი მოსარჩელის სასარგებლოდ მოპასუხეს დაეკისრა კომპენსაციის - 19 200 ლარის გადახდა;

10.4. მეორე მოსარჩელე აღდგენილ იქნა მოპასუხე საწარმოში ტოლფას - პროგრამების მართვის დეპარტამენტის მეორე კატეგორიის უფროსი სპეციალისტის (ბანაკების მიმართულებით) თანამდებობაზე;

10.4. მოპასუხეს მეორე მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება, სამსახურიდან განთავისუფლების დღიდან (2019 წლის 18 ნოემბერი) გადაწყვეტილების აღსრულებამდე, ყოველთვიურად 1 100 ლარის ოდენობით (დარიცხული).

10.5. პირგასამტეხლოს დაკისრების ნაწილში სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

11. სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა დამსაქმებელმა, რომელმაც გასაჩივრებულ ნაწილში გადაწყვეტილების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილებით, სარჩელის უარყოფა მოითხოვა.

12. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2021 წლის 24 დეკემბრის განჩინებით მოპასუხის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება უცვლელად დარჩა.

12.1. სააპელაციო სასამართლომ საქმეზე დადგენილად ცნო წინამდებარე განჩინების 1-8 პუნქტებში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები და შემდეგი განმარტებები და დასკვნები ჩამოაყალიბა:

12.1.1. დამსაქმებლის მიერ მიღებულ გადაწყვეტილებაში ორგანიზაციული მოწყობის თვალსაზრისით სასამართლო ვერ ჩაერევა, ვერ განსაზღვრავს და ვერ მიუთითებს, თუ რომელი სტრუქტურული ერთეული რა სახით ან რომელი თანამდებობის არსებობას საჭიროებს და რომლის არა;

ორგანიზაციული ცვლილებების საჭიროება თვითონ მოპასუხის გადასაწყვეტია, თუმცა დავის არსებობის პირობებში სასამართლოს შეფასების საგანია, ხომ არ იყო რეორგანიზაცია ფორმალური.

ეკონომიკური, ტექნოლოგიური ან ორგანიზაციული ცვლილებები საწარმოში რეალურად განხორციელდა თუ არა და ჰქონდა თუ არა შესაბამისი ფაქტობრივი და კანონიერი საფუძველი, რეორგანიზაციას შედეგად მოჰყვა თუ არა შტატების შემცირება. ამ გარემოებების შემოწმება აუცილებელია იმისათვის, რომ საბოლოოდ დადგინდეს - მართლზომიერად მოხდა თუ არა რეორგანიზაციის საფუძვლით სამსახურიდან დასაქმებულ(ებ)ის განთავისუფლება.

12.1.2. ორგანიზაციული ცვლილებები (რეორგანიზაცია) მხოლოდ მაშინ წარმოშობს მუშაკის სამსახურიდან განთავისუფლების მართლზომიერ საფუძველს, თუ არსებობს სამუშაო ძალის შემცირების აუცილებლობა.

12.1.3. სამუშაო ძალის შემცირებისა და მისი გამომწვევი მიზეზების გარდა სშკ-ის 37.1 (ახალი რედაქციის 47.1) „ა“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული საფუძვლით გამოცემული ბრძანების კანონიერების შემოწმებისას სასამართლოს კვლევის საგანია, ამ პირობებში უშუალოდ მოსარჩელეთა მიმართ გადაწყვეტილების მიღების მართლზომიერების საკითხი, რადგან კანონიერად ჩატარებული რეორგანიზაციის დროს სამუშაო ძალის შემცირების პირობებშიც, ასეთი საფუძვლით განთავისუფლებული თანამშრომლისათვის ნათელი უნდა იყოს შერჩევის რა კრიტერიუმით ისარგებლა დამსაქმებელმა, დასაქმებულს რატომ არ შესთავაზა ტოლფასი სამსახური ან სხვა პოზიცია.

12.1.4. მოცემულ შემთხვევაში, რეორგანიზაციის შემდეგ მოპასუხე საწარმოში მოსარჩელეთა ფუნქცია-მოვალეობებისა და შესასრულებელი სამუშაოს არსებითი ცვლილება არ მომხდარა. ამასთან, მოსარჩელეებთან შრომითი ხელშეკრულებების შეწყვეტის შესახებ მოპასუხის გადაწყვეტილება ობიექტურ კრიტერიუმებს არ ემყარება და მოსარჩელეთა კვალიფიკაცია და უნარ-ჩვევები სააგენტოს მიერ კონკრეტულ პოზიციებზე დადგენილ მოთხოვნებს შეესაბამება.

12.1.5. მოსარჩელეთა სამსახურიდან განთავისუფლების მართლზომიერების დამადასტურებელი მტკიცებულებები დამსაქმებელს არ წარმოუდგენია, მაშინ როცა აღნიშნული გარემოების დადასტურება მისი მტკიცების ტვირთში შედიოდა.

მოპასუხემ ვერ დაადასტურა რეორგანიზაციით გამოწვეული სამუშაო ძალის შემცირების აუცილებლობით დასაქმებულთა სამუშაოდან განთავისუფლების კანონიერება, კონკრეტულად მათ მიმართ გადაწყვეტილების მიღების განმაპირობებელი ისეთი გარემოებების არსებობა, რომელთა საფუძველზეც სხვა თანამშრომლებს სამუშაოზე დარჩენის უპირატესობა მიენიჭათ.

მისი მტკიცების ტვირთის ფარგლებში დამსაქმებელმა ვერც რეორგანიზაციის შედეგად შექმნილი საშტატო ერთეულის ნუსხის გათვალისწინებით დასაქმებულების საწარმოში შემდგომი დასაქმების შეუძლებლობა ვერ წარმოაჩინა.

12.1.6. დასაქმებულთა შრომითი უფლებების დაცვის კუთხით მნიშვნელოვანია დამსაქმებლის მიერ მისთვის მინიჭებული უფლებებით კეთილსინდისიერად სარგებლობა.

