საქმე №ას-709-2022 30 სექტემბერი, 2022 წელი,
ქ. თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
ეკატერინე გასიტაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
მოსამართლეები: ნინო ბაქაქური,
მირანდა ერემაძე
საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე
კასატორი – სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტო (მოსარჩელე)
მოწინააღმდეგე მხარე – ო.ი–ვი (მოპასუხე)
გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 5 აპრილის გადაწყვეტილება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება
დავის საგანი – უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვა
საკითხი, რომელზედაც მიღებულია გადაწყვეტილება - საკასაციო საჩივრის დაკმაყოფილება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
1.თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 5 ნოემბრის გადაწყვეტილებით სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს (შემდეგში: მოსარჩელე, ქონების სააგენტო ან კასატორი) სარჩელი ო.ი–ვის (შემდეგში: მოპასუხე, არამართლზომიერი მფლობელი ან აპელანტი) უკანონო მფლობელობიდან სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების, რომელიც მდებარეობს ქ. თბილისში, ..... (........), საკადასტრო კოდით ....... (შენობა-ნაგებობა N 1/1-ის 43.50 კვ.მ და შენობა -ნაგებობა 2/1-ის 59.03 კვ.მ) გამოთხოვისა და სახელმწიფოსათვის თავისუფალ მდგომარეობაში გადაცემის შესახებ დაკმაყოფილდა.
2. საქალაქო სასამართლომ მოცემულ საქმეზე უდავო ფაქტობრივ გარემოებებად მიიიჩნია:
2.1. უძრავი ქონება, მდებარე ქ. თბილისში, ........ (.........), საკადასტრო კოდით ..... სახელმწიფო საკუთრებას წარმოადგენს, დაზუსტებული ფართობი 530 კვ.მ-ს შეადგენს, შენობა-დანგებობების ჩამონათვალი N 1 საერთო ფართით 84.08 კვ.მ-ია, N 2 საერთო ფართია 212.72 კვ.მ (იხ. ამონაწერი საჯარო რეესტრიდან ს.ფ. 17-18);
2.2. საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სამოქალაქო რეესტრის სააგენტოს საინფორმაციო-სამისამართო ბიურო მიერ 2020 წლის 7 სექტემბერს გაცემული ცნობის თანახმად, მოპასუხე სანერგემეურნეობის დასახლებაში რესგიტრირებულია 2004 წლის 22 სექტემბერს (იხ. საინფორმაციო ბარათი- ს.ფ. 107);
2.3. სს „თ–ის“ 2020 წლის 7 სექტემბრის წერილის მიხედვით კომპანიის მონაცემთა ბაზაში N 4285561 სააბონენტო ბარათზე აბონენტად მითითებულია მოპასუხე, მისამართი: ქ. თბილისი, .... (იხ. სს“თ–ის“ წერილი; აბონენტის ბრუნვის ისტორია; კომუნალური გადასახადების ქვითრები- ს.ფ. 108-122);
2.4. შემოსავლების სამსახურის 2020 წლის 27 აგვისტოს წერილის მიხედვით, მოპასუხის მიერ 2010 წლის 1 იანვრიდან 2020 წლის 31 ივლისის ჩათვლით მიღებული დასაბეგრი შემოსავლის შესახებ ინფორმაცია არ ფიქსირდება; ამავე წერილით ირკვევა, რომ 2020 წლის 27 აგვისტოს მდგომარეობით მოპასუხე, როგორც გადასახადის გადამხდელი ფიზიკური პირი, არ არის რეგისტრირებული (იხ. შემოსავლების სამსახურის წერილი-ს.ფ. 123-124);
3. საქალაქო სასამართლომ მოცემულ საქმეზე შემდეგი სადავო ფაქტობრივი გარემოებები დაადგინა:
3.1. სადავო უძრავი ქონების (იხ. წინამდებარე გადაწყვეტილების 2.1 ქვეპუნქტი) ნაწილით (შენობა-ნაგებობა N 1/1-ის 43.50 კვ.მ და შენობა -ნაგებობა 2/1-ის 59.03 კვ.მ) არამართლზომიერად სარგებლობს და სამეწარმეო საქმიანობისათვის იყენებს მოპასუხე (იხ. საკადასტრო გეგმა- ს.ფ.19; ადგილზე დათვალიერების გეგმა- ს.ფ. 20-21; ფოტომასალა- ს.ფ.22-24; შიდა აზომვითი ნახაზი- ს.ფ. 25). საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში: სსსკ) მე-4 მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად „სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე.მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მოთხოვნები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები“. ამავე კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილის საფუძველზე „თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს“, ხოლო მე-3 ნაწილის მიხედვით „საქმის გარემოებები, რომლებიც კანონის თანახმად უნდა დადასტურდეს გარკვეული სახის მტკიცებულებებით, არ შეიძლება დადასტურდეს სხვა სახის მტკიცებულებებით“;
3.2. საქალაქო სასამართლომ დაასკვნა, რომ განსახილველ შემთხვევაში საქმეში არ არის წარდგენილი რაიმე სახის მტკიცებულება, რომელიც დაადასტურებდა მოპასუხის მიერ სადავო უძრავი ქონების მართლზომიერად ფლობის ფაქტს, ხოლო, თავის მხრივ, მოსარჩელემ, შეძლო კუთვნილი მტკიცების ტვირთის დაძლევა, რაც სარჩელის დაკმაყოფილებას დაედო საფუძვლად, საქართველოს კონსტიტუციის მე-19 მუხლზე, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში: სსკ) 160-162-ე, 170, 172-ე, 183-ე, 312-ე მუხლებზე დაყრდნობით;
3.3. ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის პირველი დამატებითი ოქმის პირველი მუხლი იცავს საკუთრების უფლებას - ყველა ფიზიკურ და იურიდიულ პირს აქვს უფლება, დაუბრკოლებლად ისარგებლოს თავისი ქონებით. არავის შეიძლება წაერთავს ქონება იმ შემთხვევის გარდა, როდესაც ამას საზოგადოების ინტერესები მოითხოვს და იმ პირობით, რაც გათვალისწინებულია კანონით და საერთაშორისო სამართლის ზოგადი პრინციპებით. ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ საქმეზე „სპორონგი და ლონროთი შვედეთის წინააღმდეგ“განმარტა, რომ „აღნიშნული დებულება მოიცავს სამ განსხვავებულ ნორმას: პირველი ნორმა, რომელიც მუხლის პირველ წინადადებაშია ჩამოყალიბებული, არის საერთო ხასიათის და იცავს საკუთრებით დაუბრკოლებლად სარგებლობის უფლებას. მეორე ნორმა, რომელსაც მუხლის მეორე წინადადება ეხება, ითვალისწინებს საკუთრების ჩამორთმევის უფლებას და ამას უკავშირებს კონკრეტულ გარემოებებს. მესამე ნორმა, რომელიც მოცემულია მუხლის მეორე ნაწილში, აცხადებს, რომ სახელმწიფოებს შეუძლიათ აკონტროლონ საკუთრებით სარგებლობის უფლება საზოგადოებრივი ინტერესებიდან გამომდინარე“. საქმეში „მარქსი ბელგიის წინააღმდეგ:“ ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ განმარტა: „იმის აღიარებით, რომ ყოველ ადამიანს აქვს თავისი საკუთრებით (ქონებით) შეუფერხებელი სარგებლობის უფლება, მუხლი პირველი არსებითად უზრუნველყოფს საკუთრების უფლებას. ეს არის სრულიად ცხადი წარმოდგენა, რომელსაც ტოვებს სიტყვები „საკუთრება“ და „საკუთრების გამოყენება“ (იხ. მარქსი ბელგიის წინააღმდეგ, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილება განაცხადის №6833/74, სტრასბურგი, 1979 წლის 13 ივნისი);
3.4. სსკ-ის 170-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად “მესაკუთრეს შეუძლია, კანონისმიერი ან სხვაგვარი, კერძოდ, სახელშეკრულებო შებოჭვის ფარგლებში თავისუფლად ფლობდეს და სარგებლობდეს ქონებით (ნივთით), არ დაუშვას სხვა პირთა მიერ ამ ქონებით სარგებლობა, განკარგოს იგი, თუკი ამით არ ილახება მეზობლების ან სხვა მესამე პირთა უფლებები, ანდა, თუ ეს მოქმედება არ წარმოადგენს უფლების ბოროტად გამოყენებას”. საქალაქო სასამართლომ განმარტა, რომ მითითებული დანაწესი ითვალისწინებს საკუთრების კანონისმიერ და სახელშეკრულებო ბოჭვას, რომელსაც გააჩნია თავისი ფარგლები, კერძოდ, არ შეიძლება, რომ საკუთრების ბოჭვამ, შეზღუდვამ მოსპოს საკუთრება. საკუთრების სუბსტანცია, რომელშიც იგულისხმება საკუთრების ინსტიტუტით გათვალისწინებული შინაარსისს რეალიზაცია, უნდა შენარჩუნდეს, ე.ი. კერძო საკუთრების შეზღუდვა არ უნდა ნიშნავდეს საკუთრების უფლების რეალიზაციის მოპობას. არ შეიძლება პირს ფორმალურად გააჩნდეს საკუთრების უფლება, ხოლო ფაქტობრივად ვერ სარგებლობდეს მისით;
3.5. სსკ-ის 172-ე მუხლის პირველი ნაწილი მესაკუთრეს უფლებას ანიჭებს, მფლობელს მოსთხოვოს ნივთის უკან დაბრუნება, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა მფლობელს ჰქონდა ამ ნივთის ფლობის უფლება. უკანონო მფლობელობიდან გამომდინარე ნივთის გამოთხოვის შესახებ სარჩელის წარდგენა ხდება, როცა შელახულია ნივთზე მესაკუთრის მფლობელობა, როცა მესაკუთრის ქონება უკანონო მფლობელის ხელთაა, ამასთან, არამფლობელი მესაკუთრის მიერ უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვის მართლზომიერებისათვის უნდა არსებობდეს აუცილებელი წინაპირობები: ა) მოსარჩელე უნდა იყოს მესაკუთრე, ბ) მოპასუხე უნდა იყოს ნივთის მფლობელი და გ) მოპასუხეს არ უნდა ჰქონდეს ამ ნივთის ფლობის უფლება. მხოლოდ მას შემდეგ, რაც დადგინდება სამივე წინაპირობის არსებობა, შესაძლებელი გახდება მოპასუხის უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვა. ვიდიკაციური სარჩელის საფუძვლიანობა მოწმდება იმ გარემოებათა შეფასებით, არსებობს თუ არა მოსარჩელის საკუთრების უფლება ნივთზე და იმყოფება თუ არა ეს ნივთი სხვა პირის არამართლზომიერ მფლობელობაში;
3.6. სსკ-ის 312-ე მუხლის პირველი ნაწილის საფუძველზე “რეესტრის მონაცემების მიმართ მოქმედებს უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფცია, ე. ი. რეესტრის ჩანაწერები ითვლება სწორად, ვიდრე არ დამტკიცდება მათი უზუსტობა”. მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელის სახელზე საკუთრების უფლების ჩანაწერი გაუქმებული არ არის. სსკ-ის 168-ე მუხლის თანახმად „მესაკუთრის პრეტენზიის გამო ნივთის მფლობელობა წყდება, თუ მესაკუთრე მფლობელს წაუყენებს დასაბუთებულ პრეტენზიას“;
3.7. საქალაქო სასამართლომ განმარტა, რომ სსსკ-ის 102- ე მუხლის (იხ. 3.1 ქვეპუნქტი) საფუძველზე მოსარჩელის ვალდებულებაა, საჯარო რეესტრის ამონაწერზე დაყრდნობით დაამტკიცოს სადავო ნივთზე საკუთრების უფლების არსებობა, რაც მოცემულ შემთხვევაში დადასტურებულია, ასევე- ნივთის მოპასუხის მიერ ფლობის ფაქტი, თავის მხრივ, ამ უკანასკნელმა თავისი შესაგებელი შეიძლება დააფუძნოს როგორც ფლობის მართლზომიერებას, ისე- საკუთრების უფლებას, რაც მისი მტკიცების ტვირთს განეკუთვნება. განსახილველ შემთხვევაში, დადგენილია, რომ მოსარჩელე არის სადავო უძრავო ქონების მესაკუთრე, ხოლო მოპასუხეს სასამართლოსათვის არ წარუდგენია იმის დამადასტურებელი მტკიცებულება, რომ აქვს სხვისი ნივთის ფლობის ნამდვილი უფლება. მოპასუხის მტკიცება, რომ ის სადავო უძრავი ქონების მისამართზეა რეგისტრირებული და ფაქტობრივად იქ ცხოვრობს, ამასთან სხვა საცხოვრებელი არ გააჩნია, ასევე ირიცხება სს „თ–ის“ აბონენტად, არ წარმოადგენს სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველს. საჯარო რეესტრის მონაცემებით სახელმწიფოს საკუთრების უფლება უძრავ ნივთზე წარმოშობილია. დღევანდელი მდგომარეობით არ არსებობს მხარეთა შორის არანაირი სახელშეკრულებო ურთიერთობა, რის საფუძველზეც მოპასუხეს ექნებოდა უძრავი ნივთის ფლობის უფლება. შესაბამისად, მოპასუხე არ წარმოადგენს სსკ-ის 160-162-ე მუხლებით დაცული უფლების მქონე პირს - მართლზომიერ მფლობელს. ასევე, არა არსებობს არც კანონისმიერი ბოჭვის საფუძველი, ამდენად მოსარჩელე უფლებამოსილია, განახორციელოს მის საკუთრებად რიცხულ ქონებაზე კანონით გარანტირებული უფლებები.
4. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 5 აპრილის გადაწყვეტილებით დაკმაყოფილდა მოპასუხის (სადავო ნივთის მფლობელის) სააპელაციო საჩივარი, გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 5 ნოემბრის გადაწყვეტილება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, ქონების სააგენტოს სარჩელი მოპასუხის უკანონო მფლობელობიდან სადავო უძრავი ქონების გამოთხოვისა და თავისუფალ მდგომარეობაში გადაცემის შესახებ, არ დაკმაყოფილდა.
5. სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები, რომლებიც წინამდებარე გადაწყვეტილების 2.1-2.3 ქვეპუნქტებშია ასახული და განმარტა, რომ მოცემულ საქმეზე შესაფასებელია აპელანტის მხრიდან სადავო ქონების ფლობის მართლზომიერება, რის გამოც სასამართლო მიზანშეწონილად მიიჩნევს, განმარტოს სათანადო საცხოვრებლის უფლების რაობა და მიუთითებს, რომ ხსენებული კონსტიტუციური უფლება- პრინციპი გარანტირებულია სხვადასხვა საერთაშორისო აქტში. მათ შორისაა როგორც საერთაშორისო ხელშეკრულებები და შეთანხმებები, ასევე - პოლიტიკური და პროგრამული დოკუმენტები;
5.1. სამართლებრივ აქტებში სათანადო საცხოვრებლის უფლება უმეტესად განცალკევებულად არ არის გამოყოფილი და ცხოვრების სათანადო დონის უფლებაში მის კომპონენტად იკითხება. საცხოვრებლის უფლების ნაწილში აღსანიშნავია ადამიანის უფლებათა საყოველთაო დეკლარაცია, რომლის 25-ე მუხლის პირველი პუნქტი მიუთითებს: „ყოველ ადამიანს აქვს უფლება, ჰქონდეს ცხოვრების ისეთი დონე (საკვების, ტანსაცმლის, ბინის, სამედიცინო მოვლისა და საჭირო სოციალური მომსახურების ჩათვლით), რომელიც აუცილებელია თავად მისი და მისი ოჯახის ჯანმრთელობისა და კეთილდღეობის შესანარჩუნებლად და უფლება, უზრუნველყოფილი იყოს უმუშევრობის, ავადმყოფობის, შეზღუდული შესაძლებლობის, ქვრივობის, მოხუცებულობის ან მისგან დამოუკიდებელ გარემოებათა გამო არსებობის საშუალებათა დაკარგვის სხვა შემთხვევაში“. საცხოვრებლის უფლებასთან მიმართებით ფუძემდებლური ხელშეკრულებაა გაეროს ეკონომიკური, სოციალური და კულტურული უფლებების შესახებ საერთაშორისო პაქტი, რომლის მე-11 მუხლის პირველი პუნქტი მიუთითებს ცხოვრების სათანადო დონის უფლებაზე და მის ერთ-ერთ კომპონენტად განსაზღვრავს საცხოვრებლის უფლებას, პაქტის მონაწილე სახელმწიფოები ამ უფლების უზრუნველსაყოფად მიიღებენ შესაბამის ზომებს, აღიარებენ რა, ამ მხრივ, თავისუფალ თანხმობაზე დაფუძნებული საერთაშორისო თანამშრომლობის დიდ მნიშვნელობას. მისით ნაკისრი ვალდებულებების შესრულებას მონიტორინგს უწევს ეკონომიკური, სოციალური და კულტურული უფლებების კომიტეტი, რომელმაც საცხოვრებლის უფლებასთან დაკავშირებით რამდენიმე ზოგადი კომენტარი მიიღო;
5.2. ევროპის საბჭოს ევროპის სოციალური ქარტიის (განახლებული რედაქცია) 31-ე მუხლით გაწერილია სახელმწიფოს ვალდებულება, ხელი შეუწყოს საცხოვრებელი ადგილის ადეკვატური სტანდარტის ხელმისაწვდომობას; თავიდან აიცილოს და შეამციროს უსახლკარობა ეტაპობრივად, საბოლოოდ აღმოფხვრის მიზნით; შექმნას საცხოვრებელზე ფასის ხელმისაწვდომობა მათთვის, ვისაც სათანადო სახსრები არ გააჩნიათ. სოციალური უფლებების ევროპული კომიტეტი, როგორც ქარტიის მონიტორინგის დაწესებულება, იღებს გადაწყვეტილებებს და დასკვნებს აღნიშნული ვალდებულებების სახელმწიფოების მიერ შესრულების ნაწილში. ევროკავშირის კანონმდებლობასთან მიმართებით აღსანიშნავია ასევე ევროპის კავშირის ფუნდამენტური უფლებების ქარტია. იგი პირდაპირ არ მიუთითებს სათანადო საცხოვრებლის უფლების შესახებ, თუმცა მისი 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილი „საცხოვრებლის მიმართულებით დახმარების“ ცნებაზე საუბრობს, კერძოდ, დოკუმენტი მიუთითებს, რომ „სოციალური გათიშულობისა და სიღარიბის წინააღმდეგ საბრძოლველად კავშირი აღიარებს და იცავს უფლებას სოციალური და საცხოვრებლით დახმარების შესახებ. საცხოვრებლის უფლებასთან დაკავშირებით მნიშვნელოვანია გაეროს კონვენცია „ ლტოლვილთა სტატუსის შესახებ“, რომლის 21-22-ე მუხლებში მითითებულია, რომ „იმდენად, რამდენადაც დაბინავება კანონმდებლობით რეგულირდება ან საჯარო ხელისუფლების კონტროლს ექვემდებარება, ხელშემკვრელი სახელმწიფოები თავიანთ ტერიტორიაზე კანონიერად მცხოვრებ ლტოლვილებს უქმნიან მაქსიმალურად ხელსაყრელ გარემოს, ყოველ შემთხვევაში იმაზე არანაკლებს, ვიდრე მსგავს პირობებში ჩვეულებრივ სარგებლობენ უცხოელები“. ზემოხსენებული ეკონომიკურ, სოციალურ და კულტურულ უფლებათა კომიტეტის მიერ შემუშავებული ზოგადი კომენტარები სათანადო საცხოვრებლის უფლების დაცვისა და პროგრესული რეალიზების სახელმძღვანელო პრინციპებს აყალიბებს. კომიტეტის ხედვა გამორიცხავს სათანადო საცხოვრებლის უფლების ვიწროდ განმარტებას, რამდენადაც იგი არ უთანაბრდება (თუმცა მოიცავს) თავშესაფრის ქონას; ზოგადი თვალსაზრისით, სათანადო საცხოვრებელი გულისხმობს ნებისმიერ ადგილას „უსაფრთხო, მშვიდობიან და ღირსეულ პირობებში ცხოვრებას“. დამატებით, სათანადო საცხოვრებლის უფლება სისტემურად უნდა განიმარტოს პაქტის პრეამბულაში მითითებულ ძირითად ღირებულებებთან ერთად, როგორებიცაა ადამიანის ღირსება, თანასწორობა, განუყოფლობა;
5.3. პაქტით გათვალისწინებული სათანადო საცხოვრებლის ცნება მოიცავს სახელმწიფოს ვალდებულებას, რომ პირის ან პირთა ჯგუფის საცხოვრებელ ფართზე მფლობელობის ფორმის მიუხედავად (მათ შორის, არაფორმალური დასახლებების, საცხოვრებლისა თუ მიწის დაკავების), უზრუნველყოს იმგვარი პირობები, რომლებიც მათ მისცემს სამართლებრივ ბერკეტებს ძალადობრივი გასახლების, დევნისა თუ სხვა საშიშროების თავიდან ასაცილებლად. აღნიშნულ კომპონენტში კომიტეტი განსაზღვრავს სახელმწიფოს ვალდებულებას, როგორც საცხოვრებლის მქონე, ასევე იმ პირებთან მიმართებით, რომელთაც არ მიუწვდებათ ხელი ბინაზე და მიუთითებს, რომ სახელმწიფომ უნდა შესთავაზოს ისეთი ღონისძიებები, რომლებიც ხელს შეუწყობს საბინაო ხარჯის შემოსავალთან შესაბამისობას. ეს გულისხმობს, რომ საბინაო ხარჯებმა საფრთხის წინაშე არ უნდა დააყენოს სხვა ძირითადი მოთხოვნების დაკმაყოფილება, ასევე - სახელმწიფომ უნდა დააწესოს სუბსიდიები, დაფინანსების სხვადასხვა სქემა, რომლებიც „სათანადოდ ასახავს საბინაო მოთხოვნებს“. თავის მხრივ, ბაზისური საერთაშორისო სტანდარტების მიხედვით, სათანადო საცხოვრებლის უფლების დაცვა გულისხმობს როგორც მატერიალური, ასევე პროცედურული დაცვითი მექანიზმების არსებობას. ამ მხრივ მნიშვნელოვანია, რომ სახელმწიფოებმა გაითვალისწინონ უფლების დაცვის შემდეგი მინიმალური გარანტიები: დაგეგმილი გამოსახლების ან საცხოვრებლის დემონტაჟის შესახებ სასამართლოს აქტის გასაჩივრების შესაძლებლობა; უკანონო გასახლებისთვის კომპენსაციის მიღების სამართლებრივი მექანიზმების უზრუნველყოფა; მესაკუთრეთა ან მათი მხარდაჭერით უკანონო ქმედებების გასაჩივრების შესაძლებლობა; ბინაზე ხელმისაწვდომის თვალსაზრისით ნებისმიერი სახის დისკრიმინაციაზე დავის წარმოების მექანიზმი; მესაკუთრეთა მიმართ გასაჩივრების შესაძლებლობა, არაჯანსაღი და არასათანადო პირობების გამო;
5.4. აღსანიშნავია ისიც, რომ სოციალური უფლებების ევროპულმა კომიტეტმა საქმეში ბოშათა უფლებების ევროპული ცენტრი პორტუგალიის წინააღმდეგ (European Roma Rights Centre (ERRC) v Portugal, Complaint no. 61/2010, Decision on Merits, ECSR (30 June 2011) გაიმეორა მისივე განმარტება, რომ სათანადო საცხოვრებლის ცნება გულისხმობს საცხოვრებელს, რომელიც უსაფრთხოა, როგორც სანიტარული, ასევე ჯანმრთელობის დაცვის კუთხით. აღნიშნული ნიშნავს, რომ ხელმისაწვდომი უნდა იყოს ისეთი საერთო სიკეთეები, როგორებიცაა: წყალი, ელექტროობა, სანიტარული გაყვანილობა და ნაგვის შესაბამის ადგილას განთავსების შესაძლებლობა. კომიტეტი განსაკუთრებით ყურადღებას ამახვილებს წყლის კომპონენტზე და მიუთითებს, რომ სათანადო საცხოვრებლის უფლება ნიშნავს ახალ წყალზე წვდომას, რომელიც გონივრულ მანძილზე უნდა განთავსდეს. რაც შეეხება სახელმწიფოს მხრიდან სათანადო საცხოვრებლის უფლების ხელშეწყობას, აღნიშნულ საკითხზე მსჯელობას ასახულია ევროპული სასამართლოს არაერთ გადაწყვეტილებაში, რომლის ფარგლებშიც ევროსასამართლო იზიარებს იმ მოსაზრებას, რომ სოციალური უფლებების რეალიზების პროცესში (მათ შორის, კონვენციის მე-8 მუხლის ფარგლებში საცხოვრებლის საკითხების განხილვისას) სახელმწიფოს დისკრეციის ფართო ფარგლები აქვს, თუმცა სასამართლო ხედავს ასევე აშკარა გადაცდომების რისკს;
