საქმე №ას-1178-2022 23 დეკემბერი, 2022 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ეკატერინე გასიტაშვილი, მირანდა ერემაძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – ე.ა–ძე (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ჟ.ა–ძე, ნ. და ჯ.ბ–ძეები (მოპასუხე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 7 ივნისის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება

დავის საგანი – სესხის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, ფულადი ვალდებულების შესრულება, იპოთეკის საგნის რეალიზება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

სასარჩელო მოთხოვნა:

1. ე.ა–ძემ (შემდგომ – მოსარჩელე) სარჩელი აღძრა სასამართლოში ჟ.ა–ძის (შემდგომ – პირველი მოპასუხე), ნ. (შემდგომ – მეორე მოპასუხე) და ჯ.ბ–ძეების (შემდგომ – მესამე მოპასუხე) მიმართ და მოითხოვა, პირველ და მეორე მოპასუხეებს სოლიდარულად დაეკისროთ მოსარჩელის სასარგებლოდ 16450 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარი ანაზღაურება, გადახდის დროისათვის არსებული კურსის შესაბამისად, ასევე, დაკისრებული თანხის ამოღების მიზნით, აუქციონის წესით, რეალიზებულ იქნეს მესამე მოპასუხის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონება ქ. ბათუმში, ......, ს/კ №.........

სარჩელის საფუძვლები:

2. მოსარჩელემ მიუთითა, რომ 2013 წლის 20 აგვისტოს მეორე მოპასუხეს წერილობითი სესხის და იპოთეკის ხელსეკრულების საფუძველზე, სესხად გადასცა 10 000 აშშ დოლარი 2 წლის ვადით, 2015 წლის 20 აგვისტომდე დაბრუნების პირობით. სესხის უზრუნველყოფის მიზნით, იპოთეკით დაიტვირთა მსესხებლის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონება.

3. 2013 წლის 21 აგვისტოს შედგა ხელწერილი, რომლის თანახმად, მეორე მოპასუხესთან ერთად, სესხზე პასუხისმგებლობა იკისრა პირველმა მოპასუხემაც იმ პირობით, რომ გამსესხებელს, სესხის ძირ თანხასთან ერთად, ყოველთვიურად გადაუხდიდნენ პროცენტს 300 აშშ დოლარის ოდენობით. მსესხებლებმა დაარღვიეს სესხისა და პროცენტის გადახდის ვალდებულება. სარგებლის სახით მათ გადაიხადეს მხოლოდ 750 აშშ დოლარი (იხ. სარჩელი, ტ.1.ს.ფ.3-9; დაზუსტებული სარჩელი ტ.1.ს.ფ.211-216).

მოპასუხის პოზიცია:

4. მოპასუხეებმა შესაგებლით სესხის ხელშეკრულების არსებობა დაადასტურეს, თუმცა მიიჩნიეს, რომ სესხი სარგებლის ანაზღაურების ვალდებულებას არ ითვალისწინებდა და ამ ნაწილში სარჩელი არ უნდა დაკმაყოფილდეს. ამასთან, ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობა პირველ მოპასუხესთან მოსარჩელეს არ ჰქონია. გაფორმებული ხელწერილი არ წარმოშობს პირველი მოპასუხის სასესხო ვალდებულებას მოსარჩელის მიმართ. მით უფრო, არ შეიძლება ამ დოკუმენტით მოთხოვნილი იქნეს პროცენტი, რადგან მითითებულ პირობაზე მხარეები არ შეთანხმებულან. მოპასუხე მხარის განმარტებით, სესხად აღებული თანხიდან 4500 აშშ დოლარი უკვე გადახდილია, ხოლო გადასახდელი დარჩა 5500 აშშ დოლარი.

5. მოპასუხეების მითითებით, სადავო ქონება იპოთეკით დაიტვირთა მხოლოდ სესხის ხელშეკრულების უზრუნველსაყოფად, ხოლო პირველი მოპასუხის სახელით შედგენილი ხელწერილი, რეალურად მასაც რომ ეკუთვნოდეს, ვერ გამოიწვევდა, სესხის უზრუნველყოფის მიზნით, სადავო ქონების რეალიზაციას, რადგან ხელწერილით ქონების იპოთეკით დატვირთვა, მისი რეგისტრაციის გარეშე, ვერ მოხდებოდა. ასევე, არასწორია მოსარჩელის არგუმენტი, რომ მან ერთსა და იმავე თანხაზე სესხის ხელშეკრულება გააფორმა ორ სხვადასხვა ადამიანთან. ხელწერილში საუბარია პირველი მოპასუხის მხრიდან მოსარჩელისათვის ბინის ქირის და არა სარგებლის გადახდაზე, რაც სასესხო ურთიერთობასთან მის კავშირს კიდევ უფრო გაუგებარს ხდის.

6. მოპასუხეებმა მიუთითეს, რომ უსაფუძვლოა მოსარჩელის მოთხოვნა მოპასუხეთა სოლიდარული ვალდებულების არსებობის თაობაზე, რადგან 2013 წლის 20 აგვისტოთი დათარიღებული სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულებაში ასეთ ვალდებულებაზე მითითებაც კი არ არის. პირველი მოპასუხის ხელწერილი თარიღდება 2013 წლის 21 აგვისტოთი, ანუ მეორე მოპასუხესა და მოსარჩელეს შორის სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების დადებიდან მეორე დღეს, შესაბამისად, ამ ხელწერილით არ და ვერ მოხდება ნ. ბ–ძის საკუთრების იპოთეკით დატვირთვა, ასევე იპოთეკა უნდა რეგისტრირდეს საჯარო რეესტრში. ამასთან 2013 წლის 20 აგვისტოს ხელშეკრულება შედგენილია სანოტარო წესით, რომელშიც მითითებულია, რომ ამ ხელშეკრულებაში ცვლილება უნდა იქნას დაფიქსირებული წერილობითი ფორმით. მოსარჩელის მხრიდან არ წარმოდგენილია მოპასუხესთან რაიმე დამატებით პირობებზე წერილობითი შეთანხმება, რაც კანონთან იქნება შესაბამისი და რაც სანოტარო წესით უნდა დადასტურდეს (იხ. შესაგებელი, ტ.1.ს.ფ.42-44; დაზუსტებული შესაგებელი ტ.1.ს.ფ.244).

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

7. ბათუმის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 7 ივლისის გადაწყვეტილებით სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, პირველ მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა სესხის - 10 000 აშშ დოლარის ანაზღაურება. დაკისრებული თანხის ამოღების მიზნით დადგინდა იპოთეკით დატვირთული უძრავი ქონების - ქ. ბათუმში, ..... მდებარე 301 კვ.მ მიწის ნაკვეთისა და მასზე არსებული 250.94 კვ.მ შენობა-ნაგებობის, ს/კ ....., რეალიზაციია ( იხ. ტ.1.ს.ფ.308-319).

8. ბათუმის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 7 ივლისის გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს როგორც მოსარჩელემ, ასევე მოპასუხეებმა. მოსარჩელემ მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება (იხ. ტ.1.ს.ფ. 332). ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს 2022 წლის 01 მარტის განჩინებით მოსარჩელის სააპელაციო საჩივარი განუხილველად დარჩა ხარვეზის შევსების საპროცესო ვადის გასვლის გამო (იხ. ტ.2.ს.ფ. 72-76).

9. მოპასუხეებმა სააპელაციო საჩივრით მოითხოვეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სრულად გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით - სარჩელის უარყოფა (იხ. ტ.1.ს.ფ.322). მოპასუხეებმა წარადგინეს დაზუსტებული სააპელაციო საჩივარი, სადაც მოითხოვეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება იმ ნაწილში, რომლითაც დადგინდა პირველი მოპასუხისათვის დაკისრებული თანხის ამოღების მიზნით, მესამე მოპასუხის საკუთრებაში არსებული უძრავი ნივთის -ქ. ბათუმში, ......... მდებარე 301 კვ.მ მიწის ნაკვეთისა და მასზე არსებული 250.94 კვ.მ შენობა-ნაგებობის, ს/კ ......., რეალიზაციია. მოპასუხეებმა მიუთითეს, რომ ჟ.ა–ძე, როგორც პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ საქმეში წარმოჩენილი ახალი მოვალე სუბიექტი, არ არის იპოთეკის ხელშეკრულების მხარე, მისით ნ. ბ–ძის ჩანაცვლება არ რეგისტრირებულა საჯარო რესტრში, როგორც ცვლილება მხარეთა შორის 2013 წლის 20 აგვისტოს გაფორმებულ სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულებაში და შესაბამისად, პირველი მოპასუხის მიმართ, იპოთეკის ხელშეკრულების პირობა მეორე მოპასუხის ქონების რეალიზაციის თაობაზე, ვერ იქნება გავრცელებული (იხ. დაზუსტებული სააპელაციო საჩივარი, ტ.2.ს.ფ.25-31).

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი და ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება:

10. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 7 ივნისის გადაწყვეტილებით მოპასუხეების სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება გაუქმდა იპოთეკით დატვირთული უძრავი ქონების - ქ. ბათუმში, ....... მდებარე 301 კვ.მ მიწის ნაკვეთისა და მასზე არსებული 250.94 კვ.მ შენობა-ნაგებობის, ს/კ ....., რეალიზაციის გზით თანხის ამოღების ნაწილში და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელს მოსარჩელის სასარგებლოდ 10 000 აშშ დოლარის ანაზღაურების უზრუნველსაყოფად აღნიშნული ქონების რეალიზაციის მოთხოვნაზე უარი ეთქვა შემდეგ გარემოებათა გამო:

11. სააპელაციო პალატამ დაადგინა, რომ მეორე მოპასუხის საკუთრებაში ირიცხებოდა უძრავი ქონება ქ.ბათუმში, ..... პირველი შესახვევის №21-ში, ს/კ ...., - 301 კვ.მ დაზუსტებული ფართი, 250,94 კვ.მ შენობა-ნაგებობის საერთო ფართი, შენობა-ნაგებობის ჩამონათვალი №01/3.

12. 2013 წლის 20 აგვისტოს მოსარჩელესა და მეორე მოპასუხეს შორის დაიდო სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზე გამსესხებელმა მსესხებელს სესხად გადასცა 10 000 აშშ დოლარი 2 წლის ვადით. გასესხებული თანხის მოთხოვნის უზრუნველყოფის მიზნით, იპოთეკით დაიტვირთა მეორე მოპასუხის საკუთრებაში არსებული 301 კვ.მ უძრავი ქონება ქ.ბათუმში, ......., ს/კ ..... ხელშეკრულება იმავე დღეს დარეგისტრირდა საჯარო რეესტრში. აღნიშნული დოკუმენტის ნამდვილობა მხარეებს სადავოდ არ გაუხდიათ.

13. 2013 წლის 21 აგვისტოს პირველმა მოპასუხემ, როგორც მსესხებელმა, მოსარჩელის, როგორც გამსესხებლის სახელზე გასცა ხელწერილი, რომლის ნამდვილობაც მხარეებს სადავოდ არ გაუხდიათ. ხელწერილში მითითებულია შემდეგი: „2013 წლის 21 აგვისტოს, მე პირველმა მოპასუხემ მივიღე მოსარჩელისაგან 10 000 აშშ დოლარი 2 წლის ვადით იმ პირობით, რომ ის იცხოვრებს „ასტუპნოის“ სახით მის ნაქირავებ ბინაში ..... ქუჩაზე, სადაც თანხის სანაცვლოდ მე, პირველი მოპასუხე გადავუხდი წინასწარი გადახდით 300 აშშ დოლარს. ამ თანხის სესხებაზე და პირობაზე ამ ქირას გადავუხდი. გარდა ამისა, მას დავუტვირთე ახლობლის - ნ–ის კუთვნილი მიწის ნაკვეთი და ის პირობაც დავდეთ, რომ მშენებარე ბინაში ჩემს (პირველი მოპასუხე) კუთვნილ ბინას მე-2 სართულზე გადავუფორმებ ხელშეკრულებით და იპოთეკა მოიხსნება ნ.ბ–ძის სახლიდან, რა თქმა უნდა მათი თანხმობით“.

14. მეორე მოპასუხის საკუთრებაში რიცხული უძრავი ქონება ქ.ბათუმში, ......., ს/კ ......, დაიყო სამ ნაწილად და მიენიჭა შემდეგი საკადასტრო კოდები: №....., №......, №...... აღნიშნული დაყოფის შედეგად, მეორე მოპასუხის საკუთრებაში დარჩა №...... და №...... საკადასტრო კოდების მქონე უძრავი ქონება, ხოლო №..... საკადასტრო კოდის მქონე უძრავი ნივთი, ჩუქების ხელშეკრულების საფუძველზე, აღირიცხა მესამე მოპასუხის საკუთრებაში. ამასთან, სამივე უძრავ ნივთზე კვლავ რეგისტრირებული იყო მოსარჩელის იპოთეკის უფლება.

15. სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება აპელანტებმა სადავოდ გახადეს მხოლოდ იპოთეკის საგნის რეალიზაციის ნაწილში, შესაბამისად, დანარჩენ (კერძოდ, ძირი თანხის დაკისრებისა და სარგებლის დაკისრებაზე უარის თქმის) ნაწილში იგი კანონიერ ძალაშია შესული, შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობის საგანი ვერ გახდება.

16. სააპელაციო პალატის მითითებით, განსახილველ შემთხვევაში, მხარეთა შორის სამართლებრივი ურთიერთობა გამომდინარეობს სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულებიდან. წარმოდგენილი სააპელაციო საჩივრის ფარგლებში, მხარეთა შორის სადავო ნაწილში, იმ სამართლებრივი შედეგის გათვალისწინებით, რისი მიღწევაც მოსარჩელეს სურს, კერძოდ, იპოთეკით დატვირთული უძრავი ქონების რეალიზაციის თაობაზე მოთხოვნა სსკ-ის 286-ე მუხლის პირველი ნაწილიდან და 301-ე მუხლის პირველი ნაწილიდან გამომდინარეობს.

17. სააპელაციო პალატის განმარტებით, ვალდებულების შესრულების უზრუნველყოფის არსი მდგომარეობს იმაში, რომ თუ მოვალე არ ასრულებს, ანდა არაჯეროვნად ასრულებს ვალდებულებას, კრედიტორს აქვს შესაძლებლობა, სხვადასხვა ზომის გამოყენებით აიძულოს მოვალე, შეასრულოს მასზე დაკისრებული ვალდებულება. ვალდებულების შესრულების უზრუნველყოფის საშუალებები შეიძლება გათვალისწინებულ იქნეს როგორც კანონით, ისე ხელშეკრულებით. ვალდებულების შესრულების უზრუნველყოფის საშუალებათა არსებობა დამოკიდებულია რაიმე ვალდებულების არსებობაზე, რომლის შესრულების უზრუნველსაყოფადაც ისინი არსებობენ. ვალდებულება, რომლის უზრუნველყოფაც ხდება, წარმოადგენს მთავარ (ძირითად) ვალდებულებას, ხოლო მისი შესრულების უზრუნველყოფის საშუალებები დამატებით (აქცესორულ) ვალდებულებებს.

18. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით (შემდგომ - სსკ) გათვალისწინებული მოთხოვნის უზრუნველყოფის ერთ-ერთ მეტად გავრცელებულ საშუალებას წარმოადგენს იპოთეკა. იპოთეკის ლეგალური დეფინიცია მოცემულია ამავე კოდექსის 286-ე მუხლის პირველ ნაწილში, რაც უზრუნველყოფის სანივთო საშუალებებს განეკუთვნება. ერთი მხრივ, ის განმტკიცებულია სანივთო სამართალში, ხოლო, მეორე მხრივ, წარმოადგენს რეგისტრირებულ სანივთო უფლებას ინდივიდუალიზებულ და კონკრეტულ უძრავ ნივთზე. იპოთეკა, როგორც სანივთო უფლება, აფუძნებს სანივთო პასუხისმგებლობას, რომელიც დგება მესაკუთრის ბრალის მიუხედავად (შდრ. ლ.ჭანტურია, კრედიტის უზრუნველყოფის სამართალი, თბილისი, 2012, გვ.63. Lüke, Sachenrecht, 2.Aufl., 2010, §18,Rn. 674).

19. განსახილველ შემთხვევაში სააპელაციო პალატამ დადგენილად და მხარეთა შორის უდავოდ მიიჩნია გარემოება, რომ 2013 წლის 20 აგვისტოს მოსარჩელესა და მეორე მოპასუხეს შორის სესხის ხელშეკრულება დაიდო წერილობით, სადაც მსესხებელი გაეცნო და დაეთანხმა ხელშეკრულების პირობებს. ამასთან, ამავე სესხის უზრუნველყოფის მიზნით, იმავე დღეს იპოთეკით დაიტვირთა მეორე მოპასუხის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონება, რაც დარეგისტრირდა საჯარო რეესტრში, თუმცა 2013 წლის 21 აგვისტოს პირველმა მოპასუხემ, როგორც მსესხებელმა, მოსარჩელის, როგორც გამსესხებლის სახელზე გასცა ხელწერილი, რომლის ნამდვილობაც მხარეებს სადავოდ არ გაუხდიათ. ამ ხელწერილის შინაარსიდან დგინდება, რომ მოსარჩელესთან არსებულ სასესხო-სამართლებრივ ურთიერთობაში მოვალე - მეორე მოპასუხე ჩაანაცვლა პირველმა მოპასუხემ.

