საქმე №ას-1245-2018 3 ივლისი, 2020 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნინო ბაქაქური (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ზურაბ ძლიერიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

I საკასაციო საჩივრის ავტორები – ზ.ჯ–ი, თ.ს–ი, ნ.ჯ–ი (მოპასუხეები)

II საკასაციო საჩივრის ავტორი – თ.ქ–ი (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ლ.ჯ–ძე (მოსარჩელე)

მოპასუხე – ა.ნ–ი

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 12 ივლისის განჩინება

I საკასაციო საჩივრის ავტორების მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

II საკასაციო საჩივრის ავტორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების ნაწილობრივ გაუქმება და გაუქმებულ ნაწილში ახალი გადაწყვეტილების მიღება

დავის საგანი – ვალდებულების დარღვევის გამო ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. 2009 წლის 03 თებერვალს დაფუძნდა ინდივიდუალური ბინათმშენებლობის ამხანაგობა ”მ - 2” (შემდგომში - „ამხანაგობა“), რომლის წევრებიც იყვნენ: ბ.ჩ–ძე, მ.კ–ი, ნ.გ–ი, მ.ჩ–ძე, ლ.ჯ–ძე (შემდგომში - „მოსარჩელე“), ზ.ჯ–ი (შემდგომში - „პირველი მოპასუხე“ ან „პირველი კასატორი“), ნ.ჯ–ი (შემდგომში - „მეორე მოპასუხე“ ან „მეორე კასატორი“), თ.ს–ი (შემდგომში - „მესამე მოპასუხე“ ან „მესამე კასატორი“), თ.ქ–ი (შემდგომში - „მეოთხე მოპასუხე“ ან „მეოთხე კასატორი“), და ა.ნ–ი (შემდგომში - „მეხუთე მოპასუხე“).

2. ამხანაგობის მონაწილე „მესაკუთრე“ წევრის, მოსარჩელის შენატანი ამხანაგობაში არის მშენებარე მიწის ნაკვეთზე მის საკუთრებაში არსებული შენობა-ნაგებობის 12/48 ნაწილიდან 15 კვ.მ., რომელიც ამხანაგობის საერთო საკუთრებაში უნდა გადასულიყო სამშენებლო-საპროექტო დოკუმენტაციითა და მხარეთა შორის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული მრავალბინიანი საცხოვრებელი სახლის მშენებლობის სრული მოცულობით დასრულების შემდეგ.

3. ამხანაგობის დებულების თანახმად, ამხანაგობის წევრები - მოპასუხეები წარმოადგენენ ინვესტორ წევრებს: პირველი მოპასუხის შენატანს შეადგენს საცხოვრებელი სახლის მშენებლობა და მისი წილობრივი დაფინანსება, რომელიც ბინის მესაკუთრეთა ამხანაგობის საკუთრებაში უნდა გადასულიყო მას შემდეგ, რაც მოხდებოდა საცხოვრებელი სახლის მშენებლობის სრულად დასრულება და ექსპლუატაციაში ჩაბარება; მეორე მოპასუხის შენატანს შეადგენს სამშენებლო მასალებით მშენებლობის მომარაგება; მესამე მოპასუხის შენატანს შეადგენს საცხოვრებელი სახლის მშენებლობის წილობრივი დაფინანსება; მეოთხე მოპასუხის შენატანს შეადგენს მშენებლობის ორგანიზაციული საკითხების მოგვარება და ერთი 3-ოთახიანი ბინის მშენებლობის დაფინანსება; მეხუთე მოპასუხის შენატანს შეადგენს საცხოვრებელი სახლის პროექტი, მათ შორის არქიტექტურული და კონსტრუქციული მუშა დოკუმენტაცია, აგრეთვე ტექნიკური ზედამხედველობა.

4. ამხანაგობის დებულების მე-4 მუხლის მიხედვით, ინვესტორები წილობრივად აგებენ პასუხს, როგორც ამხანაგობის საქმიანობის საფუძველზე წარმოშობილი ვალებისათვის მესამე პირების წინაშე, ასევე ერთმანეთთან ურთიერთობაში.

5. ამხანაგობის დებულების მე-6 პუნქტით განისაზღვრა ამხანაგობის თავმჯდომარის ვალდებულება კეთილსინდისიერად და გულისხმიერებით გაძღოლოდა ამხანაგობის საქმიანობას, მშენებლობა დაესრულებინა დროულად (18 თვე), მშენებლობის ხარისხის სტანდარტების შესაბამისად.

6. ამხანაგობის მესაკუთრე წევრების, მათ შორის მოსარჩელის მიერ, შესრულებულ იქნა ამხანაგობის დებულებით ნაკისრი ვალდებულება: ქ. თბილისში, ...... მდებარე უძრავი ქონება, ამხანაგობის დებულების საფუძველზე, საჯარო რეესტრში ამ უკანასკნელის საკუთრებად დარეგისტრირდა.

