საქმე №ას-1183-2022 23 დეკემბერი, 2022 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ეკატერინე გასიტაშვილი, მირანდა ერემაძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – ა(ა)იპ თბილისის საბავშვო ბაგა-ბაღების მართვის სააგენტო (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ნ.ა–ნი (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 27 ივლისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის უარყოფა

დავის საგანი – შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ ბრძანების ბათილად ცნობა, კომპენსაციის დაკისრება, იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. ნ.ა–ნმა (შემდეგში: დასაქმებული ან მოსარჩელე ან მოწინააღმდეგე მხარე) სარჩელი აღძრა ა(ა)იპ თბილისის საბავშვო ბაგა-ბაღების მართვის სააგენტოს (შემდეგში: დამსაქმებელი ან სააგენტო ან მოპასუხე ან კასატორი) წინააღმდეგ და მოითხოვა: 1.1. შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ საგენტოს 2021 წლის 27 დეკემბრის ბრძანების ბათილად ცნობა; 1.2. სააგენტოსათვის კომპენსაციის დაკისრება 13 200 ლარის ოდენობით (მოსარჩელემ 2022 წლის 24 მარტს გამართულ სასამართლოს მოსამზადებელი სხდომის ეტაპზე დააზუსტა სასარჩელო მოთხოვნა, 16:21:11სთ.); 1.3. სააგენტოსათვის იძულებითი განაცდურის ანაზღაურების დაკისრება, შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტიდან - 2021 წლის 28 დეკემბრიდან, სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების აღსრულებამდე, ყოველთვიურად 2 200 ლარის ოდენობით, კანონით გათვალისწინებული გადასახადების ჩათვლით.

2. მოსარჩელემ სასარჩელო მოთხოვნები დააფუძნა შემდეგ გარემოებებს:

3. მოსარჩელე 2018 წლის 28 ივნისიდან დასაქმდა სააგენტოს ტექნიკური ზედამხედველობის განყოფილების უფროსის პოზიციაზე. მისი ყოველთვიური ხელფასი შეადგენდა 2 200 ლარს, კანონმდებლობით გათვალისწინებული გადასახადების ჩათვლით. სააგენტოს 2021 წლის 27 დეკემბრის №ბ.66.01213611 ბრძანებით, საქართველოს შრომის კოდექსის (შემდეგში - სშკ-ის) 47-ე მუხლის პირველი პუნქტის ,,ბ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე, დასაქმებული გათავისუფლდა დაკავებული პოზიციიდან. მოსარჩელემ მიიჩნია, რომ მხარეებს შორის არსებობდა უვადო შრომითი ურთიერთობა, ვინაიდან მოსარჩელე დასაქმებული იყო 30 თვეზე მეტი ვადით. აღნიშნული საფუძვლით შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტა უკანონოა.

4. მოპასუხემ შესაგებელით სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ მოსარჩელის საქმიანობა სააგენტოში გამოირჩეოდა ხარვეზებით, დაკისრებულ მოვალეობებს არ ასრულებდა ჯეროვნად. მოსარჩელის მიმართ გამოყენებულია არაერთი დისციპლინური პასუხისმგებლობის ღონისძიება. სააგენტო დასაქმებულთან დებდა ვადიან შრომით ხელშეკრულებას. ბოლოს შრომითი ხელშეკრულების გაფორმებისას მოსარჩელესთან დადებული შრომითი ხელშეკრულებების საერთო ვადა არ აღემატებოდა 30 თვეს. მხარეთა შორის არსებული ვადიანი შრომითი ხელშეკრულების ვადის გასვლის შემდგომ, დამსაქმებელმა მოსარჩელესთან, როგორც არასანდო დასაქმებულთან, არ გააგრძელა შრომითი ურთიერთობა.( იხ. ს.ფ.46-51).

5. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 31 მარტის გადაწყვეტილებით სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა. ბათილად იქნა ცნობილი სააგენტოს 2021 წლის 27 დეკემბრის ბრძანება მოსარჩელესთან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ. მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა კომპენსაცია 2 500 ლარის ოდენობით და იძულებითი განაცდური შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის თარიღიდან - 2021 წლის 28 დეკემბრიდან, სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების აღსრულებამდე - ყოველთვიურად 2 200 ლარი, კანონით გათვალისწინებული გადასახადების ჩათვლით.

6. თბილისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო საჩივრით გაასაჩივრა მოპასუხემ, მოითხოვა მისი გაუქმება და სარჩელის უარყოფა.

7. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 27 ივლისის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.

8. მოცემულ საქმეზე სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილია შემდეგი გარემოებები:

9. მხარეთა შორის 2018 წლის 28 ივნისს დაიდო შრომითი ხელშეკრულება, 6 თვის გამოსაცდელი ვადით. მოსარჩელე დასაქმდა ტექნიკური ზედამხედველობის განყოფილების უფროსის პოზიციაზე. დასაქმებულის შრომის ანაზღაურება განისაზღვრა ყოველთვიურად 2200 ლარის ოდენობით, კანონით გათვალისწინებული გადასახადების ჩათვლით.

10. გამოსაცდელი ვადის დასრულების შემდეგ მხარეთა შორის, 2018 წლის 28 დეკემბერს, დაიდო შრომითი ხელშეკრულება, რომლის მე-2 პუნქტის თანახმად ხელშეკრულების მოქმედების ვადა შეადგენდა 2018 წლის 28 დეკემბრიდან - 2019 წლის 27 დეკემბრის ჩათვლით. მხარეთა შორის 1 წლიანი შრომითი ხელშეკრულება დაიდო ასევე 2019 წლის 6 დეკემბერს და 2020 წლის 6 დეკემბერს.

11. დასაქმებული დამსაქმებელის 2021 წლის 27 დეკემბრის №ბ66.01213611 ბრძანებით, 2021 წლის 28 დეკემბრიდან გათავისუფლდა დაკავებული თანამდებობიდან, სშკ-ის 47-ე მუხლის პირველი პუნქტის ,,ბ“ ქვეპუნქტის საფუძვლით.

12. სააგენტოს ტექნიკური ზედამხედველობის განყოფილების უფროსის პოზიცია არ არის ვაკანტური.