20. მსესხებელმა დაარღვია სესხის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული თანხის გადახდის ვალდებულება და სესხის თანხა არ გადაუხადა. შესაბამისად, წარმოშობილია მოსარჩელის მოთხოვნის უფლება მსესხებლის მიმართ.

21. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილებით პირველ მოპასუხეს დაეკისრა მოსარჩელის სასარგებლოდ სესხის ძირი თანხის - 10 000 აშშ დოლარის ანაზღაურება, რაც ამ ნაწილში არ გასაჩივრებულა და კანონიერ ძალაშია შესული.

22. სსკ-ის 286-ე მულის მესამე ნაწილის თანახმად, სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ იპოთეკა წარმოადგენს მოთხოვნის უზრუნველყოფის საშუალებას, შესაბამისად, იპოთეკის საგნის მესაკუთრე პირისათვის, რომელიც არ არის მსესხებელი, დიდი მნიშვნელობა გააჩნია, თუ ვინ წარმოადგენს მსესხებელ მხარეს. ქონების იპოთეკით დატვირთვისას მესაკუთრე ყოველთვის რისკის ქვეშ არის, რადგან უზრუნველყოფილი ვალდებულების შეუსრულებლობის შემთხვევაში, საფრთხის ქვეშ დგება მისი ქონება, რის გამოც ყოველი პირი, ასეთი ნაბიჯის გადადგმისას აფასებს, რამდენად კეთილსინდისიერია მსესხებელი და, ამასთან ერთად, მისი ფინანსური მდგომარეობა იძლევა თუ არა კრედიტის დაფარვის შესაძლებლობას. ზემოაღნიშნული ხელწერილის შინაარსიდან ირკვევა, რომ მოხდა მოვალე პირის ჩანაცვლება, თუმცა არც აღნიშნული ხელწერილიდან და არც საქმეში წარდგენილი რაიმე სხვა მტკიცებულებით არ დგინდება ის გარემოება, რომ იპოთეკის საგნის მესაკუთრემ მეორე მოპასუხემ ამაზე თანხმობა განაცხადა. სსკ-ის 286-ე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად კი, ამისათვის საჭირო იყო მესაკუთრისა და კრედიტორის შეთანხმება და ამ შეთანხმების რეგისტრაცია საჯარო რეესტრში, რაც, ამ შემთხვევაში, არ განხორციელებულა. მითითებული ნორმა არ უნდა იქნეს გაგებული მხოლოდ იმგვარად, რომ სიტყვა „სხვა მოთხოვნა“ გულისხმობს მხოლოდ ახალი საფუძვლით თუ ახალი გარიგებით წარმოშობილ სხვა მოთხოვნას. აქ იგულისხმება ის შემთხვევაც, როდესაც იცვლება მოვალე პირი, ანუ მოთხოვნა წარდგენილია არა თავდაპირველი, არამედ ახალი მოვალის მიმართ, რადგან იპოთეკა მოთხოვნის უზრუნველყოფის საშუალებაა და უზრუნველყოფის გამცემი პირისათვის მოვალის პიროვნებას დიდი მნიშვნელობა ენიჭება გამომდინარე იქიდან, რადგან ურთიერთობების შემდგომი განვითარება დამოკიდებულია მოვალის გადახდისუნარიანობაზე და ნდობაზე, რომ ის შეძლებს თავისი ვალდებულების შესრულებას. ამ დროს მნიშვნელოვანია, რომ იპოთეკის საგნის მესაკუთრეს ეცნობოს, რათა რეალურად შეაფასოს, ახალი მოვალე პირი შეძლებს თუ არა ვალდებულების შესრულებას და მესაკუთრე ეთანხმება თუ არა, უზრუნველყოს ახალი მოვალის მიმართ არსებული მოთხოვნა. სსკ-ის 286-ე მუხლის მესამე ნაწილი სწორედ იპოთეკის საგნის მესაკუთრის დამცავი ნორმაა და სავალდებულოს ხდის მის თანხმობას.

23. ხელშეკრულების თავისუფლების პრინციპიდან გამომდინარე, მხარეები თვითონ ირჩევენ, თუ ვისთან უნდა დადონ ხელშეკრულებები, ვინ იქნება მათი კონტრაქტორი მხარე და ვისთან უნდა შევიდნენ სამართლებრივ ურთიერთობებში. მესაკუთრე, როდესაც ის არ არის მოვალე, სამართლებრივ ურთიერთობაში შედის როგორც კრედიტორთან, ასევე მოვალესთან. მას შეიძლება მომავალში, იპოთეკის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, ფულადი მოთხოვნები წარმოეშვას მოვალესთან და შესაბამისად, მესაკუთრის თამაშგარე მდგომარეობაში დატოვება, თანაც ის, რომ არაფერი ჰკითხონ მოვალის ცვლილებასთან დაკავშირებით, არ გამომდინარეობს კანონიდან. ამას მოწმობს სსკ-ის 206-ე მუხლიც, რომლის შესაბამისად ვალის გადაკისრებისთანავე წყდება მოთხოვნის უზრუნველსაყოფად გათვალისწინებული თავდებობა და გირავნობა, თუკი თავდები ან დამგირავებელი არ განაცხადებს თანხმობას ამ ურთიერთობის გაგრძელებაზე. ვალის გადაკისრებისას ანუ მოვალის ცვლილებისას, შეწყვეტილად ითვლება თავდებობა და გირავნობა და ამ კონტექსტში სრულიად წარმოუდგენელია, არ იყოს გათვალისწინებული იპოთეკის საგნის მესაკუთრის უფლებები, მით უმეტეს ისეთ ვითარებაში, როდესაც უძრავი ქონების დაცვის უფრო მაღალ გარანტიებს აწესებს სახელმწიფო, თუნდაც საჯარო რესტრის არსებობით და კეთილსინდისიერი შემძენის ცნებებით. სსკ-ის 206-ე მუხლის დანაწესმა არ მოიცვა იპოთეკის ხელშეკრულება მხოლოდ იმ მიზეზით, რომ იპოთეკის ხელშეკრულებისათვის გათვალისწინებულია სპეციალური ფორმა და გარიგების რეგისტრაცია საჯარო რეესტრში. საკმარისი ვერ იქნება მესაკუთრის მხოლოდ ზეპირი ან წერილობითი, ან კონკლუდენტური ფორმის თანხმობის განცხადება (რაც თავდებობისა და გირავნობისათვის საკმარისია) და ამიტომაც სსკ-ის 286-ე მუხლის მესამე ნაწილი ითვალისწინებს, რომ საჭიროა ასევე რეესტრში რეგისტრაციაც. საკუთრება საქართველოს კონსტიტუციით დაცული უფლებაა და მისი განკარგვის საკითხი, მესაკუთრის გარდა, სხვა პირის გადასაწყვეტი ვერ იქნება (იხ. სუსგ. 04.12.2019წ. Nას-559-2019წ.).

24. მოცემულ შემთხვევაში სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ მოსარჩელემ მოვალე პირის შეცვლისას იპოთეკის საგნის მესაკუთრეს არ მისცა შესაძლებლობა, შეეფასებინა ახალი პირის - პირველი მოპასუხის ქონებრივი შესაძლებლობები და მისი გადახდისუნარიანობა. ცხადია, მოსარჩელე არ იყო უფლებამოსილი, ამგვარად ჩარეულიყო მეორე მოპასუხის უფლებებში.

25. ამდენად, იმის გათვალისწინებით, რომ მოსარჩელემ მოვალე პირი შეცვალა, ეს ცვლილება იპოთეკის საგნის მესაკუთრესთან არ შეუთანხმებია და საჯარო რეესტრში არ დაურეგისტრირებია, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ კრედიტორმა უარი თქვა იპოთეკაზე. შესაბამისად, სასარჩელო მოთხოვნა პირველი მოპასუხის მიმართ მეორე მოპასუხის ქონებით უზრუნველყოფილი არ არის. აღნიშნული კი გამორიცხავს, პირველი მოპასუხის ვალდებულების გამო, ამჟამად მეორე და მესამე მოპასუხეების თანასაკუთრებაში რიცხული უძრავი ქონების სარეალიზაციოდ მიქცევას, რაც ამ ნაწილში გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველია.

კასატორის მოთხოვნა და საფუძვლები:

26. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე მოსარჩელემ შეიტანა საკასაციო საჩივარი და მოითხოვა მისი გაუქმება შემდეგი საფუძვლებით:

27. კასატორი დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილებით დადგენილ სამართლებრივ შედეგს.

28. კასატორმა განმარტა, რომ სააპელაციო სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა და არასწორად განმარტა კანონი.

29. კასატორის მითითებით, სააპელაციო საჩივრის მოთხოვნას წარმოადგენდა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება იპოთეკის საგნის რეალიზაციის ნაწილში, თუმცა აღნიშნული მოთხოვნა დაუსაბუთებელია როგორც მატერიალური, ისე საპროცესო ნორმების შესაბამისად, რადგან მოპასუხე მხარეს პირველი ინსტანციის სასამართლოსათვის წარდგენილი ორი შესაგებლიდან არცერთში იპოთეკის საგნის რეალიზაცია სადავოდ არ გაუხდია. მოპასუხეები შესაგებლებით და საქმის განხილვისას აპელირებდნენ იმ გარემოებაზე, რომ სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების, ასევე, 2013 წლის 21 აგვისტოს ხელწერილიდან გამომდინარე, თანხის დიდი ნაწილი გადახდილია და დარჩენილია მხოლოდ 5500 აშშ დოლარი. შესაბამისად, მოპასუხემ შესაგებლით აღიარა 5500 აშშ დოლარის ოდენობით დავალიანების არსებობა იპოთეკით დატვირთული ქონების რეალიზაციის მოთხოვნის კანონიერება. აღნიშნულ არგუმენტზე მოსარჩელემ სააპელაციო შესაგებელშიც დააფიქსირა, თუმცა სააპელაციო პალატას იგი არ შეუფასებია. მეტიც, სააპელაციო პალატამ გადაწყვეტილებაში მიუთითა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 4.12.2019 წლის №ას-559-2019 გადაწყვეტილებაზე, რომლის მიხედვითაც საკასაციო სასამართლომ განმარტა, რომ „საკასაციო პალატა მიზანშეწონილად მიიჩნევს, ყურადღება გაამახვილოს სამართალწარმოების ფუნდამენტურ პრინციპებზე: მოქმედი საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდგომ - სსსკ) მე-4 მუხლით რეგლამენტირებულია პროცესის შეჯიბრებითობის პრინციპის საფუძველზე წარმართვა და დადგენილია, რომ მხარეებს აქვთ როგორც ფაქტების მითითების, აგრეთვე მტკიცებულებათა წარდგენის გზით საკუთარი პოზიციის დადასტურების შესაძლებლობა. გარდა ამისა, დემოკრატიულ საზოგადოებაში ფუნდამენტური მნიშვნელობა ენიჭება მხარეთა თანასწორობის დაცვას (სსსკ-ის მე-5 მუხლი), რაც იმას ნიშნავს, რომ საქმის განხილვის თითოეულ ეტაპზე სასამართლო ინარჩუნებს ნეიტრალიტეტს და მოსამართლეს მიუკერძოებლად, მხოლოდ მხარეთა მიერ მითითებული ფაქტებისა და მტკიცებულებათა ობიექტური შეფასების გზით, უყალიბდება შინაგანი რწმენა დავის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე ამა თუ იმ ფაქტის არსებობის თაობაზე. საქართველოს ორგანული კანონი „საერთო სასამართლოების შესახებ“ განსაზღვრავს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს როლს საერთო სასამართლოების სიტემაში და ადგენს, რომ უზენაესი სასამართლო დადგენილი საპროცესო ფორმით ზედამხედველობს მართლმსაჯულების განხორციელებას საქართველოს საერთო სასამართლოებში. სსსკ-ის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილის დანაწესი ადგენს უზენაესი სასამართლოს მხრიდან დავის ფაქტობრივი ნაწილის შეფასების ფარგლებს, კერძოდ, საკასაციო სასამართლო თავად ვერც ახალ ფაქტებს დაადგენს და ვერც ახალ განმარტებებს მიიღებს მხარეებისგან. საკასაციო სასამართლომ ზეპირი განხილვისას შეამოწმა სადავო გარემოებები და მივიდა დასკვნამდე, რომ სარჩელი პირველი საკასაციო საჩივრის ფარგლებში არ არის ფორმალურად გამართული, იგი არ შეიცავს დამაჯერებელ, ლოგიკურ დასაბუთებას იმ ფაქტების თაობაზე, რომლებსაც ემყარება მხარის მოთხოვნა. მიუხედავად საკასაციო სასამართლოს მიერ ზეპირ განხილვაზე კასატორის მხრიდან მიღებული განმარტებებისა, იგი შეზღუდულია პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის მომზადების ეტაპის დასრულების დროისათვის წარდგენილი ფაქტებისა და მტკიცებულებების კვლევით, რამდენადაც სსსკ-ის 178-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ე“ და „ვ“ ქვეპუნქტების თანახმად, სარჩელში უნდა აღინიშნოს კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომლებზედაც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნებს; მტკიცებულებები, რომლებიც ადასტურებს მოსარჩელის მიერ მითითებულ გარემოებებს. წინააღმდეგ შემთხვევაში, ამავე კოდექსის 219-ე მუხლის პირველი ნაწილიდან გამომდინარე, მხარეები შეზღუდული არიან, ახსნა-განმარტების მოსმენისას წარადგინონ ახალი მტკიცებულებები ან მიუთითონ ახალ გარემოებებზე, რომელთა შესახებაც არ ყოფილა მითითებული სარჩელსა თუ შესაგებელში ან საქმის მომზადების სტადიაზე, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა მათ შესახებ თავის დროზე საპატიო მიზეზით არ იყო გაცხადებული. სასამართლო კი, ზემოთაღნიშნული ნეიტრალიტეტის პრინციპიდან გამომდინარე, ვერ უზრუნველყოფს მხარისათვის იურიდიული დახმარების გაწევას, რაც თანაბრობას დაარღვევს და სამართალწარმოებას მიკერძოებულს გახდის. ევროკონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პუნქტით „მიუკერძოებლობის“ მოთხოვნა ორი ასპექტისაგან შედგება: პირველი, სასამართლო სუბიექტურად თავისუფალი უნდა იყოს პიროვნული ზრახვებისა და მიდრეკილებებისაგან; მეორე, იგი ასევე მიუკერძოებელი უნდა იყოს ობიექტური თვალსაზრისით, ანუ მან უნდა უზრუნველყოს საკმარისი გარანტიები ამ თვალსაზრისით ნებისმიერი კანონიერი ეჭვის გამოსარიცხად (იხ. გოტრინი და სხვები საფრანგეთის წინააღმდეგ, 1998 წლის 20 მაისის გადაწყვეტილება, Reports of Judgments and Decisions 1998-III, გვ. 10-0- 31, §58; მორისი გაერთიანებული სამეფოს წინააღმდეგ, №38784/97, §58, ECHR 2002-I). რაც შეეხება სუბიექტურობას, მოსამართლე პიროვნულად მიუკერძოებლად უნდა იქნას მიჩნეული, ვიდრე ამის საწინააღმდეგო არ დამტკიცდება (იხ. ჰაუსშიდტი დანიის წინააღმდეგ, 1989 წლის 24 მაისის გადაწყვეტილება, სერია A №154, გვ. 21, §47; დაკტარასი ლიტვის წინააღმდეგ, №42095/98, §30, ECHR 2000-X). სამართლიანი სასამართლოს კონცეფცია თავის თავში მოიცავს სასამართლოს მხრიდან მხარისათვის საკუთარი პოზიციის დაცვის მოსამზადებლად ადეკვატური დროის განსაზღვრას და დაცვის მომზადების შესაძლებლობის მიცემას (იხ. Case If Galstyan v, Armenia, საჩივარი no26986/0), რაც საკასაციო სასამართლოს მოსაზრებით განსახილველ შემთხვევაში, როგორც პირველ, აგრეთვე მეორე კასატორთან მიმართებით უზრუნველყოფილ იქნა, შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო, როგორც აღინიშნა, სადავო ფაქტებს შეაფასებს საპროცესო წესების დაცვით მიღებული განმარტებების ფარგლებში. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საქმის განმხილველი სასამართლო შეზღუდულია მხოლოდ მხარის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებებით, რაც შეეხება სამართლის ნორმების გამოყენებას, სასამართლო, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, ადგენს თუ რა სამართლებრივი ურთიერთობა არსებობს მხარეთა შორის და ამ ურთიერთობის მარეგულირებელი სამართლებრივი ნორმების საფუძველზე აკმაყოფილებს ან არ აკმაყოფილებს სარჩელს. მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობის შეფასება შედის სასამართლოს კომპეტენციაში, თუმცა საქმეზე გადაწყვეტილება მიღებულ უნდა იქნეს შეჯიბრებითობის პრინციპის სრულად რეალიზაციის პირობებში.“

30. კასატორის მითითებით, საკასაციო სასამართლომ არაერთ გადაწყვეტილებაში განმარტა, რომ სასამართლო მხედველობაში იღებს მხარეთა მიერ მხოლოდ და მხოლოდ პირველ ინსტანციაში დასახელებულ ფაქტობრივ გარემოებებსა და მტკიცებულებებს. აპელანტებს კი პირველი ინსტანციის წესით საქმის განხილვის არცერთ ეტაპზე არც კი მიუთითებიათ იმაზე, რომ იპოთეკით დატვირთულ ქონებაზე აღსრულების მიქცევა არ უნდა მომხდარიყო. შესაბამისად, სააპელაციო პალატას არ უნდა ემსჯელა აპელანტების მიერ წარდგენილ ახალ გარემოებებზე.