7. ამხანაგობის კრებამ 2012 წლის 02 ნოემბერს განიხილა ამხანაგობის კუთვნილ მიწის ნაკვეთზე მშენებარე მრავალბინიანი სახლის სართულების მიხედვით არასაცხოვრებელი და საცხოვრებელი ფართების განლაგების სქემა და დაადგინა ამხანაგობის წევრებს შორის ბინების განაწილების წესი, რომლის მიხედვითაც, მოსარჩელეს განესაზღვრა 24.00 კვ.მ. კომერციული ფართი.

8. ამხანაგობის მიერ ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება კომერციული ფართის გადაცემის თაობაზე არ შესრულებულა.

9. ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 05.05.2015წ. დასკვნის მიხედვით, ქ. თბილისში, ........ ქუჩა №2- ში, პირველ სართულზე მდებარე, შესაფასებლად წარდგენილი კომერციული ფართის მთლიანი ყოველთვიური საბაზრო საიჯარო ქირის მინიმალური ღირებულება 2014 წლის მდგომარეობით საორიენტაციოდ შეადგენს 525 აშშ დოლარს. ბაზარზე მოძიებული ინფორმაციის შეჯერებითა და გასაშუალოებით დადგინდა, რომ ვაკის რაიონში კომერციული ფართების იჯარით გაცემით მიღებული შემოსავლების დინამიკას შორის 2012-2104 წლებში არსებითი მნიშვნელოვანი ცვლილებები არ ფიქსირდება.

10. მოსარჩელემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში მოპასუხეთა მიმართ და მოითხოვა მათთვის ყოველთვიურად 525 აშშ დოლარის გადახდის დაკისრება 2012 წლიდან ქ. თბილისში, ........ ქ. №2-ში მდებარე შენობის პირველ სართულზე მოსარჩელის კუთვნილი კომერციული ფართისა და ავტოსადგომის მის მფლობელობაში გადაცემამდე.

11. პირველმა, მეორე, მესამე და მეოთხე მოპასუხეებმა სარჩელი არ ცნეს, ხოლო მეხუთე მოპასუხემ წარდგენილი შესაგებლით სარჩელი ცნო ნაწილობრივ და განაცხადა, რომ მოსარჩელისათვის მიყენებულ ზიანში მას ბრალი არ მიუძღვის.

12. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2016 წლის 16 ნოემბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ: მოპასუხეებს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრათ 2012 წლის იანვრიდან 2012 წლის ოქტომბრის ჩათვლით (ნოემბრის თვემდე) ყოველთვიურად 525 აშშ დოლარის გადახდა, ხოლო 2012 წლის ნოემბრის თვიდან ყოველთვიურად 504 აშშ დოლარის გადახდა, ქ. თბილისში, ........ ქუჩა №2-ში მდებარე შენობის პირველ სართულზე მოსარჩელის კუთვნილი ფართისა და ავტოსადგომის მის მფლობელობაში გადაცემამდე.

13. მოპასუხეებმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე წარადგინეს სააპელაციო საჩივრები.

14. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 12 ივლისის განჩინებით სააპელაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა; გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად.

15. სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია წინამდებარე განჩინების 1-9 პუნქტებში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები.

16. სააპელაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 361.2, 394.2, 411-412-ე, 930-ე მუხლებით და მიიჩნია, რომ მესაკუთრის მიერ კომერციული ფართით სარგებლობა მატერიალური სარგებლის მიღების შესაძლებლობას იძლევა. სარგებლის მიღების ერთ-ერთი საშუალება კი ფართის იჯარით გაცემაა. მესაკუთრის ინტერესიც, ცხადია, ამგვარი სარგებლის მიღებაზეა მიმართული.

17. ზიანის ოდენობასთან დაკავშირებით სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 05.05.2015წ.ს დასკვნაზე, რომლის მიხედვით, ქ. თბილისში, ........ ქუჩა №2-ში, პირველ სართულზე მდებარე კომერციული ფართის 1 კვ.მ.-ის ყოველთვიური საბაზრო საიჯარო ქირის მინიმალური ღირებულება 2014 წლის მდგომარეობით საორიენტაციოდ შეადგენს 21 აშშ დოლარს, ხოლო 25 კვ.მ.-ის, შესაბამისად, 525 აშშ დოლარს. ამასთან, სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ 2012 წლის 02 ნოემბერს ამხანაგობის კრებაზე მიღებული გადაწყვეტილებით მოსარჩელეს განესაზღვრა კომერციული ფართი 24.00 კვ.მ.-ის ოდენობით და ამ გარემოებების საფუძველზე მიიჩნია, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ მართებულად დააკისრა მოპასუხეებს 2012 წლის იანვრიდან 2012 წლის ოქტომბრის ჩათვლით ყოველთვიურად 525 აშშ დოლარის, ხოლო 2012 წლის ნოემბრიდან ყოველთვიურად 504 აშშ დოლარის გადახდა. აღნიშნულის საწინააღმდეგო მტკიცებულება აპელანტებს არ წარუდგენიათ.

