10 ნოემბერი, 2022 წელი,

საქმე №ას-636-2022 თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა/მოსამართლეები:

ვლადიმერ კაკაბაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ლევან მიქაბერიძე,

მირანდა ერემაძე

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი (მოპასუხე) - გ.გ–ნი

მოწინააღმდეგე მხარე (მოსარჩელე) - შპს ,,გ.ი.“

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 23 მარტის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი - საწარმოს დირექტორის პასუხისმგებლობა, ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

1. შპს ,,გ.ი.“ (შემდეგში: მოსარჩელე, მოწინააღმდეგე მხარე, საწარმო) საქართველოში რეგისტრირებული მეწარმე სუბიექტია, რომლის 33% წილის მესაკუთრეა გ.გ–ნი (შემდეგში: მოპასუხე, კასატორი, დირექტორი), ხოლო 67% წილის მესაკუთრე - მ.მ–ი.

2. 2016 წლის 21 მარტის მდგომარეობით საწარმოს პერტნიორები იყვნენ: საწესდებო კაპიტალის 34%-ის მესაკუთრე დ.პ–ი, 33%-ის მესაკუთრე - მოპასუხე და 34%-ის მესაკუთრე - ა.მ–ი, ხოლო საწარმოს დირექტორი იყო მოპასუხე.

3. საწარმოს ხელმძღვანელობა და წარმომადგენლობა მოპასუხეს 2016 წლის 18 მარტიდან 2017 წლის 5 აპრილამდე ეკისრებოდა.

4. 2016 წლის 18 მარტიდან 2017 წლის 5 აპრილამდე საწარმოს საბანკო ანგარიშიდან სამეურნეო ხარჯისთვის მოპასუხემ 50 000 ლარი გაიტანა და მისი შემდგომი განკარგვის მიზნით საწარმოს სალაროში შეიტანა.

5. საწარმოს პარტნიორთა კრების 2017 წლის 5 აპრილის გადაწყვეტილებით მოპასუხე დირექტორობიდან გათავისუფლდა და მის ნაცვლად დირექტორად ლ.მ–ი დაინიშნა.

6. ეკლესიის მშენებლობისთვის ინდოეთიდან ქვების ჩამოტანა საწარმოს ერთ-ერთი საქმიანობა იყო, რისთვისაც მხარეთა შეთანხმებით მოსარჩელე საპატრიარქოდან ქვების ღირებულების ასანაზღაურებელ თანხებს იღებდა. აღნიშნულ საქმიანობაში დარპან პრაშენი მონაწილეობდა.

7. ზიანის ასანაზღაურებლად 50 000 ლარის დაკისრების მოთხოვნით დირექტორის წინააღმდეგ საწარმომ სასამართლოში სარჩელი შეიტანა.

8. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2019 წლის 24 იანვრის გადაწყვეტილებით:

8.1. სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა;

8.2. მოსარჩელის სასარგებლოდ მოპასუხეს 8 020 ლარის გადახდა დაეკისრა;

8.3. მოპასუხესვე დაევალა, საწარმოს ფინანსური დოკუმენტაციისა და საქმიანი წერილების მოსარჩელისთვის გადაცემა.

9. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით ორივე მხარემ გაასაჩივრა.

10. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2022 წლის 23 მარტის გადაწყვეტილებით:

- მოსარჩელის სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა;

- სარჩელის დაუკმაყოფილებელ ნაწილში გასაჩივრებული გადაწყვეტილება გაუქმდა და ამ ნაწილში ახალი გადაწყვეტილება იქნა მიღებული;

- მოსარჩელის სასარგებლოდ მოპასუხეს დამატებით 8 400 აშშ დოლარის ეკვივალენტი 18 680 ლარის (სადავო პერიოდში არსებული გაცვლითი კურსის შესაბამისად) გადახდა დაეკისრა;

- დანარჩენ ნაწილში სარჩელი არ დაკმაყოფილდა;

- 2018 წლის 18 ოქტომბრის საოქმო განჩინების გაუქმების თაობაზე მოსარჩელის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და ხსენებული განჩინება უცვლელად დარჩა;

- არ დაკმაყოფილდა მოპასუხის სააპელაციო საჩივარი და სარჩელის ნაწილობრივ დაკმაყოფილების ნაწილში გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად.