დამსაქმებელი კანონით გათვალისწინებული წინაპირობების არსებობისას უფლებამოსილია შეწყვიტოს დასაქმებულთან შრომითსამართლებრივი ურთიერთობა, თუმცა, აღნიშნული უფლება უნდა განხორციელდეს ჯეროვნად, კანონით გათვალისწინებული დანაწესის ზუსტი დაცვით, ისე, რომ არ მოხდეს უფლების ბოროტად გამოყენება.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოპასუხემ მოსარჩელეები სამუშაოდან არამართლზომიერად გაათავისუფლა.

12.2. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სშკ-ის 38.8 მუხლის სადავო ურთიერთობის წარმოშობის პერიოდში მოქმედ რედაქციაზე, რომლის თანახმად, სასამართლოს მიერ დასაქმებულთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ დამსაქმებლის გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის შემთხვევაში, სასამართლოს გადაწყვეტილებით, დამსაქმებელი ვალდებულია პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღადგინოს პირი, რომელსაც შეუწყდა შრომითი ხელშეკრულება ან უზრუნველყოს ის ტოლფასი სამუშაოთი ან გადაუხადოს მას კომპენსაცია სასამართლოს მიერ განსაზღვრული ოდენობით.

კანონის დასახელებული ნორმის შინაარსის გათვალისწინებით სააპელაციო სასამართლომ შემდეგი დასკვნები ჩამოაყალიბა:

1). სახეზეა მოპასუხისათვის პირველი მოსარჩელის სასარგებლოდ კომპენსაციის დაკისრების დაფუძველი, რადგან ამ უკანასკნელმა სათანადო წესით ვერ დაადასტურა, რომ წინამორბედი საწარმოს პროგრამების მართვის დეპარტამენტის ბანაკების მართვის სამსახურის უფროსის პოზიცია იყო საწარმოს პროგრამების მართვის დეპარტამენტის უფროსის მოადგილის თანამდებობის ტოლფასი.

დადგენილი სასამართლო პრაქტიკის, საქმის მტკიცებულებების შეფასების, პირველი დასაქმებულის სამუშაო გამოცილებისა და უკანონოდ დათხოვნით მის მიერ განცდილი მატერიალური დანაკარგის შესაბამისად სააპელაციო სასამართლომ კომპენსაციის გონივრულ და სამართლიან ოდენობად 19 200 ლარი მიიჩნია.

2). რაც შეეხებოდა მეორე მოსარჩელეს, საქმეზე წარმოდგენილი სამუშაო აღწერილობებიდან პირვანდელ და ტოლფას თანამდებობებს შორის ფუნქციური მსგავსება იკვეთებოდა, რის გამოც ეს უკანასკნელი ტოლფას თანამდებობაზე უნდა აღდგენილიყო.

12.3. სააპელაციო სასამართლომ იმსჯელა სარჩელის ხანდაზმულობის საკითხზეც და განჩინების ეს ნაწილი შემდეგნაირად დაასაბუთა:

სშკ-ის 38-ე მუხლის მე-4, მე-5, მე-6, მე-7 ნაწილების შესაბამისად, დასაქმებულს უფლება აქვს შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის თაობაზე შესაბამისი შეტყობინების მიღებიდან 30 კალენდარული დღის ვადაში, გაუგზავნოს დამსაქმებელს წერილობითი მოთხოვნა შეწყვეტის დასაბუთების შესახებ. ამ მოთხოვნის წარდგენიდან 7 დღის ვადაში დამსაქმებელი ვალდებულია, წერილობით დაასაბუთოს ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძველი. ამის შემდეგ დასაქმებულს უფლება აქვს, 30 დღის ვადაში სასამართლოში აღძრას სამოქალაქო სარჩელი. იმ შემთხვევაში, თუ ზემოაღნიშნულ 7 დღის ვადაში დამსაქმებელი არ დაასაბუთებს თავის გადაწყვეტილებას, დასაქმებულს უფლება აქვს 30 დღის ვადაში გაასაჩივროს აღნიშნული გადაწყვეტილება სასამართლოში.

სსკ-ის 130.1 მუხლის თანახმად, ხანდაზმულობის ვადა იწყება მოთხოვნის წარმოშობის მომენტიდან. მოთხოვნის წარმოშობის მომენტად მიიჩნევა დრო, როცა პირმა შეიტყო ან უნდა შეეტყო უფლების დარღვევის შესახებ.

რაკი მოსარჩელეები სამსახურიდან 2019 წლის 18 ნოემბერს და, არა - 2019 წლის 15 ოქტომბერს გათავისუფლდნენ, ხოლო განთავისუფლების შესახებ წერილობითი დასაბუთების მოთხოვნით დამსაქმებლებს მოპასუხისათვის არ მიუმართავთ, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ხანდაზმულობის 30-დღიანი ვადა 2019 წლის 18 ნოემბრიდან უნდა ათვლილიყო, რომელიც 2019 წლის 18 დეკემბერს ამოიწურა.

საქმის მასალებით დადასტურდა, რომ მოსარჩელეებმა სარჩელით სასამართლოს პირველად 2019 წლის 16 დეკემბერს მიმართეს.