31. კასატორმა მიიჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასწორად გაიგო და გამოიყენა საკასაციო პალატის 4.12.2019 წლის №ას-559-2019 გადაწყვეტილებაში დადგენილი სასამართლო პრაქტიკა ვალის გადაკისრებისა და იპოთეკის ურთიერთქმედების შესახებ. აღნიშნულ საქმეზე იპოთეკით დატვირთული ქონების მესაკუთრე იყო შპს „ს“, მსესხებლები კი - „რ.ფ“ და ქ.ჩ“. შესაბამისად, შპს „ს-ს“ ჰქონდა უფლება და ნდობა „რ.ფ-სა“ და ქ.ჩ-ს“ მიმართ. შპს „ს-ს“ წინასწარ ინფორმირების გარეშე „რ.ფ“ და ქ.ჩ“ ჩანაცვლდა შპს „ფ-თი“. დასახელებულ საქმეზე არსებითი ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით „საკასაციო სასამართლომ განმარტა, რომ უზრუნველყოფის გამცემი პირისათვის, მოვალის პიროვნება მნიშვნელოვან და ამგვარი ხელშეკრულების დადების განმაპირობებელ გარემოებას წარმოადგენს, რადგან უზრუნველყოფის საშუალებების გაცემას იგი უკავშირებს მოვალის გადახდისუნარიანობას და იმ ნდობას, რომ მოვალე თავის ვალდებულებებს ჯეროვნად შეასრულებს. იმ შემთხვევაში, როცა მოთხოვნა უზრუნველყოფილია არაპირადი მოვალის (მესამე პირი) საკუთრებით (მოძრავი ან უძრავი ნივთი, აგრეთვე არამატერილური ქონებრივი სიკეთე), სსკ-ის 203-ე მუხლით გათვალისწინებული ვალის გადაკისრებისას შეიძლება საფრთხე დაემუქროს უზრუნველყოფილი ქონების მესაკუთრის ინტერესს. საკასაციო პალატის მოსაზრებით, იპოთეკის აქცესორული ბუნებიდან გამომდინარე, მსგავსად გირავნობისა, ვალის გადაკისრების ხელშეკრულების დადებისას, აუცილებელია იპოთეკის საგნის მესაკუთრის (არაპირადი მოვალე) და იპოთეკარის შეთანხმება, რომ არ შეწყდეს იპოთეკა. („სსკ-ის 203-ე მუხლით გათვალისწინებული ვალის გადაკისრებისას, როდესაც მოვალე არ წარმოადგენს უზრუნველყოფის საგნის მესაკუთრეს, ამ შემთხვევაში კრედიტორმა და მოვალემ სარეგისტრაციო ცვლილებების მოთხოვნით უნდა მიმართონ მესაკუთრეს, ან მოვალისა და კრედიტორის არაკეთილსინდისიერების შემთხვევაში, მესაკუთრეს უნდა მიეცეს კანონით დადგენილი შესაძლებლობა, გაათავისუფლოს უსაფუძვლო იპოთეკის ჩანაწერისაგან მის საკუთრებაში არსებული ობიექტი“. იხ. დამატებით: თ.შოთაძე, იპოთეკა, როგორც საბანკო კრედიტის უზრუნველყოფის საშუალება, თბილისი, 2012, გვ.105). საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ იპოთეკით დატვირთული უძრავი ნივთის მესაკუთრეს, თუკი იგი იმავდროულად არ არის იპოთეკარის პირადი მოვალე, დატვირთული ნივთის რეალიზაციის თმენის ან იპოთეკარისათვის საკუთრების გადაცემის ვალდებულება ეკისრება მოვალის მიერ ვალდებულების შეუსრულებლობის შემთხვევაში. ამის მიუხედავად, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი იპოთეკით დატვირთული ნივთის მესაკუთრეს აძლევს თავდაცვის შესაძლებლობას და მას ანიჭებს იპოთეკარის მიმართ ყველა იმ შესაგებლის გამოყენების უფლებას, რომლებიც პირად მოვალეს აქვს (სსკ-ის 291.1 მუხლი). მესაკუთრის შესაგებლები შეიძლება მრავალი სახის იყოს. ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში უნდა შემოწმდეს, თუ რომელ სამართლებრივ საფუძველს ეყრდნობა მესაკუთრის შესაგებელი. მართალია, იპოთეკით დატვირთული უძრავი ნივთის მესაკუთრეს აქვს მატერიალურ-სამართლებრივი შესაგებლები, თუმცა ამისათვის საჭიროა შესაბამისი მტკიცებულებების არსებობაც.“

32. კასატორმა მიიჩნია, რომ მოცემულ საქმეზე მსესხებელი და იპოთეკით დატვირთული ქონების მესაკუთრე ერთიდაიგივე პირია, შესაბამისად, აღნიშნული გადაწყვეტილების გამოყენება, როცა იპოთეკით დატვირთული ქონების მესაკუთრე და თავდაპირველი მოვალე ერთი და იგივე პირი - მეორე მოპასუხეა, სრულიად უსაფუძვლო და დაუსაბუთებელია.

33. საკასაციო სასამართლომ №ას-559-2019 საქმეზე მიუთითა, რომ სსკ-ის 203-ე მუხლით გათვალისწინებული ვალის გადაკისრების შემთხვევაში, თავდების ან დატვირთული ქონების (უძრავი თუ მოძრავი) მესაკუთრის თანხმობა ურთიერთობის გაგრძელებაზე, როგორც წესი, საჭიროებს წერილობით ფორმას (მტკიცების ტვირთის მიზნებიდან გამომდინარე), თუმცა არ საჭიროებს საჯარო რეესტრში რეგისტრაციას. საკასაციო პალატა იზიარებს იმ მოსაზრებასაც, რომ ვალის გადაკისრებისას ურთიერთობის გაგრძელებაზე, ცალკეულ შემთხვევებში საქმის ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით (case-by-case), მოთხოვნის უზრუნველყოფის მიზნით, დატვირთული ქონების მესკუთრის კონკლუდენტური თანხმობის არსებობა საკმარისია (შდრ. Die Einwilligung, also die vor Abschluss des Übernahmevertrages erklärte Zustimmung des Sicherungsgebers (vgl. § 183), kann formlos und konkludent erfolgen (MüKoBGB/Heinemeyer, 8. Aufl. 2019, BGB § 418 Rn. 6). Die Einwilligung kann ausdrücklich oder konkludent erfolgen und ist formfrei (BGH NJW 2015, 2872 [2873]; MüKoBGB/Heinemeyer Rn. 6; BGH NJW 2015, 2872 [2873]; Erman/Röthel Rn. 4; BeckOK BGB/Rohe BGB § 418 Rn. 8).

34. კასატორმა აღნიშნა, რომ სარჩელის შეტანამდე მეორე მოპასუხეს წერილობით აცნობა საქმის სავარაუდო შედეგები, სასარჩელო განცხადებაში მიუთითა ყველა ფაქტობრივი გარემოება, მათ შორის, ვალის გადაკისრების საკითხები. მეორე მოპასუხეს კი არანაირი პრეტენზია პირველი ინსტანციის სასამართლოში იპოთეკით დატვირთულ ქონებაზე აღსრულების მიქცევაზე არ გამოუხატავს. შესაბამისად, იპოთეკარმა თავისი „კონკლუდენტური თანხმობით“ თანხმობა განაცხადა ვალის გადაკისრების შემდგომ უზრუნველყოფილი კრედიტორის იპოთეკით დატვირთული საგნის რეალიზაციის გზით დაკმაყოფილებაზე.

35. კასატორმა მიიჩნია, რომ საკასაციო სასამართლომ 4.12.2019 წლის გადაწყვეტილება მიიღო კანონის ანალოგიისა და კეთილსინდისიერების პრინციპიდან გამომდინარე, კერძოდ, სსკ-ის 206-ე მუხლიდან გამომდინარე, ანალოგია გამოიყენა ვალის გადაკისრების დროს იპოთეკის ძალაში დატოვება-არდატოვების საკითხზე, თუმცა აღნიშნული გადაწყვეტილების მიღებიდან მცირე პერიოდში - 2019 წლის 20 დეკემბერს სსკ-ის 206-ე მუხლში შევიდა ცვლილება, რომლის შემდეგაც დასახელებული ნორმის შინაარსი არსებითად შეიცვალა და ჩამოყალიბდა შემდეგი სახით: „ვალის გადაკისრებისთანავე წყდება მოთხოვნის უზრუნველსაყოფად გათვალისწინებული თავდებობა ან გირავნობა, თუ თავდები ან დამგირავებელი არ განაცხადებს თანხმობას ამ ურთიერთობის გაგრძელებაზე. თავდების ან დამგირავებლის თანხმობა საჭირო არ არის „კომერციული ბანკების საქმიანობის შესახებ“ საქართველოს კანონით, „მიკროსაფინანსო ორგანიზაციების შესახებ“ საქართველოს კანონითა და „საგადახდო სისტემისა და საგადახდო მომსახურების შესახებ“ საქართველოს კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევებში.“ ამდენად, საკასაციო სასამართლოს მიერ №ას-559-2019 საქმეზე 4.12.2019 წლის გადაწყვეტილების მიღებიდან 16 დღეში სსკ-ის 206-ე მუხლთან მიმართებით შეიქმნა განსხვავებული საკანონმდებლო მოწესრიგება და შეიძლება ითქვას, რომ ზემოხსენებული ცვლილებები განხორციელდა საქართველოს უზენასი სასამართლოს გადაწყვეტილებაში დადგენილი ანალოგიის/პრეცედენტის საწინააღმდეგოდ, რაც საფუძველს უკარგავს 4.12.2019 წლის გადაწყვეტილებაში განვითარებულ სასამართლოს მოსაზრებებს წინამდებარე დავის მიმართ პრეცედენტულ საკითხებთან მიმართებით.

36. კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო პალატამ არასწორად დაადგინა, რომ ხელწერილის შინაარსის თანახმად, მოხდა მოვალე პირის ჩანაცვლება, თუმცა არც თავად ხელწერილით და არც საქმეში წარმოდგენილი სხვა მტკიცებულებით არ დასტურდება, რომ იპოთეკის საგნის მესაკუთრე მეორე მოპასუხემ ამაზე თანხმობა განაცხადა. ასევე, კანონდარღვევით დადგინდა ის გარემოება, რომ მოსარჩელემ ისე შეცვალა მოვალე პირი, იპოთეკის საგნის მესაკუთრისათვის არ მიუცია შესაძლებლობა, შეეფასებინა ახალი პირის - პირველი მოპასუხის ქონებრივი მდგომარეობა და მისი გადახდისუნარიანობა.

37. კასატორმა მიიჩნია, რომ ზემოაღნიშნული ფაქტების დადგენა მოხდა შესაბამისი მტკიცებულებების არარსებობის პირობებში და იმ ვითარებაში, როდესაც აპელანტ მხარეს არც შესაგებელში და არც საქმის განხილვისას შესაბამისი პრეტენზია არ განუცხადებია. მეორე მოპასუხემ 2013 წლის 21 აგვისტოს ხელწერილის თაობაზე წინასწარ იცოდა. პირველი და მეორე მოპასუხეები არიან ახლობლები. სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულება გაფორმდა მათი ახლო დამოკიდებულების საფუძველზე. ამიტომაც მეორე მოპასუხეს არასდროს განუცხადებია, რომ მისთვის ხელწერილის შესახებ ცნობილი არ ყოფილა. მისთვის ცნობილი იყო პირველი მოპასუხის ფინანსური მდგომარეობის თაობაზეც.

38. კასატორის მითითებით, სააპელაციო სასამართლომ არასწორად დაადგინა, რომ კრედიტორმა უარი თქვა იპოთეკაზე, რადგან მოსარჩელემ შეცვალა მოვალე პირი და აღნიშნული ცვლილება საჯარო რეესტრში არ დაარეგისტრირა. შესაბამისად, მოსარჩელის მოთხოვნა პირველი მოპასუხის მიმართ არ არის უზრუნველყოფილი. აღნიშნულთან დაკავშირებით სააპელაციო სასამართლოს უნდა გაეთვალისწინებინა ხელწერილის შინაარსი, კერძოდ, მხარეები შეთანხმდნენ, რომ „და ის პირობაც დავდეთ, რომ მშენებარე ბინაში ჩემს (პირველი მოპასუხის) კუთვნილ ბინას მე-2 სართულზე გადავუფორმებ ხელშეკრულებით და იპოთეკა მოიხსნება ნ.ბ–ძის სახლიდან, რა თქმა უნდა მათი თანხმობით“. ამდენად, მხარეები შეთანხმებულნი იყვნენ მხოლოდ იმ პირობაზე, რომ არსებული იპოთეკა ხელწერილის დადებით არ გაუქმებულა. მხარეები შეთანხმდნენ, რომ არსებული იპოთეკის გაუქმებაზე ისინი შემდგომ შეთანხმდებოდნენ მხოლოდ იმ პირობით, რომ პირველი მოპასუხის ქონება გაფორმდებოდა და ჩაიდებოდა იპოთეკაში.

39. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 3 ოქტომბრის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

40. საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

41. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი გარკვეულ შეზღუდვებს აწესებს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობასთან დაკავშირებით, კერძოდ, 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

42. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სსსკ-ის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის შესაბამისად, სააპელაციო პალატის მიერ მოცემულ საქმეზე დადგენილად უნდა ჩაითვალოს შემდეგი გარემოებანი:

43. მეორე მოპასუხის საკუთრებაში ირიცხებოდა უძრავი ქონება ქ.ბათუმში, ......., ს/კ ....., - 301 კვ.მ დაზუსტებული ფართი, 250,94 კვ.მ შენობა-ნაგებობის საერთო ფართი, შენობა-ნაგებობის ჩამონათვალი №01/3.

44. 2013 წლის 20 აგვისტოს მოსარჩელესა და მეორე მოპასუხეს შორის დაიდო სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზე გამსესხებელმა მსესხებელს სესხად გადასცა 10 000 აშშ დოლარი 2 წლის ვადით. გასესხებული თანხის მოთხოვნის უზრუნველყოფის მიზნით, იპოთეკით დაიტვირთა მეორე მოპასუხის საკუთრებაში არსებული 301 კვ.მ უძრავი ქონება ქ.ბათუმში, ......., ს/კ ....... ხელშეკრულება იმავე დღეს დარეგისტრირდა საჯარო რეესტრში. აღნიშნული დოკუმენტის ნამდვილობა მხარეებს სადავოდ არ გაუხდიათ.

45. 2013 წლის 21 აგვისტოს პირველმა მოპასუხემ, როგორც მსესხებელმა, მოსარჩელის, როგორც გამსესხებლის სახელზე გასცა ხელწერილი, რომლის ნამდვილობაც მხარეებს სადავოდ არ გაუხდიათ. ხელწერილში მითითებულია შემდეგი: „2013 წლის 21 აგვისტოს, მე პირველმა მოპასუხემ მივიღე მოსარჩელისაგან 10 000 აშშ დოლარი 2 წლის ვადით იმ პირობით, რომ ის იცხოვრებს „ასტუპნოის“ სახით მის ნაქირავებ ბინაში ...... ქუჩაზე, სადაც თანხის სანაცვლოდ მე, პირველი მოპასუხე გადავუხდი წინასწარი გადახდით 300 აშშ დოლარს. ამ თანხის სესხებაზე და პირობაზე ამ ქირას გადავუხდი. გარდა ამისა, მას დავუტვირთე ახლობლის - ნ.ის კუთვნილი მიწის ნაკვეთი და ის პირობაც დავდეთ, რომ მშენებარე ბინაში ჩემს (პირველი მოპასუხე) კუთვნილ ბინას მე-2 სართულზე გადავუფორმებ ხელშეკრულებით და იპოთეკა მოიხსნება ნ.ბ–ძის სახლიდან, რა თქმა უნდა მათი თანხმობით“.

46. მეორე მოპასუხის საკუთრებაში რიცხული უძრავი ქონება ქ.ბათუმში, ......, ს/კ ....., დაიყო სამ ნაწილად და მიენიჭა შემდეგი საკადასტრო კოდები: №......, №......, №...... აღნიშნული დაყოფის შედეგად, მეორე მოპასუხის საკუთრებაში დარჩა №..... და №...... საკადასტრო კოდების მქონე უძრავი ქონება, ხოლო №..... საკადასტრო კოდის მქონე უძრავი ნივთი, ჩუქების ხელშეკრულების საფუძველზე, აღირიცხა მესამე მოპასუხის საკუთრებაში. ამასთან, სამივე უძრავ ნივთზე კვლავ რეგისტრირებული იყო მოსარჩელის იპოთეკის უფლება.