13. ვინაიდან სარჩელის მოთხოვნა დაეფუძნა დასაქმებულთან შრომითი ურთიერთობის უკანონო შეწყვეტას, სააპელაციო სასამართლომ იმსჯელა შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის თაობაზე დამსაქმებლის მიერ გამოცემულ ბრძანებაში მითითებული გათავისუფლების საფუძველზე და აღნიშნა, რომ სადავო ბრძანებას საფუძველად დაედო სშკ-ის 47-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტი, რომლის თანახმად, შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძველია შრომითი ხელშეკრულების ვადის გასვლა. მითითებული საფუძვლის კანონიერების შესამოწმებლად, სააპელაციო სასამართლომ იმსჯელა მხარეთა შორის არსებული სამართლებრივი ურთიერთობის ვადაზე.

14. სშკ-ის მე-12 მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, შრომითი ხელშეკრულება იდება წერილობითი ფორმით, განსაზღვრული ან განუსაზღვრელი ვადით.

15. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის განაწილების წესზე და აღნიშნა, რომ ვადიანი შრომითი ხელშეკრულების ვადის ან ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სამუშაოს შესრულებით შრომითი ხელშეკრულების დასრულების საკითხის სადავოობისას, მტკიცების ვალდებულება იმ პირს ეკისრება, ვინც ამ გარემოებას სადავოდ ხდის. თუკი ხელშეკრულების შეწყვეტას ვადის გასვლის გამო სადავოდ ხდის დასაქმებული, სწორედ ისაა ვალდებული, ამტკიცოს ხელშეკრულებაში მოცემულისაგან განსხვავებული ვადით შრომის ხელშეკრულების არსებობა, და პირიქით – თუკი დამსაქმებელი ხდის სადავოდ ხელშეკრულებაში ასახულ ვადას, მტკიცების ტვირთი მასზე განაწილდება. მაშასადამე, მოცემულ შემთხვევაში, გამოიყენება მტკიცების ტვირთის სტანდარტული განაწილების პრინციპი, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის საფუძველზე, განსხვავებით, დასაქმების შეწყვეტის ზოგიერთი საფუძვლის დროს მტკიცების ტვირთის განაწილებისაგან (შდრ: საქართველოს შრომის სამართალი და საერთაშორისო შრომის სტანდარტები, 2017წ. გვ. 241).

16. შრომის საერთაშორისო ორგანიზაციის (ILO) „შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ“ 1982 წლის N158 კონვენციის მე-2 მუხლის მე-3 პუნქტი განსაზღვრავს, რომ სახელმწიფოს მიერ ადეკვატური ზომები უნდა გატარდეს ისეთი - განსაზღვრული ვადით დადებული შრომითი ხელშეკრულების გაფორმებისაგან დასაცავად, რომლის მიზანია კონვენციის პრინციპების დაცვის გამორიცხვა. შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ 1982 წლის N166 რეკომენდაციის მე-3 მუხლი კი უთითებს, რომ განსაზღვრული ვადის ხელშეკრულება შეიძლება შეზღუდულად გაფორმდეს მხოლოდ ისეთ შემთხვევებში, როდესაც ეს სამუშაოს ხასიათით, ან სხვა საპატიო გარემოებებით არის განპირობებული. ამავე ნორმის თანახმად, ყველა სხვა შემთხვევაში უნდა ვივარაუდოთ, რომ თუნდაც განსაზღვრული ვადით დადებული ხელშეკრულება ატარებს უვადო ხასიათს.

17. სშკ-ის 12 მუხლის მე-4 პუნქტის თანახმად, თუ შრომითი ხელშეკრულების ვადა 30 თვეზე მეტია, ან თუ შრომითი ურთიერთობა ვადიანი შრომითი ხელშეკრულების მიმდევრობით ორჯერ ან მეტჯერ დადების შედეგად გრძელდება და მისი ხანგრძლივობა 30 თვეს აღემატება, მიიჩნევა, რომ დადებულია უვადო შრომითი ხელშეკრულება. ვადიანი შრომითი ხელშეკრულებები მიმდევრობით დადებულად ჩაითვლება, თუ არსებული ვადიანი შრომითი ხელშეკრულება მისი ვადის გასვლისთანავე გაგრძელდა ან მომდევნო ვადიანი შრომითი ხელშეკრულება პირველი ვადიანი შრომითი ხელშეკრულების ვადის გასვლიდან 60 დღის ვადაში დაიდო. მაშასადამე, კანონი პირდაპირ განსაზღვრავს თუ მიმდევრობით დადებული შრომითი ხელშეკრულებების საერთო ხანგრძლივობა 30 თვეს აჭარბებს, ხელშეკრულება უკვე უვადოდ დადებულად უნდა ჩაითვალოს.

18. მოცემულ შემთხვევაში, უდავო გარემოებად იქნა მიჩნეული, რომ მხარეთა შორის ვადიანი შრომითი ურთიერთობა მიმდევრობით დაიდო ოთხჯერ, კერძოდ: 2018 წლის 28 ივნისს შრომითი ხელშეკრულება დაიდო 6 თვის გამოსაცდელი ვადით, ხოლო 2018, 2019 და 2020 წლების შრომითი ხელშეკრულებები - ერთი წლის ვადით. შრომითი ხელშეკრულებების საერთო ვადა აღემატებოდა 30 თვეს. ამდენად, მხარეებს შორის წარმოიშვა უვადო შრომითი ურთიერთობა. მოსარჩელე 2018 წლის 28 ივნისიდან 2021 წლის 28 დეკემბრამდე (42 თვე) დასაქმებული იყო სააგენტოს ტექნიკური ზედამხედველობის განყოფილების უფროსის პოზიციაზე. ყოველ ჯერზე, ვადიანი შრომითი ხელშეკრულებები, ვადის გასვლისთანავე, გრძელდებოდა 1 წლის ვადით. აღნიშნულიდან გამომდინარე, დამსაქმებლის (აპელანტი) პრეტენზია ვადის გასვლის საფუძვლით შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის მართლზომიერებასთან მიმართებით, უარყოფილი იქნა.

19. ამასთან, დამსაქმებელს განემარტა, რომ სშკ-ის 12 მუხლის მე-4 პუნქტი არ მოიაზრებს მხოლოდ ერთი შრომითი ხელშეკრულების მოქმედების ვადას, არამედ ცალსახად არის მითითებული, რომ თუ შრომითი ურთიერთობა ვადიანი შრომითი ხელშეკრულების მიმდევრობით ორჯერ ან მეტჯერ დადების შედეგად გრძელდება და მისი ხანგრძლივობა 30 თვეს აღემატება, მიიჩნევა, რომ დადებულია უვადო შრომითი ხელშეკრულება.