სასამართლომ მიიღო განჩინება სარჩელის მიღებაზე უარის თქმის შესახებ და განმეორებითი სარჩელი სასამართლოში მოსარჩელეებმა 2019 წლის 27 დეკემბერს წარადგინეს.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ ჩათვალა, რომ გამოკვეთილია სშკ-ის 38.6 მუხლით დადგენილ 30 დღიან ვადაში მოსარჩელეების მიერ სარჩელით სასამართლოსადმი მიმართვის, ხოლო მისი წარმოებაში მიღებაზე უარის თქმის შედეგად, სარჩელის განმეორებით წარდგენის დამადასტურებელი გარემოებები, რაც სსკ-ის 138-ე (ხანდაზმულობის ვადის დენა წყდება, თუ უფლებამოსილი პირი შეიტანს სარჩელს მოთხოვნის დასაკმაყოფილებლად ან მის დასადგენად, ანდა შეეცდება დაიკმაყოფილოს მოთხოვნა სხვა საშუალებით, როგორიცაა სახელმწიფო ორგანოსათვის ან სასამართლოში განცხადებით მიმართვა მოთხოვნის არსებობის შესახებ, ანდა აღმასრულებელი მოქმედების განხორციელება. შესაბამისად გამოიყენება 139-ე და 140-ე მუხლები), 140.2 (სარჩელის შეტანა ხანდაზმულობის ვადის დენის შეწყვეტას არ გამოიწვევს, თუ მოსარჩელე უარს იტყვის სარჩელზე, ან სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით სარჩელი განუხილველად იქნება დატოვებული. თუ უფლებამოსილი პირი ექვსი თვის ვადაში შეიტანს ახალ სარჩელს, მაშინ ხანდაზმულობის ვადა შეწყვეტილად ითვლება პირველი სარჩელის შეტანის დროიდან) მუხლების საფუძველზე, სარჩელის ხანდაზმულად მიჩნევის არგუმენტაციას აქარწყლებდა.

13. სააპელაციო სასამართლოს განჩინება მოპასუხემ საკასაციო წესით გაასაჩივრა, ამ განჩინების გაუქმებისა და, ახალი გადაწყვეტილებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის მოთხოვნით.

საკასაციო საჩივარი შემდეგნაირადაა დასაბუთებული:

13.1. იმ პირობებში, როდესაც მოსარჩელეებს რეორგანიზაციის შედეგები არ გაუსაჩივრებიათ, სასამართლოს მიერ სარჩელის დაკმაყოფილებაზე მსჯელობა არამართებულია.

13.2. მოსარჩელეებს არ წარუდგენიათ იმის დამადასტურებელი მტკიცებულებები, თუ როდის მიმართეს სასამართლოს და ხანდაზმულობის ვადის დენის შეწყვეტის დამადასტურებელი მტკიცებულებები საქმეში არ მოიპოვება.

13.3. მეორე მოსარჩელის სამუშაოზე აღდგენით იმავე პოზიციაზე მომუშავე სხვა პირის უფლებები შეილახება, რაც არასწორია. ამასთან, მითითებული დაბრკოლება რომც არ არსებობდეს, სასამართლო გადაწყვეტილების აღსრულება მაინც გაძნელდება, ვინაიდან მსგავსი სახელწოდების ვაკანსია აღარ არსებობს.

14. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 16 თებერვლის განჩინებით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში - სსსკ) მიხედვით, მოპასუხის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც ის დაუშვებელია:

15. სსსკ-ის 391.5 მუხლის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ:

ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებასა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას;

ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია;

გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება;

დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან;

ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე;

ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს;

ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემომითითებული საფუძვლით.

16. მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო სასამართლოს განხილვის საგანია, თუ რამდენად კანონიერია მოსარჩელეთა მოთხოვნები სადავო ბრძანების ბათილად ცნობის, სამუშაოზე აღდგენისა და იძულებითი განაცდურის ანაზღაურების, ასევე კომპენსაციის დაკისრების ნაწილში.

პირგასამტეხლოს დაკისრებაზე უარის თქმის ნაწილში პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება მოსარჩელეებს სააპელაციო წესით არ გაუსაჩივრებიათ, რის გამოც გადაწყვეტილების ეს ნაწილი კანონიერ ძალაშია შესული და საკასაციო პალატა მასზე აღარ იმსჯელებს (სსსკ-ის 264.1 მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტი).

17. განსახილველი სარჩელის ავტორებს, რომლებსაც სამუშაოდან მათი განთავისუფლება უკანონოდ მიაჩნდათ და დაკავებულ თანამდებობებზე აღდგენა სურდათ პირველ რიგში, სადავო ბრძანების კანონშეუსამობა და, აქედან გამომდინარე, სამუშაოზე აღდგენის სამართლებრივი საფუძვლის არსებობა უნდა დაედასტურებინათ.

18. სარჩელის დასახელებული მოთხოვნები სშკ-ის 38.8 (გასაჩივრებული ბრძანების მიღების პერიოდისთვის მოქმედი რედაქცია) (სასამართლოს მიერ დასაქმებულთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ დამსაქმებლის გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის შემთხვევაში, სასამართლოს გადაწყვეტილებით, დამსაქმებელი ვალდებულია, პირვანდელ სამუშაოზე აღადგინოს პირი, რომელსაც შეუწყდა შრომითი ხელშეკრულება, ან უზრუნველყოს ის ტოლფასი სამუშაოთი, ან გადაუხადოს მას კომპენსაცია სასამართლოს მიერ განსაზღვრული ოდენობით) და 44-ე (შრომითი ურთიერთობისას მხარის მიერ მეორე მხარისათვის მიყენებული ზიანი ანაზღაურდება საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით), ასევე, სსკ-ის 394.1 (მოვალის მიერ ვალდებულების დარღვევისას კრედიტორს შეუძლია მოითხოვოს ამით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება. ეს წესი არ მოქმედებს მაშინ, როცა მოვალეს არ ეკისრება პასუხისმგებლობა ვალდებულების დარღვევისათვის), 408.1 (იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება) და 409-ე (თუ ზიანის ანაზღაურება პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენით შეუძლებელია ან ამისათვის საჭიროა არათანაზომიერად დიდი დანახარჯები, მაშინ კრედიტორს შეიძლება მიეცეს ფულადი ანაზღაურება) მუხლებიდან გამომდინარეობს.