5.5. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, განსახილველ შემთხვევასთან მიმართებით საინტერესოა, რომ ევროპული სასამართლოს პერსპექტივით, გამოსახლების პროპორციულობის შეფასებისას მნიშვნელოვანია იმის დადგენა, თუ რამდენად კანონიერად დაიკავეს საცხოვრებელი (იხ. Chapman V. The United Kingdom App. no. 27238/95 (ECtHR, 18 January 2001), para. 102), თუმცა ეს არ ნიშნავს, რომ, თუკი კონკრეტული სივრცე უკანონოდ არის დაკავებული, იქ მცხოვრებლების საწინააღმდეგო გადაწყვეტილება უნდა მიიღონ ყველა შემთხვევაში. ევროსასამართლოსთვის განსაკუთრებით მაღალია სტანდარტი, როდესაც საქმეს გავლენა აქვს მოწყვლად ჯგუფებზე, კერძოდ, ევროპულმა სასამართლომ განმარტა, რომ სათანადო საცხოვრებლის უფლების რეალიზების პროცესში განსაკუთრებული სიმძაფრით დგას მოწყვლადი ჯგუფების ინტერესების საკითხი, რომელთა განსაკუთრებული საჭიროებები და მათ წინაშე მდგარი სირთულეები სახელმწიფოს ვალდებულებას განსაზღვრული ხარისხით ამძაფრებს. ამ თვალსაზრისით, განსაკუთრებული ზრუნვის ქვეშ არიან შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირები, ბავშვები, ქალები, უსახლკაროები, იძულებით გადაადგილებული პირები, მიგრანტები, მკვიდრი მოსახლეობა. აღნიშნული ჯგუფების წინაშე მდგარი გამოწვევები სხვადასხვა მასშტაბისაა. ასევე განსხვავებულია მათი მოწყვლადობის განმაპირობებელი ფაქტორებიც. სამართლებრივი თვალსაზრისით, განსაკუთრებით მძაფრია საცხოვრებელი ფართის ფლობის სამართლებრივი უზრუნველყოფის კომპონენტის დაკმაყოფილება უსახლკარო პირებთან მიმართებით, რამდენადაც მათ მიმართ სათანადო პოლიტიკის დაგეგმვა სახელმწიფოს მნიშვნელოვანი ამოცანაა. უსახლკარობის საკითხის ემპირიულ შესწავლას და შემდგომში საპასუხო პოლიტიკისა და პროგრამების დაგეგმვა-შემუშავებას ართულებს ის გარემოება, რომ არ არსებობს უნიფიცირებული მიდგომა უსახლკარობის დეფინიციასთან დაკავშირებით (The Right to Adequate Housing, Fact Sheet No. 21/Rev.1, Geneva, 22 (2014);
5.6. წინამდებარე დავის განხილვის მიზნებისათვის, სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ იძულებით გამოსახლებასთან დაკავშირებული სტანდარტების გასააზრებლად მნიშვნელოვანია საცხოვრებელის შინაარსის განსაზღვრა. იძულებითი გამოსახლების სიმწვავეს განაპირობებს თავად საცხოვრებლის კონცეფცია, რაც ამ სივრცის არსებითად მნიშვნელოვან სოციალურ, სამოქალაქო, კულტურულ და პოლიტიკურ განზომილებას გულისხმობს. ევროსასამართლოს ინტერპრეტაციით, საცხოვრებლის ცნებისთვის მთავარი კრიტერიუმია „კონკრეტულ სივრცესთან“ „საკმარისი“ და „განგრძობადი“ კავშირის არსებობა (იხ.Yevgeniy Zakharov V. Russia App. no. 66610/10 (ECtHR, 14 March 2017), para. 30), ასევე, სივრცის საცხოვრებლად მიჩნევისათვის არსებითი კრიტერიუმია კონკრეტულ სივრცეში პერმანენტულად ცხოვრების ფაქტი (იხ.Ivana Roagna, Protecting the Right to Respect for Private and Family Life under the European Convention on Human Rights, Council of Europe human rights handbooks, Council of Europe, Strasbourg, 93 (2012).). აღნიშნული კომპონენტები გამოიყენება იმ შემთხვევაშიც, როდესაც სადავოა კონკრეტული სივრცის კანონიერად დაკავების საკითხი, თუმცა იმის დადგენა, თუ რამდენად კანონიერად მოხდა საცხოვრებელი სივრცის დაკავება, მნიშვნელოვანია (მაგრამ არა გადამწყვეტი) იძულებითი გამოსახლების პროპორციულობის შეფასებისას;
5.7. სოციალური უფლებების შესახებ ევროპული კომიტეტის განმარტებით, გამოსახლების ლეგიტიმური საფუძველი შესაძლებელია იყოს შესაბამისი ადგილის უკანონო დაკავება, თუმცა, ევროპული კომიტეტის ხედვით, სივრცის უკანონოდ დაკავების შეფასება არ უნდა ეფუძნებოდეს გაუმართლებლად ფართო კრიტერიუმს, ევროპული სასამართლოს პერსპექტივით, ეროვნულ სასამართლოს მხედველობაში უნდა მიეღო კონკრეტულ სივრცეში შესაბამისი პირების სათანადოდ ხანგრძლივი პერიოდით ცხოვრების ფაქტი (Bagdonavicius and Others v. Russia App. no. 19841/06 (ECtHR, 11 September 2016);
5.8. სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა გაეროს ეკონომიკურ, სოციალურ და კულტურულ უფლებათა კომიტეტის 1991 წლის მე-6 სესიის ზოგადი კომენტარები N4-ში მოყვანილ განმარტებებზეც, რომელთა მიხედვითაც, საცხოვრებლის უფლება არ უნდა იქნეს განხილული ვიწრო ან შეზღუდული გაგებით, რაც მას მაგალითად თავშესაფრით უზრუნველყოფასთან გაათანაბრებდა, რაც მავანისათვის მხოლოდ ჭერის ქონას ნიშნავს. იგი განხილულ უნდა იქნეს როგორც ნებისმიერ ადგილას უსაფრთხო, მშვიდობიან და ღირსეულ პირობებში ცხოვრების უფლება. ხსენებული კომენტარის მე-8 პუნქტის ,,ა“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, უკანონო საცხოვრებელი ფართიდან პირების გამოსახლება აკრძალულია და მიუხედავად საცხოვრებელი ფართის უკანონო ფლობისა, ყველა ადამიანი უნდა იყოს უზრუნველყოფილი და დაცული გარკვეული ხარისხის პირობებით, რომლებიც მას იცავს ძალადობრივი გამოსახლების დევნისა და სხვა საშიშროებებისაგან სახელმწიფო თუ სხვა პირების მოსალოდნელი შესაძლო თუ რეალური ზემოქმედებისაგან. გაეროს ეკონომიკურ, სოციალურ და კულტურულ უფლებათა კომიტეტის 1997 წლის 16 სესიის ზოგადი კომენტარი N7-ის პირველი პუნქტით მიღებულია დასკვნა, რომ იძულებითი გამოსახლება არ შეესაბამება პაქტის მოთხოვნებს, თუმცა ამავე კომენტარის მეორე პუნქტი აკეთებს დათქმას, რომ, იმ შემთხვევებში, როდესაც გამოსახლება გარდაუვალია, სახელმწიფოებმა (მთვრობებმა) უნდა უზრუნველყონ სათანადო ალტერნატიული გადაწყვეტილების მიღება. შესაბამისად, სახელმწიფოებმა უნდა გამოიყენონ ყველა სათანადო საშუალებები, რაც მოიცავს სახელმწიფო ორგანოების მიერ სათანადო გარანტიების გარეშე კერძო პირების ან სახელმწიფო ორგანოების მიერ იძულებითი გამოსახლების შემთხვევების აკრძალვას, მონაწილე სახელმწიფოებმა უნდა გადახედონ და უნდა გააუქმონ ან შეცვალონ ნებისმიერი საკანონმდებლო ნორმა ან პოლიტიკა, რომელიც პაქტის მოთხოვნებს არ შეესაბამება. მითითებული კომენტარის მე-17 პუნქტის შესაბამისად კი, გამოსახლების შედეგად პირი არ უნდა დარჩეს უსახლკაროდ და არ უნდა დაირღვეს მისი სხვა უფლებები. იმ შემთხვევაში, თუ გამოსახლებულ პირებს არ შეუძლიათ თავად უზრუნველყონ საარსებო სახსრები, მონაწილე სახელმწიფოებმა, ხელმისაწვდომი რესურსების ფარგლებში, ყველა სათანადო საშუალება უნდა გამოიყენონ მათთვის სათანადო ალტერნატიული საცხოვრებლის უზრუნველსაყოფად, დასასახლებლად ან ნაყოფიერი მიწების გამოსაყოფად არსებული გარემოებების გათვალისწინებით;
5.9. ზემოხსენებული მსჯელობის გათვალისწინებით, სააპელაციო სასამართლომ დაასკვბნა, რომ აპელანტის (მოპასუხის) სადავო ქონებიდან გამოსახლება ეწინააღმდეგება ადამიანის ძირითად უფლებათა და თავისუფლებათა კონვენციით აღიარებულ და განმტკიცებულ ნორმა-პრინციპებს. იძულებითი გამოსახლებისა და საცხოვრებლის უფლებასთან დაკავშირებით არსებულ ევროპულ რეგულაციებზე (იხ.The Second Overview of Housing Exclusion in Europe 2017, (21 March 2017) დაყრდნობით სასამართლომ განმარტა, რომ არსებითია, სახელმწიფოებმა მნიშვნელოვანი აქცენტი გააკეთონ (იძულებითი) გამოსახლების პრევენციაზე, რათა თავიდან იყოს აცილებული ან შემცირდეს იძულებითი გამოსახლების უარყოფითი ეფექტი ძირითადი უფლებებით სარგებლობაზე. პრევენციული პოლიტიკის რეალიზება ნიშნავს გამოსახლებაზე უარის თქმას, ხოლო გამოსახლების შემთხვევაში – პირის უზრუნველყოფას ალტერნატიული საცხოვრებლით ან მხარდაჭერის შესაბამისი საშუალებებით;
5.10. სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ აპელანტი არის უსახლკარო პირი, სხვა ალტერნატიული საცხოვრებელი არ გააჩნია და იძულებულია თავი შეაფარო სადავო ფართს, რომელშიც სამსახურის ნებართვით იქნა შესახლებული და ათეული წლებია სარგებლობს, იგი რეგისტრირებულია ამ მისამართზე, წარმოადგენს ელ.ენერგიის აბონენტს და მოცემული მდგომარეობითაც იხდის მოხმარებული კომუნალური მომსახურების გადასახადს. ამასთან, დადგენილია ისიც, რომ ამავე ფართში მას მოწყობილი ჰქონდა ავტოსახელოსნიც, რომელიც მისი შემოსავლის ერთადერთ წყაროს წარმოადგენდა. შესაბამისად, სასამართლოს შეფასებით, ხსენებული გარემოებების გათვალისწინებით, მოპასუხეს (აპელანტს) გააჩნია ფართის ფლობის უფლება, იგი მართლზომიერად სარგებლოს სადავო სადგომით და თავისუფლად შესაძლებელია მიჩნეულ იქნეს ზემოხსენებულ ,,მოწყვლად ჯგუფებად“, რაც, თავის მხრივ, ავალდებულებს სახელმწიფოს, ყველა ღონე იხმაროს მისი უფლებებისა და კანონიერი ინტერესების დასაცავად.