18. პირველი, მეორე და მესამე მოპასუხეების პრეტენზიასთან დაკავშირებით, რომლის თანახმად: მოსარჩელემ სასარჩელო მოთხოვნა სასამართლოს მთავარ სხდომაზე გაზარდა; მოპასუხე მხარეს არ მიეცა შუამდგომლობის დაყენების უფლება და სასამართლომ არ დააკმაყოფილა მისი შუამდგომლობა მოწმეთა დაკითხვის შესახებ, სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ საქმეში არსებული მასალების შესაბამისად, არ დასტურდება 03.02.2016წ. სასამართლოს სხდომის ჩატარების ფაქტი. საქმეში არსებობს 02.03.2016წ. სასამართლოს მოსამზადებელი სხდომის ოქმი, რომელიც გაგრძელდა 24.06.2016წ. 13:35:02სთ-მდე, რა დროსაც მოსარჩელეს მოთხოვნის გაზრდის სრული უფლება ჰქონდა. ამასთან, არ დასტურდება ის გარემოება, რომ აპელანტს შეეზღუდა შუამდგომლობის დაყენების უფლება, ხოლო შუამდგომლობის დაკმაყოფილება ან დაკმაყოფილებაზე უარი (მოწმეთა დაკითხვის შესახებ აპელანტის შუამდგომლობის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა), წარმოადგენს სასამართლოს დისკრეციას, რომელსაც იგი იყენებს ისეთი ფაქტორების გათვალისწინებისა და ურთიერთშეჯერების შედეგად, როგორიც არის შუამდგომლობის შემხებლობა დავის საგანთან, დასაბუთებულობა და ა.შ.

19. სააპელაციო სასამართლოს ზემოაღნიშნულ განჩინებაზე პირველმა, მეორე და მესამე მოპასუხეებმა წარადგინეს საკასაციო საჩივარი, რომლითაც გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვეს.

20. საკასაციო საჩივარი ემყარება შემდეგ საფუძვლებს:

20.1. სააპელაციო სასამართლომ სრულყოფილად არ გამოიკვლია საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტობრივი გარემოებები, რამაც შედეგად არასწორი გადაწყვეტილების მიღება გამოიწვია. ამასთან, სარჩელის დაკმაყოფილებას საფუძვლად დაუდო ფაქტები, რომლებიც სარჩელის საფუძველს არ წარმოადგენდა;

20.2. სააპელაციო პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოება, რომ ამხანაგობის მიერ ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება არ შესრულებულა. ეს გარემოება (ფართის გადაცემის ვალდებულების შესრულება) სასამართლომ დაადგინა მხოლოდ საჯარო რეესტრში კომერციული ფართის დაურეგისტრირებლობით და არ გაითვალისწინა, რომ აღნიშნული გამოწვეულია მხოლოდ ორი ინვესტორი წევრის - მეოთხე და მეხუთე მოპასუხეების მიერ ვალდებულების შეუსრულებლობით;

20.3. სასამართლომ ამხანაგობის 02.12.2012წ. კრების ოქმს სწორი შეფასება არ მისცა. აღნიშნულ კრებაზე მოხდა ამხანაგობის წევრებს შორის ბინების განაწილება. ამ დროისათვის საცხოვრებელი სახლი აშენებული იყო და ფართების გადანაწილებაც სწორედ ამ გარემოების შედეგად დადგა, ანუ ამხანაგობის მიზანი მიღწეულ იქნა - მრავალსართულიანი საცხოვრებელი სახლი აშენდა და გადანაწილდა ამხანაგობის წევრებზე საკუთრების უფლებით. აღნიშნული კრების ოქმი წარმოადგენს საჯარო რეესტრში საკუთრების უფლების რეგისტრაციის საფუძველს. საჯარო რეესტრში რეგისტრაციის დამაბრკოლებელი გარემოება გახდა ამხანაგობის ინვესტორი წევრების - მეოთხე და მეხუთე მოპასუხეების მიერ ვალდებულებების შეუსრულებლობა, რასაც მოჰყვა მათი ამხანაგობიდან გარიცხვა და, ცხადია, მათზე არ მომხდარა ბინების გადაცემა. სწორედ მათი ამხანაგობიდან გარიცხვის შესახებ თანხმობების ან სასამართლოს გადაწყვეტილების (გარიცხვის შესახებ) უქონლობა გახდა რეესტრში რეგისტრაციის შეფერხების მიზეზი. 2014 წლიდან მიმდინარეობს დავა სასამართლოში მათ გარიცხვასთან დაკავშირებით და დღემდე არ არის მიღებული საბოლოო გადაწყვეტილება, რაც მათი გარიცხვის მართლზომიერებას დაადასტურებდა. ამდენად, ვალდებულება შესრულებულია, ხოლო საჯარო რეესტრში საცხოვრებელი ბინების დაურეგისტრირებლობა პირველი, მეორე და მესამე მოპასუხეების ბრალით არ არის გამოწვეული. ამ გარემოებას კასატორები სააპელაციო საჩივარშიც უთითებდნენ, თუმცა სააპელაციო სასამართლოს მასზე არ უმსჯელია;