19. დასაქმებულის სამუშაოდან განთავისუფლების შესახებ სადავო ბრძანების კანონიერების დადგენა შესაძლებელია, მხოლოდ შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის თაობაზე მიღებულ გადაწყვეტილებაში მითითებული განთავისუფლების საფუძვლის კვლევის შედეგად. მუშაკის სამუშაოდან დათხოვნის შესახებ ყოველ კონკრეტულ ბრძანებას თავისი საფუძველი გააჩნია, რაც ამართლებს ან არ ამართლებს მის გამოცემას. ასეთ დროს, სასამართლოს როლი სწორედ ბრძანების საფუძვლის მართლზომიერების საკითხის გამორკვევაა, რაც დასაქმებულის სარჩელის იურიდიული ბედის განმსაზღვრელია (შდრ. იხ. სუსგ: №ას-1304-2020, 11.06.2021; №ას-151-147-2016,1 9.04.2016).

ამდენად, დადგენილი სასამართლო პრაქტიკით, მოცემული საკითხის გარკვევა შესაძლებელია, მხოლოდ შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის თაობაზე მიღებულ გადაწყვეტილებაში მითითებული განთავისუფლების საფუძვლის სრულყოფილად შესწავლა გაანალიზების პირობებში (შდრ. იხ. სუსგ №ას-151-147-2016, 19.04.2016).

20. განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელეთა სამუშაოდან განთავისუფლების საფუძველია სშკ-ის 37.1 მუხლის „ა“ ქვეპუნქტი (ნორმის ამჟამინდელი რედაქციით 47.1 მუხლის „ა“ ქვეპუნქტი. საქართველოს 2020 წლის 29 სექტემბრის ორგანული კანონი №7177). ამ მუხლის მიხედვით, შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძველია - ეკონომიკური გარემოებები, ტექნოლოგიური ან ორგანიზაციული ცვლილებები, რომლებიც აუცილებელს ხდის სამუშაო ძალის შემცირებას.

21. შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის ზემოხსენებული ნორმით გათვალისწინებული საფუძველი არაერთხელ გამხდარა საკასაციო სასამართლოს განმარტების საგანი. ამ განმარტებების ძირითადი ნაწილი შემდეგი შინაარსისაა:

- „რეორგანიზაცია არის საწარმოს, დაწესებულების, ორგანიზაციის სტრუქტურის შეცვლა, გადაკეთება, გარდაქმნა ან მისი ორგანიზაციულ-სამართლებრივი ფორმის შეცვლა, რასაც შესაძლოა, გარკვეულ შემთხვევებში, მოჰყვეს შტატების შემცირება, მაგრამ, რაც მთავარია, ამგვარი ცვლილებები აუცილებელს უნდა ხდიდეს შტატების შემცირებას, ვინაიდან, რეორგანიზაცია თავისთავად არ იწვევს შტატების შემცირებას. საწარმოში რეორგანიზაციის რეალურად (სტრუქტურის ან სამართლებრივი ფორმის შეცვლის, გადაკეთების, გარდაქმნის) განხორციელების შემთხვევაში, საწარმოს ადმინისტრაცია ვალდებულია, ასაბუთოს შტატების შემცირების აუცილებლობა, რათა შტატები ფორმალურად არ შემცირდეს და არ იქცეს ადმინისტრაციის მიერ უმართებულო გადაწყვეტილების მიღების კანონისმიერ საფუძვლად...

ამდენად, რეორგანიზაცია, თუნდაც მართლზომიერად ჩატარებული, ყოველთვის არ ქმნის დასაქმებულის სამსახურიდან განთავისუფლების ლეგიტიმურ საფუძველს. შესაბამისად, დასაქმებულის სამსახურიდან ნებისმიერი, მათ შორის - რეორგანიზაციის საფუძვლით დათხოვნის საკითხის გადაწყვეტისა და არჩევანის დროს დამსაქმებელი ვალდებულია, იხელმძღვანელოს გონივრული და დასაბუთებული კრიტერიუმით, რაც გამორიცხავს ეჭვის საფუძველს გადაწყვეტილების მიღების პროცესში და დაუსაბუთებლად არ ხელყოფს დასაქმებულის კანონიერ ინტერესს, მის შრომით უფლებებს“ (იხ. სუსგ: №ას-1029-2020, 2.12.2020).

- „სშკ-ის 37-ე მუხლის პირველი პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტის (სშკ-ის მოქმედი რედაქციით 47-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტი) საფუძველზე შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის დროს, დამსაქმებლის ვალდებულებაა, დაასაბუთოს რამდენიმე გარემოება, კერძოდ: ა) ის საწარმოო აუცილებლობა, რომელიც შესაძლოა, ლეგიტიმურ მიზანს წარმოადგენდეს რეორგანიზაციისა თუ შტატების შემცირებისათვის; ბ) რეორგანიზაციისა და შტატების შემცირების ფაქტობრივი განხორციელებისა და მისი კანონთან შესაბამისობის საკითხი – ის ლეგიტიმური მიზანი, რომლის გამოც დამსაქმებელმა ცვლილებები წამოიწყო, მიღწეულ უნდა იქნეს კანონის მოთხოვნათა სრული დაცვით და ამ პროცესში თვალთმაქცურად არ უნდა ჩატარდეს რეორგანიზაცია არასასურველი დაქირავებულების თავიდან მოშორების მიზნით“ (იხ. სუსგ: №ას-280-2020, 5.03.2021).

22. სანამ სადავო ბრძანების კანონიერების შეფასებას შევეხებით, აღსანიშნავია, რომ შრომითსამართლებრივ დავებში მოქმედებს მტკიცების ტვირთის განაწილების თავისებური წესი, რომლის თანახმად, დამსაქმებელი ვალდებულია ადასტუროს დასაქმებულის სამსახურიდან განთავისუფლების კანონიერი და საკმარისი საფუძვლის არსებობა. ეს იმითაა გამოწვეული, რომ მტკიცებულებების წარმოდგენის თვალსაზრისით, დამსაქმებელსა და დასაქმებულს არათანაბარი შესაძლებლობები გააჩნიათ, დამსაქმებელს მტკიცებითი უპირატესობა აქვს, სასამართლოს მისთვის ხელსაყრელი მტკიცებულებები წარუდგინოს. ამდენად, მოსარჩელის მითითება, რომ იგი სამსახურიდან უკანონოდ გაათავისუფლეს, მტკიცების ტვირთს დამსაქმებლის მხარეს აბრუნებს, რომელსაც აკისრებს დასაქმებულის სამსახურიდან მართლზომიერად გათავისუფლების მტკიცების ვალდებულებას (შდრ. იხ. სუსგ: №ას-151-147-2016, 19.04.2016; №ას-483-457-2015, 7.10.2015; №ას-1276-1216-2014, 18.03.2015).