5.11. ზემოაღნიშნული მსჯელობის გათვალისწინებით სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ მოპასუხის სააპელაციო საჩივარი დასაბუთებულია და უნდა დაკმაყოფილდეს, შესაბამისად, მოსარჩელე ქონების სააგენტოს უარი უნდა ეთქვას სარჩელის დაკმაყოფილებაზე მოპასუხის მიმართ, სახელმწიფოს მხრიდან ფულადი დახმარებით, ან საცხოვრებელი ფართობით უზრუნველყოფამდე. სასამართლომ დამატებით განმარტა, რომ სამოქალაქო კანონმდებლობა მოწესრიგებულია ზოგადი მოთხოვნების საფუძველზე, მათ შორისაა კეთილსინდისიერების პრინციპი, რაც გულისხმობს სამოქალაქო ბრუნვის მონაწილეთა მოქმედებას გულისხმიერებითა და პასუხისმგებლობით, ერთმანეთის უფლებებისადმი პატივისცემით მოპყრობას. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსში აღნიშნული პრინციპი გამოვლენილია მე-8 მუხლის მე-3 ნაწილით, რომლითაც დადგენილია, რომ სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილენი ვალდებულნი არიან კეთილსინდისიერად განახორციელონ თავიანთი უფლებები და მოვალეობანი. უფლების ბოროტად გამოყენებად ჩაითვლება საკუთრებით ისეთი სარგებლობა, რომლითაც მხოლოდ სხვებს ადგებათ ზიანი ისე, რომ არ არის გამოკვეთილი მესაკუთრის ინტერესის უპირატესობა, და მისი მოქმედების აუცილებლობა გაუმართლებელია. სასამართლოს განმარტებით, აღნიშნული მუხლის დანაწესი მესაკუთრეს უფლებას აძლევს, განკარგოს თავისი ნივთი შეხედულებისამებრ, არ დაუშვას სხვა პირთა მიერ ამ ქონებით სარგებლობა, თუმცა, ამავე მუხლით დგინდება, რომ საკუთრების უფლება აბსოლუტურ უფლებას არ წარმოადგენს და მისი შეზღუდვა კანონით დადგენილ შემთხვევაში შესაძლებელია. იძულებითი გამოსახლება კომპლექსური საკითხია და ხელისუფლების სხვადასხვა შტოს ჩართულობას მოითხოვს, კომუნიკაციისა და კოორდინაციის ქმედითი სისტემის ფუნქციონირება არსებითია. იმ შემთხვევაში, თუ არსებობს იძულებითი გამოსახლებისას ადრესატის სათანადო საცხოვრებლის გარეშე დარჩენის რისკი, მნიშვნელოვანია, სახელმწიფომ, მის ხელთ არსებული რესურსების ფარგლებში, იზრუნოს, რომ პირებს გონივრული ვადით ჰქონდეთ სათანადო საცხოვრებელზე წვდომა. საერთაშორისო სტანდარტების შესაბამისად, საჯარო ხელისუფლებისთვის ეს არ წარმოადგენს აბსოლუტური ხასიათის ვალდებულებას, თუმცა ვითარება განსხვავებულია, როდესაც გამოსახლების ადრესატები მოწყვლადი ჯგუფები არიან. საკითხის ირგვლივ მნიშვნელოვანი ინტერპრეტაციების წყაროს კომიტეტი და ევროპული კომიტეტი წარმოადგენენ. კომიტეტის განმარტებით, იძულებითი გამოსახლებისგან დაცვა და შესაბამისად, სათანადო საცხოვრებლის უფლების რეალიზება ნიშნავს, რომ გამოსახლების შედეგად პირი არ უნდა დარჩეს უსახლკაროდ (იხ.General Comment No. 7: The Right to Adequate Housing: Forced Evictions (art.11 (1)), Committee on Economic, Social and Cultural Rights, para. 17 (1997). სახელმწიფომ უნდა მიიღოს ყველა შესაბამისი ზომა, რათა უზრუნველყოს სათანადო ალტერნატიული საცხოვრებელი, განსახლება ან ნაყოფიერ მიწაზე წვდომა (იხ. Views adopted by the Committee under the Optional Protocol to the International Covenant on Economic, Social and Cultural Rights with regard to communication No. 5/2015, Committee on Economic, Social and Cultural Rights, para. 15.2.). აღნიშნული სტანდარტი გულისხმობს, რომ საჯარო ხელისუფლება მოქმედებს მის ხელთ არსებული რესურსის ფარგლებში, რომლის სათანადოდ გამოყენების საკითხი ფასდება „ადეკვატურობისა“ თუ „გონივრულობის“ კრიტერიუმებით. კერძოდ, მოწმდება შემდეგი ელემენტები: რამდენად მიიღეს მიზნობრივი და კონკრეტული ზომა; გამოირიცხა თუ არა დისკრიმინაციული მოპყრობა; რესურსების განაწილების შესახებ დისკრეცია იყო თუ არა საერთაშორისო ვალდებულებების შესაბამისი; რამდენად გამოიყენა სახელმწიფომ სოციალური უფლების მიმართ ნაკლებად შემზღუდავი ღონისძიება; დროითი ფარგლები; რამდენად გაითვალისწინეს მოწყვლადი ჯგუფების ინტერესები და მათ რამდენად მიენიჭათ პრიორიტეტი (იხ.An Evaluation of the Obligation to Take Steps to the “Maximum of Available Resources” under an Optional Protocol to the Covenant”, ICESCR, E/C.12/2007/1, para. 8 (10 May 2007). ევროპული კომიტეტის სტანდარტის მიხედვით, მაშინაც კი, როდესაც გამოსახლება შეესაბამება კანონს, ხელისუფლებამ უნდა მიიღოს ზომები შესაბამისი პირების სხვა საცხოვრებელ ადგილას გადაყვანის ან ფინანსური დახმარების შესახებ (იხ.European Federation of National Organisations Working with the Homeless (FEANTSA) v. France, Complaint No. 39/2006, Decision on the Merits, ECSR, para. 88 (5 December 2007);
5.12. სააპელაციო სასამართლომ მხარეებს განუმარტა, რომ სსსკ-ის მე-4 მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. ამავე კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს, მე-3 ნაწილის შესაბამისად კი, საქმის გარემოებები, რომლებიც კანონის თანახმად, უნდა დადასტურდეს გარკვეული სახის მტკიცებულებებით, არ შეიძლება დადასტურდეს სხვა სახის მტკიცებულებებით. სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ აპელანტმა დაამტკიცა საკუთარი სააპელაციო საჩივრის საფუძვლიანობა, ხოლო მოწინააღმდეგე მხარემ - ქონების სააგენტომ ვერ დაუმტკიცა სასამართლოს მოპასუხის სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარყოფის შესახებ თავისი პოზიციის დასაბუთებლობა, რის გამოც აპელანტის მოთხოვნა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების შეცვლით, ქონების ეროვნული სააგენტოს სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის თაობაზე დაკმაყოფილდა.
6. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი
6.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 5 აპრილის გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ (სადავო ქონების მესაკუთრემ), მისი გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, საკასაციო საჩივრის დაკმაყოფილების გზით, სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა, კერძოდ, მოპასუხის, როგორც არამართლზომიერი მფლობელის, სახელმწიფოს საკუთრებად რიცხული უძრავი ნივთიდან გამოსახლება და ქონების თავისუფალ მდგომარეობაში გადაცემა;
6.2. მოსაჩელის საკასაციო საჩივარი რამდენიმე ძირითად არგუმენტს ეფუძნება, კერძოდ:
6.2.1. გასაჩივრებული გადაწყვეტილება ეყრდნობა საქართველოს კონსტიტუციის, საერთაშორისო აქტების მიმოხილვას საცხოვრებლის უფლებასთან დაკავშირებით და იმ გარემოებებს, რომ მოპასუხე რეგისტრირებულია სახელმწიფოს კუთვნილ ფართში, რეგისტრირებულია კომუნალური გადასახადის გადამხდელად, სადავო ფართში გარკვეულ დროს მოწყობილი ჰქონდა სახელოსნო, სადაც სამეწარმეო საქმიანობას ეწეოდა, რაც მისი შემოსავლის წყაროს წარმოადგენდა, რაც სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, მოპასუხეს მართლზომიერ მფლობელად აქცევს. ეს მსჯელობა და დასკვნა არ გამომდინარეობს კანონიდან და დაუსაბუთებელია;
6.2.2. კასატორის მოსაზრებით გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასკვნა, წინააღმდეგობრივ მსჯელობებს შეიცავს. კასატორი უთითებს „სოციალური დახმარების შესახებ საქართველოს კანონის მე-4 მუხლის „ჟ“ ქვეპუნქტზე, რომლის მიხედვით უსახლკარო პირად მიიჩნევა მუდმივი, განსაზღვრული საცხოვრებელი ადგილის არმქონე პირი, რომელიც მუნიციპალიტეტში რეგისტრირებულია, როგორც უსახლკარო. ამდენად, უსახლკარო პირის სტატუსის განმარტების დროს კანონი კუმულაციური პირობების თანხვედრას ეყრდნობა: პირი უნდა იყოს მუდმივი განსაზღვრული საცხოვრებელი ადგილის არმქონე და იმავდროულად მუნიციპალიტეტში უნდა იყოს რეგისტრირებული. სხვაგვარად არ შეიძლება ნებისმიერი პირის უსახლკაროდ მიჩნევა და მისი მოწყვლადი ჯგუფებისადმი მიკუთვნება. მოპასუხე არ მიეკუთვნება ამ კატეგორიას. ზემოხსენებული კანონის მე-17 მუხლის „დ“ ქვეპუნქტით საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან დევნილთა, შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროს სისტემაში შემავალი სამსახური - სოციალური მომსახურების სააგენტო აწარმოებს მუნიციპალიტეტში რეგისტრირებულ უსახლკარო პირთა ერთიან რეესტრს, ხოლო ქ. თბილისის საკრებულოს N 28-116 დადგენილება „ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე უსახლკაროდ რეგისტრაციისა და თავშესაფარი ფართით უზრუნველყოფის წესის დამტკიცების შესახებ“ განსაზღვრავს უსახლკაროდ რეგისტრაციის კრიტერიუმებს, პროცედურებსა და თავშესაფარი ფართით დაკმაყოფილების პირობებს;
6.2.3. ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის გამგეობის მიერ ხორციელდება ქ. თბილისში, დანგრეული და საცხვრებლად გამოუსადეგარი სახლების მაცხოვრებელთა კომპენსაციის პროგრამა, ასევე ფუნქციონირებს ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის უსახლკაროდ რეგისტრაციისა და თავშესაფრით უზრუნველყოფის კომისია, რის შესაბამისადაც, კანონით გათვალისწინებული წინაპირობების არსებობისას, საცხოვრებელი ფართით დაკმაყოფილების საჭიროების მქონე ადამიანთა საცხოვრებლით დაკმაყოფილება ხორციელდება კანონით განსაზღვრული პროცედურების გავლით. აქედან გამომდინარე, სოციალურად დაუცველი პირების არსებობის და მათ მიერ შესაბამისი მიმართვის შემთხვევაში, მოქალაქეთა განცხადებები განიხილება მერიის ზემოხსენებული წესისა და პროგრამის საფუძველზე. სააპელაციო სასამართლოს მიერ გამოყენებული საქართველოს საერთაშორისო ხელშეკრულებები და შეთანხმებები, მათ მონაწილე სახელმწიფოებს (მთავრობებს) ავალდებულებს, დაიცვან ადამიანის ძირითადი უფლებები და ვალდებულებები, რომელთა შორისაა ღირსეული საცხოვრებლის უფლება, მათ მიერ სათანადო გადაწყვეტილების მიღების გზით კანონმდებლობის საფუძველზე. სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობა, რომ საერთაშორისო ხელშეკრულბების საფუძველზე სახელმწიფოს ეკისრება ვალდებულება, ყველა ღონე იხმაროს მოწყვლადი ჯგუფების უფლებებისა და კანონიერი ინტერესების დასაცავად, ზოგადი ხასიათისაა, რადგან სასამართლოს უნდა გამოეყენებინა სწორედ მის მიერვე მითითებული საერთაშორისო აქტების შესასრულებლად უშუალოდ მოქმედი საქართველო კანონმდებლობა, რომელიც კონკრეტულ პირთა უფლებებს იცავს;