10.1. სააპელაციო სასამართლომ საქმეზე დადგენილად ცნო წინამდებარე განჩინების 1-6 პუნქტებში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები და მიიჩნია, რომ წარმოდგენილი მტკიცებულებები მოპასუხის არაკეთილსინდისიერებასა და საწარმოს მიმართ ნაკისრი მოვალეობების არაჯეროვნად შესრულებას ადასტურებდა, რაც საწარმოს წინაშე მოპასუხის პასუხისმგებლობას წარმოშობდა, კერძოდ, მოპასუხემ გულმოდგინების, ერთგულებისა და კეთილსინდისიერების პრინციპი დაარღვია.

მოცემული დასკვნის ჩამოყალიბებისას სააპელაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სადავო პერიოდში მოქმედი „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის (შემდეგში - სპეციალური კანონის) 9.1, 9.2, 9.3, 9.6, 9.7, 47-ე მუხლებით.

ამავდროულად, სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოპასუხემ ვერ დაადასტურა მისი დირექტორობის პერიოდში საწარმოს საბანკო ანგარიშიდან სამეურნეო ხარჯისათვის გატანილი თანხის ნაწილის მიზნობრივად გამოყენება და საწარმოს ინტერესებიდან გამომდინარე სადავო თანხის სწორი ბიზნეს საქმიანობისთვის განკარგვა.

10.2. რაც შეეხებოდა 2016 წლის 21 მარტის „აღიარების შესახებ შეთანხმებას“, რომელიც საწარმოს პარტნიორებს, მოპასუხესა და დ.პ–ს შორის დაიდო და რომლის თანახმადაც, 2015 წლის 24 ნოემბერს მოპასუხემ საწარმოში სესხად 8 000 აშშ დოლარი შეიტანა, რაც უცხოეთიდან მეორადი ქურთუკების შემოსატანად გამოიყენა, სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, დასახელებული დოკუმენტი მოპასუხის მიერ 8 400 აშშ დოლარის განკარგვის მიზნობრიობას ვერ ასაბუთებდა, შემდეგი გარემოებების გამო:

1). 2016 წლის 21 მარტის მდგომარეობით, საწარმოს პარტნიორები იყვნენ საწესდებო კაპიტალის 34%-ის მესაკუთრე დ.პ–ი, 33%-ის მესაკუთრე მოპასუხე და 34%-ის მესაკუთრე ა.მ–ი. შესაბამისად, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში - სსსკ-ის) 102.3 მუხლიდან გამომდინარე, მხოლოდ ორი პარტნიორის შეთანხმება საწარმოს ვალდებულების არსებობის დადასტურებისათვის საკმარის მტკიცებულებად ვერ მიიჩნეოდა. აქვე საგულისხმო იყო ისიც, რომ შეთანხმებაში მოპასუხე მიეთითა, როგორც საწარმოს პარტნიორი და არა - დირექტორი.

2). შეთანხმებაში ასახული თანხის მიღება ბუღალტრულად არ გატარებულა და არც დეკლარაციებში არ ასახულა. თანხის სესხად გაცემას მოპასუხე მხოლოდ იმ პარტნიორის (დ.პ–ი) აღიარებით ადასტურებდა, რომელსაც სალაროდან გატანილი თანხა გადაეცა, კერძოდ, სესხის საწარმოდან გატანის თაობაზე მოპასუხემ თანხმობა მხოლოდ ერთი პარტნიორის - დ.პ–ისაგან ითხოვა, ხოლო მოპასუხის მიერ საწარმოდან თანხის მიღების ფაქტი მესამე პარტნიორისათვის ცნობილი არ ყოფილა. ამდენად, იმ პირობებში, როდესაც მესამე პარტნიორი (ა.მ–ი) აღნიშნულს სადავოდ ხდიდა, ზემომითითებული გარემოების დასადასტურებლად მოპასუხეს დამატებით ვარგისი მტკიცებულებები უნდა წარმოედგინა (მაგალითად: საწარმოს მიერ მიღებული თანხების ბუღალტრულად შემოსავალში ასახვა, საბანკო ამონაწერით ან შემოსავლის ორდერით ამ თანხის საწარმოს ანგარიშზე ჩარიცხვა), რაც კონკრეტულ შემთხვევაში წარმოდგენილი არ ყოფილა.

