საქმე №ას-239-2022 15 ივლისი, 2022 წელი,

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ამირან ძაბუნიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ლაშა ქოჩიაშვილი,

თეა ძიმისტარაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – ზ.მ–ლი (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ქალაქ თბილისის მუციპალიტეტის მერია (მოსარჩელე)

თავდაპირველი მოპასუხე – ჰ.ო–ი

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 8 დეკემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება

დავის საგანი – ზიანის ანაზღაურება

საკითხი, რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. 2007-2009 წლებში ზ.მ–ლმა (შემდეგში - პირველი მოპასუხე, აპელანტი, კასატორი) ჰ.ო–თან ერთად (შემდეგში - მეორე მოპასუხე,), მართლსაწინააღმდეგო მისაკუთრების მიზნით, სამსახურებრივი მდგომარეობის გამოყენებით მიისაკუთრა ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის კუთვნილი ფულადი სახსრები. მოპასუხეების მიერ ჩადენილი მართლსაწინააღმდეგო ქმედებით თბილისის მერიას მიადგა 84 130 ლარის მატერიალური ზიანი.

2. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 2015 წლის 6 აპრილის N1/3893-09 განაჩენით, ზ.მ–ლი ცნობილია დამნაშავედ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 180-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ა“ და ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის „ა“ და „ბ“ ქვეპუნქტით, 210-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული დანაშაულისათვის, რაც გულისხმობს თაღლითობას, მართლსაწინააღმდეგო მისაკუთრების მიზნით სხვისი ნივთის დაუფლებას ჯგუფთან წინასწარი შეთანხმებით, სამსახურებრივი მდგომარეობით სარგებლობით, დიდი ოდენობით დამზადებითა და გამოყენებით. ასევე ჯგუფურად ისეთი ყალბი საგადასახადო დოკუმენტის დამზადება და გამოყენება, რომელიც არ არის ფასიანი ქაღალდი (იხ. N1/3893-09 განაჩენი ტ.1, ს.ფ. 16-73);

3. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 2016 წლის 19 მაისის N1/1552-15 განაჩენით, ჰ.ო–ი ცნობილია დამნაშავედ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 180-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ა“ და ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის „ა“ და „ბ“ ქვეპუნქტით, 210-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული დანაშაულისათვის, რაც გულისხმობს თაღლითობას, ესე იგი მართლსაწინააღმდეგო მისაკუთრების მიზნით სხვისი ნივთის დაუფლებას ჯგუფთან წინასწარი შეთანხმებით, სამსახურებრივი მდგომარეობით სარგებლობით, დიდი ოდენობით დამზადებითა და გამოყენებით. ასევე ჯგუფურად ისეთი ყალბი საგადასახადო დოკუმენტის დამზადება და გამოყენება, რომელიც არ არის ფასიანი ქაღალდი (იხ. N1/1552-15 განაჩენი, ტ.1, ს.ფ. 75-85);

4. N092090512 სისხლის სამართლის საქმეზე 2009 წლის 30 ივლისს ქ. თბილისის მერია ცნობილია დაზარალებულად (იხ. N1/1552-15 განაჩენი; N1/3893-09 განაჩენი ტ.1, ს.ფ. 16-73; 75-85).

5. 2019 წლის 20 მარტს ქ, თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიამ (შემდეგში - მოსარჩელე) სასამართლოს მოპასუხეთა წინააღმდეგ მიმართა სარჩელით, რომლითაც მოპასუხეებისათვის მოსარჩელისათვის მიყენებული ზიანის - 84 130 ლარის, სოლიდარულად დაკისრება მოითხოვა.

6. მოსარჩელის განმარტებით, მოპასუხეებმა დანაშაულებრივი ქმედებით მართლსაწინააღმდეგოდ მიისაკუთრეს ქ. თბილისის მერიის კუთვნილი 84 130 ლარი, რამაც მნიშვნელოვანი ზიანი მიაყენა ქ. თბილისის მერიას.

7. პირველმა მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და მოთხოვნის გამომრიცხველი შესაგებლის წარდგენით უარყო სარჩელის საფუძვლიანობა. ამასთან, მიუთითა, რომ ხანდაზმულობის ვადის ათვლა უნდა დაიწყოს 2009 წლიდან (საბრალდებო დასკვნის წარდგენის თარიღი). მეორე მოპასუხეს სარჩელი და თანდართული მასალები ჩაჰბარდა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსით დადგენილი წესით, თუმცა მოპასუხეს დადგენილ ვადაში სარჩელთან მიმართებით წერილობითი პოზიცია (შესაგებელი) არ წარმოუდგენია.

8. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 17 დეკემბრის გადაწყვეტილებით, სარჩელი დაკმაყოფილდა, მოპასუხეებს 84 130 ლარის მერიის სასარგებლოდ გადახდა დაეკისრათ, სასამართლომ დავის გადაწყვეტისას საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში სსკ-ის) 992-ე, 998-ე, 408-ე მუხლებით იხელმძღვანელა.

8.1. სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია წინამდებარე განჩინების 1-6 პუნქტებში მითითებული გარემოებები.

8.2. სასამართლოს განსჯით, მოპასუხეებს სოლიდარულად ეკისრებათ მოსარჩელისათვის მიყენებული ზიანის - 84 130 ლარის ანაზღაურება.

9. აღნიშნული გადაწყვეტილება პირველმა მოპასუხემ სააპელაციო წესით გაასაჩივრა, რომლითაც მისი გაუქმება და საკუთარი მოთხოვნის დაკმაყოფილება მოითხოვა.

9.1. აპელანტის წარმომადგენლის მითითებით, სასამართლომ არასწორად განმარტა ხანდაზმულობის საკითხი და არასწორად იმსჯელა იმის შესახებ, რომ სასარჩელო მოთხოვნა არ იყო ხანდაზმული. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 178-ე მუხლის თანახმად, მოსარჩელემ სარჩელში უნდა მიუთითოს ფაქტები და გარემოებები, რომლებზედაც ამყარებს თავის მოთხოვნებს და მტკიცებულებები, რომლებიც ადასტურებს მოსარჩელის მიერ მითითებულ გარემოებებს. სსსკ-ის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს.

9.2. აპელანტის განმარტებით, სასარჩელო მოთხოვნა ხანდაზმულია ვინაიდან, სარჩელზე თანდართული მტკიცებულებებიდან ირკვევა, რომ საკითხი უკავშირდება დანაშაულის შედეგად მიყენებული მატერიალური ზიანის ანაზღაურებას, რომელიც ერთი მხრივ გამომდინარეობს 2009 წლის 3 აგვისტოს შედგენილი საბრალდებო დასკვნიდან, ხოლო მეორე მხრივ - სასამართლოს განაჩენს, რომელიც თარიღდება 2015 წლის 6 აპრილით. სარჩელი ზიანის ანაზღაურებასთან დაკავშირებით კი შეტანილია 2018 წლის 2 აპრილს საბრალდებო დასკვნის მიღებიდან 3 - წლიანი ხანდაზმულობის ვადის გასვლის შემდეგ.

აპელანტის მითითებით, გამომდინარე იქიდან, რომ საბრალდებო დასკვნით გამოკვეთილია ზიანის მიმყენებელი, დაზარალებულიც და ზიანის ოდენობაც, შესაბამისად ხანდაზმულობის ვადის დენა უნდა დაიწყოს სწორედ ზიანის ოდენობის შეტყობის მომენტიდან - ანუ 2009 წლიდან და არა განაჩენის მიღების დღიდან. იქიდან გამომდინარე, რომ ზიანის შესახებ მოსარჩელემ, ჯერ კიდევ 2009 წელს შეიტყო, სარჩელი წარდგენილია ხანდაზმულობის ვადის დარღვევით, რის გამოც არ უნდა დაკმაყოფილდეს.

9.3. აპელანტის წარმომადგენლის მითითებით, სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება იმდენად დაუსაბუთებელი და უსწოროა, რომ შეუძლებელია მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება. აპელანტის მოსაზრებით, საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებები ერთმნიშვნელოვნად დგინდებოდა მოპასუხის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების სისწორე. სასამართლომ გადაწყვეტილება დაასაბუთა არა მტკიცებულებათა ერთობლიობით, არამედ მხოლოდ ზოგადი განმარტებებით, არ გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის ის ნორმა, რომელიც უნდა გამოეყენებინა განსახილველი შემთხვევის შესაფასებლად. ყოველივე ზემოაღნიშნული ცხადყოფს, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლომ არასწორად გამოიკვლია საქმეში არსებული მტკიცებულებები და არასწორად შეაფასა, რის საფუძველზეც მიიღო უსწორო და დაუსაბუთებელი გადაწყვეტილება.

10. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 8 დეკემბრის გადაწყვეტილებით, პირველი აპელანტის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა.

10.1. პალატამ მიიჩნია, რომ მოპასუხეების მიერ ჩადენილი მართლსაწინააღმდეგო ქმედებით ქ. თბილისის მერიას მიადგა 84 130 ლარის მატერიალური ზიანი.

10.2. პალატამ მიუთითა, რომ მოპასუხის მიერ მითითებული შემთხვევა - ხანდაზმულობის ვადა, ზიანის მიყენების შეტყობის მომენტიდან (2009 წლიდან), დაიწყებოდა მაშინ, თუკი დაზარალებული დანაშაულით ან ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის შედეგად მიყენებული მატერიალური ზიანის ანაზღაურებას მოითხოვდა საერთო სასარჩელო და არა გამარტივებული სამართალწარმოების წესით, რაც გამოიკვეთა კიდეც. შესაბამისად, სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადის დენის დაწყება უკავშირდება არა ზიანის მიყენების ფაქტის შეტყობას, არამედ სისხლის სამართლის საქმეზე გამოტანილი განაჩენების კანონიერ ძალაში შესვლის ფაქტს. დადგენილია, რომ მოსარჩელის მიერ სარჩელი აღძრულია, სისხლის სამართლის საქმეზე გამოტანილი განაჩენების კანონიერ ძალაში შესვლიდან სამწლიანი ხანდაზმულობის ვადის დაცვით, რის გამოც არ არსებობს სარჩელის ხანდაზმულად მიჩნევის შესახებ მოპასუხის პოზიციის გაზიარების საფუძველი.

11. აღნიშნული გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხემ, რომელმაც მისი გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით მოითხოვა:

11.1. კასატორის მოსაზრებით, თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2021 წლის 8 დეკემბრის გადაწყვეტილება იმდენად არასრული, სამართლებრივად დაუსაბუთებელია, რომ შეუძლებელია მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება. სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა მოთხოვნის ხანდაზმულობის საკითხი, კერძოდ, გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, თუმცა არასწორად განმარტა. საქმეში არსებული მტკიცებულებების არასწორად გამოკვლევითა და შეფასებით, უმართებულოდ დაადგინა საქმეში არსებული ფაქტობრივი გარემოებები, რის გამოც სრულიად დაუსაბუთებლად დააკმაყოფილა სასარჩელო მოთხოვნა.

12. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 11 აპრილის განჩინებით, მოსარჩელის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო საჩივარი დაუშვებელია, რადგანაც იგი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს.

13. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ:

ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას;

ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია;

გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება;

დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან;

ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე;

ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს;

ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

14. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით. ამასთან, საკასაციო საჩივარი დასაშვები რომც ყოფილიყო, მას არა აქვს წარმატების პერსპექტივა, სახელდობრ:

15. სსსკ-ის 407.2 მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

16. საკასაციო პალატა სრულად იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობასა და დასკვნებს და მიიჩნევს, რომ, განსახილველ შემთხვევაში, სასარჩელო მოთხოვნა მართებულად დაკმაყოფილდა, სახელდობრ:

17. იმ სამართლებრივი შედეგის გათვალისწინებით, რისი მიღწევაც მოსარჩელეს სურს, კერძოდ, დანაშაულით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველია სსკ-ის 992-ე (პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია, აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი), 998-ე (თუ ზიანის დადგომაში მონაწილეობს რამდენიმე პირი, ისინი პასუხს აგებენ, როგორც სოლიდარული მოვალეები. ზიანისათვის პასუხს აგებს არა მარტო ის, ვინც იგი უშუალოდ მიაყენა, არამედ ისიც, ვინც ის დაიყოლია ან მისი ხელშემწყობი იყო, ასევე ისიც, ვინც შეგნებულად ისარგებლა სხვისთვის მიყენებული ზიანით), 408.1 (იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება) მუხლები.