6.2.4. კასატორს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლო, როგორც საასამართლო ხელისუფლება, თავისი გადაწყვეტილებით გასცდა საქართველოს კონსტიტუციით ხელისუფლების შტოების გამიჯვნის შდეგად თითოეულისათვის მინიჭებულ ფუნქციებს და მართლმსაჯულების განხორციელების ნაცვლად, იტვირთა სახელმწიფო პოლიტიკის განსაზღვრის ფუნქცია, რაც უშაუალოდ საკანონმდებლო და აღმასრულებელი ხელისუფლებების კომპეტენციას განეკუთვნება;
6.2.5. მოსარჩელე ქონების სააგენტოს ვალდებულებას არ წარმოადგენს მოპასუხის ალტერნატიული საცხოვრებელი ადგილის შესახებ ფაქტების მოძიება, მტკიცება და სასამართლოში წარდგენა. სააპელაციო სასამართლოს დასკვნა, რომ მოპასუხე არის უსახლკარო, სხვა ალტერნატიული საცხოვრებელი არ გააჩნია, იძულებულია თავი შეაფაროს სადავო ფართს რომელშიც სამსახურის ნებართვით იქნა შესახლებული და ათეული წლებია სარგებლობს, მოპასუხე რეგისტრირებულია ამ მისამართზე და იხდის კომუნალურ გადასახადს, ამავე ფართში მას მოწყობილი ჰქონდა ავტოსახელოსნოც, რომელიც მისი შემოსავლის ერთადერთ წყაროს წარმოდგენდა, რაც მოპასუხის მიერ სადავო ფართის მართლზომიერ მფლობელობას ადასტურებს, არ უნდა იქნეს გაზიარებული. კასატორი უთითებს სსკ-ის 170.1-ე და 172.1 მუხლებზე (ნორმათა დეფინიცია იხ. წინამდებარე გადაწყვეტილების 3.4-3.5 ქვეპუნქტები), ასევე - სავინდიკაციო სარჩელებთან დაკავშირებით საკასაციო სასამართლოს პრაქტიკაზე (იხ. სუსგ-ები: N ას-1043-1004-2016, 12.12.2016წ; N ას-901-867-2016; N ას-3-3-206, 09.03.2016. N ას-1082-1039-2016, 14.02.2017; N ას-292-276-207, 31.03.2017წ; N ას-358-334-2017, 13.04.2017წ.) და აღნიშნავს, რომ არ ეთანხმება გასაჩივრებული გადაწყვეტილების მითითებას მე-8 მუხლის მე-3 ნაწილზე, რომლის მიხედვით „სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილენი ვალდებულნი არიან კეთილსინდისიერად განახორციელონ თავიანთი უფლებები და მოვალეობანი”. კასატორს მიაჩნია, რომ უფლების ბოროტად გამოყენებისათვის გამოვლენილი უნდა იყოს მართლზომიერად მოპოვებული უფლებების კონკურენცია, მოცემულ შემთხვევაში კი გამოკვეთილია, ერთი მხრივ, მოსარჩელის (კასატორის) საკუთრების უფლება და, მეორე მხრივ, მოპასუხის არამართლზომიერი მფლობელობა, შესაბამისად ეს უკანასკნელი ვერ იქნება დაცული საკუთრების უფლების საწინააღმდეგოდ.
6.3. საკასაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 8 ივლისის განჩინებით ქონების სააგენტოს საკასაციო საჩივარი ცნობილი იქნა დასაშვებად არსებითად განხილვის მიზნით სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის საფუძველზე, კერძოდ, „საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას“.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, მტკიცებულებათა გაანალიზების, მხარეთა ახსნა-განმარტებების შეფასების, მოსარჩელის საკასაციო საჩივრის სამართლებრივი დასაბუთებულობის არსებითად განხილვის გზით შემოწმების შედეგად მივიდა დასკვნამდე, რომ საკასაციო განაცხადი დასაბუთებულია და სარჩელი უნდა დაკმაყოფილდეს.
7. სსსკ-ის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილით, საკასაციო სასამართლო გადაწყვეტილებას ამოწმებს საკასაციო საჩივრის ფარგლებში, ამავე კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილით, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლო გადაწყვეტილებებში და სხდომის ოქმებში. გარდა ამისა, შეიძლება მხედველობაში იქნეს მიღებული ამ კოდექსის 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები; ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ მოსარჩელეს დასაბუთებული საკასაციო შედავება აქვს წარმოდგენილი, ამასთან, საქმეზე სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები სავსებით საკმარისია სადავო სამართალურთიერთობის შეფასებისათვის, არ ქმნის საქმის ხელახლა განსახილველად (ფაქტობრივი გარემოებების დასადგენად ან სხვა მტკიცებულებების ხელახლა გამოსაკვლევად) ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოში დაბრუნების სსსკ-ის 412-ე მუხლით გათვალისწინებულ პროცესუალურ საფუძველს და, დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების მიხედვით, შესაძლებელია ახალი გადაწყვეტილების მიღება საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპზე.
8. სასამართლოსათვის ამოსავალია ის კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომლებზედაც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სწორედ მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტები და გარემოებები განსაზღვრავენ მისი მოთხოვნის შინაარსს. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსის განმსაზღვრელია სარჩელში მითითებული ფაქტები და გარემოებები. სარჩელის ინდივიდუალიზაცია სარჩელის ელემენტების მეშვეობითაა შესაძლებელი. სსსკ-ის მე-3, მე-4, 83-ე და 178-ე მუხლების ანალიზით შესაძლებელია, დავასკვნათ, რომ სარჩელი შედგება ორი ელემენტისგან: სარჩელის საგნისა და სარჩელის საფუძვლისგან. სარჩელის საგანია მოსარჩელის მოთხოვნა მოპასუხისადმი (სსსკ-ის 178.1 მუხლის „ზ“ ქვეპუნქტი), ხოლო სარჩელის საფუძველი – კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომლებზედაც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნას (სსსკ-ის 178.1 მუხლის „ე“ ქვეპუნქტი). მოსარჩელის სტადიის შემდეგ, სასამართლომ უნდა შეამოწმოს მოპასუხის სტადია, რაც მოსაჩელის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების პასუხად შესაგებელში შედავებული გარემოებების კვალიფიციურობაზეა დამოკიდებული. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2017 წლის 2 მარტის დიდი პალატის გადაწყვეტილებაში (საქმეზე N ას-664-635-2016; პუნქტი 201) მითითებულია: „2007 წლის 28 დეკემბერს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსში განხორციელებული ცვლილებების მიხედვითთ, მოპასუხის მიერ პასუხის (შესაგებლის) წარდგენა სავალდებულო ხასიათს ატარებს (საქართველოს 28.12.2007წ.-ის კანონი N5669-სსმ), რაც იმაში გამოიხატება, რომ აღნიშნული საპროცესო ვალდებულების შეუსრულებლობა მხარისათვის უარყოფით საპროცესოსამართლებრივ შედეგებს იწვევს. კერძოდ, სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები ითვლება შეუდავებლად და, შესაბამისად, დამტკიცებულად. სსსკ-ის 201-ე მუხლის მე-7 ნაწილით გათვალისწინებული შესაგებლის წარუდგენლობის ფაქტი თავისთავად განსაზღვრავს მტკიცების საგანს, რადგანაც მოსარჩელე თავისუფლდება სარჩელში მითითებული ფაქტების მტკიცებისაგან. აღნიშნული გარემოება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანის წინაპირობაცაა. საპროცესო კანონმდებლობით დადგენილია მოპასუხის მიერ კონკრეტული შესაგებლის წარდგენის ვალდებულება, კერძოდ, სსსკ-ის 201-ე მუხლის მე-4 ნაწილის შინაარსიდან გამომდინარე, დგინდება, რომ მოპასუხე უნდა შეედავოს მოსარჩელის გამართულ, დასაბუთებულ მოთხოვნას ანუ დავის გადაწყვეტისათვის სამართლებრივად მნიშვნელოვან ფაქტობრივ გარემოებებს, წინააღმდეგ შემთხვევაში, მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტები (და არა მისი სამართლებრივი შეხედულებები) დამტკიცებულად ითვლება“.
9. საკასაციო სასამართლო არაერთ გადაწყვეტილებაში/განჩინებაში უთითებს, რომ ყოველი კონკრეტული სამოქალაქო საქმის გადაწყვეტა სასამართლოში, დაკავშირებულია გარკვეული ფაქტების დადგენასთან. ფაქტების დადგენის აუცილებლობა განპირობებულია იმით, რომ სასამართლო იხილავს და წყვეტს მხარეთა შორის წარმოშობილ დავებს, რომლებიც სამართლით რეგულირებული ურთიერთობებიდან წარმოიშობიან. სამართლებრივი ურთიერთობა კი, როგორც ეს ცნობილია, შეიძლება აღმოცენდეს, განვითარდეს ან შეწყდეს მხოლოდ იურიდიული ფაქტების საფუძველზე. სწორედ მტკიცების ტვირთსა და მის სწორ განაწილებაზეა დამოკიდებული დასაბუთებული და კანონიერი გადაწყვეტილების მიღება.
10. სსსკ-ის მე-3 მუხლის მიხედვით, მხარეები იწყებენ საქმის წარმოებას სასამართლოში, ამ კოდექსში ჩამოყალიბებული წესების შესაბამისად, სარჩელის ან განცხადების შეტანის გზით. ისინი განსაზღვრავენ დავის საგანს და თვითონვე იღებენ გადაწყვეტილებას სარჩელის (განცხადების) შეტანის შესახებ. მხარეებს შეუძლიათ საქმის წარმოება მორიგებით დაამთავრონ. მოსარჩელეს შეუძლია უარი თქვას სარჩელზე, ხოლო მოპასუხეს – ცნოს სარჩელი. ამავე კოდექსის მე-4 მუხლის მიხედვით სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული შესაგებლები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები.