47. სააპელაციო პალატამ დაადგინა, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება აპელანტებმა სადავოდ გახადეს მხოლოდ იპოთეკის საგნის რეალიზაციის ნაწილში, შესაბამისად, დანარჩენ ნაწილში იგი კანონიერ ძალაშია შესული.

48. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილის დისპოზიციიდან გამომდინარე (საკასაციო სასამართლო ამოწმებს გადაწყვეტილებას საკასაციო საჩივრის ფარგლებში. საკასაციო სასამართლოს არ შეუძლია თავისი ინიციატივით შეამოწმოს საპროცესო დარღვევები, გარდა 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტებისა), საკასაციო პალატის შეფასების საგანი იქნება კასატორის შედავებების საფუძვლიანობა, კერძოდ, კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ემყარება კანონდარღვევას, მან არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, გარდა ამისა, სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მნიშვნელოვანი მატერიალური და პროცესუალური ნორმების დარღვევით;

49. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო საჩივარი შეიძლება ეფუძნებოდეს მხოლოდ იმას, რომ გადაწყვეტილება კანონის დარღვევითაა გამოტანილი. სამართლის ნორმები დარღვეულად ითვლება, თუ სასამართლომ: არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა; გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა; არასწორად განმარტა კანონი. საპროცესო სამართლის ნორმების დარღვევა მხოლოდ მაშინ შეიძლება, გახდეს გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველი, თუ ამ დარღვევის შედეგად საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა გამოტანილი.

50. საკასაციო საჩივრის პრეტენზიების საფუძველზე საკასაციო სასამართლო მივიდა დასკვნამდე, რომ მოსარჩელე საკასაციო საჩივრით სადავოდ ხდის გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერებას მხოლოდ იპოთეკის საგნის რეალიზაციაზე უარის თქმის ნაწილში.

51. ამ ტიპის სარჩელის წარმატებულობა, ბუნებრივია, უნდა შემოწმდეს მისი დამფუძნებელი ნორმის/ნორმების წინაპირობებთან მიმართებაში, რაც იმას ნიშნავს, რომ უპირველესად, სასამართლომ სწორად უნდა განსაზღვროს მოთხოვნის მარეგულირებელი სამართლებრივი საფუძველი - კანონის ნორმა, გამოარკვიოს სარჩელში მითითებული ფაქტების შესაბამისობა დამფუძნებელი ნორმის აბსტრაქტულ ელემენტებთან (ფორმალური გამართულობა), დადებითი პასუხის შემთხვევაში, სარჩელსა და შესაგებელში გამოთქმული პოზიციების ურთიერთშეჯერებით გამოარკვიოს სადავო და უდავო ფაქტობრივი გარემოებები (მტკიცების საგანი) და გაანაწილოს მხარეთა შორის მტკიცების საგანში შემავალი ფაქტების დადასტურების ტვირთი (მტკიცების ტვირთი).

52. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სასამართლოს უპირველესი ამოცანაა, დაადგინოს, თუ რას ითხოვს მოსარჩელე მოპასუხისაგან და რის საფუძველზე, ანუ რომელ ფაქტობრივ გარემოებებზე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სასამართლომ მხარის მიერ მითითებული მოთხოვნის ფარგლებში უნდა მოძებნოს ის სამართლებრივი ნორმა (ნორმები), რომელიც იმ შედეგს ითვალისწინებს, რისი მიღწევაც მხარეს სურს. ამასთან, მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად განხილული ნორმა (ან ნორმები) შეიცავს იმ აღწერილობას (ფაქტობრივ შემადგენლობას), რომლის შემოწმებაც სასამართლოს ვალდებულებაა და რომელიც უნდა განხორციელდეს ლოგიკური მეთოდების გამოყენების გზით, ანუ სასამართლომ უნდა დაადგინოს, ნორმაში მოყვანილი აბსტრაქტული აღწერილობა, რამდენად შეესაბამება კონკრეტულ ცხოვრებისეულ სიტუაციას და გამოიტანოს შესაბამისი დასკვნები. ის მხარე, რომელსაც აქვს მოთხოვნა მეორე მხარისადმი, სულ მცირე, უნდა უთითებდეს იმ ფაქტობრივ შემადგენლობაზე, რომელსაც სამართლის ნორმა გვთავაზობს. აქედან გამომდინარე, შეგვიძლია, დავასკვნათ, რომ მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის რომელიმე ფაქტობრივი წანამძღვრის (სამართლებრივი წინაპირობის) არარსებობა გამორიცხავს მხარისათვის სასურველი სამართლებრივი შედეგის დადგომას.

53. განსახილველ შემთხვევაში წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრის ფარგლებში მხარეთა შორის სადავო ნაწილში, იმ სამართლებრივი შედეგის გათვალისწინებით, რისი მიღწევაც მოსარჩელეს სურს, კერძოდ, იპოთეკით დატვირთული უძრავი ქონების რეალიზაციის თაობაზე მოთხოვნა სსკ-ის 286-ე მუხლის პირველი ნაწილიდან და 301-ე მუხლის პირველი ნაწილიდან გამომდინარეობს.

54. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ იურიდიულ ლიტერატურასა და კანონმდებლობაში ცნობილია ვალდებულების შესრულების უზრუნველყოფის სხვადასხვა საშუალება. მოთხოვნის უზრუნველყოფის საშუალებები ვალდებულების ჯეროვანი შესრულების საშუალებებია. ისინი იყოფიან უზრუნველყოფის სანივთო და ვალდებულებით-სამართლებრივ საშუალებებად. სანივთო უზრუნველყოფის საშუალებებს მიეკუთვნება გირავნობა და იპოთეკა. სანივთო უზრუნველყოფის საშუალებების თავისებურება ისაა, რომ ისინი გარანტირებულს ხდიან ვალდებულების შესრულებას მისი დარღვევის შემთხვევაში და სწორედ ამ მიზანმიმართულებით ხასიათდებიან. სანივთო უზრუნველყოფის საშუალებები მთლიანად შესრულების ფუნქციით არიან დატვირთული და არ წარმოადგენენ რაიმე დამატებით საჯარიმო ხასიათის დატვირთვებს მოვალისათვის. ამიტომაცაა, რომ ისინი ყველაზე გავრცელებული უზრუნველყოფის საშუალებებია სამოქალქო ბრუნვაში (შდრ. ლ.ჭანტურია, კრედიტის უზრუნველყოფის სამართალი, თბილისი, 2012, 44. ).

55. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ ვალდებულების შესრულების უზრუნველყოფის არსი მდგომარეობს იმაში, რომ თუ მოვალე არ ასრულებს, ანდა არაჯეროვნად ასრულებს ვალდებულებას, კრედიტორს აქვს იმის შესაძლებლობა, რომ სხვადასხვა ზომის გამოყენებით აიძულოს მოვალე შეასრულოს მასზე დაკისრებული ვალდებულება. ვალდებულების შესრულების უზრუნველყოფის საშუალებები შეიძლება გათვალისწინებული იქნეს როგორც კანონით, ისე ხელშეკრულებით. ვალდებულების შესრულების უზრუნველყოფის საშუალებათა არსებობა დამოკიდებულია რაიმე ვალდებულების არსებობაზე, რომლის შესრულების უზრუნველსაყოფადაც ისინი არსებობენ. ვალდებულება, რომლის უზრუნველყოფაც ხდება, წარმოადგენს მთავარ (ძირითად) ვალდებულებას, ხოლო მისი შესრულების უზრუნველყოფის საშუალებები დამატებით (აქცესორულ) ვალდებულებებს. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით გათვალისწინებული მოთხოვნის უზრუნველყოფის ერთ-ერთ მეტად გავრცელებულ საშუალებას წარმოადგენს იპოთეკა. იპოთეკის ლეგალური დეფინიცია მოცემულია სსკ-ის 286-ე მუხლის I ნაწილში, რომლის თანახმადაც, უძრავი ნივთი შეიძლება მოთხოვნის დასაკმაყოფილებლად ისე იქნეს გამოყენებული (დატვირთული), რომ უზრუნველყოფილ კრედიტორს მიეცეს უფლება, სხვა კრედიტორებთან შედარებით პირველ რიგში მიიღოს თავისი მოთხოვნის დაკმაყოფილება ამ ნივთის რეალიზაციით ან მის საკუთრებაში გადაცემით (იპოთეკა).

56. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ სსკ-ის 286-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული იპოთეკა უზრუნველყოფის სანივთო საშუალებებს განეკუთვნება. ერთი მხრივ, ის განმტკიცებულია სანივთო სამართალში, ხოლო მეორე მხრივ, წარმოადგენს რეგისტრირებულ სანივთო უფლებას ინდივიდუალიზებულ და კონკრეტულ უძრავ ნივთზე. იპოთეკა, როგორც სანივთო უფლება, აფუძნებს სანივთო პასუხისმგებლობას, რომელიც დგება მესაკუთრის ბრალის მიუხედავად (შდრ. ლ. ჭანტურია, კრედიტის უზრუნველყოფის სამართალი, თბილისი, 2012, გვ.63.

57. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ვალდებულების თავდაპირველი მხარეები შეიძლება შეიცვალონ სხვა პირებით. ვალდებულებაში შეიძლება შეიცვალოს როგორც კრედიტორი, ასევე მოვალეც. კრედიტორის შეცვლას ეწოდება მოთხოვნის დათმობა, ანუ ცესია, ხოლო ვალდებული პირის შეცვლას კი ეწოდება ვალის გადაკისრება. სხვადასხვა სამართლებრივ სისტემას ახასიათებს მთელი რიგი თავისებურებები, რომლებიც დაკავშირებულია ვალდებულებაში პირთა შეცვლასთან. (იხ. დამატებით: Flessner, Assignement in European Private international Law, Cambridge, Cambridge university press, 2008, P. 42). საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით მოწესრიგებულია ვალის გადაკისრების ორი საკანონმდებლო შემადგენლობა: 1) მოთხოვნის მფლობელსა და მესამე პირს შორის დადებული ხელშეკრულება 2) მოვალესა და მესამე პირს შორის დადებული ხელშეკრულება.

58. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ იმისდა მიხედვით, თავისუფლდება თუ არა თავდაპირველი მოვალე ვალის გადაკისრების ხელშეკრულების შედეგად კრედიტორის წინაშე ვალდებულების შესრულებისაგან, განასხვავებენ ვალის გადაკისრების ორ სახეს: 1) პრივატული ვალის გადაკისრება და 2) კუმულატიური ვალის გადაკისრება. პრივატული ვალის გადაკისრების დროს, თავდაპირველი მოვალე თავისუფლდება კრედიტორის წინაშე ნაკისრი ვალდებულებისაგან და მის ადგილს იკავებს ახალი მოვალე. ( სსკ-ის 203-ე მუხლი). რაც შეეხება კუმულატიური ვალის გადაკისრებას, ასეთ დროს თავდაპირველი მოვალე არ თავისუფლდება კრედიტორის წინაშე ნაკისრი ვალდებულებისაგან, ხოლო მესამე პირი კი კრედიტორსა და მოვალეს შორის არსებულ ვალდებულებით-სამართლებრივ ურთიერთობაში შემოდის მოვალის სახით (ე.წ. „ვალის დელეგირება“). (იხ. დამატებით: ზ. ჭეჭელაშვილი, მოთხოვნის დათმობა და ვალის გადაკისრება, თბილისი, 2004, გვ.115).

59. სსკ-ის 203-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, მოთხოვნის მფლობელთან დადებული ხელშეკრულებით ვალი შეიძლება თავის თავზე აიღოს მესამე პირმაც (ვალის გადაკისრება). ასეთ შემთხვევაში, მესამე პირი დაიკავებს თავდაპირველი მოვალის ადგილს. სსკ-ის 203-ე მუხლი აწესრიგებს ისეთ შემთხვევას, როდესაც ვალის გადაკისრებას ადგილი აქვს კრედიტორსა და მესამე პირს შორის დადებული ხელშეკრულების (და არა ცალმხრივი მიღებასავალდებულო ნების გამოვლენა) საფუძველზე, სადაც ცალსახაა კრედიტორის ნება მესამე პირის მიერ ვალდებულების საკუთარ თავზე აღების თაობაზე და იგი, როგორც წესი, არ საჭიროებს მოვალის თანხმობას. (იხ.დამატებით: თ. შოთაძე, სანივთო სამართალი, თბილისი, 2014, გვ. 198-199). აღნიშნული ხელშეკრულების სამართლებრივი შედეგია ის, რომ მესამე პირი იკავებს მოვალის ადგილს, რაც იმას ნიშნავს, რომ თავდაპირველი მოვალის მიმართ ვალდებულება წყდება და შესაბამისად, კრედიტორს თავდაპირველი მოვალის მიმართ მოთხოვნის უფლება აღარ გააჩნია. შესაბამისად, მესამე პირსა და კრედიტორს შორის ურთიერთობის ვალის გადაკისრებად კვალიფიკაციის მიზნებისათვის, აუცილებელია ცალსახად და არაორაზროვნად დადგინდეს კრედიტორის ნება მასზედ, რომ მესამე პირმა მოვალის ადგილი დაიკავოს.

60. განსახილველ შემთხვევაში ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების მიერ დადგენილია და ამ ნაწილში გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით არ გასაჩივრებულა, რომ ადგილი აქვს მოსარჩელის წინაშე არსებული მეორე მოპასუხის ვალის პირველი მოპასუხის მიერ გადაკისრებას. შესაბამისად, ამ ნაწილში გადაწყვეტილება შესულია კანონიერ ძალაში.

61. საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს სსკ-ის 206-ე მუხლის სამართლებრივ დანაწესზე, რომლის თანახმად, „ვალის გადაკისრებისთანავე წყდება მოთხოვნის უზრუნველსაყოფად გათვალისწინებული თავდებობა და გირავნობა, თუკი თავდები ან დამგირავებელი არ განაცხადებს თანხმობას ამ ურთიერთობის გაგრძელებაზე“. საკასაციო პალატის მოსაზრებით, კანონის ამგვარი დანაწესი განპირობებულია იმით, რომ უზრუნველყოფის გამცემი პირისათვის, მოვალის პიროვნება მნიშვნელოვანია როგორც გადახდისუნარიანობის, აგრეთვე ვალდებულების ჯეროვნად და კეთილსინდისიერად შესრულების ნდობის თვალსაზრისით. შესაბამისად, სსკ-ის 206-ე მუხლის მიზანია, ვალის გადაკისრების შემთხვევაში თავდებისა და დამგირავებლის ინტერესების დაცვა. თავდები და დამგირავებელი (როდესაც ხდება მესამე პირის მოძრავი ნივთის ან/ და არამატერიალური ქონებრივი სიკეთის დაგირავება შდრ. გ.რუსიაშვილი, სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი II, მუხლი 254, ველი 9, თბილისი, 2018), კრედიტორის მოთხოვნის უზრუნველყოფაზე თანხმობას აცხადებენ მოვალის პიროვნების გამო, რადგან მას ენდობიან არა მხოლოდ იმის გამო, რომ ნაკისრ ვალდებულებას შეასრულებს, არამედ იმის გამოც, რომ არის გადახდისუნარიანი. ეს რწმენა იკარგება ვალის გადაკისრების შემთხვევაში, რადგან ახალი მოვალე შეიძლება აღმოჩნდეს არაკეთილსინდისიერი ან გადახდისუუნარო და ასეთ შემთხვევაში, მაღალია აქცესორული უფლებების რეალიზაციის შესაძლებლობა, ამიტომაცაა გათვალისწინებული სსკ-ის 206-ე მუხლით თავდებისა და დამგირავებლის ინტერესების დაცვის აუცილებლობა. ვალის გადაკისრების შემთხვევაში აქცესორული უფლებების შეწყვეტით, კანონმდებელი კრედიტორის ინტერესის ერთგვარ იგნორირებას ახდენს, თუმცა ეს განპირობებულია იმით, რომ ვალის გადაკისრება მოხდა კრედიტორის თანხმობით და მისთვის ცნობილი იყო გადაკისრების სამართლებრივი შედეგები (შდრ. ზ. ჭეჭელაშვილი, მოთხოვნის დათმობა და ვალის გადაკისრება, სადისერტაციო ნაშრომი, თსუ, 2010, გვ.133).

62. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სსკ-ის 206-ე მუხლის დანაწესი ითვალისწინებს ვალის გადაკისრებისას თავდებობისა და გირავნობის შეწყვეტას, ამ ურთიერთობის გაგრძელებაზე თავდებისა და დამგირავებლის თანხმობის არარსებობის შემთხვევაში და არაფერს ამბობს იმ შემთხვევასთან დაკავშირებით, როდესაც უძრავი ნივთის მესაკუთრე იმავდროულად არ არის იპოთეკით უზრუნველყოფილი მოთხოვნის პირადი მოვალე (სსკ-ის 286 I, 291-მუხლი) - სსკ-ის 203-ე მუხლით გათვალისწინებული ვალის გადაკისრების შემთხვევაში, საჭიროა თუ არა იპოთეკით დატვირთული უძრავი ნივთის მესაკუთრის თანხმობა ახალ მოვალესთან მიმართებით იპოთეკის ურთიერთობის გაგრძელებაზე. საკასაციო პალატის მოსაზრებით, აღნიშნული წარმოადგენს კრედიტორის მიმართ იპოთეკით დატვირთული უძრავი ნივთების რეალიზაციის ნაწილში, სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილებისათვის უმნიშვნელოვანეს საკითხს.