3). 2016 წლის 21 მარტის შეთანხმებით არ დგინდებოდა, საწარმოს თანხა როდის გადაეცა, საქმეზე წარმოდგენილი არ იყო მტკიცებულება, რაც მითითებული ოდენობით თანხის საწარმოს შემოსავალში მიღებას ადასტურებდა. მოპასუხის მტკიცებით, სესხის სახით მიღებული თანხები ტვირთის საბაჟოზე განსაბაჟებლად გაიხარჯა, თუმცა აღნიშნულის დამადასტურებელი მტკიცებულება არ არსებობდა და მხოლოდ მხარის განმარტებით ამ გარემოების დადასტურება საკმარისი არ იყო. მართალია, მოპასუხე მიუთითებდა, რომ ეს თანხა საწარმოს ა.მ–ის დირექტორობის პერიოდში ასესხა, შემოსავალში მის ასახვასა და სესხთან დაკავშირებით შესაბამისი დოკუმენტაციის გაფორმებაზე სწორედ ამ უკანასკნელს უნდა ეზრუნა, თუმცა ა.მ–ი აღნიშნულ გარემოებას არ ადასტურებდა და საწარმოს მიერ სესხის მიღებას სადავოდ ხდიდა. ამასთან, უდავო იყო, რომ თანხის გატანა მოპასუხის დირექტორობის პერიოდში მოხდა. შესაბამისად, საქმის მასალებით, დოკუმენტალურად საწარმოს სალაროდან მხოლოდ თანხის გატანა დასტურდებოდა, ხოლო მოპასუხის მიერ საწარმოსათვის თანხის სესხება არ იკვეთებოდა.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, რაკი სადავო თანხის საწარმოში შეტანის და მით უმეტეს მოპასუხის მითითების შესაბამისად მიზნობრივად გახარჯვის ფაქტი ვერ დადასტურდა, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოპასუხეს უნდა დაკისრებოდა გატანილი 8 400 აშშ დოლარის (ეკვივალენტი ეროვნულ ვალუტაში - 18 680 ლარი) საწარმოსთვის დაბრუნება.

10.3. სააპელაციო სასამართლოს განსჯით, ხელფასისა და საიჯარო გადასახადების სახით საწარმოდან გატანილი თანხების ნაწილში პირველი ინსტანციის სასამართლომ სარჩელი სწორად დააკმაყოფილა, რადგან სახელფასო ანაზღაურებას დირექტორს პარტნიორები განუსაზღვრავენ, ხოლო, კონკრეტულ შემთხევევაში, პარტნიორებს ასეთი გადაწყვეტილება არ მიუღიათ. მოპასუხე საწარმოს პარტნიორიც იყო და ნაკლებ სავარაუდოა, რომ დირექტორობისათვის მას ხელფასი ჰქონოდა დანიშნული (საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის, შემდეგში სსკ-ს 710.1 მუხლის თანახმად, მარწმუნებელი ვალდებულია გადაუხადოს რწმუნებულს გასამრჯელო მხოლოდ ხელშეკრულებით ან კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევებში). მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან გასამრჯელოსთან მიმართებით შეთანხმება არ არსებობდა, მოქმედებდა პრეზუმცია, რომ მოპასუხე, როგორც საწარმოს პარტნიორი, დირექტორის უფლებამოსილებას უსასყიდლოდ ასრულებდა (სსკ-ს 710-ე მუხლი).

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, დირექტორის მხრიდან საკუთარი თავისთვის ხელფასის დანივშნა, იმ პირობებში, როდესაც აღნიშნულზე პარტნიორთა ნება არ გამოვლენილა, გამართლებულად ვერ მიიჩნეოდა და აღნიშნულ ნაწილში გაღებული ხარჯები საწარმოსათვის უკან დაბრუნებას ექვემდებარებოდა. დაბრუნებას ექვემდებარებოდა კომერციული ფართის დაქირავებასთან დაკავშირებით გაწეული ხარჯებიც, რამდენადაც საოფისე ფართის დაკავება და მასში რაიმე საქმიანობის განხორციელება, წარდგენილი მტკიცებულებით არ დასტურდებოდა.

11. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხემ, რომელმაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა, შემდეგი დასაბუთებით:

11.1. სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება შეგნებულად არ მიაქცია მოპასუხის მიერ მითითებულ გარემოებას იმის შესახებ, რომ ა.მ–ის დირექტორობის პერიოდში საწარმოს 8 400 აშშ დოლარი ასესხა, რის გამოც ხსენებული თანხის შემოსავალში ასახვასა და სესხთან დაკავშირებით დოკუმენტაციის გაფორმებაზე სწორედ მას უნდა ეზრუნა. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, ა.მ–ი აღნიშნულს არ ადასტურებდა და სესხის სახით საწარმოს მიერ თანხის მიღებას სადავოდ ხდიდა. ამ შემთხვევაში, გასათვალისწინებელია, რომ ა.მ–ი, როგორც საწარმოს ყოფილი დირექტორი, საქმეზე მხარედ არ გამოდიოდა, იგი არც მოწმედ არ ყოფილა მიწვეული.

11.2. სააპელაციო სასამართლომ არასწორად შეაფასა იჯარისა და დირექტორის ხელფასის გადახდის ნაწილში 8 020 ლარის განკარგვის საკითხი. 2016 წლის 23 მარტის ბრძანებით საწარმოს დირექტორს ხელფასი დაენიშნა, ხოლო 2016 წლის 28 მარტს კომერციული ფართის იჯარით აღებაზე მოპასუხემ ლ.ჟ–თან ხელშეკრულება გააფორმა, ამდენად საიჯარო ქირის (350 ლარის) მიღებაც და გაცემაც შესაბამისი საბუღალტრო დოკუმენტებითაა დადასტურებული. მოპასუხეს, როგორც საწარმოს დირექტორს, საამისოდ პარტნიორთა ინფორმირება და გასაწევ ხარჯებთან დაკავშირებით თანხმობა არ ესაჭიროებოდა.

12. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 22 სექტემბრის განჩინებით, სსსკ-ის 391-ე მუხლის მიხედვით, მოპასუხის საკასაციო საჩივარი წარმოებაში იქნა მიღებული დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც ის დაუშვებელია:

13. სსსკ-ის 391.5 მუხლის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ:

ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებასა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას;

ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია;

გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება;

დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან;

ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე;

ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს;

ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

ზემოაღნიშნული ნორმა განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემომითითებული საფუძვლით.

14. სსსკ-ის 407.2 მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება განაპირობა.

კონკრეტულ საქმეზე, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების მიმართ კასატორს დასაბუთებული პრეტენზია არ წარმოუდგენია, ამიტომ ისინი სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის.

15. მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო სასამართლოს განხილვის საგანია, დირექტორის პასუხისმგებლობა საწარმოს მიმართ კანონით მისთვის დაკისრებული ვალდებულების დარღვევის საფუძვლით.

განსახილველი სარჩელის ავტორი საწარმოა, რომელიც მოპასუხის, კერძოდ, ყოფილი დირექტორის მიერ საწარმოს საბანკო ანგარიშიდან თანხის არამიზნობრივად გამოყენებასა და ამ გზით საწარმოსთვის ზიანის მიყენებაზე მიუთითებს და მითითებული ზიანის ანაზღაურება სურს.

მოსარჩელის ეს მიზანი იმ შემთხვევაში მიიღწევა, თუკი სადავო თანხის მოპასუხის მიერ არამიზნობრივად გამოყენება და, აქედან გამომდინარე, დირექტორის პასუხისმგებლობის ფაქტობრივი საფუძვლის არსებობა დადასტურდება.