20. რაც შეეხება მოპასუხე/აპელანტის მითითებას, დასაქმებულის მიერ სამუშაოს არაჯეროვან შესრულებასა და დასაქმებულის მიმართ არაერთი დისციპლინური ღონისძიების გამოყენებასთან დაკავშირებით, სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, აღნიშნული წარმოადგენს შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის დამოუკიდებელ საფუძველს (სშკ-ს 47.1 მუხლის ,,ზ’’ ან ,,თ’’ ქვეპუნქტი) და მოითხოვს მტკიცების განსხვავებულ სტანდარტს. იმ პირობებში, როდესაც შრომითი ხელშეკრულება შეწყვეტილია ვადის გასვლაზე მითითებით, არარელევანტურია სხვა სამართლებრივ საფუძვლებზე აპელირება, რამეთუ მითითებული გარემოებები ვერ გაამართლებს შრომითი ხელშეკრულების სშკ-ს 47.1 მუხლის ,,ბ’’ ქვეპუნქტის საფუძვლით შეწყვეტას.

21. ასევე, არარელევანტურად იქნა მიჩნეული დამსაქმებლის განმარტება, რომ ვინაიდან მოსარჩელის მიმართ გამოყენებული იყო არაერთი დისციპლინური პასუხისმგებლობის ზომა და ის წარმოადგენდა არასანდო დასაქმებულს, სშკ-ის მე-12 მუხლისმე-3 პუნქტის ,,ვ“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, არსებობდა სხვა ობიექტური გარემოება, რომელიც ამართლებდა შრომითი ხელშეკრულების განსაზღვრული ვადით დადებას, ხოლო, ბოლო ვადიანი შრომითი ხელშეკრულების გაფორმებისას მოსარჩელესთან დადებული შრომითი ხელშეკრულებების საერთო ვადა არ აღემატებოდა 30 თვეს. ამასთან, მითითებული ნორმა ითვალისწინებს ერთ წელზე ნაკლები ვადით შრომითი ხელშეკრულების დადების შესაძლებლობას, მათ შორის დასახელებული ,,ვ’’ ქვეპუნქტით ერთ წელზე ნაკლები ვადით შრომითი ხელშეკრულების დადება შესაძლოა გამართლებულად იქნეს მიჩნეული ობიექტური გარემოების არსებობისას, რომელიც ამართლებს შრომითი ხელშეკრულების განსაზღვრული ვადით დადებას. მოცემულ დავაში კი, მოსარჩელესთან შრომითი ხელშეკრულებები იდებოდა მიმდევრობით 1 წლის ვადით, რაც დაუსაბუთებელს ხდის არსებულ ურთიერთობაზე დასახელებული ნორმის მოხმობას. ესეც, რომ არ იყოს ხსენებული ნორმით განსაზღვრულ ობიექტურ გარემოებად ვერ მიიჩნევა დასაქმებულის მხრიდან სამუშაოს არაჯეროვანი შესრულება, რამეთუ მითითებული გარემოება წარმოადგენს შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის დამოუკიდებელ საფუძველს და აღნიშნული ვერ გაამართლებს დასაქმებულთან ვადიანი შრომითი ხელშეკრულებების დადებას.

22. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, დამსაქმებელმა ვერ დაადასტურა სადავო ბრძანების კანონშესაბამისობა.

23. რაც შეეხება სამუშაოდან უკანონოდ დათხოვნილი მოსარჩელის უფლებრივ რესტიტუციას სშკ-ის 48-ე მუხლის მე-8 ნაწილის თანახმად, სასამართლოს მიერ დასაქმებულთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ დამსაქმებლის გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის შემთხვევაში, სასამართლოს გადაწყვეტილებით, დამსაქმებელი ვალდებულია პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღადგინოს პირი, რომელსაც შეუწყდა შრომითი ხელშეკრულება, ან უზრუნველყოს ის ტოლფასი სამუშაოთი, ან გადაუხადოს მას კომპენსაცია სასამართლოს მიერ განსაზღვრული ოდენობით. კომპენსაციის დაკისრებასთან მიმართებით, ნიშანდობლივია რომ თუ შეუძლებელია დასაქმებული სამსახურში აღდგენა, შეფასება უნდა მიეცეს კომპენსაციის დაკისრებისა და მისი ოდენობის განსაზღვრის წინაპირობებს. მოხმობილი ნორმის (სშკ-ს 48-ე მუხლი) ჩანაწერი, სასამართლოს ანიჭებს უფლებამოსილებას მიიღოს გადაწყვეტილება კომპენსაციის დაკისრების თაობაზე, როგორც სამსახურში აღდგენის ალტერნატივა და მოსარჩელის შელახული კანონიერი უფლების ღირსეული და საკმარისი რესტიტუცია. შრომის საერთაშორისო ორგანიზაციის 1982 წლის N158 კონვენციის „შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ“ (Termination of Employment Convention, 1982 (No. 158)) მე-10 მუხლი ადგენს, რომ „თუ კომპეტენტური ორგანოები დაასკვნიან, რომ შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტა მოხდა არაკანონიერად და თუ სამსახურში აღდგენა არ არის შესაძლებელი, ეს ორგანოები უფლებამოსილნი უნდა იყვნენ, რომ დააკისრონ დამსაქმებელს ადეკვატური კომპენსაციის გადახდა“.

24. კომპენსაციის ოდენობის განსაზღვრის საკითხი განეკუთვნება სასამართლოს დისკრეციის სფეროს, რა დროსაც გათვალისწინებული უნდა იქნეს, რომ შრომით სამართლებრივი კომპენსაცია ერთდროულად ფარავს იმ მატერიალურ დანაკარგს, რაც მხარემ უკანონოდ დათხოვნით განიცადა და რასაც იგი საშუალოდ შესატყვისი სამუშაოს მოძებნამდე განიცდის, ასევე, იმ მორალურ ზიანს, რაც მას უკანონოდ დათხოვნით მიადგა. ამდენად, კომპენსაციამ შეძლებისდაგვარად უნდა უზრუნველყოს სამართლიანი ბალანსის აღდგენა გათავისუფლების შესახებ ბრძანების ბათილად ცნობის შემთხვევაში. სასამართლო ყოველი კონკრეტული საქმის ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით თავად განსაზღვრავს კომპენსაციის ოდენობას.

25. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ მოპასუხისათვის დაკისრებული კომპენსაცია - 2500 ლარის ოდენობით გონივრულია და დამსაქმებლის უფლებებს გადაჭარბებულად არ ზღუდავს.

26. ამასთან, სშკ-ის 42-ე მუხლის თანახმად, თუ შრომითი ხელშეკრულებით სხვა რამ არ განსაზღვრული, დამსაქმებლის ბრალით გამოწვეული იძულებითი მოცდენის დროს დასაქმებულს შრომის ანაზღაურება მიეცემა სრული ოდენობით.

27. სშკ-ს 58-ე მუხლის შესაბამისად, ინდივიდუალური შრომითი ურთიერთობისას მხარის მიერ მეორე მხარისთვის მიყენებული ზიანი ანაზღაურდება საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით.

28. სშკ-ის 48-ე მუხლის მე-9 ნაწილის შესაბამისად, დასაქმებულს უფლება აქვს, ამ მუხლის მე-8 პუნქტით გათვალისწინებულ პირვანდელ ან ტოლფას სამუშაო ადგილზე აღდგენის ან მის ნაცვლად დაკისრებული კომპენსაციის გადახდის გარდა, მოითხოვოს იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის თარიღიდან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ დამსაქმებლის გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის თაობაზე სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების აღსრულების თარიღამდე.

29. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 394.1 (მოვალის მიერ ვალდებულების დარღვევისას კრედიტორს შეუძლია მოითხოვოს ამით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება. ეს წესი არ მოქმედებს მაშინ, როცა მოვალეს არ ეკისრება პასუხისმგებლობა ვალდებულების დარღვევისათვის), 408.1 (იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება), 411-ე (ზიანი უნდა ანაზღაურდეს არა მხოლოდ ფაქტობრივად დამდგარი ქონებრივი დანაკლისისთვის, არამედ მიუღებელი შემოსავლისთვისაც. მიუღებლად ითვლება შემოსავალი, რომელიც არ მიუღია პირს და რომელსაც იგი მიიღებდა, ვალდებულება ჯეროვნად რომ შესრულებულიყო) მუხლებზე დაყრდნობით გამართლებულად მიიჩნევს მოსარჩელის მოთხოვნას იძულებითი განაცდურის ანაზღაურების ნაწილში.

30. საქმეზე დადგენილადაა მიჩნეული, რომ ა) დამსაქმებელმა უკანონოდ შეწყვიტა, შრომითი ურთიერთობა დასაქმებულთან (მართლსაწინააღმდეგო და ბრალეული ქმედება), ბ) შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის პერიოდში მოსარჩელემ ვერ შეძლო სახელფასო ანაზღაურების მიღება (ზიანი - ყოველთვიურად 2200 ლარი), გ) რომ არა დამსაქმებლის უკანონო ბრძანება მოსარჩელე შეძლებდა შემოსავლის მიღებას (მიზეზობრივი კავშირი უკანონო ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის ცალსახაა).

31. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ დამსაქმებლის უკანონო ბრძანების საფუძველზე, შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შედეგად, დასაქმებულს მიადგა ზიანი, რაც გამოიხატა მის მიერ შრომითი მოვალეობების შესრულების შეუძლებლობასა და კუთვნილი ანაზღაურების (ხელფასის) მიუღებლობაში. იძულებითი განაცდური წარმოადგენს სწორედ იმ ზიანს, რომელიც ეკუთვნის დასაქმებულს, რათა მოხდეს პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენა იმ სახით, რომელიც არ იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება. შესაბამისად, პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება, რომლითაც მოპასუხეს დაეკისრა მოსარჩელის სასარგებლოდ იძულებითი განაცდური შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის თარიღიდან - 2021 წლის 28 დეკემბრიდან, სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების აღსრულებამდე, ყოველთვიურად 2 200 ლარი, კანონით გათვალისწინებული გადასახადების ჩათვლით, მართებულად იქნა მიჩნეული.

32. სააპელაციო სასამართლოს განჩინება აპელანტმა (მოპასუხე) გაასაჩივრა საკასაციო საჩივრით. კასატორი მოითხოვს გასაჩივრებული განჩინების გაუქმებას და სარჩელის უარყოფას შემდეგი საფუძვლებით:

33. კასატორი გასაჩივრებული განჩინების საფუძვლად მიუთითებს, რომ დასაქმებულის მიერ შესრულებულ სამუშაოებს ჰქონდა ხარვეზები. დასაქმებულის მიმართ დამსაქმებელს გამოყენებული აქვს არაერთი დისციპლინური პასუხისმგებლობის ზომა.

34. კასატორი სადავოდ ხდის დასაქმებულთან უვადო შრომით ურთიერთობაში ყოფნას და აღნიშნავს, რომ მხარეებს შორის გაფორმებული შრომითი ხელშეკრულებები სასამართლოს ჯეროვნად არ გამოუკვლევია. კასატორი აღნიშნავს, რომ მოსარჩელსთან ბოლოს გაფორმებული შრომითი ხელშეკრულების ვადა არ აღემატებოდა 30 თვეს.

35. 2022 წლის 05 ოქტომბერს კასატორმა განცხადებით მომართა საკასაციო სასამართლოს, მოითხოვა საქმეზე ახალი მტკიცებულების დართვა, რომლითაც დასტურდება, რომ კასატორი სააგენტო დაზარალებულად იქნა ცნობილი (დოკუმენტის №-N№M00033400600TT) იმ ეპიზოდში, რა ეპიზოდშიც მოსარჩელე ბრალდებულია სამსახურებრივი გულგრილობის ფაქტზე, დანაშაული გათვალისწინებული სსკ-ის 342-ე მუხლის პირველი ნაწილით ((სისხლის სამართლის საქმე №092140722003). კასატორმა მიუთითა, რომ აღნიშნული დოკუმენტი გაიცა 2022 წლის 29 სექტემბერს, შესაბამისად, სააგენტო მას ვერ წარადგენდა მანამდე სასამართლოში (იხ. 2022 წლის 05 ოქტომბრის განცხადება). კასატორი შუამდგომლობს, რომ საქმის განხილვა გადაიდოს მოსარჩელის მიმართ მიმდინარე სისხლის სამართლის საქმის №092140722003 დასრულებამდე.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

36. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 30 სექტემბრის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

37. საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

38. განსახილველ შემთხვევაში, კასატორი იმ საფუძვლით ასაჩივრებს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 27 ივლისის განჩინებას, რომლითაც უარყოფილი იქნა მოპასუხის სააპელაციო საჩივარი და უცვლელად დარჩა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ ბრძანების ბათილად ცნობის, მოპასუხისათვის კომპენსაციისა და იძულებითი განაცდურის დაკისრების შესახებ, რომ ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებმა სწორად არ იმსჯელეს მხარეთა შორის წარმოშობილი შრომითი ურთიერთობის ვადის, ასევე დასაქმებულის მიერ შრომითი მოვალეობების არაჯეროვან შესრულებაზე.

39. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ კასატორს მოცემულ საკასაციო საჩივარში დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზიის წარდგენის გზით სადავოდ არ გაუხდია სააპელაციო პალატის მიერ დადგენილი ფაქტები, ამდენად, სსსკ-ის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე დადგენილად უნდა ჩაითვალოს შემდეგი გარემოებანი:

40. მხარეთა შორის 2018 წლის 28 ივნისს დაიდო შრომითი ხელშეკრულება, 6 თვის გამოსაცდელი ვადით. მოსარჩელე დასაქმდა ტექნიკური ზედამხედველობის განყოფილების უფროსის პოზიციაზე. დასაქმებულის შრომის ანაზღაურება განისაზღვრა ყოველთვიურად 2200 ლარის ოდენობით, კანონით გათვალისწინებული გადასახადების ჩათვლით.

41. გამოსაცდელი ვადის დასრულების შემდეგ მხარეთა შორის, 2018 წლის 28 დეკემბერს, დაიდო შრომითი ხელშეკრულება, რომლის მე-2 პუნქტის თანახმად ხელშეკრულების მოქმედების ვადა შეადგენდა 2018 წლის 28 დეკემბრიდან - 2019 წლის 27 დეკემბრის ჩათვლით. მხარეთა შორის 1 წლიანი შრომითი ხელშეკრულება დაიდო ასევე 2019 წლის 6 დეკემბერს და 2020 წლის 6 დეკემბერს.

42. დასაქმებული დამსაქმებელის 2021 წლის 27 დეკემბრის №ბ66.01213611 ბრძანებით, 2021 წლის 28 დეკემბრიდან გათავისუფლდა დაკავებული თანამდებობიდან, სშკ-ის 47-ე მუხლის პირველი პუნქტის ,,ბ“ ქვეპუნქტის საფუძვლით.

43. სააგენტოს ტექნიკური ზედამხედველობის განყოფილების უფროსის პოზიცია არ არის ვაკანტური.

44. უდავო გარემოებად იქნა მიჩნეული, რომ მხარეთა შორის ვადიანი შრომითი ურთიერთობა მიმდევრობით დაიდო ოთხჯერ, კერძოდ: 2018 წლის 28 ივნისს შრომითი ხელშეკრულება დაიდო 6 თვის გამოსაცდელი ვადით, ხოლო 2018, 2019 და 2020 წლების შრომითი ხელშეკრულებები - ერთი წლის ვადით. შრომითი ხელშეკრულებების საერთო ვადა აღემატებოდა 30 თვეს. ამდენად, მხარეებს შორის წარმოიშვა უვადო შრომითი ურთიერთობა. მოსარჩელე 2018 წლის 28 ივნისიდან 2021 წლის 28 დეკემბრამდე (42 თვე) დასაქმებული იყო სააგენტოს ტექნიკური ზედამხედველობის განყოფილების უფროსის პოზიციაზე. ყოველ ჯერზე, ვადიანი შრომითი ხელშეკრულებები, ვადის გასვლისთანავე, გრძელდებოდა 1 წლის ვადით.

45. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ იმ სამართლებრივი შედეგის გათვალისწინებით, რისი მიღწევაც მოსარჩელეს სურს, კერძოდ, სადავო ბრძანების ბათილად ცნობის, კომპენსაციისა და იძულებითი განაცდურის ანაზღაურების მოთხოვნა სშკ-ის 48.8 (სასამართლოს მიერ შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ დამსაქმებლის გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის შემთხვევაში, სასამართლოს გადაწყვეტილებით, დამსაქმებელი ვალდებულია პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღადგინოს პირი, რომელსაც შრომითი ხელშეკრულება შეუწყდა, ან უზრუნველყოს ის ტოლფასი სამუშაოთი, ან გადაუხადოს მას კომპენსაცია სასამართლოს მიერ განსაზღვრული ოდენობით) და ამავე მუხლის მე-9 პუნქტის (დასაქმებულს უფლება აქვს, ამ მუხლის მე-8 პუნქტით გათვალისწინებულ პირვანდელ ან ტოლფას სამუშაო ადგილზე აღდგენის ან მის ნაცვლად დაკისრებული კომპენსაციის გადახდის გარდა, მოითხოვოს იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის თარიღიდან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ დამსაქმებლის გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის თაობაზე სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების აღსრულების თარიღამდე), 58-ე (ინდივიდუალური შრომითი ურთიერთობისას მხარის მიერ მეორე მხარისთვის მიყენებული ზიანი ანაზღაურდება საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით), ასევე, სსკ-ის 394.1 (მოვალის მიერ ვალდებულების დარღვევისას კრედიტორს შეუძლია მოითხოვოს ამით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება. ეს წესი არ მოქმედებს მაშინ, როცა მოვალეს არ ეკისრება პასუხისმგებლობა ვალდებულების დარღვევისათვის) და 409-ე (თუ ზიანის ანაზღაურება პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენით შეუძლებელია ან ამისათვის საჭიროა არათანაზომიერად დიდი დანახარჯები, მაშინ კრედიტორს შეიძლება მიეცეს ფულადი ანაზღაურება) მუხლებიდან გამომდინარეობს.

46. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ დასაქმებულის სამუშაოდან გათავისუფლების თაობაზე შრომითი დავის განხილვისას, უპირველეს ყოვლისა, სასამართლო ამოწმებს რამდენად მართლზომიერად მოქმედებდა დამსაქმებელი დასაქმებულის სამუშაოდან გათავისუფლებისას. ამ საკითხის გამორკვევა შესაძლებელია მხოლოდ შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის თაობაზე მიღებულ გადაწყვეტილებაში მითითებული გათავისუფლების საფუძვლის კვლევის შედეგად.

47. მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელის სამუშაოდან გათავისუფლების შესახებ გამოცემულ სადავო ბრძანებას საფუძველად დაედო სშკ-ის 47-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტი, რომლის თანახმად, შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძველია შრომითი ხელშეკრულების ვადის გასვლა. წარმოდგენილი საკასაციო შედავების ფარგლებშიც საკასაციო პალატის შეფასების საგანია მხარეთა შორის არსებობდა ვადიანი თუ უვადო შრომითსამართლებრივი ურთიერთობა.

48. საკასაციო პალატამ არაერთ საქმეში განმარტა, რომ თუკი ვადის გამო ხელშეკრულების შეწყვეტას სადავოდ ხდის დამსაქმებელი, სწორედ იგია ვალდებული, ამტკიცოს ხელშეკრულებაში მოცემულისაგან განსხვავებული ვადით შრომის ხელშეკრულების არსებობა, ასეთ შემთხვევაში გამოიყენება სსსკ-ის 102-ე მუხლით გათვალისწინებული მტკიცების ტვირთის სტანდარტული განაწილების პრინციპი (იხ. საქართველოს შრომის სამართალი და საერთაშორისო შრომის სტანდარტები, გვ. 241; ასევე, სუსგ-ები №ას-836-2022, 31 ოქტომბერი, 2022; Nას-241-2021, 16 მარტი, 2022; №ას-465-2020, 20 იანვარი, 2022).

49. ვადის გასვლის საფუძვლით მოსარჩელის სამუშოდან გათავისუფლების კანონიერების შესამოწმებლად, საკასაციო პალატა მიუთითებს საქმეზე დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებზე, რომლებიც მითითებულია ამ განჩინების პპ: 9-11; 17, 18-ში და რომლითაც დადგენილია, რომ მხარეთა შორის 2018 წლის 28 ივნისს დაიდო შრომითი ხელშეკრულება, 6 თვის გამოსაცდელი ვადით. მოსარჩელე დასაქმდა ტექნიკური ზედამხედველობის განყოფილების უფროსის პოზიციაზე. დასაქმებულის შრომის ანაზღაურება განისაზღვრა ყოველთვიურად 2200 ლარის ოდენობით, კანონით გათვალისწინებული გადასახადების ჩათვლით. გამოსაცდელი ვადის დასრულების შემდეგ მხარეთა შორის, 2018 წლის 28 დეკემბერს, დაიდო შრომითი ხელშეკრულება, რომლის მე-2 პუნქტის თანახმად ხელშეკრულების მოქმედების ვადა შეადგენდა 2018 წლის 28 დეკემბრიდან - 2019 წლის 27 დეკემბრის ჩათვლით. მხარეთა შორის 1 წლიანი შრომითი ხელშეკრულება დაიდო ასევე 2019 წლის 6 დეკემბერს და 2020 წლის 6 დეკემბერს.

50. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სშკ-ით მოწესრიგებულია შრომითი ურთიერთობის ხანგრძლივობის საკითხი. სშკ-ის 12 მუხლის მე-4 პუნქტის თანახმად, თუ შრომითი ხელშეკრულების ვადა 30 თვეზე მეტია, ან თუ შრომითი ურთიერთობა ვადიანი შრომითი ხელშეკრულების მიმდევრობით ორჯერ ან მეტჯერ დადების შედეგად გრძელდება და მისი ხანგრძლივობა 30 თვეს აღემატება, მიიჩნევა, რომ დადებულია უვადო შრომითი ხელშეკრულება. ვადიანი შრომითი ხელშეკრულებები მიმდევრობით დადებულად ჩაითვლება, თუ არსებული ვადიანი შრომითი ხელშეკრულება მისი ვადის გასვლისთანავე გაგრძელდა ან მომდევნო ვადიანი შრომითი ხელშეკრულება პირველი ვადიანი შრომითი ხელშეკრულების ვადის გასვლიდან 60 დღის ვადაში დაიდო. მაშასადამე, კანონი პირდაპირ განსაზღვრავს თუ მიმდევრობით დადებული შრომითი ხელშეკრულებების საერთო ხანგრძლივობა 30 თვეს აჭარბებს, ხელშეკრულება უკვე უვადოდ დადებულად უნდა ჩაითვალოს. მითითებული ნორმით უვადო შრომითი ურთიერთობების მახასიათებელი და მაკვალიფიცირებელი კრიტერიუმია ვადიანი ხელშეკრულებების მრავალჯერადობა და განგრძობადობა. ამით სშკ-ი დაუახლოვდა ევროკავშირის სტანდარტს დასაქმების და სოციალური პოლიტიკის სფეროში, გაჩნდა ვადის ბოროტად გამოყენების პრევენციისა და კონტროლის ინსტრუმენტი (შდრ.: ეკატერინე ქარდავა, საქართველოს შრომის სამართლის რეფორმა ევროპული ინტეგრაციისა და ასოცირების შეთანხმების მოთხოვნათა ჭრილში, თბილისი, 2018, გვ.106).

51. როგორც საქმის მასალებითაა დადგენლი, მხარეთა შორის ვადიანი შრომითი ურთიერთობა მიმდევრობით დაიდო ოთხჯერ: 2018 წლის 28 ივნისს შრომითი ხელშეკრულება დაიდო 6 თვის გამოსაცდელი ვადით, ხოლო 2018, 2019 და 2020 წლების შრომითი ხელშეკრულებები - ერთი წლის ვადით. შესაბამისად, შრომითი ხელშეკრულებების საერთო ვადა აღემატებოდა 30 თვეს. ამ მოცემულობაში, საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს შეფასებას, რომ მხარეებს შორის წარმოიშვა უვადო შრომითი ურთიერთობა. მოსარჩელე 2018 წლის 28 ივნისიდან 2021 წლის 28 დეკემბრამდე (42 თვე) დასაქმებული იყო სააგენტოს ტექნიკური ზედამხედველობის განყოფილების უფროსის პოზიციაზე. ყოველ ჯერზე, ვადიანი შრომითი ხელშეკრულებები, ვადის გასვლისთანავე, გრძელდებოდა 1 წლის ვადით.