ამდენად, სწორედ დამსაქმებელია ვალდებული, სათანადო მტკიცებულებების წარმოდგენის გზით დაადასტუროს, რომ, კონკრეტულ შემთხვევაში, მის მიერ მითითებული მიზეზების გათვალისწინებით აღარ ესაჭიროებოდა იმ ფუნქციური დატვირთვის მქონე საშტატო ერთეული, რომელზეც მოსარჩელე იყო დასაქმებული.

23. მოცემულ შემთხვევაში, დამსაქმებელმა ვერ შეძლო დაკისრებული მტკიცების ტვირთის სათანადო ხარისხით რეალიზება, კერძოდ, იმის დადასტურება, რომ რეორგანიზაციით გამოწვეული სამუშაო ძალის შემცირების პირობებში გამოკვეთილი იყო უშუალოდ მოსარჩელეთა გათავისუფლების აუცილებლობა.

შესაბამისად, არაა დადასტურებული დასაქმებულთა გათავისუფლების კანონიერი საფუძვლის არსებობა, ამასთან მოპასუხემ ვერ დაასახელა გარემოება და/ან არგუმენტი, რომელთა საფუძველზეც სხვა თანამშრომლებს მოსარჩელეებისგან განსხვავებით მიენიჭათ უპირატესობა რეორგანიზაციის შემდეგაც გაეგრძელებინათ შრომითი საქმიანობა. ამ საკითხთან დაკავშირებით არგუმენტირებული და დამაჯერებელი პოზიცია საკასაციო საჩივარშიც არ არის წარმოდგენილი

როგორც ზემოთ განიმარტა, მოსარჩელეთა სამსახურიდან განთავისუფლების მართლზომიერების დამადასტურებელი მტკიცებულებების სასამართლოსათვის წარმოდგენა დამსაქმებლის მტკიცების ტვირთში შედიოდა, რაც მან ვერ დაძლია. შექმნილ ფაქტობრივ მოცემულობაში სადავო ბრძანებების ბათილად ცნობის შესახებ მოსარჩელეთა მოთხოვნა წარმატებულია და გასაჩივრებული განჩინების მოცემული ნაწილი სრულადაა გასაზიარებელი.

24. იმის გათვალისწინებით, რომ სამუშაოდან განთავისუფლების შესახებ ბრძანებების ბათილად ცნობის ნაწილში სარჩელი დაკმაყოფილდა, თანმდევ მოთხოვნათა დაკმაყოფილების წინაპირობაც გამოიკვეთა, თუმცა სშკ-ის 38.8 მუხლის სადავო პერიოდში მოქმედი დეფინიციიდან გამომდინარე, პირველი მოსარჩელის შემთხვევაში არსებობდა სამუშაოზე აღდგენის მოთხოვნის დაკმაყოფილების ნაცვლად კომპენსაციის ანაზღაურების, ხოლო მეორე მოსარჩელისათვის - ტოლფას თანამდებობაზე აღდგენის საფუძველი.

მოცემულ ნაწილში კასატორის ერთ-ერთი პრეტენზია იმაში მდგომარეობს, რომ მეორე მოსარჩელის სამუშაოზე აღდგენით იმავე პოზიციაზე მომუშავე სხვა პირის უფლებები შეილახება, ხოლო მითითებული დაბრკოლება რომც არ არსებობდეს, სასამართლო გადაწყვეტილების აღსრულება მაინც გაძნელდება, ვინაიდან მსგავსი სახელწოდების ვაკანსია აღარ არსებობს. კასატორის აღნიშნულ პოზიციას საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს, რასაც შემდეგი არგუმენტით ასაბუთებს:

ზემომითითებული პოზიციის სისწორის დასასაბუთებლად კასატორმა საკასაციო საჩივარს თან დაურთო მოპასუხე ორგანიზაციის ხელმძღვანელის 2019 წლის 16 ნოემბრის, 2020 წლის 27 აპრილისა და 2022 წლის 24 იანვრის ბრძანებები. 2019 წლის 16 ნოემბრის ბრძანებით საწარმოს პროგრამების მართვის დეპარტამენტის II კატეგორიის უფროს სპეციალისტად ვ.ხელისუფალის გადაყვანის თაობაზე დამსაქმებლს სასამართლოში 2020 წლის 16 მარტს წარდგენილ შესაგებელში არ მიუთითებია, მაშინ როდესაც სსსკ-ის მე-4 და 201.4 მუხლებიდან გამომდინარე, მოპასუხე ვალდებულია, საქმის მომზადების მიზნით აქტიურად იმოქმედოს, რაც, უპირველესად, სასამართლოსათვის სარჩელზე მისი წერილობითი მოსაზრებების წარდგენაში გამოიხატება.

მოპასუხის მიერ ამ უფლების განუხორციელებლობა, ართმევს მას უფლებას, შეასრულოს ასეთი მოქმედება ამ საქმის არსებითად განხილვის დროს (ანუ, სასამართლოს სხდომაზე მხარისაგან მტკიცებულების მიღება აღარ ხდება). ამ შემთხვევისათვის სხვა რაიმე სპეციალურ შედეგს კანონი არ ითვალისწინებს (შდრ. სუსგ №ას-664-635-2016, 02.03.2017).