16. საწარმოს წინაშე დირექტორის პირადი პასუხისმგებლობის სამართლებრივი საფუძველია სადავო სამართალურთიერთობის დროს მოქმედი სპეციალური კანონის 9.6 მუხლი (დირექტორები საზოგადოების საქმეებს უნდა გაუძღვნენ კეთილსინდისიერად, კერძოდ, ზრუნავდნენ ისე, როგორც ზრუნავს ანალოგიურ თანამდებობაზე და ანალოგიურ პირობებში მყოფი ჩვეულებრივი, საღად მოაზროვნე პირი, და მოქმედებდნენ იმ რწმენით, რომ მათი ეს მოქმედება ყველაზე ხელსაყრელია საზოგადოებისათვის. თუ ისინი არ შეასრულებენ ამ მოვალეობას, საზოგადოების წინაშე წარმოშობილი ზიანისთვის პასუხს აგებენ სოლიდარულად, მთელი თავისი ქონებით, პირდაპირ და უშუალოდ), სსკ-ის 709-ე მუხლი (დავალების ხელშეკრულებით რწმუნებული ვალდებულია შეასრულოს მისთვის დავალებული (მინდობილი) ერთი ან რამდენიმე მოქმედება მარწმუნებლის სახელითა და ხარჯზე), 712.1, 712.2 (რწმუნებული მოვალეა შეასრულოს მარწმუნებლის მითითებები; რწმუნებულს შეუძლია გადაუხვიოს მარწმუნებლის მითითებებს, თუ, გარემოებებიდან გამომდინარე, მას შეუძლია ივარაუდოს, რომ მარწმუნებელი საქმის ვითარების ცოდნის შემთხვევაში მოიწონებდა ასეთ გადახვევას. რწმუნებული მოვალეა მითითებებისაგან გადახვევამდე შეატყობინოს მარწმუნებელს და დაელოდოს მის გადაწყვეტილებას, თუკი დაყოვნებით მარწმუნებელს არ შეექმნება ზიანის მიყენების საფრთხე), 394.1 (მოვალის მიერ ვალდებულების დარღვევისას კრედიტორს შეუძლია მოითხოვოს ამით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება) და 408.1 (იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება) მუხლები.

17. დირექტორის პასუხისმგებლობის ზემოხსენებული ნორმებით გათვალისწინებული საფუძველი არაერთხელ გამხდარა საკასაციო სასამართლოს განმარტების საგანი. ამ განმარტებების ძირითადი ნაწილი შემდეგი შინაარსისაა:

„მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის 9.6 მუხლის თანახმად, კომპანიის დირექტორს აკისრია განსაკუთრებული მოვალეობები კომპანიის წინაშე, რომლებსაც ეწოდება ფიდუციური მოვალეობები, და რომლებიც, სხვასთან ერთად, მოიცავს დირექტორის მოვალეობას, საზოგადოების საქმეებს გაუძღვეს კეთილსინდისიერად, კერძოდ, ზრუნავდეს ისე, როგორც ზრუნავს ანალოგიურ თანამდებობაზე და ანალოგიურ პირობებში მყოფი ჩვეულებრივი, საღად მოაზროვნე პირი და მოქმედებდეს იმ რწმენით, რომ მისი ეს მოქმედება ყველაზე ხელსაყრელია საზოგადოებისათვის („ზრუნვის მოვალეობა“)… (იხ. სუსგ: №ას-687-658-2016, 6.11.2018; №ას-1307-1245-2014, 6.05.2015; №ას-1158-1104-2014, 6.05.2015). ფიდუციური მოვალეობები, კერძოდ, ზრუნვისა და ერთგულების მოვალეობა, დირექტორს გააჩნია საზოგადოების წინაშე, შესაბამისად, ამ მოვალეობების დარღვევისათვის მისი პასუხისმგებლობა დგება საზოგადოების, და არა საზოგადოების პარტნიორების ან რომელიმე პარტნიორის მიმართ (იხ. სუსგ №ას-457-436-2015, 6.06.2016).

„საწარმოს ხელმძღვანელობაზე უფლებამოსილი პირის (დირექტორის) მოვალეობები სამ ნაწილად შეიძლება დაიყოს: ა). გულმოდგინება, ბ) ერთგულება და გ) კეთილსინდისიერება. გულმოდგინების მოვალეობა გულისხმობს დირექტორის მიერ ისეთი გადაწყვეტილებების მიღებას, რომლებსაც მიიღებდა ანალოგიურ თანამდებობაზე და ანალოგიურ პირობებში მყოფი ჩვეულებრივი, საღად მოაზროვნე პირი. ერთგულების მოვალეობა მოიცავს კორპორაციის საუკეთესო ინტერესებიდან გამომდინარე გადაწყვეტილების მიღებას. კეთილსინდისიერება გულისხმობს სამოქალაქო ბრუნვის მონაწილეთა მოქმედებას პასუხისმგებლობით, და ერთმანეთის უფლებებისადმი პატივისცემით მოპყრობას …“ (იხ. სუსგ №ას-687-658-2016, 6.11.2018).