11. მტკიცების ტვირთს აწესრიგებს სსსკ-ის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილი, რომლის მიხედვითაც თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. მოსარჩელემ უნდა ამტკიცოს ის გარემოებები, რომლებზედაც დაფუძნებულია სასარჩელო მოთხოვნა, ხოლო მოპასუხემ გარემოებები, რომლებსაც მისი შესაგებელი ემყარება. მტკიცების ტვირთი არის სამოქალაქო სამართალწარმოებაში საქმის სწორედ გადაწყვეტისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტების დამტკიცების მოვალეობის დაკისრება მხარეებზე, რომლის შესრულება უზრუნველყოფილია მატერიალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით არახელსაყრელი გადაწყვეტილების გამოტანით იმ მხარის მიმართ, რომელმაც ეს მოვალეობა სათანადოდ არ (ვერ) შეასრულა. მხარეთა მტკიცებითი საქმიანობის საბოლოო მიზანი – ესაა სასამართლოს დარწმუნება საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობაში. სასამართლოს დაურწმუნებლობა კი, მხარისათვის არახელსაყრელ შედეგს იწვევს. მტკიცების ტვირთი დამოკიდებულია არა მხარის როლზე პროცესში, არამედ მოთხოვნის საფუძველზე. ის ვინც ითხოვს ვალდებულების შესრულებას, უნდა დაამტკიცოს მოთხოვნის საფუძვლის არსებობა არა მხოლოდ მაშინ, როდესაც იგი ითხოვს თავისი მოთხოვნის შესრულებას, ან აღიარებას, არამედ მაშინაც, როდესაც იგი თავს იცავს მოწინააღმდეგე მხარის ნეგატიური აღიარებითი სარჩელისაგან (მოთხოვნისაგან). მტკიცების ტვირთისაგან უნდა გაიმიჯნოს ფაქტების მითითების ტვირთი, როგორც მხარის ფაკულტატური მოვალეობა. მხარეები სსკ-ის მე-4 მუხლის თანახმად სრულიად თავისუფალი არიან მიუთითონ ნებისმიერ ფაქტზე. ეს მათი უფლებაა, მაგრამ მათ მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივი შეფასება, ე.ი. იმის დადგენა და გარკვევა, თუ რამდენად ასაბუთებენ ეს ფაქტები იურიდიულად მხარეთა მოთხოვნებს და შესაგებელს – ეს უკვე სასამართლოს პრეროგატივაა. ამასთან, საკმარისი არ არის, რომ მხარემ ზოგადად გამოთქვას მოსაზრება საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებაზე, მაგალითად, განაცხადოს, რომ იგი მთლიანად უარყოფს მეორე მხარის მიერ მოხსენებულ საქმის ფაქტობრივ გარემოებებს. მხარის მიერ წარმოდგენილი მოსაზრებები კონკრეტულად და დეტალურად უნდა ჩამოყალიბდეს და ეხებოდეს საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე ყველა გარემოებას. მხარეთა მიერ წარმოდგენილი ახსნა-განმარტებები უნდა იყოს დასაბუთებული და ეხებოდეს იმ გარემოებებს, რომლებსაც უშუალო კავშირი აქვს დავასთან. მოსარჩელემ, როგორც წესი, უნდა დაამტკიცოს ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის წარმოშობის საფუძველს, ხოლო მოპასუხემ კი – ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველს (იხ. ჰაინ ბიოლინგი, ლადო ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, თბ., 2003, გვ.64) - შეად. სუსგ-ებს N ას-1298-2018; 22.03.2019წ; N ას-1329-2018, 22.02.2019წ; N ას-1610-2019, 07.02.2020წ; N ას-804-2019, 19.03.2021წ; N ას-1133-2019, 30.07.2021წ; N ას-754-2021, 02.12.2021წ; N ას-1677-2018, 5.07.2022წ; N ას-309-2022. 7.07.2022წ; N ას- 471-2022, - 8.07.2022წ; N ას-582-2022, 16.09.2022წ.).
12. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მოსარჩელის მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველია სსკ-ის 170.1-ე, 172.1-ე, 168-ე მუხლები (ნორმათა დეფინცია იხ წინამდებარე გადაწყვეტილების 3.4-3.6 ქვეპუნქტებში). მოცემულ შემთხვევაში სადავო ქონების მესაკუთრეა სახელმწიფო, ხოლო სსკ-ის მე-8.2 მუხლის თანახმად „სახელმწიფო ორგანოებისა და საჯარო სამართლის იურიდიული პირების კერძოსამართლებრივი ურთიერთობები სხვა პირებთან ასევე წესრიგდება სამოქალაქო კანონებით, თუკი ეს ურთიერთობები, სახელმწიფოებრივი ან საზოგადოებრივი ინტერესებიდან გამომდინარე, არ უნდა მოწესრიგდეს საჯარო სამართლით“. ამავე კოდექსის პირველი მუხლით კი განსაზღვრულია, რომ ”ეს კოდექსი აწესრიგებს პირთა თანასწორობაზე დამყარებულ კერძო ხასიათის ქონებრივ, საოჯახო და პირად ურთიერთობებს“. მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები და მტკიცებულებები, სავსებით იძლევა მისი სავინდიკაციო მოთხოვნის დაკმაყოფილების შესაძლებლობას. ამიტომ, საკასაციო სასამართლოს შესაფასებელია, თუ რა ფაქტობრივი გარემოებები და მტკიცებულებები დაუპირისპირა მოპასუხემ მის წინააღმდეგ აღძრულ სარჩელს, რომლითად დამტკიცდებოდა მოპასუხის მართლზომიერი მფლობელობა. ამ კუთხით, უპირველეს ყოვლისა, საკასაციო სასამართლო ყურადღებას გაამახვილებს, მოპასუხის შესაგებელზე, სადაც მითითებულია, რომ სარჩელი მორალური თვალსაზრისით არის გაუმართლებელი, მოპასუხე 90-იანი წლებიდან სარგებლობდა სადავო ქონებით და მისთვის უცნობი იყო ამ ქონების მესაკუთრედ სახელმწიფოს არსებობა, რადგან მოპასუხემ მრავალი წლის წინ დაიწყო ამ ქონების გამოყენება (იხ. შესაგებელი- ს.ფ.55, 65). საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მოპასუხის ეს მარტივი შედავება, გარდა იმისა, რომ ვერ გამორიცხავს სასარჩელო მოთხოვნის კანონიერებასა და დასაბუთებულობას, სულ მცირე, იმის დამადასტურებელია, რომ მოპასუხე წლებია არამართლზომიერად სარგებლობდა სხვისი ქონებით და, მიუხედავად იმისა, იცოდა თუ არა, რომ სახელმწიფო იყო ქონების მესაკუთრე, დანამდვილებით იცოდა, რომ ქონება მისი არ იყო.
13. საკასაციო სასამართლო სსკ-ის მეორე მუხლის პირველ ნაწილს მოიხმობს, რომლის თანახმად „სამოქალაქო კოდექსი, კერძო სამართლის სხვა კანონები და მათი განმარტებები უნდა შეესაბამებოდეს საქართველოს კონსტიტუციას“, ხოლო ამავე კოდექსის მეოთხე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, „სასამართლოს არა აქვს უფლება უარი თქვას კანონის გამოყენებაზე იმ მოტივით, რომ მას კანონის ნორმა უსამართლოდ ან არაზნეობრივად მიაჩნია“. „სახელმწიფო ქონების შესახებ“ საქართველოს კანონის (2010 წლის 21 ივლისი. №3512 – რს) მე-2 მუხლის „უ1“ ქვეპუნქტის საფუძველზე განმარტებულია უძრავი ქონება, როგორც სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი მასზე არსებული შენობა-ნაგებობით (მშენებარე, აშენებული ან დანგრეული) ან მის გარეშე, შენობა-ნაგებობის ერთეული (მშენებარე, აშენებული ან დანგრეული), ხაზობრივი ნაგებობა, მიწაზე არსებული მრავალწლიანი ნარგავები (10.12.2010 N 3963 ამოქმედდა 2011 წლის 1 იანვრიდან). დადგენილია, რომ სადავო ქონება, რომელიც სახელმწიფო საკუთრებად ირიცხება არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთია მასზე განთავსებული შენობა-ნაგებობებით (იხ. ამონაწერი საჯარო რეესტრიდან- ს.ფ. 17-18). მითითებული კანონის 36-ე მუხლი განსაზღვრავს ფიზიკური პირისა და კერძო სამართლის იურიდიული პირისათვის სახელმწიფო ქონების სარგებლობაში გადაცემის წესს, კერძოდ, პირველი ნაწილის მიხედვით „ფიზიკურ პირს ან კერძო სამართლის იურიდიულ პირს სახელმწიფო ქონებას სასყიდლით, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით გათვალისწინებული სარგებლობის ფორმებით, აუქციონის საფუძველზე, ქონების მმართველის თანხმობით, გადასცემს ის სახელმწიფო ორგანო, აფხაზეთის ან აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის ორგანო, მუნიციპალიტეტი ან საჯარო სამართლის იურიდიული პირი, რომელსაც ეს ქონება სარგებლობაში აქვს გადაცემული ან ბალანსზე ერიცხება. თუ სახელმწიფო ქონება არ არის სარგებლობაში გადაცემული, მას ფიზიკურ პირს ან კერძო სამართლის იურიდიულ პირს სარგებლობაში გადასცემს ქონების მმართველი დადგენილი წესით. (15.07.2020. №6896 ამოქმედდეს 2020 წლის 9 სექტემბრიდან) , ხოლო ამავე კანონის 13 პუნქტის თანახმად, „სახელმწიფო ქონებით მოსარგებლე, რომელსაც არ აქვს ამ ქონებით მართლზომიერად სარგებლობის უფლების დამადასტურებელი დოკუმენტი და რომელიც ქონებას სამეწარმეო საქმიანობისათვის (კომერციული მიზნით) იყენებს, ვალდებულია, ქონების მმართველის წერილობითი მოთხოვნის თანახმად, საქართველოს სახელმწიფო ბიუჯეტში გადაიხადოს სარგებლობაში გადაცემის საფასური, საბაზრო ღირებულების შესაბამისად (საექსპერტო/აუდიტორული დასკვნის საფუძველზე), საჯარო რეესტრში სახელმწიფოს საკუთრების უფლების რეგისტრაციის მომენტიდან სარგებლობის მთელი პერიოდისათვის“ (11.12.2014. N2878). მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელის მიერ სარჩელში მითითებულ გარემოებას და თანდართულ მტკიცებულებებს იმის თაობაზე, რომ მოპასუხე არამართლზომიერად სარგებლობს სადავო უძრავი ქონებით და მას სამეწარმეო მიზნებისათვის იყენებს, რაც დასტურდება 2018 წლის 28 მარტის აქტითა და ფოტომასალით (იხ. სარჩელი- ს.ფ. 4 და თანდართული მტკიცებულებები- ს.ფ.20-25) მოპასუხე არ შედავებია, მისი პრეტენზია შესაგებელში მხოლოდ იმას ეხება, რომ სარჩელი მორალურად გაუმართლებელია (იხ. მე-13 პუნქტი) და უკანონოდ გამოყენებული ქონების ქირის საფასური, რომელიც სსიპ სამხარაულის ეროვნული ბიუროს ექსპერტიზამ განსაზღვრა (იხ. ექსპსრტიზის დასკვნა- ს.ფ.26-35) არადამაჯერებელია, რადგან საკითხი ორი მხარის-მეიჯარისა და მოიჯარის შეთანხმებას ეხება (იხ. შესაგებელი - ს.ფ. 55, 65);
14. საკასაციო სასამართლო ასევე ყურადღებას გაამახვილებს იმაზე, რომ 2018 წლის 13 აპრილის N 7/20615 წერილით მოპასუხეს ეცნობა, რომ ის არამართლზომიერად სარგებლობს სახელმწიფოს კუთვნილი ქონებით და მას სამეწარმეო საქმიანობისათვის იყენებს, რის გამოც, „სახელმწიფო ქონების შესახებ“ საქართველოს კანონის 36-ე მუხლის 13 მუხლზე (იხ. მე-14 პუნქტი) მითითებით, მას მოეთხოვა არამართლზომიერი სარგებლობის გამო, მთელი პერიოდისათვის, სამეწარმეო საქმიანობისათვის გამოყენებული ქონების საფასურის გადახდა სახელმწიფო ბიუჯეტში; ანალოგიური შინაარსის წერილი N 7/28774 მოპასუხეს, როგორც სახელმწიფო ქონების არამართლზომიერ მფლობელს, 2018 წლის 22 მაისსაც გაეგზავნა (იხ. ს.ფ.36-38). აღსანიშნავია, რომ საქმის მასალებში მოთავსებულია 2020 წლის 26 ივნისის აქტი, სადაც აღნიშნულია, რომ უკანონო მფლობელის მიმართ გატარებული ღონისძიებების მიუხედავად კვლავ ფიქსირდება სახელმწიფო ქონების სამეწარმეო მიზნებისათვის არამართლზომიერად სარგებლობა (იხ. ს.ფ.93-103). „სახელმწიფო ქონების შესახებ“ საქართველოს კანონის 36-ე მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით „ფიზიკური პირისა და კერძო სამართლის იურიდიული პირისათვის სახელმწიფო ქონების სასყიდლით ან უსასყიდლოდ, აუქციონის გარეშე გადაცემა, გარდა უძრავ ნივთზე სერვიტუტის უფლების დადგენისა და ამ მუხლის 24-ე პუნქტით განსაზღვრული შემთხვევებისა, შესაძლებელია განხორციელდეს მხოლოდ საქართველოს მთავრობის თანხმობით. (05.02.2020. №5705)“.