52. ამასთან, საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ შრომითი ურთიერთობა არის შრომის ორგანიზაციული მოწესრიგების პირობებში, დასაქმებულის მიერ დამსაქმებლისათვის სამუშაოს შესრულება ანაზღაურების სანაცვლოდ. შრომითი ურთიერთობა წარმოიშობა მხარეთა თანასწორუფლებიანობის საფუძველზე, ნების თავისუფალი გამოვლენის შედეგად მიღწეული შეთანხმებით. შრომითი ხელშეკრულება მხარეებს შორის იდება წერილობითი ან ზეპირი ფორმით, განსაზღვრული, განუსაზღვრელი ან სამუშაოს შესრულების ვადით. შრომის კანონმდებლობა ითვალისწინებს როგორც უვადო, ისე - განსაზღვრული ვადით შრომითი ხელშეკრულების გაფორმებას. ორგანული კანონით ორი ტიპის ვადიანი ხელშეკრულების გაფორმების შესაძლებლობაა განხილული: ა) ხელშეკრულება ფორმდება კონკრეტული კალენდარული ვადით; ბ) ხელშეკრულების ვადის განსაზღვრა უკავშირდება გარკვეულ მიზანს.

53. ზემოაღნიშნული ნორმა, განაპირობებს ერთ წელზე ნაკლები ვადით ხელშეკრულებების დადებას მხოლოდ შესაბამისი გარემოებების არსებობის შემთხვევაში, რაც შრომითი ურთიერთობების სტაბილურობასა და დასაქმებულთა სოციალურ დაცულობას უწყობს ხელს. კანონმდებლობით დადგენილი დასაქმებულთა უფლებების დაცვის აღნიშნული სტანდარტი სწორედ ხელშეკრულების ვადის განსაზღვრას უკავშირდება.დამსაქმებელს შეზღუდული აქვს შესაძლებლობა, დასაქმებულთან მოკლევადიანი ხელშეკრულება გააფორმოს, როდესაც კანონით გათვალისწინებული გამონაკლისი შემთხვევა და საფუძველი არ არსებობს. სათანადო გარემოების დადასტურება დამსაქმებლის მტკიცების საგანში შემავალი გარემოებაა (შდრ. სუსგ საქმე №ას-118-118-2018, 27 თებერვალი, 2018 წელი). ერთ წელზე ნაკლები ვადით ხელშეკრულების დადება მხოლოდ ვადის განსაზღვრით, მიზნის მითითების გარეშე, დაუშვებელია, თუმცა ეს არ გულისხმობს, რომ კონკრეტული მიზნით განპირობებული ვადიანი ხელშეკრულების საერთო ხანგრძლივობა არ უნდა აჭარბებდეს ერთ წელს. შრომითი ურთიერთობის ხანგრძლივობა, ამ შემთხვევაში, უკავშირდება კონკრეტულ მიზანს და არა - კალენდარულ ვადას (იხ. სუსგ №ას-118-118-2018, 27 თებერვალი, 2018 წელი).

54. განსახილველ შემთხვევაში, დადგენლი ფაქტობრივი გარემოებებიდან გამომდინარე, კასატორის პრეტენზია მხარეებს შორის შრომითი ურთიერთობის ვადის არასწორად შეფასების თაობაზე, გასაზიარებელი არაა. საკასაციო პალატის აღნიშნული დასკვნა კი, თავის მხრივ, გამორიცხავს დასაქმებულის სამუშაოდან გათავისუფელების შესახებ გამოცემული ბრძანების კანონიერებას.

55. რაც შეეხება, კასატორის იმ პრეტენზიას, რომელიც შეეხება დასაქმებულის მიერ შრომითი მოვალეობების არაჯეროვნად შესრულებას, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ კასატორის აღნიშნული პრეტენზია განსახილველი დავის ფარგლებში ვერ იქნება გაზიარებული იმის გათვალისწინებით, როგორც ამავე განჩინების პ-39-შია აღნიშნული, სამუშაოდან გათავისუფლების თაობაზე შრომითი დავის განხილვისას, უნდა შემოწმდეს რამდენად მართლზომიერად მოქმედებდა დამსაქმებელი დასაქმებულის სამუშაოდან გათავისუფლებისას, რისი გამორკვევაც შესაძლებელია მხოლოდ შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის თაობაზე მიღებულ გადაწყვეტილებაში მითითებული გათავისუფლების საფუძვლის კვლევის შედეგად (შდრ: სუსგ №Nას-239-226-2015, 19 ივნისი, 2015წ.) განსახილველ საქმეზე დადგენილია, რომ მხარეთა შორის შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის საფუძველია სშკ-ის 47-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტი, რომლის საფუძვლიანობა ქვემდგომი ინსტანციების სასამართლოების მიერ სწორად შემოწმდა მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის განაწილების საფუძველზე და განხორციელებულად არ იქნა მიჩნეული ნორმით გათვალისწინებული წინაპირობები.

56. რაც შეეხება კასატორის მითითებას, დასაქმებულის მიერ სამუშაოს არაჯეროვან შესრულებასა და დასაქმებულის მიმართ არაერთი დისციპლინური ღონისძიების გამოყენებას, აღნიშნული წარმოადგენს შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის დამოუკიდებელ საფუძველს (სშკ-ს 47.1 მუხლის ,,ზ’’ ან ,,თ’’ ქვეპუნქტი), რომლის შემოწმება მოითხოვს მტკიცების განსხვავებულ სტანდარტს და რომელიც წინამდებარე დავის ფარგლებში ვერ გახდება მსჯელობის საგანი.

57. რაც შეეხება მოპასუხისათვის (კასატორი) კომპენსაციისა და იძულებითი განაცდურის დაკისრების საკითხს, ვინაიდან აღნიშნულთან დაკავშირებით კასატორს შედავება არ აქვს წარმოდგენილი, ამ საკითხებზე საკასაციო პალატა დამატებით არ იმსჯელებს.