63. საკასაციო პალატა ხაზგასმით აღნიშნავს, რომ სსკ-ის 206-ე მუხლის დანაწესით გათვალისწინებული მოწესრიგება, სტრუქტურულად განთავსებულია არა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით გათვალისწინებული გირავნობის ურთიერთობის მომწესრიგებელ ნორმებში (სსკ-ის 254-ე - 285-ე მუხლები), არამედ ვალის გადაკისრების მომწესრიგებელ ზოგადი ხასიათის ნორმების თავში (სსკ-ის 203-206-ე მუხლები). თავის მხრივ, გირავნობისა და იპოთეკის მომწესრიგებელი ნორმები სტრუქტურულად განთავსებულია ერთად საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის მეექვსე თავში - საკუთრება, როგორც მოთხოვნის უზრუნველყოფის საშუალება. ორივე უზრუნველყოფის აქცესორულ საშუალებას გააჩნია ერთი საერთო მიზანი - დატვირთული ქონებით კრედიტორის დაკმაყოფილება. მხედველობაშია მისაღები ის გარემოებაც, რომ თუ ვალის გადაკისრების შემთხვევაში, დამგირავებელი ან თავდები თანხმობას არ განაცხადებს ამ ურთიერთობის გაგრძელებაზე, ასეთ შემთხვევაში მოთხოვნის უზრუნველსაყოფად გამოყენებული გირავნობის ან თავდებობის შეწყვეტა გათვალისწინებულია არა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით გათვალისწინებული გირავნობისა და თავდებობის შეწყვეტის მომწესრიგებელი სპეციალური ნორმებით, არამედ სწორედ ზოგადი ხასიათის ნორმით, კერძოდ სსკ-ის 206-ე მუხლის დანაწესით. შესაბამისად, ნორმის ფუნქციური დანიშნულებისა და სისტემური განმარტების შედეგად, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ სსკ-ის 206-ე მუხლის დანაწესი არ წარმოადგენს სპეციალური ურთიერთობის მომწესრიგებელ (ე.წ.“ საგამონაკლისო ნორმა“) ნორმას და მისი ანალოგიით გამოყენება იპოთეკის საგნის მესაკუთრის მიმართაც, დასაშვებია.

64. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ უზრუნველყოფის გამცემი პირისათვის, მოვალის პიროვნება მნიშვნელოვან და ამგვარი ხელშეკრულების დადების განმაპირობებელ გარემოებას წარმოადგენს, რადგან უზრუნველყოფის საშუალებების გაცემას იგი უკავშირებს მოვალის გადახდისუნარიანობას და იმ ნდობას, რომ მოვალე თავის ვალდებულებებს ჯეროვნად შეასრულებს. იმ შემთხვევაში, როცა მოთხოვნა უზრუნველყოფილია არაპირადი მოვალის (მესამე პირი) საკუთრებით (მოძრავი ან უძრავი ნივთი, აგრეთვე არამატერილური ქონებრივი სიკეთე), სსკ-ის 203-ე მუხლით გათვალისწინებულ ვალის გადაკისრებისას, შეიძლება საფრთხე დაემუქროს უზრუნველყოფილი ქონების მესაკუთრის ინტერესს. საკასაციო პალატის მოსაზრებით, იპოთეკის აქცესორული ბუნებიდან გამომდინარე, მსგავსად გირავნობისა, ვალის გადაკისრების ხელშეკრულების დადებისას, აუცილებელია იპოთეკის საგნის მესაკუთრის (არაპირადი მოვალე) და იპოთეკარის შეთანხმება, რომ არ შეწყდეს იპოთეკა („სსკ-ის 203-ე მუხლით გათვალისწინებული ვალის გადაკისრებისას, როდესაც მოვალე არ წარმოადგენს უზრუნველყოფის საგნის მესაკუთრეს, ამ შემთხვევაში კრედიტორმა და მოვალემ სარეგისტრაციო ცვლილებების მოთხოვნით უნდა მიმართონ მესაკუთრეს, ან მოვალისა და კრედიტორის არაკეთილსინდისიერების შემთხვევაში, მესაკუთრეს უნდა მიეცეს კანონით დადგენილი შესაძლებლობა, გაათავისუფლოს უსაფუძვლო იპოთეკის ჩანაწერისაგან მის საკუთრებაში არსებული ობიექტი“. იხ.დამატებით: თ.შოთაძე, იპოთეკა, როგორც საბანკო კრედიტის უზრუნველყოფის საშუალება, თბილისი, 2012, გვ.105).

65. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ სადავო ნორმა - სსკ-ის 206-ე მუხლის დანაწესი, უნდა შეფასდეს აგრეთვე სამოქალაქო ბრუნვის სტაბილურობის ლეგიტიმურ მიზანთან მიმართებით. სამოქალაქო ბრუნვის სტაბილურობა აყალიბებს საზოგადოების ლეგიტიმურ მოლოდინს საკუთრების უფლებასთან დაკავშირებით და წარმოადგენს სახელმწიფოს ეკონომიკური განვითარების მნიშვნელოვან წინაპირობას. სსკ-ის 203-ე მუხლით გათვალისწინებული ვალის გადაკისრების შემთხვევაში, გირავნობის საგნის მესაკუთრის (დამგირავებელი) უფლების დაცვის უფრო მეტი გარანტიების დაწესება, ვიდრე ანალოგიურ ვითარებაში მყოფი იპოთეკის საგნის მესაკუთრისა, საკასაციო პალატის მოსაზრებით, წინააღმდეგობაში მოვიდოდა თანაბარი მოპყრობისა და სამართლიანობის პრინციპებთან. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლო არაერთ გადაწყვეტილებაში მიუთითებს, რომ „ყოველ განსახილველ შემთხვევაში უნდა დაადგინოს, თუ რა ლეგიტიმური მიზნების მიღწევას ემსახურება სადავო რეგულაცია და რამდენად შეესაბამება იგი თანაზომიერების პრინციპის მოთხოვნებს“ (იხ: 2017 წლის 01 დეკემბრის გადაწყვეტილება საქმეზე №2/6/746) და, რომ „მნიშვნელოვან ლეგიტიმურ ინტერესებს წარმოადგენს სამოქალაქო ურთიერთობებში წესრიგისა და სტაბილურობის დამყარება (მოწესრიგებული და სტაბილური სამოქალაქო ბრუნვის უზრუნველყოფა)“ (იხ. 2013 წლის 05 ნოემბრის გადაწყვეტილება საქმეზე №3/1/531).

66. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ, სსკ-ის 206-ე მუხლის დისპოზიციიდან გამომდინარე („ვალის გადაკისრებისთანავე წყდება მოთხოვნის უზრუნველსაყოფად გათვალისწინებული თავდებობა და გირავნობა, თუკი თავდები ან დამგირავებელი არ განაცხადეს თანხმობას ამ ურთიერთობის გაგრძელებაზე“), სსკ-ის 203-ე მუხლით გათვალისწინებული ვალის გადაკისრებისას, მოთხოვნის მფლობელი (კრედიტორი) ვალდებულია შეატყობინოს თავდებს, დამგირავებელს, ან იპოთეკის საგნის მესაკუთრეს, თავდაპირველი მოვალის ნაცვლად ახალი მოვალისათვის ვალის გადაკისრების თაობაზე და, განუსაზღვროს გონივრული ვადა ურთიერთობის გაგრძელებაზე თანხმობის განცხადებისათვის.

67. საკასაციო პალატა განმარტავს, სსკ-ის 206-ე მუხლით გათვალისწინებული თანხმობისათვის საჭიროა, რომ ვალის გადაკისრების განზრახვის თაობაზე კრედიტორის შეტყობინება მიუვიდეს თავდებს ან სანივთო უზრუნველყოფის შემთხვევაში, დატვირთული ქონების (მოძრავი თუ უძრავი) მესაკუთრეს. შეტყობინების მიღებად კი, ბუნებრივია ის მომენტი უნდა ჩაითვალოს, როდესაც ადრესატმა (დამგირავებელი, იპოთეკის საგნის მესაკუთრე, თავდები) ნახა და გაეცნო მას. შეტყობინების ადრესატთან მისვლას, შინაარსის გაცნობასა და თანხმობას შორის, შეიძლება იყოს დროის გარკვეული შუალედი (გონივრული ვადა). გაბატონებული მოსაზრებით, იმისათვის, რომ უზრუნველყოფის საშუალება ძალაში დარჩეს, აუცილებელია ვალის გადაკისრებამდე უზრუნველსაყოფად გამოყენებული ქონების მესაკუთრის წინასწარი თანხმობა (შდრ. MüKoBGB/Heinemeyer, 8. Aufl. 2019, BGB § 418 Rn. 8; Schreiber, in Soergel Kommentar zum BGB, 13. Aufl., § 418 Rn. 4; RG HRR 1933 Nr. 1742). ეს განპირობებულია სამართლებრივი მდგომაროების სიცხადის აუცილებლობით, ცალსახა უნდა იყოს, არის თუ არა უზრუნველყოფა (იპოთეკა, გირავნობა, თავდებობა) ძალაში, რადგან ეს უზრუნველყოფა მერყევად ბათილი ვერ იქნება. აგრეთვე მნიშვნელოვანია იმისათვისაც, რომ ზუსტად განისაზღვროს თავდებობის, გირავნობის თუ იპოთეკის შეწყვეტის მომენტი. თუ ამ წინასწარი თანხმობის არარსებობის გამო (თანხმობა გაცემული იქნება ვალის გადაკისრების შემდეგ) უზრუნველყოფა გაუქმდა, შემდეგ აუცილებელია მისი თავიდან დადგენა.

68. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ იპოთეკა არის აქცესორული ხასიათის სანივთო რეალიზაციის უფლება და შესაბამისად, მისი დადგენისათვის აუცილებელია უზრუნველსაყოფი მოთხოვნის არსებობა, რომელიც მთავარი (ძირითადი) მოთხოვნაა და რომელთანაც განუყოფლადაა შეზრდილი იპოთეკა. უზრუნველყოფილი მოთხოვნის კრედიტორი და იპოთეკარი (უზრუნველყოფილი კრედიტორი) იდენტური პირი უნდა იყოს. (გამონაკლისი გათვალისწინებულია სსკ-ის 297-ე მუხლის დანაწესით). იპოთეკა გადაიცემა უზრუნველყოფილი მოთხოვნის დათმობის გზით (სსკ-ის 201I, 295-ე მუხლი). უზრუნველყოფილი კრედიტორის დაკმაყოფილება ხდება იპოთეკით დატვირთული საგნის რეალიზაციით (სსკ-ის 301-ე, 302-ე მუხლები) ან კრედიტორის საკუთრებაში გადასვლით (სსკ-ის მე-300-ე მუხლი) (იხ.დამატებით: ლ.ჭანტურია, კრედიტის უზრუნველყოფის სამართალი, თბილისი, 2012, გვ.61; გ.რუსიაშვილი, სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი II, მუხლი 286, ველი 1-2, თბილისი, 2018). იპოთეკით შესაძლებელია მხოლოდ განსაზღვრული (კონკრეტული საფუძვლისა და ოდენობის მქონე) ან განსაზღვრადი ფულადი მოთხოვნი(ები)ს უზრუნველყოფა. გამონაკლის შემთხვევებში, იპოთეკა შესაძლებელია, რომ გამოყენებულ იქნეს სამომავლო ან პირობით მოთხოვნასთან დაკავშირებითაც, თუ იპოთეკის დადგენის მომენტისათვის შესაძლებელია ამ მოთხოვნის განსაზღვრა. (სსკ-ის 286 II-ე მუხლი). თუ უზრუნველსაყოფი მოთხოვნა არ არის საკმარისად განსაზღვრული, რეგისტრაციის შემდეგ იპოთეკა მესაკუთრის იპოთეკად გარდაიქმნება (სსკ-ის 288-ე მუხლი). საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სსკ-ის 286 III მუხლის თანახმად, ის მოთხოვნა, რომელიც უზრუნველყოფილია იპოთეკით, შეიძლება შეიცვალოს სხვა მოთხოვნით. ამისათვის საჭიროა მესაკუთრისა და კრედიტორის (იპოთეკარის) შეთანხმება და ამ შეთანხმების რეგისტრაცია რეესტრში. მითითებული ნორმა ამარტივებს კრედიტის უზრუნველყოფას იპოთეკის მეშვეობით, ითვალისწინებს რა უზრუნველყოფილი მოთხოვნის სხვა მოთხოვნით ჩანაცვლების შესაძლებლობას ხელშეკრულების საფუძველზე, იპოთეკის გარდაქმნისა ან შეწყვეტის გარეშე მისი თავიდან დადგენის გარეშე. მოთხოვნის ჩანაცვლება დასაშვებია როგორც იპოთეკარი კრედიტორის ცვლილებით, ისე მის გარეშე. ნორმის დანაწესი ვრცელდება ყველა ტიპის იპოთეკაზე, მათ შორის მესაკუთრის იპოთეკაზე. არაიპოთეკარი პირადი მოვალის თანხმობა აუცილებელი არ არის. მისი დაცვა უზრუნველყოფილია სსკ-ის 299 II მუხლის მიხედვით. მოთხოვნის შეცვლის მომენტისათვის თავდაპირველად უზრუნველყოფილი მოთხოვნა ჯერ კიდევ სახეზე უნდა იყოს (სხვა შემთხვევაში მოქმედებს სსკ-ის 288-ე მუხლის დანაწესი), ხოლო შემცვლელი უზრუნველსაყოფი მოთხოვნა კი უნდა აკმაყოფილებდეს სსკ-ის 289 I წინაპირობებს. იპოთეკით უზრუნველყოფილი მოთხოვნის შეცვლა შეიძლება მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ახალი მოთხოვნა ძველს არ აჭარბებს. სხვა შემთხვევაში ამ მოთხოვნის ჭარბი წილის უზრუნველყოფა უნდა მოხდეს მომდევნო რიგის იპოთეკით. მოთხოვნის შეცვლა არის იპოთეკის საგნისა და იპოთეკის განკარგვა (შინაარსის ცვლილება) (შდრ. სუსგ №ას-737-699-2015, 29 დეკემბ–, 2015). შეცვლის შემდეგ იპოთეკა მხოლოდ ახალ მოთხოვნას უზრუნველყოფს, ხოლო ძველი მოთხოვნის სამართლებრივი ბედი განისაზღვრება ზოგადი წესების მიხედვით (იხ. სუსგ 4 დეკემბ–, 2019 წელი, საქმე №ას-559-2019).

69. კასატორის ერთ-ერთი პრეტენზიას წარმოადგენს, რომ მოპასუხეებს პირველი ინსტანციით საქმის განხილვისას არც ერთ ეტაპზე არ მიუთითებიათ იმაზე, რომ იპოთეკით დატვირთულ ქონებაზე აღსრულების მიქცევა არ უნდა მომხდარიყო. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლოს არ უნდა ემსჯელა აპელანტების მიერ მითითებულ ახალ გარემოებაზე (იხ. წინამდებარე განჩინების პ.30).

70. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო არაერთ გადაწყვეტილებაში უთითებს, რომ ეროვნული სასამართლოს გადაწყვეტილება უნდა პასუხობდეს მხარის მიერ სამართლებრივ და პროცედურულ საკითხებთან დაკავშირებით წარმოდგენილი არგუმენტების ძირითად ასპექტებს (იხ., გადაწყვეტილება საქმეზე Ruiz Torija v. Spain, §§ 29-30). შესაბამისად, უფლება მოსმენაზე მოიცავს არა მხოლოდ სასამართლოს წინაშე არგუმენტების წარდგენის შესაძლებლობას, არამედ, სასამართლოს ვალდებულებას, გადაწყვეტილების დასაბუთებაში მიუთითოს მიზეზები, რომელთა საფუძველზეც გაიზიარა ან უარყო შესაბამისი არგუმენტები. სასამართლომ შეიძლება აუცილებლად არ მიიჩნიოს იმგვარ არგუმენტებზე პასუხის გაცემა, რომლებიც აშკარად არარელევანტური, დაუსაბუთებელი ან სხვაგვარად დაუშვებელია მსგავსი არგუმენტების მიმართ არსებული სამართლებრივი დებულებების ან მყარად დადგენილი სასამართლო პრაქტიკის საფუძველზე, თუმცა, ყველა გადაწყვეტილება უნდა იყოს ნათელი და საქმეში მონაწილე მხარეებს შესაძლებლობას უნდა აძლევდეს გაიგონ, თუ რატომ გაითვალისწინა სასამართლომ მხოლოდ კონკრეტული გარემოებები და მტკიცებულებები (იხ., გადაწყვეტილება საქმეზე Seryavin and Others v. Ukraine §§55-62). სასამართლოს აქვს ვალდებულება, სათანადოდ იმსჯელოს მხარეთა მიერ წარდგენილ დოკუმენტებზე, არგუმენტებსა და მტკიცებულებებზე (იხ. Kraska v. Switzerland, § 30; Van de Hurk v. the Netherlands, §59; Perez v. France, §80). ამასთან, მხარეებს უნდა ჰქონდეთ არა მხოლოდ იმის შესაძლებლობა, რომ იცოდნენ იმ მტკიცებულებათა შესახებ, რომლებიც მათ სჭირდებათ თავიანთი სარჩელის წარმატებისათვის, არამედ, ჰქონდეთ კომენტარის გაკეთების საშუალება ყველა იმ მტკიცებულებასთან და მოსაზრებასთან დაკავშირებით, რომლებიც წარდგენილია სასამართლოს აზრის ფორმირებაზე ზეგავლენის მოხდენის მიზნით (იხ. Milatova and others v. The Czech republic §59; Niderost-huber v. Switzerland, § 24; K.S. v. finland § 21.

71. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ სამოქალაქო პროცესში დადგენილი უნდა იქნეს სამი სხვადასხვა ხასიათის, შინაარსისა და შედეგების მიხედვით ისეთი ფაქტები, როგორიცაა: 1) ფაქტები, რომლებსაც უკავშირდება მხოლოდ პროცესუალურ სამართლებრივი შედეგი (სარჩელის მიღება წარმოებაში, ან ასეთ მიღებაზე უარის თქმა); 2) ფაქტები, რომლებსაც უკავშირდება მატერიალურ სამართლებრივი შედეგი, ანუ მთავარი საძიებელი ფაქტები (სარჩელის დაკმაყოფილება, ან მის დაკმაყოფილებაზე უარისთქმა); 3) მტკიცებულებითი ფაქტები, რომელთა მეშვეობით ხორციელდება მთავარი, ანუ გადაწყვეტილებისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტების დამტკიცება – დადასტურება.

72. შესაბამისად, სამოქალაქო პროცესში მტკიცების საგანია მატერიალურ სამართლებრივი მნიშვნელობის ფაქტები, რომლებზეც მიუთითებენ მხარეები თავიანთი მოთხოვნების (შესაგებლის) დასაბუთება–გამართლების მიზნით. რა კრიტერიუმით უნდა იხელმძღვანელოს სასამართლომ მტკიცების საგნის განსაზღვრისას. სარჩელის აღძვრით მოსარჩელეს სურს გარკვეული შედეგის დადგომა (ნივთის მიკუთვნება, ვალის დაბრუნება,ზიანის ანაზღაურება, ხელშეკრულების მოშლა და ა.შ.), მისი ეს სურვილი აისახება სარჩელის იმ ელემენტში, რომელსაც სარჩელის საგანი ეწოდება. ამრიგად, სარჩელის საგანს ქმნის მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსი. მაგრამ, მოსარჩელისათვის სასურველი შედეგის დადგომა, მისი სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილება შესაძლებელია მხოლოდ გარკვეული ფაქტების საფუძველზე, რომლებსაც კანონი უკავშირებს მოსარჩელის მატერიალურ სამართლებრივი მოთხოვნის დაკმაყოფილებას. ზუსტად იგივე უნდა განსაზღვროს იმ ფაქტების წრემ, რომლებსაც უკავშირდება მხარეთა მოთხოვნის (შესაგებლის) ფაქტობრივი დასაბუთებულობა. მიუთითონ ფაქტებზე, რომლებიც ასაბუთებენ მხარეთა მოთხოვნებს და შესაგებელს, არის თვითონ მხარეთა მოვალეობა.

73. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობა ითვალისწინებს სარჩელისაგან მოპასუხის თავდაცვის ისეთ ეფექტურ საშუალებას, როგორიცაა შესაგებელი. შესაგებელი, როგორც მოპასუხის საპროცესო თავდაცვის საშუალება მნიშვნელოვანი ინსტიტუტია სამოქალაქო სამართალწარმოებაში, მასში ვლინდება წერილობითი შეჯიბრებითობის პრინციპი. იგი ასევე, ერთგვარი გამოხატულებაა დისპოზიციურობის (სსსკ-ის მე-3 მუხლი) პრინციპისა, რომელიც უზრუნველყოფს მხარეთა საპროცესო უფლებების ავტონომიურად განკარგვის შესაძლებლობას. საპროცესო ავტონომიის ფარგლებში მოპასუხის გადასაწყვეტია ცნობს თუ არა სარჩელს, დაასრულებს თუ არა საქმეს მორიგებით, ან რა სახის საპროცესო თავდაცვის საშუალებას გამოიყენებს, რაც გარკვეულწილად დავაში შესვლას და სარჩელში მითითებულ გარემოებებზე პასუხის გაცემას გულისხმობს. შესაბამისად, სარჩელის წარმატება იმაზე იქნება დამოკიდებული, თუ რამდენად კვალიფიციურად დაიცავს თავს მოპასუხე სარჩელისაგან.

74. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ ვიდრე საქმის არსებითად განხილვა დაიწყება სასამართლოში, მოსამართლემ უნდა უზრუნველყოს საქმის მომზადება, რომელიც, მათ შორის, მხარეთა წერილობითი პოზიციების გაცვლას მოიცავს. სწორედ ამ მიზანს ემსახურება, ერთი მხრივ, სარჩელისა და თანდართული დოკუმენტების ასლების მოპასუხისათვის, ხოლო მეორე მხრივ, შესაგებლისა და თანდართული დოკუმენტების ასლების მოსარჩელისთვის ჩაბარება. სასამართლომ მკაცრად უნდა გააკონტროლოს ამ კონტექსტში მხარეთა საპროცესო უფლებების დაცვა (წერილობითი დოკუმენტაციის სრულყოფილად მიღება და პასუხის გასაცემად გონივრული ვადის დადგენა), წინააღმდეგ შემთხვევაში, სახეზე იქნება ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის 6.1 მუხლით გარანტირებული სამართლიანი სასამართლოს უფლების დარღვევა. მოპასუხეს მისთვის გზავნილის (სარჩელისა და თანდართული დოკუმენტების ასლები) ჩაბარების შემდეგ წარმოეშობა შესაგებლის წარდგენის ვალდებულება.

75. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ შესაგებლის ზოგადი კლასიფიკაცია შემდეგია: მატერიალური და საპროცესო შესაგებელი; აბსტრაქტული (ზოგადი) და კონკრეტული შესაგებელი; მარტივი და კვალიფიციური (არსებითი) შესაგებელი. რა ტიპის შესაგებელს წარადგენს მოპასუხე, სრულად თავსდება ამ უკანაკნელის ნების ავტონომის ფარგლებში. კონკრეტული შესაგებლის წარდგენის ვალდებულება გამომდინარეობს სსსკ-ის 201-ე მუხლის მე-4 ნაწილის შინაარსიდან (ივარაუდება, რომ შედავებული უნდა იყოს დავის გადასაწყვეტად მნიშვნელოვანი ფაქტები და არა სამართლებრივი მოსაზრებები, ე.ი. ისეთი ფაქტები, რომელთა არსებობა წარმოშობენ მოთხოვნას), წინააღმდეგ შემთხვევაში მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტები, დამტკიცებულად ითვლება. მოსამართლემ განსაკუთრებული ყურადღება უნდა მიაქციოს პირველ რიგში საპროცესო შესაგებელს, ხოლო ამის შემდეგ მატერიალურ შესაგებელს.

76. მატერიალური შედავება მიმართულია სარჩელის მატერიალურ-სამართლებრივი შედეგის მიღწევის წინააღმდეგ, რაც გულისხმობს მოპასუხის მხრიდან ისეთ ფაქტებზე (წინაპირობებზე) მითითებას, რომლებიც გამორიცხავენ, წყვეტენ ან აფერხებენ (განუხორციელებელს ხდიან) სარჩელით მოთხოვნილი შედეგის დადგომას.

77. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ შესაგებლის სახეებიდან განსაკუთრებული დატვირთვა გააჩნია კვალიფიციურ შედავებას. კვალიფიციური შედავება იურიდიულ დოქტრინაში განმარტებულია შემდეგნაირად: „მოპასუხე მოსარჩელის მოხსენების ნაცვლად წარმოადგენს მოვლენათა განვითარების მისეულ, განსხვავებულ ვერსიას, რომელიც ცალკეულ საკითხებში სადავოს ხდის მოსარჩელის მოხსენებას“ (შდრ. მოსამართლის მიერ გადაწყვეტილების მიღების პროცესი სამოქალაქო სამართალში, შ.შმიტი, ჰ.რიჰტერი, (GIZ), 2013წ., გვ.19.). კვალიფიციურ შედავებას არსებით შედავებადაც მოიხსენიებენ. ამგვარი შედავება, ერთი მხრივ, შეიძლება გამორიცხავდეს სარჩელის დაკმაყოფილებას უსაფუძვლობის გამო, ხოლო მეორე მხრივ, ცვლიდეს მოსარჩელის მიერ შემოთავაზებული სამართლებრივი ურთიერთობის კვალიფიკაციას, საიდანაც მოსარჩელეს დამატებითი მოხსენების (ფაქტების მითითების) გარეშე გაუჭირდება იმ შედეგის მიღწევა, რომელიც სარჩელით აქვს მოთხოვნილი. კვალიფიციური (არსებითი) შედავება მოსამართლეს ავალდებულებს მოიძიოს მოთხოვნის სხვა დამფუძნებელი ნორმა, ასევე შეამოწმოს საგამონაკლისო ნორმები.

78. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მას შემდეგ, რაც მოსამართლე მოიძიებს მოთხოვნის დამფუძნებელ ნორმას, განსაზღვრავს ნორმის ფაქტობრივ ელემენტებს (წინაპირობებს), ამ წინაპირობებს მიუსადაგებს მოსარჩელის მიერ მოხსენებულ ფაქტებს და თითეულ წინაპირობაზე გასცემს დადებით პასუხს, იგი ამოწმებს რომელ ფაქტებს ხდის მოპასუხე სადავოდ (მოპასუხის სტადია). თუ მოპასუხეს არ აქვს წარდგენილი კვალიფიციური (არსებითი) შედავება, არამედ მხოლოდ სამართლებრივად მნიშვნელოვანი ფაქტების უარყოფით შემოიფარგლება, მოსამართლე გადადის მტკიცების სტადიაზე, რაც ნიშნავს სადავოდ გამხდარი ფაქტების დადგენის პროცესს. მოპასუხის მხრიდან არსებითი ხასიათის შედავების შემთხვევაში, მოსამართლემ ასევე უნდა მოიძიოს სამართლებრივი ნორმა, რომელიც გამორიცხავს, წყვეტს ან აფერხებს მოთხოვნის განხორციელებას, ხოლო ნორმის წინაპირობების შემოწმება იმავე წესით ხორციელდება. აქაც მნიშვნელოვანია რას პასუხობს მოსარჩელე მოპასუხის არსებით შედავებას, არ არის გამორიცხული მოსარჩელემაც კვალიფიციური პასუხი გასცეს მოპასუხის ამგვარ განმარტებას. ამდენად, მოსამართლე ასე უწვეტად გადადის მოსარჩელის სტადიიდან მოპასუხის სტადიაზე და პირიქით, ვიდრე არ დასრულდება მხარეთა განმარტებების ურთიერთგაცვლის პროცესი, რომლის შედეგადაც უნდა გაირკვეს უდავო და სადავო (მტკიცების საგანში შემავალი) ფაქტები.

79. შესაგებლის შინაარსობრივი მხარე, განსაკუთრებით ფაქტობრივი ნაწილი გავლენას ახდენს მტკიცების ტვირთზე. სსსკ-ის 102.1 მუხლის ზოგადი დათქმიდან გამომდინარე, უფლების შემწყვეტი, შემაფერხებელი და გამომრიცხველი შესაგებლის მტკიცების ტვირთი ეკისრება მოპასუხეს.

80. განსახილველ შემთხვევაში დადგენილია, რომ მოპასუხეებმა წარადგინეს წერილობითი შესაგებელი, სადაც მიუთითეს, რომ სადავო ქონება იპოთეკით დაიტვირთა მხოლოდ მეორე მოპასუხის სესხის ხელშეკრულების უზრუნველსაყოფად, ხოლო პირველი მოპასუხის სახელით შედგენილი ხელწერილი, რეალურად მასაც რომ ეკუთვნოდეს, ვერ გამოიწვევდა, სესხის უზრუნველყოფის მიზნით, სადავო ქონების რეალიზაციას, რადგან ხელწერილით ქონების იპოთეკით დატვირთვა, მისი რეგისტრაციის გარეშე, ვერ მოხდებოდა. მოპასუხეებმა მიუთითეს, რომ უსაფუძვლოა მოსარჩელის მოთხოვნა მოპასუხეთა სოლიდარული ვალდებულების არსებობის თაობაზე, რადგან 2013 წლის 20 აგვისტოთი დათარიღებული სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულებაში ასეთ ვალდებულებაზე მითითებაც კი არ არის. პირველი მოპასუხის ხელწერილი თარიღდება 2013 წლის 21 აგვისტოთი, ანუ მეორე მოპასუხესა და მოსარჩელეს შორის სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების დადებიდან მეორე დღეს, შესაბამისად, ამ ხელწერილით არ და ვერ მოხდება ნ. ბ–ძის საკუთრების იპოთეკით დატვირთვა, ასევე იპოთეკა უნდა რეგისტრირდეს საჯარო რეესტრში (იხ. შესაგებელი, ტ.1.ს.ფ.42-44; დაზუსტებული შესაგებელი ტ.1.ს.ფ.244).

81. მოპასუხეებმა წარადგინეს დაზუსტებული სააპელაციო საჩივარი, სადაც მოითხოვეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება იმ ნაწილში, რომლითაც დადგინდა პირველი მოპასუხისათვის დაკისრებული თანხის ამოღების მიზნით, მესამე მოპასუხის საკუთრებაში არსებული უძრავი ნივთის -ქ. ბათუმში, …… მდებარე 301 კვ.მ მიწის ნაკვეთისა და მასზე არსებული 250.94 კვ.მ შენობა-ნაგებობის, ს/კ ….., რეალიზაციია. მოპასუხეებმა მიუთითეს, რომ ჟ.ა–ძე, როგორც პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ საქმეში წარმოჩენილი ახალი მოვალე სუბიექტი, არ არის იპოთეკის ხელშეკრულების მხარე, მისით ნ. ბ–ძის ჩანაცვლება არ რეგისტრირებულა საჯარო რესტრში, როგორც ცვლილება მხარეთა შორის 2013 წლის 20 აგვისტოს გაფორმებულ სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულებაში და შესაბამისად, პირველი მოპასუხის მიმართ, იპოთეკის ხელშეკრულების პირობა მეორე მოპასუხის ქონების რეალიზაციის თაობაზე, ვერ იქნება გავრცელებული (იხ. დაზუსტებული სააპელაციო საჩივარი, ტ.2.ს.ფ.25-31).

82. შესაბამისად, საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს კასატორის პრეტენზიას, რომ მოპასუხეებს პირველ ინსტანციაში არცერთ ეტაპზე არ მიუთითებიათ იმაზე, რომ იპოთეკით დატვირთულ ქონებაზე პირველი მოპასუხის ვალდებულების გამო, აღსრულება არ უნდა მომხდარიყო.

83. კასატორის ერთ-ერთი პრეტენზიას წარმოადგენს, რომ განსახილველ საქმეზე მსესხებელი და იპოთეკით დატვირთული ქონების მესაკუთრე ერთი და იგივე პირია (იხ. წინამდებარე განჩინების პ.32).

84. საკასაციო პალატა არ იზიარებს კასატორის აღნიშნულ პრეტენზიას შემდეგ გარემოებათა გამო:

85. საქმეზე დადგენილია, რომ მოსარჩელე სარჩელით ითხოვდა ჟ.ა–ძისათვის და ნ. ბ–ძისათვის მოსარჩელის სასარგებლოდ 16450 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის სოლიდარულად ანაზღაურების დაკისრებას გადახდის დროისათვის არსებული კურსის შესაბამისად, ასევე, დაკისრებული თანხის ამოღების მიზნით, აუქციონის წესით, რეალიზებულ იქნეს მესამე მოპასუხის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონება ქ. ბათუმში, ..... .., ს/კ №…… (იხ. სარჩელი, ტ.1.ს.ფ.3-9; დაზუსტებული სარჩელი ტ.1.ს.ფ.211-216).

86. ბათუმის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 7 ივლისის გადაწყვეტილებით სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, პირველ მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა სესხის - 10 000 აშშ დოლარის ანაზღაურება. დაკისრებული თანხის ამოღების მიზნით დადგინდა იპოთეკით დატვირთული უძრავი ქონების - ქ. ბათუმში, ..... მდებარე 301 კვ.მ მიწის ნაკვეთისა და მასზე არსებული 250.94 კვ.მ შენობა-ნაგებობის, ს/კ ......, რეალიზაციია (იხ. ტ.1.ს.ფ.308-319). სარჩელი მოპასუხეებისათვის სოლიდარული პასუხისმგებლობის დაკისრების ნაწილში არ დაკმაყოფილდა.