ერთგულების მოვალეობა გამომდინარეობს დავალების ურთიერთობის მარეგულირებელი ნორმებიდან და წარმომადგენლობის არსიდან, რომელიც წარმომადგენელს ავალდებულებს წარმოდგენილი პირის ინტერესებით და არა პირადი ინტერესებით იხელმძღვანელოს (იხ. სუსგ №ას-766-766-2018, 10.06.2019).

მიუხედავად იმისა, რომ ზრუნვისა და ერთგულების მოვალეობა ერთი და იმავე საფუძვლიდან მომდინარეობს, მათი ერთმანეთისაგან გამიჯვნა მნიშვნელოვანია კომპანიის ხელმძღვანელთა პასუხისმგებლობასთან დაკავშირებულ დავებში მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის სწორად გადანაწილების თვალსაზრისით, რადგან ზრუნვის (გულისხმიერების/გულმოდგინების) მოვალეობის დარღვევასთან დაკავშირებული სარჩელების განხილვისას მოქმედებს ე.წ. „სამეწარმეო გადაწყვეტილების თავისუფლების წესი“, სხვაგვარად „ბიზნეს გადაწყვეტილების მართებულობის პრეზუმფცია”, ხოლო ერთგულების მოვალეობის დარღვევასთან დაკავშირებული სარჩელების განხილვისას ასეთი პრეზუმფცია არ მოქმედებს. ზრუნვის მოვალეობის დარღვევის შესახებ სარჩელის განხილვისას დირექტორს საწარმოსათვის ზიანის მომტანი გადაწყვეტილების გამო პასუხისმგებლობისაგან იცავს ბიზნეს გადაწყვეტილების მართებულობის პრეზუმფცია. იგი წარმოადგენს დაშვებას, რომ გადაწყვეტილების მიღებისას კომპანიის დირექტორი იყო სათანადოდ ინფორმირებული და მოქმედებდა კეთილსინდისიერად, იმ რწმენით, რომ განხორციელებული მოქმედება კომპანიის საუკეთესო ინტერესებში იყო. ასეთ საქმეებში მოსარჩელეს ეკისრება ზემოაღიშნული დაშვების გაბათილების ტვირთი, რადგან სასამართლოს არ შეუძლია ეჭვი შეიტანოს დირექტორის გადაწყვეტილების სისწორეში, თუ ის რაციონალური პროცესის შედეგად იქნა მიღებული და დირექტორი ყველა მნიშვნელოვან და გონივრულად ხელმისაწვდომ ინფორმაციას ფლობდა (იხ. სუსგ №ას-766-766-2018, 10.06.2019).

საკასაციო სასამართლომ არაერთ საქმეში განმარტა, რომ ზრუნვის მოვალეობა მოითხოვს დირექტორისაგან მიიღოს ისეთი გადაწყვეტილებები, რომლებიც გამოიწვევს კომპანიის მოგების გაზრდას. აღნიშნული გადაწყვეტილებები შეიძლება იყოს მაღალი რისკის მატარებელიც და მცდარიც, თუმცა „ბიზნეს გადაწყვეტილების მართებულობის“ პრეზუმფციიდან გამომდინარე, თუ ხელმძღვანელი კეთილგონიერების ფარგლებში მოქმედებს იმ რწმენით, რომ მისი გადაწყვეტილება მიღებულია საზოგადოების საუკეთესო ინტერესების დაცვის მიზნით და ამ გადაწყვეტილების მიღებისას იგი ინფორმიებული იყო იმ ზომით, რაც მას, მოცემულ ვითარებაში საკმარისად მიაჩნდა, ამ გადაწყვეტილების შედეგისათვის კომპანიის დირექტორი დაცულია პირადი პასუხისმგებლობისაგან (იხ. სუსგ: №ას-1307-1245-2014, 6.05.2015; №ას-1158-1104-2014, 6.05.2015).