15. საკასაციო სასამართლო ყურადღებას გაამახვილებს საქმის მასალებში მოთავსებულ მტკიცებულებებზე, რომელთა შორისაა მოპასუხის მიმართვების პასუხად 2014 წლის 25 სექტემბრის N6/35670, 2014 წლის 20 ოქტომბრის N 6/39304, 2018 წლის 20 აპრილის N 6/22181, 2018 წლის 25 მაისის N 6/29621 წერილები, რომლებშიც მოპასუხეს არაერთხელ განემარტა, რომ მისი მოთხოვნა იჯარით აიღოს უძრავი ქონება და ისარგებლოს მისით, განხილული იქნებოდა შესაბამისი განცხადებისა და დოკუმენტაციის წარდგენის შემთხვევაში, ელექტრონული აუქციონის ფორმით. ამასთანავე განმცხადებელს (მოპასუხეს) განემარტა, რომ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს ეს წერილები არ წარმოადგენს ადმინისტრაციულ დაპირებას და არ წარმოშობდა აღმჭურველი ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემის ვალდებულებას (იხ. ს.ფ.125-139); სადავო ქონების მოპასუხის მიერ მართლზომიერ მფლობელობასთან დაკავშირებით სააპელაციო სასამართლოს სამართლებრივი შეფასების საწინააღმდეგოდ, საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მოპასუხე არ წარმოადგენს მართლზომიერ მფლობელს. მოპასუხე ზემოხსენებული წერილებით სახელმწიფოსაგან ითხოვდა არა საცხოვრისის გამოყოფას იმ მოტივით, რომ უსახლკაროა და თავშესაფარი არ გააჩნია, არამედ - სადავო ქონების მისთვის იჯარით გადაცემას (იხ. ს.ფ.126,131), 2018 წლის 14 მაისს რეგისტრირებული განცხადებით კი მოპასუხემ მოითხოვა სადავო ქონების შეძენა (იხ. ს.ფ. 133).
16. საკასაციო სასამართლო მხარეთა მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებებისა და წარდგენილი მტკიცებულებების ფარგლებში უფლებამოსილია, საქმეზე დადგენილ გარემოებებს მისცეს სამართლებრივი შეფასება. შესაბამისად, ზემოხსენებულ მტკიცებულებებზე მითითება არ წარმოადგენს ახალი ფაქტობრივი გარემოებების დადგენას, რადგან სსკ-ის 170.1-ე, 172.1-ე და 168-ე მუხლების წინაპირობები განხორციელებულია, ხოლო, მხარეთა მიერ წარდგენილი მტკიცებულებების საფუძველზე, შესაფასებელია, რამდენად არის გასაზიარებელი სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობა და დასკვნა, რომ მოპასუხე, როგორც უსახლკარო, სოციალურად დაუცველი პირი, რომელიც წლებია სარგებლობს სადავო უძრავი ქონებით, სადაც რეგისტრირებულია არა როგორც მესაკუთრე ან მფლობელი, არამედ ფაქტობრივად მცხოვრები პირი, იხდის კომუნალურ გადასახადებს, სხვა საცხოვრებელი არ გააჩნია და განეკუთვნება მოწყვლად ჯგუფს, სახელმწიფოს სოციალური პასუხისმგებლობიდან გამომდინარე, მიჩნეული უნდა იქნეს მართლზომიერ მფლობელად. საკასაციო სასამართლოს განსჯით, მოცემულ შემთხვევაში არ უნდა იქნეს გაზიარებული გასაჩივრებული გადაწყვეტილების მსჯელობა და დასკვნები, რადგან სახელმწიფოს კონსტიტუციური ვალდებულება და სოციალური სახელმწიფოს როლის გამოვლენა არ უნდა განიმარტოს იმგვარად ფართოდ, რომ შესაძლებელი გახდეს თვითნებური ქმედებების - ამ შემთხვევაში სხვისი ქონების დაკავებისა და სარგებლობის (მოცემულ საქმეზე - სამეწარმეო საქმიანობისათვის გამოყენება) - „არაპირდაპირი“ წახალისება. საქმეში არსებული მტკიცებულებების შეფასება, ქმნის დასაბუთებული დასკვნის საფუძველს, რომ მოპასუხე, რომელმაც იცის, რომ სხვისი ქონების არამართლზომიერი მფლობელია, ცდილობდა სადავო მიწის ნაკვეთისა და შენობა-ნაგებობების დაკანონებას ქონების ეროვნული სააგენტოსადმი მიმართვის გზით (ამ მიმართებითაც არა მხოლოდ დაუსაბუთებელია მისი წერილობითი შესაგებელი, არამედ ფაქტობრივად წინააღმდეგობრივია მოპასუხის მარტივი შედავება და მის მიერვე წარდგენილი მტკიცებულებები, ისევე როგორც უპასუხოდ, შეუდავებლად დატოვებული სასარჩელო გარემოებები და სარჩელზე თანდართული მტკიცებულებები). წინამდებარე გადაწყვეტილების მე-16 პუნქტში მითითებული წერილების მიხედვით მოპასუხეს ეცნობა, რომ სადავო ქონება დაკავებული აქვთ ფაქტობრივ მოსარგებლეებს, რომელთაც სააგენტოში წარდგენილი არ აქვთ უფლების დამადასტურებელი დოკუმენტები, სააგენტოს კი თავისი დისკრეციული უფლებამოსილების ფარგლებში მიზანშეწონილად არ მიაჩნია ამ ქონების პრივატიზება. უძრავ ქონებაზე ფაქტობრივ მოსარგებლეთა მიერ სარგებლობის შეწყვეტის შემთხვევაში, სააგენტო მზად არის განიხილოს მოპასუხის დაინტერსებაში არსებული უძრავი ქონების პრივატიზების საკითხი. როგორც ზემოთ უკვე აღინიშნა, ეს წერილები არ წარმოადგენს ადმინისტრაციულ დაპირებას და არ წარმოშობდა აღმჭურველი ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემის ვალდებულებას. ამდენად, მოპასუხეს არ ამოწურვია კანონით დადგენილი წესით სადავო ქონებაზე სარგებლობის თუ სხვა უფლების მოპოვების საკითხი, თუმცა ეს მას მართლზომიერი მფლობელის სტატუსს არ ანიჭებს. მოპასუხის არგუმენტი, რომ ის სამსახურის მიერ არის შესახლებული სადავო ფართში სააპელაციო საჩივარში (იხ. ს.ფ. 185) არის მითითებული და არა წერილობით წარდგენილ შესაგებელში, დისპოზიციურობისა და შეჯიბრებითობის პროცესუალურსამართლებრივი პრინციპების მიხედვით მხარეთა პოზიციების შეფასებისას, რაც შესაბამის საპროცესო ეტაპზე უნდა ყოფილიყო წარდგენილი. თუმცა ეს მოპასუხის სასარგებლოდ სამართლებრივად მაინც არ ცვლის სურათს და მართლზომიერ მფლობელად არ აქცევს, რადგან არ არსებობს მისი მართლზომიერი მფლობელობის დამადასტურებელი რაიმე მტკიცებულება (დოკუმენტი). მოპასუხეს, როგორც უკანონო მფლობელს, არაერთხელ წერილობით მოეთხოვა დაკავებული ქონების გათავისუფლება, სადაც სამეწარმეო საქმიანობას ახორციელებდა და მის მიერ სააგენტოში წარდგენილი განცხადებებიც იმას ადასტურებს, რომ ის სახელმწიფოს ქონებას ფლობს და მის დაკანონებას მოითხოვს ხან ქონების იჯარით გადაცემის, ხან ქონების შეძენის გზით, რაზედაც უფლებამოსილი ორგანოებისაგან მიღებული აქვს წერილობითი პასუხები (იხ. 14-16 პუნქტები).
17. საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს სამართლებრივ შეფასებას, რომელშიც რამდენიმე სამართლებრივი კონსტრუქციის საფუძველზეა განხილული მოპასუხის მფლობელობის მართლზომიერება, თუმცა, საკასაციო სასამართლოს შეფასებით არც ერთი სამართლებრივი საფუძველი არ არის გამოვლენილი. პირის უსახლკაროდ მიჩნევის ფაქტობრივ-სამართლებრივი პირობები, წესი და პროცედურა განსაზღვრულია საერთაშორისო და ეროვნული საკანონმდებლო და კანონქვემდებარე ნორმატიული აქტებით. საკასაციო სასამართლომ ერთ-ერთ საქმეზე განმარტა, „ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულომ 2015 წლის 27 ნოემბრის №28-116 დადგენილებით დაამტკიცა „ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე უსახლკაროდ რეგისტრაციისა და თავშესაფარი ფართით უზრუნველყოფის წესი“, რომელიც განსაზღვრავს პირთა უსახლკაროდ რეგისტრაციის კრიტერიუმებს, პროცედურებს და თავშესაფარი ფართით დაკმაყოფილების პირობებს, ხოლო მისი განხორციელების მიზნით, ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მთავრობა ქმნის „ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის უსახლკაროდ რეგისტრაციისა და თავშესაფარი ფართით უზრუნველყოფის კომისიას“ (შემდგომში – კომისია) და ამტკიცებს მის დებულებას. აღნიშნული წესის მე-2 მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, ფიზიკური პირი (შემდგომში – პირი) უსახლკაროდ დარეგისტრირდება, თუ ის აკმაყოფილებს ყველა შემდეგ კრიტერიუმს: ა) რეგისტრირებულია ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე; ბ) არ აქვს საკუთრების, მართლზომიერი მფლობელობისა თუ სარგებლობის უფლება საცხოვრებელ სადგომზე ან სხვა ფართზე; გ) საკუთრებაში, მართლზომიერ მფლობელობაში ან სარგებლობაში არ აქვს ამ მუხლის პირველი პუნქტის „ბ” ქვეპუნქტით გათვალისწინებული ქონების გარდა სხვა უძრავი ქონება ან, როცა პირს ასეთი ქონება გააჩნია და იგი ასაბუთებს, რომ აღნიშნული ქონება სხვა შემოსავლებთან ერთობლიობაში არ არის საკმარისი საცხოვრებლითა და საარსებო მინიმუმით უზრუნველყოფისათვის; დ) არ აქვს შემოსავალი, ან შემოსავლის არსებობის შემთხვევაში, პირი ასაბუთებს, რომ აღნიშნული შემოსავალი სხვა ქონებასთან ერთობლიობაში არ არის საკმარისი საცხოვრებლითა და საარსებო მინიმუმით უზრუნველყოფისათვის ან არსებული შემოსავალი არ აღემატება „ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის ბიუჯეტით გათვალისწინებული „დანგრეული სახლის მაცხოვრებელთა კომპენსაციის“ ქვეპროგრამის განხორციელების წესის დამტკიცების შესახებ“ ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს 2015 წლის 29 დეკემბრის №33-138 დადგენილებით გათვალისწინებული საცხოვრებელი ფართის ქირავნობის თანხისა და საარსებო მინიმუმის (განაცხადში მითითებული ოჯახის წევრიდან ორი და მეტი პირის შემთხვევაში საარსებო მინიმუმის თანხების ჯამს) თანხის ერთობლიობას; ე) არ ფიქსირდება მის მიერ სახელმწიფო საზღვრის 3 ან მეტი გადაკვეთა ბოლო ერთი წლის განმავლობაში, გარდა ჯანმრთელობასთან დაკავშირებული შემთხვევების გამო სახელმწიფო საზღვრის გადაკვეთისა, რაც დასტურდება განმცხადებლის მიერ, შესაბამისი ცნობის წარმოდგენით. მე-3 მუხლის საფუძველზე, პირმა თავშესაფარი ფართის მიღების მიზნით, უსახლკაროდ რეგისტრაციისთვის განცხადებით უნდა მიმართოს კომისიას ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს მიერ დადგენილი განაცხადის ფორმით, რომელსაც თან უნდა ერთოდეს: ა) პირის პირადობის დამადასტურებელი დოკუმენტის (მოქალაქის პირადობის დამადასტურებელი მოწმობა/დაბადების მოწმობა ან პასპორტი) ასლი; ბ) შესაბამისი სტატუსის დამადასტურებელი დოკუმენტი (შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე და სხვა) ასეთის არსებობის შემთხვევაში; გ) ნებისმიერი სხვა დოკუმენტი, რომელმაც შეიძლება დაადასტუროს უსახლკაროდ რეგისტრაციისთვის მოთხოვილი გარემოებების არსებობა ან/და განმცხადებლის მიერ მითითებული ინფორმაცია. ამასთან, ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიაში შემოსულ განცხადებებს, ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე უსახლკაროდ რეგისტრაციასთან დაკავშირებით, განიხილავს კომისია ამ წესისა და საქართველოს კანონმდებლობის შესაბამისად და იღებს ერთ-ერთ შემდეგ რეკომენდაციას: ა) უსახლკაროდ რეგისტრაციის თაობაზე; ბ) უსახლკაროდ რეგისტრაციაზე უარის თაობაზე. ბოლოს კი, პირის უსახლკაროდ რეგისტრაციაზე ან უსახლკაროდ რეგისტრაციაზე უარის თქმის თაობაზე, კომისიის რეკომენდაციის საფუძველზე გადაწყვეტილებას იღებს ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის ჯანდაცვისა და სოციალური მომსახურების საქალაქო სამსახური (შემდგომში – სამსახური) -იხ. სუსგ N ბს-287 (კ-20)- 29.09.2022წ;
18. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს „სახელმწიფო ქონების შესახებ“ საქართველოს კანონზე, რომელიც აწესრიგებს საქართველოს სახელმწიფო ქონების მართვასთან, განკარგვასა და სარგებლობაში გადაცემასთან დაკავშირებულ ურთიერთობებს. დასახელებული კანონის მე-2 მუხლის „ა“ ქვეპუნქტის თანახმად, სახელმწიფო ქონება არის სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული მოძრავი და უძრავი ნივთები, არამატერიალური ქონებრივი სიკეთე, ხოლო „გ“ ქვეპუნქტის თანახმად, პრივატიზება არის ელექტრონული ან/და საჯარო აუქციონის, პირდაპირი მიყიდვის, კონკურენტული შერჩევის საფუძველზე პირდაპირი მიყიდვისა და უსასყიდლო გადაცემის ფორმებით, სავაჭრო ობიექტის, მესამე პირის მეშვეობით, აგრეთვე წილების ან აქციების ან სერტიფიკატებით წარმოდგენილი აქციების პირდაპირ ან შუამავლის მეშვეობით, საჯარო ან კერძო შეთავაზებით, უცხო ქვეყნის აღიარებულ საფონდო ბირჟაზე ან მოცემულ დროს საერთაშორისო კაპიტალის ბაზრებზე არსებული პრაქტიკის შესაბამისი შეთავაზების სხვაგვარი ფორმით ფიზიკური ან იურიდიული პირების ან მათი გაერთიანებების მიერ სახელმწიფო ქონებაზე საკუთრების უფლების შეძენა ამ კანონით დადგენილი წესით. „სახელმწიფო ქონების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-18 მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების პრივატიზების ფორმებია: ა) აუქციონი; ბ) პირდაპირი მიყიდვა: ბ.ა) პირდაპირი მიყიდვა; ბ.ბ) პირდაპირი მიყიდვა კონკურენტული შერჩევის საფუძველზე; გ) უსასყიდლოდ საკუთრებაში გადაცემა (შეად. სუსგ N ბს-613(კ-19), 10.03.2022წ.). კანონმდებლობა განსაზღვრავს სახელმწიფო ქონების გასხვისების წესსა და პროცედურას.