87. ბათუმის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 7 ივლისის გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება (იხ. ტ.1.ს.ფ. 332). ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს 2022 წლის 01 მარტის განჩინებით მოსარჩელის სააპელაციო საჩივარი განუხილველად დარჩა ხარვეზის შევსების საპროცესო ვადის გასვლის გამო (იხ. ტ.2.ს.ფ. 72-76). მოსარჩელეს სააპელაციო სასამართლოს აღნიშნული განჩინება არ გაუსაჩივრებია. სსკ-ის 264-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ბათუმის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 7 ივლისის გადაწყვეტილება კანონიერ ძალაშია შესული იმ ნაწილში, რომლითაც გამოირიცხა ნ. ბ–ძის სოლიდარული პასუხისმგებლობა მოსარჩელის მიმართ.

88. შესაბამისად, საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს კასატორის პრეტნზიას, რომ განსახილველ შემთხვევაში მსესხებელი და იპოთეკის საგნის მესაკუთრე ერთიდაიგივე პირია.

89. კასატორის ერთ-ერთ პრეტენზიას წარმოადგენს, რომ სარჩელის შეტანამდე მოსარჩელემ მეორე მოპასუხეს წერილობით აცნობა საქმის სავარაუდო შედეგები, სასარჩელო განცხადებაში მიუთითა ფაქტობრივი გარემოება, მათ შორის ვალის გადაკისრების საკითხები. მეორე მოპასუხეს კი არანაირი პრეტენზია იპოთეკით დატვირთულ ქონებაზე აღსრულების მიქცევაზე არ გამოუხატავს. შესაბამისად, იპოთეკარმა თავისი „კონკლიდენტური თანხმობით“ თანხმობა განაცხადა ვალის გადაკისრების შემდგომ უზრუნველყოფილი კრედიტორის იპოთეკით დატვირთული საგნის რეალიზაციის გზით დაკმაყოფილებაზე (იხ. წინამდებარე განჩინების პ.35).

90. საკასაციო პალატა არ იზიარებს კასატორის პრეტენზიას განსახილველ შემთხვევაში მეორე მოპასუხის კონკლიდენტური თანხმობის არსებობის შესახებ შემდეგ გარემოებათა გამო:

91. საქმის მასალებში განთავსებულია მოსარჩელის წარმომადგენლის მიერ ნ. ბ–ძის (მეორე მოპასუხე) სახელზე შედგენილი 2017 წლის 13 ივნისით დათარიღებული განცხადება, სადაც აღნიშნულია, „ გაცნობებთ, რომ სამართლებრივი დახმარებისათვის მომმართა ე.ა–ძემ. კერძოდ, ე.ა–ძის მიერ მოწოდებული დოკუმენტაციით დასტურდება, რომ 2013 წლის 21 აგვისტოს შედგენილ იქნა ხელწერილი, რომლის თანახმადაც თქვენ, ჟ.ა–ძემ აღიარეთ, რომ ე.ა–ძეზე 2015 წლის 21 აგვისტომდე გადასახდელი გაქვთ 10000 აშშ დოლარი. ასეევ 2 წლის, 24 თვის განმავლობაში ჟ.ა–ძემ ე.ა–ძეს უნდა გადაუხადოთ ყოველთვიურად 300-300 აშშ დოლარი. აღნიშნული ვალდებულების შესრულების მიზნით ე.ა–ძესა და ნ. ბ–ძეს შორის რეგისტრირებული იქნა სესხის და და იპოთეკის ხელშეკრულება, რომლის თანახმადაც იპოთეკით დაიტვირთა ნ. ბ–ძის საკუთრებაში არსებული 301 კვ. მ მიწის ნაკვეთი, მდებარე ქ. ბათუმი, ..... . ჟ.ა–ძის მხრიდან საერთოდ არ შესრულებულა 2013 წლის 21 აგვისტოს ხელწერილით აღებული ვალდებულება, შესაბამისად, დღეის მდგომარეობით ე.ა–ძის სასარგებლოდ გადასახდელი გაქვთ 17200 (10000+300*24=17200) აშშ დოლარი. მოვითხოვ 3 სამუშაო დღის განმავლობაში სრულად გადაიხადოთ 17200 აშშ დოლარის ექვივალენტი ლარი, წინააღმდეგ შემთხვევაში იძულებული ვიქნები მივმართო სასაამრთლოს ჩემი კლიენტის ინტერესების დასაცავად, რა დროსაც დამატებით დაგეკისრებათ სასამართლოსა და ადვოკატის ხარჯები. დაკისრებული თანხის ამოღება კი მოხდება ნ. ბ–ძის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების აუქციონზე რეალიზაციის გზით“ (იხ. განცხადება, ტ.1.ს.ფ.19).

92. „საკასაციო პალატამ ერთ-ერთ საქმეზე განმარატა, რომ სსკ-ის 206-ე მუხლით გათვალისწინებული თანხმობისათვის საჭიროა, რომ ვალის გადაკისრების განზრახვის თაობაზე კრედიტორის შეტყობინება მიუვიდეს თავდებს ან სანივთო უზრუნველყოფის შემთხვევაში, დატვირთული ქონების (მოძრავი თუ უძრავი) მესკუთრეს. შეტყობინების მიღებად კი, ბუნებრივია ის მომენტი უნდა ჩაითვალოს, როდესაც ადრესატმა ( დამგირავებელი, იპოთეკის საგნის მესაკუთრე, თავდები) ნახა და გაეცნო მას. შეტყობინების ადრესატთან მისვლას, შინაარსის გაცნობასა და თანხმობას შორის, შეიძლება იყოს დროის გარკვეული შუალედი (გონივრული ვადა). გაბატონებული მოსაზრებით, იმისათვის, რომ უზრუნველყოფის საშუალება ძალაში დარჩეს, აუცილებელია ვალის გადაკისრებამდე უზრუნველსაყოფად გამოყენებული ქონების მესაკუთრის წინასწარი თანხმობა. ეს განპირობებულია სამართლებრივი მდგომაროების სიცხადის აუცილებლობით, ცალსახა უნდა იყოს, არის თუ არა უზრუნველყოფა (იპოთეკა, გირავნობა, თავდებობა) ძალაში, რადგან ეს უზრუნველყოფა მერყევად ბათილი ვერ იქნება. აგრეთვე მნიშვნელოვანია იმისათვისაც, რომ ზუსტად განისაზღვროს თავდებობის, გირავნობის თუ იპოთეკის შეწყვეტის მომენტი. თუ ამ წინასწარი თანხმობის არარსებობის გამო (თანხმობა გაცემული იქნება ვალის გადაკისრების შემდეგ) უზრუნველყოფა გაუქმდა, შემდეგ აუცილებელია მისი თავიდან დადგენა“ (შდრ: სუსგ №ას-559-2019, 04 დეკემბ–, 2019 წელი.).

93. შესაბამისად, დაუსაბუთებელია კასატორის პრეტენზია, მეორე მოპასუხის კონკლიდენტური თანხმობის არსებობის შესახებ, რადგან მეორე მოპასუხისათვის ვალის ნებაყოფლობით გადახდისა და იპოთეკით დატვირთული ქონების შესაძლო რეალიზაციის თაობაზე მოსარჩელის განცხადება გაგზავნილია 2017 წლის 13 ივლისს, ხოლო საქმეზე კი დადგენილია, რომ ვალის გადაკისრება მოხდა 2013 წლის 21 აგვისტოს.

94. კასატორის ერთ-ერთ პრეტენზიას წარმოადგენს, რომ სააპელაციო პალატამ არასწორად დაადგინა, რომ ხელწერილის შინაარსის თანახმად, მოხდა მოვალე პირის ჩანაცვლება, თუმცა არც თავად ხელწერილით და არც საქმეში წარმოდგენილი სხვა მტკიცებულებით არ დასტურდება, რომ იპოთეკის საგნის მესაკუთრე მეორე მოპასუხემ ამაზე თანხმობა განაცხადა. ასევე, კანონდარღვევით დადგინდა ის გარემოება, რომ მოსარჩელემ ისე შეცვალა მოვალე პირი, იპოთეკის საგნის მესაკუთრისათვის არ მიუცია შესაძლებლობა, შეეფასებინა ახალი პირის - პირველი მოპასუხის ქონებრივი მდგომარეობა და მისი გადახდისუნარიანობა. კასატორს მიაჩნია, რომ ზემოაღნიშნული ფაქტების დადგენა მოხდა შესაბამისი მტკიცებულებების არარსებობის პირობებში და იმ ვითარებაში, როდესაც აპელანტ მხარეს არც შესაგებელში და არც საქმის განხილვისას შესაბამისი პრეტენზია არ განუცხადებია. მეორე მოპასუხემ 2013 წლის 21 აგვისტოს ხელწერილის თაობაზე წინასწარ იცოდა. პირველი და მეორე მოპასუხეები არიან ახლობლები. სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულება გაფორმდა მათი ახლო დამოკიდებულების საფუძველზე. ამიტომაც მეორე მოპასუხეს არასდროს განუცხადებია, რომ მისთვის ხელწერილის შესახებ ცნობილი არ ყოფილა. მისთვის ცნობილი იყო პირველი მოპასუხის ფინანსური მდგომარეობის თაობაზეც. კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლომ არასწორად დაადგინა, რომ კრედიტორმა უარი თქვა იპოთეკაზე, რადგან მოსარჩელემ შეცვალა მოვალე პირი და აღნიშნული ცვლილება საჯარო რეესტრში არ დაარეგისტრირა. შესაბამისად, მოსარჩელის მოთხოვნა პირველი მოპასუხის მიმართ არ არის უზრუნველყოფილი. აღნიშნულთან დაკავშირებით სააპელაციო სასამართლოს უნდა გაეთვალისწინებინა ხელწერილის შინაარსი, კერძოდ, მხარეები შეთანხმდნენ, რომ „და ის პირობაც დავდეთ, რომ მშენებარე ბინაში ჩემს (პირველი მოპასუხის) კუთვნილ ბინას მე-2 სართულზე გადავუფორმებ ხელშეკრულებით და იპოთეკა მოიხსნება ნ.ბ–ძის სახლიდან, რა თქმა უნდა მათი თანხმობით“. ამდენად, მხარეები შეთანხმებულნი იყვნენ მხოლოდ იმ პირობაზე, რომ არსებული იპოთეკა ხელწერილის დადებით არ გაუქმებულა. მხარეები შეთანხმდნენ, რომ არსებული იპოთეკის გაუქმებაზე ისინი შემდგომ შეთანხმდებოდნენ მხოლოდ იმ პირობით, რომ პირველი მოპასუხის ქონება გაფორმდებოდა და ჩაიდებოდა იპოთეკაში (იხ. საკასაციო საჩივარი, წინამდებარე განჩინების პ.36-38).

95. საკასაციო პალატა არ იზიარებს კასატორის აღნიშნულ პრეეტნზიას შემდეგ გარემოებათა გამო:

96. წინამდებარე განჩინების პ.86-87 დადგენილია, რომ ბათუმის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 7 ივლისის გადაწყვეტილება კანონიერ ძალაშია შესული იმ ნაწილში, რომლითაც გამოირიცხა ნ. ბ–ძის სოლიდარული პასუხისმგებლობა მოსარჩელის მიმართ, ასევე დაგინდა ჟ.ა–ძის მიერ ვალის გადაკისრება. მოსარჩელე სააპელაციო შესაგებლით დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებას და სამართლებრივ შეფასებას, რომ 2013 წლის 21 აგვისტოს მოსარჩელის თანხმობით ჟ.ა–ძემ იკისრა ნ. ბ–ძის ვალის გადახდა (იხ. ტ.2.ს.ფ.96). ამ ნაწილში მოსარჩელეს პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით არ გაუსაჩივრებია.

97. საკასაციო სასამართლო ეთანხმება სააპელაციო პალატის მოსაზრებას, რომ სესხის ხელშეკრულებაში მოვალის ჩანაცვლება მნიშვნელოვან სამართლებრივ გავლენას ახდენს სესხის უზრუნველყოფის საკითხზე და მსგავსი მოცემულობისას შეცვლილი მოვალის სესხის იპოთეკით უზრუნველსაყოფად საჭიროა იპოთეკით დატვირთული ნივთის მესაკუთრის თანხმობა, მისი ნების დადასტურება, საკუთარი ქონებით კვლავაც წარმოადგენდეს სესხის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული თანხის დაბრუნების გარანტს.

98. წინამდებარე საქმეზე მოსარჩელემ ვერ წარმოადგინა ისეთი მტკიცებულება, რომელიც დაადასტურებდა მეორე მოპასუხის მხრიდან ამგვარი თანხმობის გამოხატვის ფაქტს, რაც ვალის გადაკისრების საფუძველზე თანხის გადასახდელად იპოთეკის საგნის რეალიზაციის ნაწილში უარის თქმის კანონისმიერ წინაპირობას ქმნის. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ საქმეში განთავსებულ 2013 წლის 21 აგვისტოს ვალის გადაკისრების ხელწერილზე არ არის ნ. ბ–ძის ხელმოწერა (იხ. ტ.1.ს.ფ.18).

99. საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობას ვერ გამოიწვევს კასატორის მითითება, რომ პირველი და მეორე მოპასუხეები ახლობლები არიან და ამიტომაც მეორე მოპასუხისათვის იმთავითვე ცნობილი იყო 2013 წლის 21 აგვისტოს ხელწერილის არსებობა და მისი შინაარსი, რაზეც პრეტენზია არ გამოუთქვამს. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორის მიერ ზემოთ მითითებული გარემოებების გაზიარების შემთხვევაშიც, აღნიშნული ვერ აქარწყლებს მეორე მოპასუხის შესაბამისი თანხმობის არარსებობას. ამდენად, მეორე მოპასუხისათვის ხელწერილის შესახებ შეტყობინების პირობებშიც, მას არ გამოუხატავს ნება იპოთეკა დარჩენილიყო პირველი მოპასუხის სასარგებლოდ გაცემულ სესხთან დაკავშირებით. რეგისტრირებული იპოთეკა მოქმედებდა მხოლოდ თავად მეორე მოპასუხის მიმართ გაცემული სესხის უზრუნველსაყოფად.

100. დასაშვებ და დასაბუთებულ საკასაციო პრეტენზიას არ წარმოადგენს კასატორის მითითება სსკ-ის 206-ე მუხლში განხორციელებულ ცვლილებასთან მიმართებითაც, რომლის შედეგად, კასატორის აზრით, შეიქმნა განსხვავებული საკანონმდებლო მოწესრიგება, რაც ეწინააღმდეგება საქმეზე №ას-559-2019, 04 დეკემბერი 2019 წელი, საქართველოს უზენასი სასამართლოს გადაწყვეტილებაში დადგენილ ანალოგიას/პრეცედენტს.

101. საკასაციო პალატა კასატორის ყურადღებას მიაქცევს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსში ცვლილებების შესახებ (საქართველოს 2019 წლის 20 დეკემბრის კანონი #5667 - ვებგვერდი, 31.12.2019) საქართველოს კანონის პროექტის განმარტებით ბარათზე: კანონპროექტის შემუშავება განპირობებულია „საქართველოს ეროვნული ბანკის შესახებ“ საქართველოს ორგანულ კანონში ცვლილებების შეტანის თაობაზე“ საქართველოს ორგანული კანონის პროექტითა და „კომერციული ბანკების საქმიანობის შესახებ“ საქართველოს კანონში ცვლილებების შეტანის თაობაზე“ საქართველოს კანონის პროექტის მომზადებით და აღნიშნული კანონპროექტებით გათვალისწინებული რეზოლუციის რეჟიმის ეფექტურად განხორციელების ხელშეწყობის მიზნით. კანონპროექტის მიღების აუცილებლობა განპირობებულია იმით, რომ “საქართველოს ეროვნული ბანკის შესახებ“ საქართველოს ორგანულ კანონში ცვლილებების შეტანის თაობაზე“ საქართველოს ორგანული კანონის პროექტით ეროვნულ ბანკს ენიჭება სარეზოლუციო უფლებამოსილება. შესაბამისად, აღნიშნული უფლებამოსილების შეუფერხებლად და დაუბრკოლებლად განხორციელების მიზნით, საჭიროა შესაბამისი სამართლებრივი მექანიზმის შექმნა. აქედან გამომდინარე, აუცილებელია შესაბამისი ცვლილებებების შეტანა სამოქალაქო კოდექსში. კანონპროექტის მიღებით საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი შესაბამისობაში მოვა “საქართველოს ეროვნული ბანკის შესახებ“ საქართველოს ორგანულ კანონში ცვლილებების შეტანის თაობაზე“ საქართველოს ორგანული კანონის პროექტისა და „კომერციული ბანკების საქმიანობის შესახებ“ საქართველოს კანონში ცვლილებების შეტანის თაობაზე“საქართველოს კანონის“ პროექტთან. კანონპროექტის მიხედვით ახლებურად ყალიბდება სსკ-ის 132-ე მუხლის „ა“ ქვეპუნქტი, ასევ სსკ-ის 206-ე მუხლი, კერძოდ, ვალის გადაკისრებისთანავე წყდება მოთხოვნის უზრუნველსაყოფად გათვალისწინებული თავდებობა და გირავნობა, თუკი თავდები ან დამგირავებელი არ განაცხადებს თანხმობას ამ ურთიერთობის გაგრძელებაზე. თავდების ან დამგირავებლის თანხმობა საჭირო არ არის „კომერციული ბანკების საქმიანობის შესახებ“ საქართველოს კანონით, „მიკროსაფინანსო ორგანიზაციების შესახებ“ საქართველოს კანონითა და „საგადასახადო სისტემისა და საგადასახადო მომსახურების შესახებ“ საქართველოს კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევებში (იხ. განმარტებითი ბარათი).