პრეზუმფცია დირექტორის მიერ მიღებული გადაწყვეტილების მართებულობის შესახებ გამოიყენება მხოლოდ ოთხი კუმულაციური წინაპირობის არსებობისას:

1). დირექტორმა უნდა მიიღოს გადაწყვეტილება (უნდა იმოქმედოს). ისეთ შემთხვევაში, როცა დირექტორმა გამოიჩინა უმოქმედობა და არ მიიღო გადაწყვეტილება, იგი ვერ იქნება დაცული სამეწარმეო გადაწყვეტილების თავისუფლების წესით (აღნიშნულში არ იგულისხმება შემთხვევა, როდესაც უმოქმედობა, თავისთავად, მიღებული გადაწყვეტილების შედეგია ანუ მიღებულია გადაწყვეტილება მოქმედებისაგან თავის შეკავების შესახებ);

2). გადაწყვეტილების მიღებამდე დირექტორმა უნდა მიიღოს ინფორმაცია, რომელიც ჩვეულებრივი, საღად მოაზროვნე ადამიანისათვის საკმარისია მოცემულ გარემოებებში, მოცემული გადაწყვეტილების მისაღებად, ანუ გადაწყვეტილების მიღების პროცესი უნდა აკმაყოფილებდეს კეთილგონივრულობის სტანდარტს;

3). გადაწყვეტილება მიღებულ უნდა იქნას კეთილსინდისიერად - ეს მოთხოვნა არ ითვლება დაკმაყოფილებულად თუ სხვა გარემოებებთან ერთად, დირექტორისთვის ცნობილია, რომ იგი იღებს კანონსაწინააღმდეგო გადაწყვეტილებას; და

4). დირექტორს არ უნდა ჰქონდეს პირადი დაინტერესება.

თუ ზემოაღნიშნული ოთხი პირობიდან რომელიმე არ არის დაკმაყოფილებული, მაშინ პრეზუმფცია ვერ ამოქმედდება. ამრიგად, სამეწარმეო გადაწყვეტილების თავისუფლების წესი/ბიზნეს გადაწყვეტილების მართებულობის პრეზუმფცია იცავს მხოლოდ პირადი დაინტერესების არმქონე დირექტორს, ხოლო დირექტორის მიმართ, რომელსაც გადაწყვეტილებისადმი პირადი დაინტერესება აქვს, ის არ მოქმედებს. შესაბამისად, თუ საქმის ფატობრივი გარემობებიდან იკვეთება გადაწყვეტილების/გარიგების მიმართ დირექტორის პირადი დაინტერესება, მაშინ სახეზეა არა ზრუნვის, არამედ დირექტორის ერთგულების მოვალეობის დარღვევა. ამ გამიჯვნას არსებითი პროცესუალური მნიშვნელობა აქვს, რადგან ერთგულების მოვალეობის დარღვევის გამო დირექტორის პასუხისმგებლობის შესახებ სარჩელის განხილვისას მოსარჩელის მტკიცების ტვირთში ზიანის ფაქტთან ერთად შედის მხოლოდ იმ გარემობის დადასტურება, რომ დირექტორს გადაწყვეტილების/გარიგების მიმართ პირადი დაინტერესება ჰქონდა. თუ მოსარჩელე აღნიშნულის დადასტურებას მოახერხებს, მაშინ დირექტორის გადაწყვეტილების დასაცავად სამეწარმეო გადაწყვეტილების თავისუფლების წესის/ბიზნეს გადაწყვეტილების მართებულობის პრეზუმფციის მოქმედება გამორიცხულია, რაც ნიშნავს, რომ მტკიცების ტვირთი გადადის მოპასუხე დირექტორზე, რომელმაც უნდა ამტკიცოს, რომ მის მიერ მიღებული გადაწყვეტილება ყოველმხრივ სამართლიანი და გონივრული იყო კორპორაციისათვის. აღნიშნული გულისხმობს სასამართლოს მიერ გადაწყვეტილების შემოწმებას, როგორც გადაწყვეტილების მიღების პროცესის, ისე მატერიალური შინაარსის თვალსაზრისით.