20.4. სააპელაციო სასამართლომ შეფასება არ მისცა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ საპროცესო კოდექსის უხეში დარღვევის ფაქტს, კერძოდ: პირველი ინსტანციის სასამართლომ მოსარჩელეს უფლება მისცა გაეზარდა სასარჩელო მოთხოვნა სასამართლოს მთავარ სხდომაზე. 03.08.2016წ. სხდომის ჩანაწერიდან ირკვევა, რომ მოსარჩელემ გაზარდა სასარჩელო მოთხოვნა, რაზეც მოპასუხის წარმომადგენელს ჰქონდა პროტესტი. ტექნიკური შეცდომის გამო სააპელაციო საჩივარში სხდომის ოქმის თარიღად ნაცვლად 03.08.2016 წლისა მითითებულ იქნა 03.02.2016 წელი, რაც არ ცვლის იმ გარემოებას, რომ მოსარჩელემ მთავარ სხდომაზე გაზარდა სასარჩელო მოთხოვნა.

21. სააპელაციო სასამართლოს ზემოაღნიშნულ განჩინებაზე მეოთხე მოპასუხემ წარადგინა საკასაციო საჩივარი, რომლითაც გასაჩივრებული განჩინების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით მის მიმართ სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.

22. საკასაციო საჩივარი ემყარება შემდეგ საფუძვლებს:

22.1. კასატორმა მიუთითა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 937-ე მუხლზე და განმარტა, რომ პასუხისმგებლობა სოლიდარულია, თუ ამხანაგობის დებულება სხვა წესებს არ ითვალისწინებს. სასამართლოს არ შეუფასებია ამხანაგობის დებულების მე-4 მუხლი, რომლის თანახმად, ინვესტორები წილობრივად აგებენ პასუხს, როგორც ამხანაგობის საქმიანობის საფუძველზე წარმოშობილი ვალებისათვის მესამე პირების წინაშე, ასევე ერთმანეთთან ურთიერთობაში. სასამართლოს ასევე არ შეუფასებია ინვესტორ წევრთა ვალდებულებები შინაარსის მიხედვით, მით უფრო იმის გათვალისწინებით, რომ მეოთხე მოპასუხემ არაერთხელ მიუთითა ვალდებულებათა დიფერენციაციაზე და შინაარსის არაიდენტურობაზე. ამდენად, გადაწყვეტილების მიღებისას ზემოაღნიშნული მუხლიდან გამომდინარე, ჯერ უნდა შეფასებულიყო ის გარემოება - ამხანაგობის დებულებით იყო თუ არა პასუხისმგებლობის განსხვავებული წესი დადგენილი, ხოლო თუ იყო, რას გულისხმობდა, რაზეც სააპელაციო სასამართლოს არ უმსჯელია;

22.2. საქმეში არსებული წერილობითი მტკიცებულებებითა და მხარეთა ახსნა-განმარტებებით უდავოდ დასტურდება, რომ საცხოვრებელი სახლის ის სართული, სადაც მოსარჩელის ფართი უნდა განთავსებულიყო, არის აშენებული და დებულებით განსაზღვრულ მდგომარეობაში მოსაყვანად დარჩენილია მხოლოდ გადასაცემი ფართის შემომსაზღვრელი კედლების აშენება და სარემონტო სამუშაოები, რისი განხორციელებაც არა მეოთხე მოპასუხის, არამედ პირველი მოპასუხის ვალდებულებას წარმოადგენდა. ამასთან, მოსარჩელისათვის ფართის დებულებით გათვალისწინებულ მდგომარეობაში მოსაყვანად საჭიროა არსებობდეს მშენებლობის ნებართვა, რომლის მოპოვებაც მხოლოდ პირველი მოპასუხის უფლებამოსილებას წარმოადგენს;

22.3. სასამართლომ ვერ მიუთითა რა პირდაპირი კავშირი არსებობს მოსარჩელისათვის ფართის გადაცემასა და მეოთხე მოპასუხის მიერ ვალდებულების შესრულებას შორის;

22.4. სასამართლომ არასწორად განსაზღვრა მტკიცების ტვირთი. მეოთხე მოპასუხის ვალდებულების არსებობის მტკიცების ტვირთი მოსარჩელეს ეკისრებოდა, რომელმაც ამ გარემოების დადასტურება ვერ შეძლო.

23. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის განჩინებებით საკასაციო საჩივრები მიღებულ იქნა წარმოებაში, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

24. საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლისა და საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივრები არ აკმაყოფილებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად.

25. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

26. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით.

27. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება.

28. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება) არ წარმოუდგენიათ.

29. კასატორები დავობენ, რომ ისინი არ წარმოადგენენ მოსარჩელის მიმართ შესასრულებელი ვალდებულების დარღვევაზე პასუხისმგებელ პირებს. კერძოდ, პირველი, მეორე და მესამე კასატორები მიუთითებენ, რომ მოსარჩელისათვის ამხანაგობის დებულებით გათვალისწინებული ფართის საკუთრებაში გადაცემას ხელი შეუშალა მეოთხე და მეხუთე მოპასუხეების მიერ ნაკისრი ვალდებულების შეუსრულებლობამ, ხოლო მეოთხე კასატორის მითითებით, მოსარჩელისათვის გადასაცემი ფართის დებულებით გათვალისწინებულ მდგომარებამდე მისაყვანად დარჩენილი სამუშაოების განხორციელება პირველი მოპასუხის ვალდებულებას წარმოადგენდა.

30. საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს კასატორების ზემოაღნიშნულ პრეტენზიას და განმარტავს, რომ ერთობლივი საქმიანობის ხელშეკრულების თავისებურებას წარმოადგენს მხარეთა სურვილი, საკუთარი ქონების, გამოცდილებისა თუ პროფესიული უნარ-ჩვევების გაერთიანებით ერთობლივად იმოქმედონ გარკვეული მიზნების მისაღწევად, თუმცა ეს არ ნიშნავს იმას, რომ ერთმანეთის მიმართ ისინი არ შეიძლება გამოდიოდნენ, როგორც კრედიტორი და მოვალე. ზუსტად ეს წარმოადგენს იმ შემთხვევას, როდესაც უნდა გაიმიჯნოს საერთო საქმიანობის მიზნის მისაღწევად ამხანაგობის წევრების უფლებები და ნაკისრი ვალდებულებები იმ უფლება-ვალდებულებებისაგან, რომელიც შემდეგ მათ ერთმანეთის მიმართ წარმოეშობათ. კერძოდ, ერთ შემთხვევაში, საერთო საქმიანობასთან დაკავშირებით კეთილსინდისიერად შესრულების მოთხოვნის უფლება აქვს თითოეულ მონაწილეს ერთობლივი საქმიანობის ყოველი მონაწილისაგან (სსკ-ის 935.2 მუხლი) არა უშუალოდ თავისი, არამედ მხოლოდ საერთო საქმიანობის (ამხანაგობის) მონაწილეთა სასარგებლოდ. ხოლო, მეორე შემთხვევაში, ერთმანეთთან ურთიერთობაში პასუხისმგებლობის ოდენობა განისაზღვრება მონაწილეთა წილის შესაბამისად, თუ ხელშეკრულება სხვა რამეს არ ითვალისწინებს (სსკ-ის 937-ე მუხლის პირველი ნაწილის მე-2 წინადადება). ამ უკანასკნელ შემთხვევაში კანონით გათვალისწინებულია დანაწესი, რომლის თანახმად, პასუხისმგებლობის საკითხი დგება ერთმანეთის მიმართ. საერთო საქმიანობის შედეგად მიღებული ქონების განაწილება (მაგალითად, საერთო საქმიანობის შედეგად აშენებული მრავალბინიანი სახლის ბინები) წარმოადგენს საერთო საქმიანობის (ამხანაგობის) მონაწილეთა იმ უფლებების დაკმაყოფილებას, რომლისთვისაც ამხანაგობა იქმნება, ამასთან, ერთმანეთის წინაშე ნაკისრი ვალდებულებების შეუსრულებლობით ამხანაგობის მონაწილეებისათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურებაზე პასუხისმგებლობა განისაზღვრება ერთმანეთთან მიმართებით. ამდენად, საერთო საქმიანობის (ამხანაგობის) ხელშეკრულება წარმოადგენს საშუალებას, რომლის მეშვეობითაც ხდება ყველა მონაწილის უფლებების დაკმაყოფილება. ასეთ შემთხვევებში ამხანაგობის მონაწილეები ერთმანეთის მიმართ გამოდიან როგორც კრედიტორი და მოვალე და მონაწილეობენ სასამართლოში არა ამხანაგობის, არამედ საკუთარი სახელით (იხ. სუსგ საქმე №ას-482-458-2013, 16 იანვარი, 2014 წელი).