19. საკასაციო სასამართლო არ განავითარებს მსჯელობას გაეროს კონვენციაზე „ლტოლვილთა სტატუსის შესახებ“ (იხ. 5.2 ქცვეპუნქტი), რადგან განსახილველ შემთხვევაში მოპასუხე არ წარმოადგენს იძულებით გადაადგილებულ პირს- დევნილს, რაც თავის მხრივ, საქართველოს საკანონმდებლო და კანონქვემდებარე ნორმატიული აქტებით არის მოწესრიგებული.
20. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს განმარტებით, ტერმინ „საცხოვრებელს“ აქვს ავტონომიური მნიშვნელობა. კერძოდ: ჩაითვლება თუ არა გარკვეული ადგილი „საცხოვრებლად“ კონვენციის მიზნებისათვის, უნდა განისაზღვროს კონკრეტული გარემოებების გულდასმით განხილვის შედეგად. ზოგადად, საცხოვრებელი განიმარტება როგორც ადგილი, სადაც ადამიანი მუდმივად ცხოვრობს, ან რომელთანაც ადამიანს აქვს საკმარისი და უწყვეტი კავშირი (იხ. პირადი და ოჯახური ცხოვრების პატივისცემის უფლება და სახელმწიფოს ვალდებულებები /ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოსა და საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს პრაქტიკის მიმოხილვა/; 2017, ოქტომბერი; 181 - https://www.supremecourt.ge/files/upload-file/pdf/piradi-da-ojaxuri-cxovrebis pativiscemis-upleba-da-saxelmwipo-valdebulebebi.pdf;
21. საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სოციალური სახელმწიფოს როლისა და ვალდებულებების აბსტრაქტულად წარმოჩენა საერთაშორისო ნორმატიული აქტებისა და თუნდაც საუკეთესო სასამართლო პრაქტიკის (თუმცა ერთმანეთისაგან სრულიად განსხვავებული სტატუსის მქონე პირებთან მიმართებით) საფუძველზე და, აქედან გამომდინარე, განსახილველ საქმეზე მოპასუხის უსახლკაროდ მიჩნევა და სადავო ქონების მართლზომიერ მფლობელად განსაზღვრა დაუშვებელია. კანომდებლობა მკაფიოდ განსაზღვრავს ამა თუ იმ პირისათვის კონკრეტული სტატუსის მინიჭების წესსა და პროცედურას. პირის მართლზომიერ მფლობელად მიჩნევა უნდა ემყარებოდეს ფაქტობრივ საფუძველს და სამართლებრივად ვარგის მტკიცებულებებს. ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-8 მუხლი არ შეიძლება განიმარტოს, როგორც პირის უფლების აღიარება, უზრუნველყოფილი იყოს საცხოვრისით (ჩეპმენი გაერთიანებული სამეფოს წინააღმდეგ (Chapman v. the United Kingdom), განაცხადი no. 27138/95, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს დიდი პალატის 2001 წლის 18 იანვრის გადაწყვეტილების პუნქტი 99) ან როგორც პირის უფლება, იცხოვროს გარკვეულ ადგილას (გარიბი ნიდერლანდების წინააღმდეგ (Garib v. the Netherlands), განაცხადი no. 43494/09, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს დიდი პალატის 2017 წლის 6 ნოემბრის გადაწყვეტილების პუნქტი 141). კონვენციის მე-8 მუხლის ძალით სახელმწიფოზე დაკისრებულ პოზიტიურ და ნეგატიურ ვალდებულებებს შორის გამყოფი ზღვარი ხშირად რთული დასადგენია. შესატყვისი პრინციპები მსგავსია. ორივე შემთხვევაში უნდა დამყარდეს სამართლიანი წონასწორობა კონფლიქტურ ინტერესებს შორის. „შიდასახელმწიფოებრივი კანონმდებლობა უნდა იყოს ცხადი, წინასწარგანჭვრეტადი და სათანადოდ ხელმისაწვდომი. პირს უნდა შეეძლოს კანონის შესაბამისად მოქმედება. აგრეთვე, ცხადად უნდა იყოს განსაზღვრული საჯარო ხელისუფლებისთვის მინიჭებული დისკრეციის ფარგლებში სათანადო ღონისძიებების მიღება. შიდასახელმწიფოებრივი კანონმდებლობა გონივრული სიცხადით უნდა მიუთითებდეს იმ ფარგლებსა და გზებზე, რომლითაც უნდა განხორციელდეს საჯარო ხელისუფლებისთვის დელეგირებული დისკრეცია ისე, რომ პირები უზრუნველყოფილნი იყვნენ დაცვის მინიმალური ხარისხით, რომლის უფლებაც მათ აქვთ სამართლის უზენაესობაზე დამყარებულ დემოკრატიულ საზოგადოებაში. რაც შეეხება წინასწარგანჭვრეტადობას, ფრაზა „კანონის შესაბამისად“ ამ კონტექსტში გულისხმობს, inter alia, რომ შიდასახელმწიფოებრივი კანონმდებლობა საკმარისად განჭვრეტადი უნდა იყოს, რათა სათანადოდ მიანიშნოს ინდივიდებს იმ გარემოებებსა და პირობებზე, რომელთა დადგომის შემთხვევაშიც, ხელისუფლებას უფლება აქვს, გამოიყენოს უფლებათა შემზღუდველი ღონისძიებები. ევროპული სასამართლო მოითხოვს, რომ პირებს უნდა შეეძლოთ, გონივრულად განჭვრიტონ, სულ მცირე, იურისტის რჩევით, რომ მათზე შეიძლება კანონის მოქმედება გავრცელდეს“ (იხ. საცხოვრისის უფლება /საერთაშორისო სტანდარტებისა და პრაქტიკის მიმოხილვა/; ავტორი - ნანა მჭედლიძე; 2019; 38-39; რედაქტორი- ნინო კალატოზიშვილი).
22. წინამდებარე გადაწყვეტილების 14-15 და 18-19 პუნქტებში მოხმობილი რეგულაციები სწორედ იმ წესებისა და პროცედურების განმსაზღვრელია, რომელიც კონკრეტული პირის უფლების დაცვისკენაა მიმართული. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სავინდიკაციო სარჩელის შემთხვევაში მოპასუხის არგუმენტი, რომ ის უსახლკაროა და არ აქვს სხვა საცხოვრისი, არ არის საკმარისი მტკიცებულება საიმისოდ, რომ შეაფერხოს სასარჩელო მოთხოვნის განხორციელება ან საერთოდ გამორიცხოს მისი დაკმაყოფილება (სხვა მრავალთა შორის იხ. ბოლოდროინდელი სასამართლო პრაქტიკა - სუსგ-ები: N ას-870-2021, 6.07.2022წ; N ას-509-2020, 31.07. 2022წ; N ას- 1326-2021, 13.04.2022წ; N ას-5-2022, 28.03.2022წ; N ას-1377-2021, 23.03.2022წ.). სამოქალაქო სამართალში და სამოქალაქო საპროცესო სამართალში დადგენილი მხარეთა მტკიცების ტვირთის განაწილებისა და საქმეზე დადგენილი გარემოებების საფუძველზე, საკასაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ მოცემულ საქმეზე განხორციელებულია სსკ-ის 170.1, 172.1-ე და 168-ე მუხლებით განსაზღვრული ყველა წინაპირობა, რასაც საკასაციო საჩივრის დაკმაყოფილების გზით სარჩელის დაკმაყოფილება მოჰყვა შედეგად.
23. სსსკ-ის 53-ე მუხლის პირველი და მესამე ნაწილების საფუძველზე სახელმწიფო ბაჟის გადახდა დაეკისრა მოპასუხეს (იხ. გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის მე-5 პუნქტი).
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლით და
გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა :
1. სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს;
2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 5 აპრილის გადაწყვეტილება;
3. სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს სარჩელი დაკმაყოფილდეს;
4. მოპასუხე ო.ი–ვის უკანონო მფლობელობიდან გამოთხოვილ იქნეს სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონება, მდებარე, ქ. თბილისში, .......... (ქ. თბილისი, .........), საკადასტრო ....... (შენობა-ნაგებობა №1/1-ის 43.50 კვ.მ. და შენობა-ნაგებობა 02/1-ის 59.03 კვ.მ) და თავისუფალ მდგომარეობაში გადაეცეს სახელმწიფოს;
5. ო.ი–ვს სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ დაეკისროს სახელმწიფო ბაჟის 210 ლარის გადახდა;
6. საკასაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ საჩივრდება.
თავმჯდომარე ე. გასიტაშვილი
მოსამართლეები: ნ. ბაქაქური
მ. ერემაძე