სსსკ-ის 219-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, პირველი ინსტანციის სასამართლოში მხარეები შეზღუდული არიან ახსნა-განმარტების მოსმენისას წარადგინონ ახალი მტკიცებულებები ან მიუთითონ ახალ გარემოებებზე, რომელთა შესახებაც არ ყოფილა მითითებული სარჩელსა თუ შესაგებელში ან საქმის მომზადების სტადიაზე, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა მათ ამის შესახებ თავის დროზე საპატიო მიზეზით ვერ განაცხადეს. ზემოაღნიშნული მუხლის ანალიზი ცხადყოფს, რომ მოპასუხე შეზღუდულია შესაგებელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებებით და მას არ აქვს უფლება შემდგომში, საქმის არსებითად (მთავარ სხდომაზე) განხილვის დროს ან საკასაციო ინსტანციაში საქმის განხილვისას სადავოდ გახადოს ისეთი ფაქტობრივი გარემოებები, რომელთა თაობაზეც შესაგებელში მითითებული არ ჰქონია.

რაც შეეხება სხვა არგუმენტებს, ამ შემთხვევაში, საგულისხმოა შემდეგი მსჯელობა:

საქართველოს შრომის კოდექსის 48.8 მუხლისა (სადავო პერიოდში მოქმედი 38.8-ე მუხლი) და უზენაესი სასამართლოს მიერ დადგენილი ერთგვაროვანი პრაქტიკის შესაბამისად, სასამართლოს მიერ დასაქმებულთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ დამსაქმებლის გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის შემთხვევაში, სასამართლოს გადაწყვეტილებით, დამსაქმებელი ვალდებულია პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღადგინოს პირი, რომელსაც შეუწყდა შრომითი ხელშეკრულება ან უზრუნველყოს ის ტოლფასი სამუშაოთი, ან გადაუხადოს მას კომპენსაცია სასამართლოს მიერ განსაზღვრული ოდენობით.

განსახილველი ნორმა ორიენტირებულია არამართლზომიერად გათავისუფლებული დასაქმებულის ინტერესებზე და იმ შემთხვევაში, თუკი დამსაქმებლის ცალმხრივი ნების მართლწინააღმდეგობა დადგინდება, სასამართლომ უნდა აღადგინოს პირვანდელი მდგომარეობა. პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენის მიზნით კი, კანონი სამ ალტერნატივას ადგენს და ყოველ შემდგომზე გადასვლა დასაშვებია, თუკი საქმის განხილვისას დადგინდა წინა ალტერნატივის გამოყენების ობიექტური შეუძლებლობა (იხ. სუსგ საქმე №ას-1116-2019, 31.01.2020).

პირვანდელ სამუშაო ადგილზე დასაქმებულის აღდგენის შეუძლებლობისას, სასამართლო იკვლევს, შეუძლია თუ არა დამსაქმებელს უზრუნველყოს დასაქმებული ტოლფასი სამუშაოთი, რისთვისაც იკვლევს არსებობს თუ არა შესაბამის დაწესებულებაში/ორგანიზაციაში ვაკანტური ტოლფასი თანამდებობა (იხ. სუსგ საქმე №ას-687-687-2018 , 20 ივლისი, 2018 წელი).

ამ მიზნით, სასამართლომ უნდა გამოიკვლიოს რა ადამიანურ რესურსს ფლობს დამსაქმებელი, რა ტოლფასი ვაკანტური პოზიციები აქვს მას, რა ფუნქციური მსგავსებაა პირვანდელ და ტოლფას თანამდებობებს შორის. აღნიშნული კი, შესაძლებელია გაირკვეს მოპასუხე საზოგადოების საშტატო ნუსხისა და შესაბამისი თანამდებობების ფუნქციური დატვირთვის შეფასების (გამოკვლევის) შედეგად (იხ. სუსგ საქმე №ას-902-864-2014,30 მარტი, 2015 წელი).

იმავდროულად, სასამართლომ კვლევის შედეგები უნდა შეუსაბამოს უკანონოდ დათხოვნილი პირის ნებას, ინტერესსა და შესაძლებლობას, დაიკავოს კონკრეტული ტოლფასი თანამდებობა (იხ. საქართველოს შრომის სამართალი და საერთაშორისო შრომის სტანდარტები, გვ. 270-272).

ზემოაღნიშნული განმარტებებიდან ირკვევა, რომ სამუშაოდან განთავისუფლების შესახებ ბრძანების ბათილად ცნობისას, სამუშაოზე აღდგენის ნაცვლად შრომის კოდექსის 48.8-ე მუხლით (სადავო პერიოდში მოქმედი 38.8-ე მუხლი) განსაზღვრული ალტერნატივის - კომპენსაციის ანაზღაურების - გამოყენების შესაძლებლობას სასამართლო მხოლოდ იმ შემთხვევაში უშვებს, თუ იგი დაადგენს ყველა წინა ალტერნატივის გამოყენების შეუძლებლობას, რაც გულისხმობს არა მხოლოდ გათავისუფლებამდე არსებულ თანამდებობაზე, არამედ, მის ტოლფას თანამდებობაზე დასაქმებულის აღდგენის შეუძლებლობასაც (მაგალითად, თუ მოპასუხე ორგანიზაციაში გაუქმდა საშტატო ერთეული, რომელსაც გათავისუფლებამდე იკავებდა მოსარჩელე, მოპასუხე კი დაასაბუთებს აღნიშნული საშტატო ერთეულის გაუქმების აუცილებლობას, ასევე იმ გარემოებას, რომ ორგანიაზაციას არ გააჩნია მსგავსი ფუნქციების მატარებელი სხვა საშტატო ერთეული; ან თუ მოპასუხემ გათავისუფლებული მოსარჩელის მიერ გათავისუფლებამდე დაკავებულ პოზიციაზე დაასაქმა სხვა პირი და დაამტკიცებს, რომ ორგანიზაციაში არ არსებობს დაკავებული თანამდებობის ტოლფასი თანამდებობა იმავე ფუნქციური დატვირთვით, რასაც გათავისუფლებამდე ახორციელებდა მოსარჩელე და ა.შ).

მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო საჩივრის ავტორი მეორე მოსარჩელის სამუშაოზე აღდგენას უკანონოდ მიიჩნევს და აცხადებს, რომ ვინაიდან საკასაციო საჩივარზე თანდართული მტკიცებულებებით, მათ შორის, საშტატო ნუსხით დასტურდება იმ თანამდებობის სხვა პირის მიერ დაკავების ფაქტი, რომელზეც მეორე მოსარჩელეა აღდგენილი, სასამართლოს არ ჰქონდა უფლება დაეკმაყოფილებინა სარჩელი არსებული სახით.

საკასაციო პალატის შეფასებით, იმ პირობებში, როდესაც საქმის პირველი ინსტანციის სასამართლოში განხილვისას დადგინდა სააგენტოს პროგრამების მართვის დეპარტამენტის ბანაკების მართვის სამსახურის უფროსი კოორდინატორის მსგავსი ფუნქციების მატარებელი სხვა თანამდებობის არსებობა მოპასუხე დაწესებულებაში, ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებმა მართებულად დააკმაყოფილეს მეორე მოსარჩელის მოთხოვნა ტოლფას თანამდებობაზე აღდგენის შესახებ. ამასთან, ის გარემოება, რომ 2021 წლის 24 დეკემბრის მდგომარეობით (სააპელაციო სასამართლოში საქმის განხილვისას) არსებული საშტატო ნუსხით მოპასუხე საწარმოში აღარ იყო პროგრამების მართვის დეპარტამენტის მეორე კატეგორიის უფროსი სპეციალისტის (ბანაკების მიმართულებით) ვაკანტური ადგილი, ვერ მიიჩნევა უკანონოდ განთავისუფლებული პირის სამუშაოზე აღდგენის დამაბრკოლებელ გარემოებად (შდრ. იხ. სუსგ №ას-543-2020, 24.02.2021).

ერთ-ერთ საქმეზე, სადაც სადავო იყო სამუშაოზე აღდგენისა და იძულებითი განაცდურის დაკისრების შესახებ მიღებული სასამართლო გადაწყვეტილების აღსრულების საშუალებისა და წესის შეცვლაზე უარის თქმის კანონიერება, განმცხადებელმა (დამსაქმებელმა) მოითხოვა მის წინააღმდეგ მიღებული გადაწყვეტილების იმგვარად აღსრულება, რომ უკანონოდ გათავისუფლებული პირის სამუშაოზე აღდგენის ნაცვლად მოპასუხეს (დამსაქმებელს) მოსარჩელისთვის (დასაქმებულისთვის) კომპენსაციის გადახდის ვალდებულება დაკისრებოდა.

აღნიშნული მოთხოვნის საფუძვლად კი, დამსაქმებელმა მიუთითა იმ ფაქტობრივ გარემოებაზე, რომ ჯერ კიდევ საქმის სასამართლოში განხილვისას, მან კანონის სრული დაცვით გააუქმა სამუშაოდან გათავისუფლებული პირის ვაკანტური თანამდებობა, ამასთან, დანარჩენ ვაკანტურ თანამდებობებზე დანიშნა სხვა პირები, რის გამოც შეუძლებელი იყო ტოლფას თანამდებობაზე მოსარჩელის აღდგენის შესახებ სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილების აღსრულება.

საქართველოს უზენაესმა სასამართლომ არ გაიზიარა გადაწყვეტილების აღსრულების წესის ცვლილების შესახებ განმცხადებლის (დამსაქმებლის) მიერ მითითებული მოტივი და განმარტა შემდეგი: „განსახილველ შემთხვევაში, უდავო ძალის მატარებელი ფაქტია, რომ საქმის განხილვის დროისათვის არსებობდა ვაკანტური ტოლფასი თანამდებობა, ხოლო, გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლამდე დამსაქმებლის მხრიდან იმგვარი გადაწყვეტილების მიღება, რომელიც მისთვის არასასურველი კანდიდატის პირვანდელ მდგომარეობაში აღდგენას გამორიცხავს, მიუხედავად სამართლის ფორმალური მიდგომების დაცვისა, არ შეიძლება მიჩნეულ იქნას ბრუნვის სუბიექტის მხრიდან სამოქალაქო კოდექსის 115-ე მუხლით გათვალისწინებულ კეთილსინდისიერ ქცევად. შესაბამისად, ის გარემოება, როდესაც დამსაქმებლისათვის ცნობილია დავის მის საწინააღმდეგოდ გადაწყვეტის თაობაზე და ეს უკანასკნელი მხოლოდ უზრუნველყოფის ღონისძიების გამოუყენებლობით ამართლებს საკუთარ ქმედებას, ვერ იქნება მიჩნეული მართლზომიერ ქცევად“.

ამრიგად, საკასაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ არ არსებობდა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 263-ე მუხლით გათვალისწინებული გადაწყვეტილების აღსრულების საშუალებისა და წესის შეცვლის მოთხოვნით წარდგენილი განცხადების დაკმაყოფილების წინაპირობა (იხ. სუსგ საქმე №ას-1116-2019, 31 იანვარი, 2020 წელი). საკასციო პალატა განსახილველ შემთხვევაშიც სრულად იზიარებს ზემოაღნიშნულ მიდგომას და არარელევანტურად მიიჩნევს საკასაციო საჩივარში დასაქმებულის აღდგენის დამაბრკოლებელ გარემოებად მითითებულ არგუმენტს.

25. რაც შეეხება კასატორის მიერ შედავებულ კიდევ ერთ საკითხს, კერძოდ, სარჩელის ხანდაზმულობას, მოცემულ ნაწილშიც გასაჩივრებული განჩინების დასაბუთება სრულადაა გასაზიარებელი.

სარჩელის ხანდაზმულობაზე მსჯელობისას სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება მართებულად მიაქცია შემდეგ გარემოებებზე: გასაჩივრებული ბრძანებების მიხედვით, მოსარჩელეები სამსახურიდან 2019 წლის 18 ნოემბერს გათავისუფლდნენ; განთავისუფლების შესახებ წერილობითი დასაბუთების მოთხოვნით დამსაქმებლებს მოპასუხისათვის არ მიუმართავთ; მოსარჩელეებმა სარჩელით სასამართლოს პირველად 2019 წლის 16 დეკემბერს მიმართეს და სასამართლოს განჩინებით უარი ეთქვათ სარჩელის მიღებაზე; განმეორებითი სარჩელი სასამართლოში მოსარჩელეებმა 2019 წლის 27 დეკემბერს აღძრეს.