31. წინამდებარე საქმეში დადგენილია, რომ ამხანაგობის დებულებით ამხანაგობის დამფუძნებლები/წევრები იყოფოდნენ „მესაკუთრეებად“ და „ინვესტორებად“; ამხანაგობის მიზანს წარმოადგენდა - მრავალსართულიანი საცხოვრებელი სახლის აშენება და დამფუძნებლებზე ინდივიდუალურ საკუთრებაში გადაცემა, რომლის მისაღწევად აუცილებელი იყო ე.წ. ,,ინვესტორი“ წევრების მიერ ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებების შესრულება (დეტ. იხ. წინამდებარე განჩინების მე-3 პუნქტი); თავის მხრივ, მოსარჩელე ვალდებული იყო შესატანის სახით ამხანაგობაში შეეტანა მისი კუთვნილი უძრავი ქონება; დადგენილია ასევე, რომ მოსარჩელემ შეასრულა მის მიერ ამხანაგობის დებულებით ნაკისრი ვალდებულება, ხოლო, ამხანაგობას/ამხანაგობის „ინვესტორ“ წევრებს მათ მიერ ნაკისრი ვალდებულება არ შეუსრულებიათ და მოსარჩელისათვის დებულებით გათვალისწინებული ფართი არ გადაუციათ.

32. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ერთობლივი საქმიანობის ხელშეკრულებაში მონაწილეების „მესაკუთრეებად“ და „ინვესტორებად“ დაყოფა განპირობებულია ხელშეკრულებით დასახული მიზნის მისაღწევად მონაწილეთა მიერ განსახორციელებელი საქმიანობის სპეციფიკით. ამის სამართლებრივ წინაპირობას წარმოადგენს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 932.2 მუხლი. საკასაციო სასამართლოს არაერთ განჩინებაში/გადაწყვეტილებაში განმარტებულია, რომ ამხანაგობაში უნდა გაიმიჯნონ ის წევრები, რომელთაც ამხანაგობა დააფუძნეს და ამხანაგობის ფინანსური ვალდებულებებისათვის პასუხისმგებლობა იკისრეს, ისეთი წევრებისაგან, რომლებიც ამხანაგობაში მხოლოდ იმ მიზნით გაწევრიანდნენ, რომ ამხანაგობისგან ბინა შეეძინათ ან ამხანაგობას მათთვის ბინა აეშენებინა. ამხანაგობის მიზნის მიღწევაზე პასუხისმგებელი სუბიექტები არიან არა ამხანაგობის ის წევრები, რომელთა მიზანი მხოლოდ ბინის შეძენა იყო, არამედ ამხანაგობის ის წევრები, რომელთაც ამხანაგობის სახელით, ეკონომიკური საქმიანობის ვალდებულება იკისრეს. აღსანიშნავია, რომ ამხანაგობის დასახელებული წევრები პასუხისმგებელი არიან ამხანაგობის ფინანსურ ვალდებულებებზე და მათი მიზანი აღნიშნულ ამხანაგობაში არა მხოლოდ შენატანის პროპორციული უძრავი ქონების მიღება, არამედ ამხანაგობის შემოსავლებში მონაწილეობა და მოგება-ზარალის განაწილებაცაა (სსკ-ის 931-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ე“ ქვეპუნქტი, 935-ე მუხლი) (იხ. მაგ., სუსგ საქმე №ას-866-808-2017, 17 ოქტომბერი, 2017).

33. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს კასატორების მითითებას ამხანაგობის „ინვესტორი“ წევრების პასუხისმგებლობის დანაწევრებასთან დაკავშირებით, ვინაიდან ამხანაგობის მიზნის მისაღწევად შესაბამისი ღონისძიებების განხორციელება მოპასუხეთა ვალდებულებას წარმოადგენდა, ისინი ამ მიზნის მიღწევაზე ერთობლივად იყვნენ პასუხისმგებლები და მათ მიერ ნაკისრი ვალდებულებების მხოლოდ ერთობლივად და ჯეროვნად შესრულებით იყო ამხანაგობის მიზნის მიღწევა შესაძლებელი. ამასთან, მართალია, განსხვავებულია ამხანაგობაში თითოეული „ინვესტორი“ წევრის შენატანი, თუმცა ამხანაგობის დებულებით კონკრეტულად არ არის განსაზღვრული ამხანაგობის ქონებაში მათი შენატანის შესაბამისი წილის ოდენობა, რის გამოც საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ განსახილველ შემთხვევაში მოპასუხეთა პასუხისმგებლობა თანაბრად უნდა განაწილდეს.