102. საკასაციო პალატა კასატორის ყურადღებას გაამახვილებს „საქართველოს ეროვნული ბანკის შესახებ“ საქართველოს ორგანულ კანონში ცვლილების შეტანის თაობაზე “საქართველოს ორგანული კანონის“ პროექტის განმარტებით ბარათზე, კერძოდ, კანონპროექტის მიღების მიზეზი: ფინანსური სექტორის კომპლექსურობისა და საფინანსო ინსტიტუტების ურთიერთდამოკიდებულების ზრდასთან ერთად აუცილებელია ეფექტური სამართლებრივი ჩარჩოს არსებობა, რომელიც უზრუნველყოფს საფინანსო სექტორის ფინანსური სტაბილურობის შენარჩუნებას კრიზისულ სიტუაციებში. აღნიშნული ჩარჩოს ეფექტიანად ფუნქციონირებისათვის, ერთი მხრივ, საზედამხედველო ორგანოს უნდა შეეძლოს კომერციული ბანკის საქმიანობის არაჯანსაღ პრაქტიკაზე დროული რეაგირება საზედამხედველო ზომების გამოყენების გზით, მეორე მხრივ, აღნიშნული რეაგირების უშედეგოდ დასრულების შემთხვევაში (როდესაც დგება კომერციული ბანკისათვის ლიცენზიის გაუქმების საფუძვლები), საფინანსო სექტორის სტაბილურობას უნდა ადგებოდეს რაც შეიძლება ნაკლები ზიანი. ამისათვის, რთულ ფინანსურ მდგომარეობაში მყოფი კომერციული ბანკის ლიკვიდაციის ნაცვლად, უნდა არსებობდეს დამატებითი მექანიზმი, რაც უზრუნველყოფს კომერციული ბანკის რესტრუქტურიზაციას იმგვარად, რომ შენარჩუნებულ იქნეს კრიტიკულად მნიშვნელოვანი ფუნქციები და თავიდან იქნას აცილებული ფინანსურ სტაბილურობაზე მნიშვნელოვანი უარყოფითი გავლენა. მიუხედავად იმისა, რომ კომერციული ბანკები ექვემდებარებიან ზედამხედველობის რეჟიმს, რომლის ფარგლებშიც იცავენ კაპიტალისა თუ ლიკვიდური სახსრების მოთხოვნებს, გარკვეულ შემთხვევევში, მათ შორის სისტემური კრიზისებისას საჭირო ხდება ზემოთ აღნიშნული დამატებითი მექანიზმის - ბანკების გაჯანსაღებისა და რეზოლუციის ჩარჩოს - ამუშავება. მოცემული ჩარჩოს ფუნქციონირების ფარგლებში, ერთი მხრივ, კომერციულ ბანკს შემუშავებული უნდა ჰქონდეს გეგმა, რომლის მიხედვითაც, წინასწარ გაწერილი წინაპირობების დადგომის შემთხვევაში, მოახდენს შესაბამის რეაგირებას. მეორე მხრივ, უნდა არსებობდეს კომერციული ბანკის რეზოლუციის განმახორციელებელი ორგანო, რომელიც შეიმუშავებს რეზოლუციის სტრატეგიას, იმ შემთხვევისთვის, თუ ბანკი ისეთი ფინანსური სირთულეების წინაშე აღმოჩნდება, როდესაც ბანკის შემუშავებული გეგმა ეფექტურად ვერ სრულდება, ხოლო ამ ბანკის ლიკვიდაცია ფინანსურ სისტემაზე მნიშვნელოვან უარყოფით გავლენას მოახდენს. ასეთი ჩარჩოს არსებობა ეფუძნება შემდეგ ფუნდამენტურ პრინციპებს: კრედიტორებისა და აქციონერების მიერ ზარალის მიღებას ლიკვიდაციის დროს განსაზღვრული თანმიმდევრობის საპირისპირო იერარქიით (პირველ რიგში, ზარალს იღებს აქციონერი, შემდგომ ყველაზე ქვედა რიგის კრედიტორი და ა.შ); არც ერთმა კრედიტორმა და აქციონერმა არ უნდა იზარალოს იმაზე მეტად, ვიდრე იზარალებდა ლიკვიდაციის შემთხვევაში. სწორედ, ამ შეფასებასა და ფინანსურ სტაბილურობაზე კომერციული ბანკის ლიკვიდაციის გავლენის ანალიზს ეფუძნება რეზოლუციის რეჟიმის შემოღების თაობაზე გადაწყვეტილება. კანონპროექტი მიზნად ისახავს ზემოთ აღნიშნული ჩარჩოს შემუშავებას საერთაშორისო პრაქტიკაზე დაყრდნობით, ამავდროულად,ადგილობრივი კონტექსტის გათვალისწინებით. კერძოდ, კანონპროექტის მიზანია კომერციული ბანკების ფინანსური სირთულეების ადრეული იდენტიფიკაცია და აღნიშნული პრობლემის აღმოფხვრა თავდაპირველად კომერციული ბანკის მიერ წინასწარ შემუშავებული გეგმით (გაჯანსაღების გეგმა), ხოლო აღნიშნულის წარუმატებლობის შემთხვევაში, ეროვნული ბანკის მიერ წინასწარ შემუშავებული გეგმით (რეზოლუციის გეგმა) ან ეროვნული ბანკის სხვა სარეზოლუციო უფლებამოსილების განხორციელების (რეზოლუცია) გზით. კომერციული ბანკის რეზოლუციის მიზანია დაიცვას ფინანსური სექტორის სტაბილურობა. კერძოდ, იმ შემთხვევაში, თუ ფინანსური სირთულეების დროს, პრობლემური კომერციული ბანკის ლიკვიდაცია გამოიწვევს მნიშვნელოვან უარყოფით შედეგებს ფინანსურ სექტორზე, მოხდეს ალტერნატიული გზის - რეზოლუციის - გამოყენება. ამასთან, საფინანსო სექტორის განვითარებასთან ერთად, მნიშვნელოვანია მათ რეგულირებასთან დაკავშირებული კანონმდებლობის მუდმივი სრულყოფა, რათა სამართლებრივი ჩარჩო მეტად შეესაბამებოდეს ამ კუთხით აღიარებულ საერთაშორისო პრაქტიკას, მათ შორის ევროკავშირში მოქმედ შესაბამის დირექტივებს. (ევროპის პარლამენტისა და ევროკავშირის საბჭოს მიერ 2014 წლის 15 მაისის ბანკის გაჯანსაღებისა და რეზოლუციის 2014/59/EU დირექტივა (Bank Recovery and Resolution Directive (BRRD)), 2013 წლის ივნისის ევროპარლამენტისა და საბჭოს 2013/36/EU დირექტივა “საკრედიტო ინსტიტუტების საქმიანობისა და საკრედიტო ინსტიტუტებისა და საინვესტიციო ფირმების პრუდენციული ზედამხედველობის თაობაზე” და 2013 წლის 26 ივნისის ევროპარლამენტისა და საბჭოს 575/2013 რეგულაცია „საკრედიტო ინსტიტუტებისა და საინვესტიციო ფირმების პრუდენციული მოთხოვნების თაობაზე“.). აღნიშნული თავის მხრივ უზრუნველყოფს ინვესტორთა, დეპოზიტართა და სხვა დაინტერესებულ მხარეთა მხრიდან საფინანსო სისტემის მიმართ მეტ ნდობას. ამასთან, რეზოლუციისა და გაჯანსაღების ჩარჩო ეროვნულ ბანკს შესაძლებლობას აძლევს კრიზისულ სიტუაციებში უზრუნველყოს კომერციული ბანკის კრიტიკული ფუნქციების უწყვეტობისა და ფინანსური სექტორის სტაბილურობის შენარჩუნება, ასევე დეპოზიტართა ინტერესების უკეთესი დაცვა სახელმწიფო ბიუჯეტის (გადასახადების გადამხედელების თანხის) მინიმალური დანახარჯებით, რაც დადებითად იმოქმედებს ქვეყანაში არსებულ ბიზნეს და საინვესტიციო გარემოზე. აღსანიშნავია, რომ რეზოლუციასა და ლიკვიდაციის განმასხვავებელ ნიშნებზე საუბრისას უნდა აღინიშნოს, რომ უმთავრესი განმასხვავებელი ნიშანი რეზოლუციასა და ლიკვიდაციას შორის, და ამავე დროს, რეზოლუციის უპირატესობა კომერციული ბანკის კრიტიკული ფუნქციების უწყვეტობის შენარჩუნება და ფინანსური სირთულეებისა და საფრთხეების სექტორის სხვა მონაწილეებზე გადადების რისკების მაქსიმალური შემცირებაა. გარდა ამისა, რეზოლუციის პროცესში დაზღვეულ დეპოზიტებზე წვდომა და კრედიტორების დანაკარგების მინიმუმამდე დაყვანის პრინციპი ლიკვიდაციაზე უკეთ უზრუნველყოფს დეპოზიტორთა და კრედიტორთა ინტერესების დაცულობას. თუმცა, რეზოლუციის საკითხი დგება მხოლოდ მაშინ, როდესაც კომერციული ბანკის ლიკვიდაცია არ არის მიზანშეწონილი და გამართლებული იქიდან გამომდინარე, რომ მისმა ლიკვიდაციამ შესაძლოა მნიშვნელოვანი უარყოფითი გავლენა მოახდინოს მთლიანად ფინანსურ სისტემაზე“ (იხ. განმარტებითი ბარათი).

103. საკასაციო პალატა კასატორის ყურადღებას გაამახვილებს აგრეთვე „კომერციული ბანკების საქმიანობის შესახებ“ საქართველოს კანონში ცვლილებების შეტანის შესახებ საქართველოს კანონის პროექტის განმარტებით ბარათზე, კერძოდ, კანონპროექტის მიღების მიზეზი: კანონპროექტის შემუშავება განპირობებულია „საქართველოს ეროვნული ბანკის შესახებ“ საქართველოს ორგანულ კანონში ცვლილების შეტანის თაობაზე“ ორგანული კანონის პროექტის მომზადებით. ორგანულ კანონში შემუშავებული ცვლილებებით საქართველოს ეროვნულ ბანკს მიენიჭება სარეზოლუციო მანდატი, შეიქმნება სარეზოლუციო უფლებამოსილებების განხორციელების სამართლებრივი მექანიზმი, შესაბამისი ინსტრუმენტები და კრიზისული სიტუაციების მართვის ზომები, რაც შესაძლებლობას მისცემს საქართველოს ეროვნულ ბანკს საუკეთესო საერთაშორისო პრაქტიკის შესაბამისად, კრიზისულ სიტუაციებში უზრუნველყოს ფინანსური სექტორის სტაბილურობის შენარჩუნება. რეზოლუციის ფარგლებში ეროვნული ბანკი შეძლებს შეინარჩუნოს კომერციული ბანკის კრიტიკული ფუნქციები და უკეთ დაიცვას დეპოზიტორთა ინტერესები. „კომერციული ბანკების საქმიანობის შესახებ“ საქართველოს კანონში შესატანი ცვლილებები უფრო კონკრეტულად გაწერს ეროვნული ბანკის საზედამხედველო ზომებსა და მათი გამოყენების საფუძვლებს, ფინანსური სირთულეების ადრეული იდენტიფიკაციის შემთხვევებს, სარეზოლუციო ინსტრუმენტებს, ბანკების მიერ შესამუშავებელი გაჯანსაღების გეგმებისა და საზედამხედველო ორგანოს მიერ შესამუშავებელი რეზოლუციის გეგმების მოთხოვნებს. თავის მხრივ, ბანკების გაჯანსაღებისა და რეზოლუციის ჩარჩოს შემუშავება მიზნად ისახავს, რომ რეზოლუციის პროცესი წარიმართებოდეს კომერციული ბანკების კრიტიკული ფუნქციების უწყვეტობისა და ფინანსური სისტემის ეფექტური და სტაბილური ფუნქციონირების ხელშეწყობის, საბიუჯეტო და სახელმწიფო სახსრების დაცვის, დაზღვეული დეპოზიტორების დაცვისა და კლიენტთა ფინანსური სახსრებისა და აქტივების დაცვის მიზნით. ამასთან, საფინანსო სექტორის განვითარებასთან ერთად, მნიშვნელოვანია მათ რეგულირებასთან დაკავშირებული კანონმდებლობის მუდმივი სრულყოფა, რათა სამართლებრივი ჩარჩო მეტად შეესაბამებოდეს ამ კუთხით აღიარებულ საერთაშორისო პრაქტიკას, მათ შორის ევროკავშირში მოქმედ შესაბამის დირექტივებს. (ევროპის პარლამენტისა და ევროკავშირის საბჭოს მიერ 2014 წლის 15 მაისის ბანკის გაჯანსაღებისა და რეზოლუციის 2014/59/EU დირექტივა (Bank Recovery and Resolution Directive (BRRD)), 2013 წლის ივნისის ევროპარლამენტისა და საბჭოს 2013/36/EU დირექტივა “საკრედიტო ინსტიტუტების საქმიანობისა და საკრედიტო ინსტიტუტებისა და საინვესტიციო ფირმების პრუდენციული ზედამხედველობის თაობაზე” და 2013 წლის 26 ივნისის ევროპარლამენტისა და საბჭოს 575/2013 რეგულაცია „საკრედიტო ინსტიტუტებისა და საინვესტიციო ფირმების პრუდენციული მოთხოვნების თაობაზე“.). კანონპროექტი დაკავშირებულია 2018 წელს საერთაშორისო სავალუტო ფონდთან გაფორმებულ განზრახვის წერილთან (‘Letter of Intent’), რომლის თანახმად, 2019 წლის მაისის ბოლოს საქართველოს პარლამენტში წარდგენილი უნდა იქნას შესაბამისი საკანონმდებლო ცვლილებები ბანკების გაჯანსაღებისა და რეზოლუციის განახლებული ჩარჩოს შესახებ, რომელიც საუკეთესო საერთაშორისო პრაქტიკასთან უნდა იყოს შესაბამისობაში (იხ. განმარტებითი ბარათი).

104. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორს არ წარმოუდგენია დასაბუთებული და დასაშვები საკასაციო პრეტენზია, სსკ-ის 206-ე მუხლში 2019 წლის 20 დეკემბერს განხორციელებული ცვლილება, რა გავლენას ახდენს ფიზიკურ პირებს შორის 2013 წლის 21 აგვისტოს სადავო ურთიერთობის მოწესრიგებაზე.

105.საკასაციო პალატა წინამდებარე განჩინების პ.101-103 მითითებული გარემოებების გათვალისწინებით, არ იზიარებს კასატორის მოსაზრებას, რომ საკასაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე №ას-559-2019, 4.12.2019 წელი, გადაწყვეტილების მიღებიდან 16 დღეში სსკ-ის 206-ე მუხლთან მიმართებით შეიქმნა განსხვავებული საკანონმდებლო მოწესრიგება და შეიძლება ითქვას, რომ ზემოხსენებული ცვლილებები განხორციელდა საქართველოს უზენასი სასამართლოს გადაწყვეტილებაში დადგენილი ანალოგიის/პრეცედენტის საწინააღმდეგოდ, რაც საფუძველს უკარგავს 4.12.2019 წლის გადაწყვეტილებაში განვითარებულ სასამართლოს მოსაზრებებს წინამდებარე დავის მიმართ პრეცედენტულ საკითხებთან მიმართებით (იხ. წინამდებარე განჩინების პ.35).

106. ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი მატერიალური ან/და საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

107. კასატორმა ვერ დაასაბუთა, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასთან და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობაში მოდის.

108. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით და არც იმ საფუძვლით, რომ საკასაციო სასამართლოს მსგავს საკითხზე ჯერ არ უმსჯელია და გადაწყვეტილება არ მიუღია. შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე არ არსებობს ვარაუდი, რომ საკასაციო საჩივრის განხილვის შემთხვევაში მოსალოდნელია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს უკვე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება.

109.ამავდროულად, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ განსხვავდება საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკისაგან.

110.ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

111.სსსკ-ის 401-ე მუხლის მეოთხე ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი. ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორს უნდა დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით ა.ქ–ძის მიერ 01/09/2022 წელს №0 საგადახდო დავალებით გადახდილი 300 ლარის 70% – 210 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ე.ა–ძის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

2. კასატორ ე.ა–ძეს (პირადი №........) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით ა.ქ–ძის მიერ 01/09/2022 წელს №0 საგადახდო დავალებით გადახდილი 300 ლარის 70% – 210 ლარი.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ზურაბ ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: ეკატერინე გასიტაშვილი

მირანდა ერემაძე