ზემომითითებული გარემოებების გათვალისწინებით სააპელაციო სასამართლომ სწორად მიიჩნია, რომ ხანდაზმულობის 30-დღიანი ვადა 2019 წლის 18 ნოემბრიდან უნდა ათვლილიყო, რომელიც 2019 წლის 18 დეკემბერს ამოიწურა. რაკი მოსარჩელეებმა სარჩელით სასამართლოს პირველად 2019 წლის 16 დეკემბერს მიმართეს, ხოლო განმეორებითი სარჩელი სასამართლოში 2019 წლის 27 დეკემბერს აღძრეს, ამდენად, საქმეზე გამოიკვეთა სშკ-ის 38.6 მუხლით დადგენილი 30 დღის ვადაში სარჩელის წარდგენის გარემოებანი რაც, სსკ-ის 138-ე მუხლის (ხანდაზმულობის ვადის დენა წყდება, თუ უფლებამოსილი პირი შეიტანს სარჩელს მოთხოვნის დასაკმაყოფილებლად ან მის დასადგენად, ანდა შეეცდება დაიკმაყოფილოს მოთხოვნა სხვა საშუალებით, როგორიცაა სახელმწიფო ორგანოსათვის ან სასამართლოში განცხადებით მიმართვა მოთხოვნის არსებობის შესახებ, ანდა აღმასრულებელი მოქმედების განხორციელება. შესაბამისად გამოიყენება 139-ე და 140-ე მუხლები), 140.2 მუხლების (სარჩელის შეტანა ხანდაზმულობის ვადის დენის შეწყვეტას არ გამოიწვევს, თუ მოსარჩელე უარს იტყვის სარჩელზე, ან სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით სარჩელი განუხილველად იქნება დატოვებული. თუ უფლებამოსილი პირი ექვსი თვის ვადაში შეიტანს ახალ სარჩელს, მაშინ ხანდაზმულობის ვადა შეწყვეტილად ითვლება პირველი სარჩელის შეტანის დროიდან) მუხლების საფუძველზე, სარჩელის ხანდაზმულად მიჩნევის შესაძლებლობას გამორიცხავდა.

26. პალატა მიუთითებს ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფზე, რომელიც ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, # 7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81); Boldea v. Romania, par. 30). აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა დეტალურად აღარ იმსჯელებს განსახილველი საკასაციო საჩივრის იმ პრეტენზიებზე, რომელთაც საქმის გადაწყვეტისათვის არსებითი მნიშვნელობა არ გააჩნიათ.

27. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც იმ საფუძვლით, რომ სააპელაციო სასამართლოს განჩინება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.

28. მოცემულ შემთხვევაში, არ არსებობს სსსკ-ის 391.5 მუხლის სხვა ქვეპუნქტებით დადგენილი საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობებიც, რომელთა მიხედვითაც, საკასაციო საჩივარი დასაშვები იქნებოდა.

29. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლოს დასკვნები არსებითად სწორია, კასატორმა ვერ გააქარწყლა გასაჩივრებული განჩინების დასაბუთება დამაჯერებელი და სარწმუნო მტკიცებულებებით, რის გამოც არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის კანონისმიერი საფუძველი.

30. სსსკ-ის 401.4 მუხლის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. შესაბამისად, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%.

31. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორის შუამდგომლობა მტკიცებულების გამოთხოვის თაობაზე არ უნდა დაკმაყოფლდეს, შემდეგ გარემოებათა გამო:

სსსკ-ის 406-ე, 407.1, 411-ე მუხლების დანაწესიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო ამოწმებს გადაწყვეტილების მხოლოდ იურიდიულ მხარეს, კანონი კრძალავს საკასაციო სასამართლოში ახალ ფაქტებზე მითითებას და ახალი მტკიცებულებების წარდგენას. კანონმდებელი ადგენს საკასაციო სასამართლოს მიერ ფაქტობრივი გარემოებების შეფასების პროცესუალურ ფარგლებს, საკასაციო სასამართლოში ახალ ფაქტებზე მითითება და ახალი მტკიცებულებების წარმოდგენა არ დაიშვება, რამდენადაც აღნიშნული შეუთავსებელია საკასაციო სასამართლოს უფლებამოსილებასთან. შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო, რომელიც არ წარმოადგენს საქმის არსებითად განმხილველ სასამართლოს, მოკლებულია შესაძლებლობას, საქმეზე ესა თუ ის კონკრეტული მტკიცებულება გამოითხოვოს.

ამდენად, კასატორის მოთხოვნა საკასაციო სასამართლოს მიერ მტკიცებულების გამოთხოვის შესახებ არ გამომდინარეობს მოქმედი სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობიდან და არ უნდა დაკმაყოფილდეს. ამასთან, სსსკ-ის 104-ე და 407-ე მუხლების საფუძველზე კასატორს უნდა დაუბრუნდეს მის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებებიც, რომლებიც საკასაციო საჩივარზეა თანდართული.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე, 408.3, 284-ე, 285-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. სსიპ ახალგაზრდობის სააგენტოს საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. სსიპ ახალგაზრდობის სააგენტოს შუამდგომლობა მტკიცებულების გამოთხოვის თაობაზე არ დაკმაყოფილდეს;

3. სსიპ ახალგაზრდობის სააგენტოს (ს/კ ...) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, 2 390 ლარის (საგადახდო მოთხოვნა # 00781, გადახდის თარიღი - 11.02.2022) 70% - 1 673 ლარი, შემდეგი ანგარიშიდან: ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150;

4. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

მოსამართლეები : ვლადიმერ კაკაბაძე

ლევან მიქაბერიძე

მირანდა ერემაძე