18. კასატორის პრეტენზია შეეხება ქვედა ინსტანციის სასამართლოების მიერ მოთხოვნის ხანდაზმულობის საკითხს. კასატორის მითითებით, სარჩელზე თანდართული მტკიცებულებებიდან ირკვევა, რომ საკითხი უკავშირდება დანაშაულის შედეგად მიყენებული მატერიალური ზიანის ანაზღაურებას, რომელიც ერთი მხრივ გამომდინარეობს 2009 წლის 3 აგვისტოს შედგენილი საბრალდებო დასკვნიდან, ხოლო, მეორე მხრივ სასამართლოს 2015 წლის 6 აპრილის განაჩენიდან. სარჩელი ზიანის ანაზღაურებასთან დაკავშირებით კი შეტანილია 2018 წლის 2 აპრილს საბრალდებო დასკვნის მიღებიდან 3 - წლიანი ხანდაზმულობის ვადის გასვლის შემდეგ.

19. ზ.მ–ლი - 2015 წლის 6 აპრილის N1/3893-09 განაჩენით, ხოლო ჰ.ო–ი - 2016 წლის 19 მაისის N1/1552-15 განაჩენით, თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიამ დამნაშავეებათ სცნო საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 180-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ა“ და ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის „ა“ და „ბ“ ქვეპუნქტით, 210-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული დანაშაულისათვის, რაც გულისხმობს თაღლითობას, ესე იგი მართლსაწინააღმდეგო მისაკუთრების მიზნით სხვისი ნივთის დაუფლებას ჯგუფთან წინასწარი შეთანხმებით, სამსახურებრივი მდგომარეობით სარგებლობით, დიდი ოდენობით დამზადებითა და გამოყენებით. ასევე ჯგუფურად ისეთი ყალბი საგადასახადო დოკუმენტის დამზადება და გამოყენება, რომელიც არ არის ფასიანი ქაღალდი. შესაბამისად, გამოვლინდა დელიქტის ერთ-ერთი მთავარი პირობა-მოპასუხეთა მართლსაწინააღმდეგო ქმედება, არსებობს დელიქტური პასუხისმგებლობისათვის აუცილებელი დანარჩენი სამი ელემენტიც, კერძოდ: ზიანი – მოსარჩელემ ქონებრივი დანაკლისი განიცადა; ბრალეულობა; მიზეზშედეგობრიობა – მოპასუხეთა ქმედებამ გამოიწვია მოსარჩელისათვის ზიანის მიყენება.

20. მხარეთა შორის დავას არ იწვევს ის გარემოება, რომ მოპასუხეები მოქმედებდნენ ურთიერთშეთანხმებით, დანაშაულებრივი განზრახვით, რათა ყალბი დოკუმენტის დამზადებითა და თაღლითობის გზით სახელმწიფოს საკუთრებაში არსებული თანხა მართლსაწინააღმდეგოდ მიესაკუთრებინათ. პალატის მოსაზრებით, 2015 წლის 6 აპრილსა და 2016 წლის 19 მაისს საპროცესო შეთანხმება ცხადყოფს, რომ მოპასუხეებმა დანაშაულის შედეგად სახელმწიფოსათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურება იკისრეს.

21. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ 2010 წლის 15 დეკემბერს, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსში განხორციელებული ცვლილების შესაბამისად, V კარს დაემატა ახალი XXXIV³ თავი – ცალკეული დელიქტით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების შესახებ სარჩელის განხილვის გამარტივებული წესი. განხორციელებული ცვლილების პროცესუალურ სამართლებრივი ანალიზის მიზნებისათვის, ერთმანეთისაგან უნდა გაიმიჯნოს ცალკეული დელიქტით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების შესახებ სარჩელის განხილვის გამარტივებული წესი დელიქტით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების თაობაზე წარდგენილი სარჩელის ჩვეულებრივი წარმოებისაგან. აღსანიშნავია, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის XXXIV³ თავით გათვალისწინებული წესები გამოიყენება მაშინ, როდესაც სახეზეა კანონიერ ძალაში შესული განაჩენი, ანუ როდესაც დანაშაულის ჩადენის შედეგად პირისათვის ზიანის მიყენების ფაქტი დასტურდება კანონიერ ძალაში შესული განაჩენით. ასეთ შემთხვევაში, სამოქალაქო საქმის განმხილველი მოსამართლე აღარ იკვლევს მართლსაწინააღმდეგო ქმედების ჩადენის ფაქტსა და მიზეზობრივ კავშირს მართლსაწინააღმდეგო ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის. დადასტურებულად ითვლება მართლსაწინააღმდეგო ქმედება და მიზეზობრივი კავშირი მართლსაწინააღმდეგო ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის. „საკასაციო პალატამ განმარტა, რომ სსსკ-ის 106-ე მუხლზე მითითება ამავე კოდექსის 309²⁰-ე მუხლის მეორე ნაწილის გაუთვალისწინებლად არ შეიძლება. მართალია, სსსკ-ის 106-ე მუხლის „გ“ ქვეპუნქტი („ფაქტები იმის შესახებ, განხორციელდა თუ არა მოქმედება და ჩაიდინა თუ არა ეს მოქმედება ამ პირმა, რაც დადგენილია სისხლის სამართლის საქმეზე გამოტანილი, კანონიერ ძალაში შესული საბოლოო შემაჯამებელი გადაწყვეტილებით, როცა საქმეს იხილავს სასამართლო იმ პირის მოქმედების სამოქალაქოსამართლებრივი შედეგების შესახებ, რომლის მიმართაც გამოტანილია საბოლოო შემაჯამებელი გადაწყვეტილება“) 2010 წლის 24 სექტემბერს განხორციელებული ცვლილების შედეგად ამოღებულ იქნა, მაგრამ იმავე წლის 15 დეკემბრის კანონით (#4075.სსმ1, #76) განხორციელებული ცვლილებით დანაშაულით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების შესახებ მოთხოვნების განხილვისას მოქმედებს განსხვავებული წესი, რაც იმას გულისხმობს, რომ კანონიერ ძალაში შესულ განაჩენში მითითებული სამართლებრივად მნიშვნელოვანი ფაქტები ხელახლა არ დგინდება, ანუ ისინი დადგენილად მიიჩნევა (სსსკ-ის XXXIV თავი)“. (შდრ. სუსგ №ას-638-605-2014, 22 აპრილი, 2016).