58. 2022 წლის 05 ოქტომბერს კასატორმა განცხადებით მომართა საკასაციო სასამართლოს, მოითხოვა საქმეზე ახალი მტკიცებულების დართვა, რომლითაც დასტურდება, რომ კასატორი სააგენტო დაზარალებულად იქნა ცნობილი (დოკუმენტის №-N№M00033400600TT) იმ ეპიზოდში, რა ეპიზოდშიც მოსარჩელე ბრალდებულია სამსახურებრივი გულგრილობის ფაქტზე, დანაშაული გათვალისწინებული სსკ-ის 342-ე მუხლის პირველი ნაწილით (სისხლის სამართლის საქმე №092140722003). კასატორმა მიუთითა, რომ აღნიშნული დოკუმენტი გაიცა 2022 წლის 29 სექტემბერს, შესაბამისად, სააგენტო მას ვერ წარადგენდა მანამდე სასამართლოში. (იხ. 2022 წლის 05 ოქტომბრის განცხადება). კასატორი შუამდგომლობს, რომ საქმის განხილვა გადაიდოს მოსარჩელის მიმართ მიმდინარე სისხლის სამართლის საქმის №092140722003 დასრულებამდე.

59. საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ კასატორის შუამდგომლობა საქმეზე ახალი მტკიცებულების დართვის შესახებ არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

60. სსსკ-ის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-გამარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლო გადაწყვეტილებებსა და სხდომის ოქმებში. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მოქმედი სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობა ითვალისწინებს მტკიცებულებების წარდგენის საკმაოდ მკაცრად გაწერილ პროცედურას და საქმის საკასაციო სასამართლოში განხილვისას, განსხვავებით პირველი და სააპელაციო ინსტანციების სასამართლოებისაგან, კანონმდებლობით მხარე ასეთ შესაძლებლობას მოკლებულია, რადგან საკასაციო სასამართლო არ წარმოადგენს ფაქტების დამდგენ სასამართლოს.

61. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ საპროცესო კოდექსით დადგენილი მოწესრიგება, რომელიც იმპერატიულად ადგენს ფორმალურ წესებსა და ვადებს, სავალდებულოა არა მხოლოდ მხარეებისათვის, არამედ სასამართლოსათვისაც და ამ რეგულაციების შეცვლა ან განსხვავებული ინტერპრეტაცია მხარეთა ნებაზე დამოკიდებული ვერ იქნება. შესაბამისად, არ არსებობს შუამდგომლობის დაკმაყოფილების საფუძველი (შდრ: სუსგ №ას-684-2022, 16 სექტემბერი, 2022 წელი; №ას-331-2021, 15 თებერვალი, 2022 წელი; №ას-48-2020, 17.09.2020წ.).

62. კასატორი ასევე შუამდგომლობს, რომ საქმის განხილვა გადაიდოს მოსარჩელის მიმართ მიმდინარე სისხლის სამართლის საქმის №092140722003 დასრულებამდე. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სსსკ-ის 216-ე მუხლის თანახმად, საქმის განხილვის გადადება დასაშვებია მხოლოდ კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევებში, გონივრული ვადით. საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ განსახილველ შემთხვევაში არ არსებობს სსსკ-ის 216-ე მუხლით გათვალისწინებული სასამართლოს ვალდებულების წარმომშობი საფუძვლები.

63. საკასაციო პალატა დამატებით მიუთითებს, რომ კასატორის შუამდგომლობა შინაარსობრივად განხილული რომც იქნეს, როგორც საქმის წარმოების შეჩერების მოთხოვნად, მაინც არ არსებობს სსსკ-ის 279-ე მუხლის „დ“ ქვეპუნქტის გათვალისწინებული საფუძველი, კერძოდ, სასამართლო ვალდებულია შეაჩეროს საქმის წარმოება, თუ საქმის განხილვა შეუძლებელია სხვა საქმის გადაწყვეტამდე, რომელიც განხილულ უნდა იქნეს სამოქალაქო სამართლის ან ადმინისტრაციული წესით. აღნიშნული ნორმა საქმის წარმოების შეჩერების აუცილებლობას ითვალისწინებს ისეთ შემთხვევაში, როდესაც განსახილველი დავის გადაწყვეტას სამართლებრივად აფერხებს სხვა სამოქალაქო სამართლის ან ადმინისტრაციული წესით განსახილველი საქმის გადაწყვეტა. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსში 2010 წლის 24 სექტემბერს განხორცილებული ცვლილების შედეგად, სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობა აღარ ითვალისწინებს სისხლის სამართლის საქმის განხილვამდე სამოქალაქო საქმის განხილვის შეჩერებას (იხ. საქართველოს ზოგიერთ საკანონმდებლო აქტში ცვლილებებისა და დამატებების შესახებ შეტანის შესახებ საქართველოს კანონი, №3619-რს, საქართველოს პარლამენტი, სსმ, 51, 29/09/2010).

64. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში, არ იკვეთება საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-4 ნაწილით გათვალისწინებული რომელიმე საფუძვლის არსებობა, ვინაიდან ნორმის დანაწესით საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. როგორც საქმის მასალებით ირკვევა, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით, ვინაიდან სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან, არც დასაბუთებული პოზიციაა წარმოდგენილი ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციათან ანდა ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობის საფუძვლით.

65. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისითაც. მსგავს საკითხებზე არსებობს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკა, რომელსაც გასაჩივრებული განჩინება არ ეწინააღმდეგება.

66. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც, მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

67. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ა(ა)იპ „თბილისის საბავშვო ბაგა-ბაღების მართვის სააგენტოს“ საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

2. ა(ა)იპ „თბილისის საბავშვო ბაგა-ბაღების მართვის სააგენტოს“ შუამდგომლობა საქმეზე ახალი მტკიცებულების დართვის შესახებ, არ დაკმაყოფილდეს და კასატორს უკან დაუბრუნდეს 05.10.2022 წლის განცხადებაზე დართული მტკიცებულება (სულ 2 ფურცელი).

3. ა(ა)იპ „თბილისის საბავშვო ბაგა-ბაღების მართვის სააგენტოს“ შუამდგომლობა საქმის განხილვის გადადების შესახებ, არ დაკმაყოფილდეს.

4. ა(ა)იპ „თბილისის საბავშვო ბაგა-ბაღების მართვის სააგენტოს“ (ს.კ:40490...) (ქ.თბილისი, „სახელმწიფოხაზინა“, ბანკისკოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით 07.09.2022-ში N03428 საგადახდო მოთხოვნით გადახდილი 1228.50 ლარის 70% – 859.95 ლარი.

5. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ზურაბ ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: ეკატერინე გასიტაშვილი

მირანდა ერემაძე