34. პირველი, მეორე და მესამე კასატორები ასევე დავობენ, რომ სააპელაციო სასამართლომ შეფასება არ მისცა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ საპროცესო კოდექსის უხეში დარღვევის ფაქტს. კერძოდ, კასატორების მტკიცებით, პირველი ინსტანციის სასამართლომ მოსარჩელეს უფლება მისცა მთავარ სხდომაზე გაეზარდა სასარჩელო მოთხოვნა.

35. საკასაციო სასამართლო, უპირველეს ყოვლისა, აღნიშნავს, რომ სააპელაციო სასამართლომ სააპელაციო საჩივრის ფარგლებში იმსჯელა კასატორის ზემოაღნიშნულ პრეტენზიაზე (იხ. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება, ტ. I, ს.ფ. 648-649).

36. კასატორების ზემოაღნიშნული პრეტენზიის შეფასების მიზნით, საკასაციო სასამართლო მიზანშეწონილად მიიჩნევს იმსჯელოს მოსარჩელის მიერ 03.08.2016წ. სასამართლოს სხდომაზე გაჟღერებული, დაზუსტებული მოთხოვნა წარმოადგენდა თუ არა სასარჩელო მოთხოვნის გაზრდას.

37. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 83-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, მოსარჩელეს უფლება აქვს საქმის წინასწარი სასამართლო განხილვისათვის მომზადების დამთავრებამდე შეცვალოს სარჩელის საფუძველი ან საგანი, შეავსოს სარჩელში მითითებული გარემოებები და მტკიცებულებები, გაადიდოს ან შეამციროს სასარჩელო მოთხოვნის ოდენობა, რის შესახებაც სასამართლომ უნდა აცნობოს მოპასუხეს. იმავე მუხლის მე-3 და მე-4 ნაწილების თანახმად, საქმის წინასწარი სასამართლო განხილვისათვის მომზადების შემდეგ სარჩელის საფუძვლის ან საგნის შეცვლა დასაშვებია მხოლოდ მოპასუხის წინასწარი თანხმობით. ასეთი თანხმობის შემთხვევაში, მოპასუხეს შეუძლია მოითხოვოს სასამართლო სხდომის გადადება სხვა დროისათვის. სარჩელის შეცვლად არ ჩაითვლება მოსარჩელის მიერ სარჩელში მითითებული გარემოებების დაზუსტება, დაკონკრეტება და დამატება, აგრეთვე სასარჩელო მოთხოვნების ოდენობის შემცირება, ან ერთი ნივთის ნაცვლად მეორე ნივთის მიკუთვნება მისთვის, ანდა ამ ნივთის ღირებულების ანაზღაურება.

38. ამდენად, მოსარჩელეს უფლება აქვს საქმის წინასწარი სასამართლო განხილვისათვის მომზადების დამთავრებამდე გაადიდოს ან შეამციროს სასარჩელო მოთხოვნა. ამასთან, ზემოაღნიშნული სამართლებრივი ნორმიდან გამომდინარე (83-ე მუხლის მე-4 პუნქტი), მოსარჩელეს სასარჩელო მოთხოვნის შემცირება საქმის განხილვის დასრულებამდე ნებისმიერ დროს შეუძლია.

39. განსახილველ შემთხვევაში მოსარჩელის თავდაპირველ მოთხოვნას წარმოადგენდა - მოპასუხეებისათვის ზიანის ანაზღაურების სახით, ყოველთვიურად 525 აშშ დოლარის გადახდის დაკისრება 2012 წლიდან ქ. თბილისში, ........ ქ. №2-ში მდებარე შენობის პირველ სართულზე მოსარჩელის კუთვნილ კომერციულ ფართზე (25 კვ.მ, ცალკე შესასვლელით) და ავტოსადგომზე საკუთრების უფლების საჯარო რეესტრში რეგისტრაციის მიზნით სარეგისტრაციო დოკუმენტების შედგენამდე. პირველი ინსტანციის სასამართლოში 2016 წლის 03 აგვისტოს გამართულ მთავარ სხდომაზე მოსარჩელის წარმომადგენელმა დააზუსტა სასარჩელო მოთხოვნა და მოითხოვა: მოპასუხეებისათვის ყოველთვიურად 525 აშშ დოლარის გადახდის დაკისრება 2012 წლიდან ქ. თბილისში, ........ ქ. №2-ში მდებარე შენობის პირველ სართულზე მოსარჩელის კუთვნილი კომერციულ ფართისა და ავტოსადგომის მის მფლობელობაში გადაცემამდე.

40. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ აღნიშნული წარმოადგენს სასარჩელო მოთხოვნის შემცირებას შემდეგ გარემოებათა გამო: დადგენილია, რომ მოსარჩელეს ამხანაგობის დებულებით გათვალისწინებული ქონება საკუთრებაში არ გადასცემია. თავდაპირველ სასარჩელო მოთხოვნაში მითითებული „საჯარო რეესტრში რეგისტრაციის მიზნით სარეგისტრაციო დოკუმენტების შედგენა“ გულისხმობს იმას, რომ აღნიშნული დოკუმენტების საფუძველზე, დებულებით გათვალისწინებული კომერციული ფართი და ავტოსადგომი საჯარო რეესტრში ფაქტობრივად მოსარჩელის საკუთრებად აღირიცხება, თუმცა კასატორები ადასტურებენ, რომ არსებობს აღნიშნულის შემაფერხებელი გარემოებები. შესაბამისად, ეს პროცესი შესაძლოა დროში გაიწელოს, რაც, თავის მხრივ, გაზრდის მოსარჩელისათვის მიყენებული ზიანის ოდენობას. რაც შეეხება კომერციული ფართისა და ავტოსადგომის მფლობელობაში გადაცემას, ვინაიდან სადავო არ არის, რომ მრავალსართულიანი საცხოვრებელი სახლი ფაქტობრივად აშენებულია, მისი მოსარჩელისათვის მფლობელობაში გადაცემის უზრუნველყოფა ბევრად მოკლე დროში არის შესაძლებელი, რაც თავისთავად ამცირებს ზიანის ოდენობასაც.

41. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო დაუსაბუთებლად მიიჩნევს კასატორების პრეტენზიას სასარჩელო მოთხოვნის გაზრდასთან დაკავშირებით.

42. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ მოცემულ შემთხვევაში კასატორებს არ წარმოუდგენიათ იმგვარი დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზიები, რომლებიც გასაჩივრებული განჩინებით დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების გაბათილებისა და საკასაციო საჩივრის არსებითად განსახილველად დაშვების შესაძლებლობას მისცემდა სასამართლოს.

43. სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული საპროცესო დარღვევებით; ვერც საკასაციო საჩივრის ავტორები მიუთითებენ რაიმე ისეთ დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე.

44. ამასთან, გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან (იხ. მაგ., სუსგ საქმე №ას-482-458-2013, 16 იანვარი, 2014 წელი, №ას-777-744-2016, 27 იანვარი, 2017 წელი), რის გამოც საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით; არც დასაბუთებული პოზიციაა წარმოდგენილი ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასთან ან/და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობის საფუძვლით.

45. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას საკასაციო საჩივრები, რის გამოც მათ უარი უნდა ეთქვათ განხილვაზე.

46. „სახელმწიფო ბაჟის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-5 მუხლის პირველი პუნქტის „მ" ქვეპუნქტის თანახმად, პირველი კასატორი გათავისუფლებულია სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან.

47. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება ცნობილი, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი. ამდენად, მეორე, მესამე და მეოთხე კასატორებს უნდა დაუბრუნდეთ საკასაციო საჩივრებზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 2 412,93 ლარისა და 785,30 ლარის, საერთო ჯამში 3 198,23 ლარის 70% – 2 238,76 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა

1. ზ.ჯ–ის, თ.ს–ის, ნ.ჯ–ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველი;

2. თ.ქ–ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველი;

3. ზ.ჯ–ი გათავისუფლებულია სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან;

4. კასატორებს თ.ს–ს (პ/ნ ....), ნ.ჯ–ს (პ/ნ .....) და თ.ქ–ს (პ/ნ ....) დაუბრუნდეთ ნ.ჯ–ის (პ/ნ ..........) მიერ 2018 წლის 9 ნოემბრის №0 საგადასახადო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 2 412,93 (ორი ათას ოთხას თორმეტი ლარი და ოთხმოცდაცამეტი თეთრი) ლარის და თ.ქ–ის (პ/ნ ......) მიერ 2018 წლის 17 ოქტომბრის №0 საგადასახადო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 785,30 (შვიდას ოთხმოცდახუთი ლარი და ოცდაათი თეთრი) ლარის, საერთო ჯამში 3 198,23 (სამი ათას ას ოთხმოცდათვრამეტი ლარი და ოცდასამი თეთრი) ლარის 70% – 2238,76 (ორი ათას ორას ოცდათვრამეტი ლარი და სამოცდათექვსმეტი თეთრი) ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150;

5. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ნ. ბაქაქური

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ბ. ალავიძე