22. საკასაციო პალატა სრულად ეთანხმება სააპელაციო პალატის მოსაზრებას, რომ განსახილველი დავა დელიქტური ვალდებულებიდან გამომდინარეობს, შესაბამისად, სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულობის საკითხზე მსჯელობისას სააპელაციო პალატამ სწორად იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1008-ე მუხლით, რომელიც, დელიქტიდან გამომდინარე, სასარჩელო მოთხოვნებისთვის ხანდაზმულობის ვადას აწესებს, კერძოდ, დელიქტით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლების ხანდაზმულობის ვადა არის სამი წელი იმ მომენტიდან, როცა დაზარალებულმა შეიტყო ზიანის ან ზიანის ანაზღაურებაზე ვალდებული პირის შესახებ. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ აღნიშნული ნორმის დანაწესით გათვალისწინებული ხანდაზმულობის ვადის დენის ათვლა დაკავშირებულია დაზარალებულის მიერ ზიანის ან ზიანის ანაზღაურებაზე ვალდებული პირის შეტყობასთან. განსახილველ შემთხვევაში, სისხლის სამართლის №092090215 საქმეზე გამოძიება ბ.ნ–ძის, თ.ფ–ძის, ზ.მ–ლის, თ.ჯ–ძის, თ.მ–ის, ვ.ე–ძისა და ჰ.ო–ის (გამოეყო ცალკე წარმოებად) მიმართ დაიწყო 2009 წლის 15 მაისს და დასრულდა 2009 წლის 3 აგვისტოს. დადგენილია, რომ 2009 წლის 30 ივლისს, მოსარჩელის კუთვნილი თანხის მართლსაწინაღმდეგო მისაკუთრების მიზნით, თაღლითურად დაუფლების ფაქტზე, ქ. თბილისის მერია ცნობილ იქნა დაზარალებულად (იხ.ტ. I. ს.ფ. 88) შესაბამისად, მოსარჩელისათვის ზიანის, მისი ოდენობისა და ზიანის მიმყენებელი პირების შესახებ 2009 წლის აგვისტოს თვეში უკვე ცნობილი იყო. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ დელიქტიდან გამომდინარე მოთხოვნაზე ვრცელდება სსკ-ის 1008-ე მუხლით დადგენილი ხანდაზმულობის სპეციალური ვადა. კასატორის პრეტენზია უკავშირდება ხანდაზმულობის ვადის ათვლის დასაწყისს, კერძოდ, მისი მტკიცებით, სააპელაციო სასამართლოს ხანდაზმულობის ვადა საბრალდებო დასკვნის შედგენიდან უნდა აეთვალა. საკასაციო პალატა არ იზიარებს კასატორის პრეტენზიას და განმარტავს, რომ 2010 წლის პირველი ოქტომბრის შემდეგ (ახალი სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის ამოქმედება, რომელიც აღარ ითვალისწინებს სამოქალაქო სარჩელის აღძვრის შესაძლებლობას სისხლის სამართლის საქმეზე), სახელმწიფოსათვის ან სამართლებრივი ურთიერთობის სხვა სუბიექტისათვის დანაშაულით ან სხვა მართლსაწინააღმდეგო მოქმედებით (ადმინისტრაციული სამართალდარღვევა) მიყენებული მატერიალური ზიანის ანაზღაურების შესახებ მოთხოვნების მიმართ, სსკ-ის 1008-ე მუხლით გათვალისწინებული სამწლიანი ხანდაზმულობის ვადის დაწყება, დაკავშირებულია იმ გარემოებასთან, თუ რა წესით ითხოვს დაზარალებული მიყენებული ზიანის ანაზღაურებას. თუ დაზარალებული ითხოვს მიყენებული მატერიალური ზიანის ანაზღაურებას გამარტივებული წესით, მაშინ მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადის დენა დაიწყება იმ დღიდან, როცა ზიანის მიმყენებლის მიმართ კანონიერ ძალაში შევიდა სისხლის სამართლის საქმეზე სასამართლოს გამამტყუნებელი განაჩენი ან ადმინისტრაციული სამართალდარვევის საქმეზე გამოცემულ იქნა ადმინისტრაციულსამართლებრივი აქტი, რომლითაც დასტურდება ზიანის მიყენების ფაქტი, ხოლო იმ შემთხვევაში, როცა დაზარალებული მოითხოვს დანაშაულით ან ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის შედეგად მიყენებული მატერიალური ზიანის ანაზღაურებას საერთო სასარჩელო (და არა გამარტივებული სამართალწარმოების წესით) წესით, მიყენებული მატერიალური ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადის დენა დაიწყება იმ დღიდან, როცა დაზარალებულმა შეიტყო ზიანის ან ზიანის ანაზღაურებაზე ვალდებული პირის შესახებ (იხ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთ პალატის 2019 წლის 4 აპრილის №ას-1322-2018; განჩინება).

23. ხანდაზმულობის სამწლიანი ვადის დენა, მოცემულ შემთხვევაში, განაჩენის კანონიერ ძალაში შესვლის დღიდან უნდა აითვალოს, ვინაიდან, როგორც აღინიშნა, დაზარალებულმა წარადგინა სისხლის სამართლის საქმეზე გამოტანილი განაჩენი და მატერიალური ზიანის ანაზღაურება გამარტივებული წესით მოითხოვა. განაჩენები, რომელთა საფუძველზეც დადგინდა სსკ-ის 992-ე მუხლის წინაპირობები, კანონიერ ძალაში 2015 წლის 6 აპრილსა და 2016 წლის 19 მაისს შევიდა, მოსარჩელემ სასამართლოში სარჩელი 2018 წლის 2 აპრილს წარადგინა. ამდენად, პალატა ასკვნის, რომ წარდგენილი სარჩელი ხანდაზმული არ არის.

24. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც იმ საფუძვლით, რომ სააპელაციო სასამართლოს განჩინება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.

25. საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

26. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მეოთხე ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი. ამდენად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს უნდა დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით მის მიერ 2022 წლის 29 მარტს №0 საგადახდო დავალებით გადახდილი 4205.5 ლარის 70% – 2944.55 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 408.3-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ზ.მ–ლის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. ზ.მ–ლს (პ/ნ .....) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 4206.5 ლარის (საგადასახადო დავალება N0, გადახდის თარიღი 29/03/2022), 70% – 2944.55 ლარი;

3. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ამირან ძაბუნიძე

მოსამართლეები: ლაშა ქოჩიაშვილი

თეა ძიმისტარაშვილი