ზემოაღნიშნულის საპირისპიროდ, ბიზნეს გადაწყვეტილების მართებულობის პრეზუმფციის მოქმედებისას დირექტორების გადაწყვეტილების მატერიალური შინაარსი სასამართლოს მიერ ბევრად უფრო დაბალი სტანდარტით მოწმდება, კერძოდ, სასამართლო იკვლევს არის თუ არა გადაწყვეტილება რაციონალური, რაც გულისხმობს, რომ გადაწყვეტილება უნდა იყოს ლოგიკურად ახსნადი. თუ გადაწყვეტილება რაციონალურობის მინიმალურ სტანდარტს აკმაყოფილებს, სასამართლო მისი მატერიალური შინაარსის მართებულობის კვლევას არ შეუდგება (იხ. სუსგ №766-766-2018, 10.06.2019).

18. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, განსახილველი სარჩელის წარმატებისათვის მოსარჩელეს უნდა დაემტკიცებინა, რომ საწარმოს დირექტორი საწარმოს საქმიანობას სადავო პერიოდში მოქმედი სპეციალური კანონის 9.6 მუხლით დადგენილი სტანდარტით არ უძღვებოდა.

პალატის განსჯით, საქმეში არსებული მტკიცებულებების ერთობლივად შეფასების შედეგად სააპელაციო სასამართლომ სწორად მიიჩნია, რომ საწარმოს მიმართ ნაკისრი ფიდუციური მოვალეობები მოპასუხემ არაჯეროვნად შეასრულა, რამაც მოსარჩელის წინაშე მისი პასუხისმგებლობა წარმოშვა.

ზემომითითებული დასკვნის საფუძველი შექმნა სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე დადგენილად ცნობილმა რამდენიმე გარემოებამ, რომლებიც კასატორს დასაბუთებული შედავების (პრეტენზია) გზით არ გაუქარწყლებია და სსსკ-ის 407.2 მუხლის (სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება)) დანაწესიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოსათვის სავალდებულოა, ეს გარემოებებია:

1). საწარმოს დირექტორად ყოფნის პერიოდში (2016 წლის 18 მარტიდან - 2017 წლის 5 აპრილამდე) მოპასუხემ საწარმოს საბანკო ანგარიშიდან სამეურნეო ხარჯისთვის 50 000 ლარი გაიტანა.

2). მოპასუხისათვის, როგორც საწარმოს დირექტორისათვის ხელფასის დანიშვნის საკითხზე საწარმოს პარტნიორთა გადაწყვეტილება საქმეზე წარმოდგენილი არ ყოფილა, მაშინ როდესაც სახელფასო ანაზღაურება დირექტორისათვის პარტნიორებს უნდა განესაზღვრათ. საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკის მიხედვით, საწარმოს დირექტორთან დადებული ხელშეკრულება, თავისი სამართლებრივი ბუნებით, ყველაზე ახლოს დავალების ხელშეკრულებასთან დგას (იხ. სუსგ: №ას-1097-2018, 16.01.2019; №ას-302-287-2016, 15.07.2016), დავალების ხელშეკრულების მომწესრიგებელი სსკ-ის 710.1 მუხლით კი დადგენილია, რომ მარწმუნებელი ვალდებულია გადაუხადოს რწმუნებულს გასამრჯელო მხოლოდ ხელშეკრულებით ან კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევებში.

შესაბამისად, ზემოთ მოყვანილმა გარემოებამ (საწარმოს დირექტორისათვის ხელფასის დანიშვნის საკითხზე საწარმოს პარტნიორთა გადაწყვეტილება საქმეზე წარმოდგენილი არ ყოფილა), სააპელაციო სასამართლოს მიერ იმ პრეზუმფციის დაშვება განაპირობა, რომ დირექტორის უფლებამოსილებას მოპასუხე უსასყიდლოდ ასრულებდა. აღნიშნული პრეზუმფცია იმ გარემოებამაც გაამყარა, რომ მოპასუხე საწარმოს პარტნიორიც იყო.

ამდენად, საწარმოს პარტნიორთა ნების არარსებობის პირობებში მოპასუხის მიერ საკუთარი თავისთვის ხელფასის დანიშვნა მართლზომიერად ვერ მიიჩნეოდა, რის გამოც სააპელაციო სასამართლომ სწორად მიიჩნია, რომ ხელფასის სახით საწარმოდან გატანილი თანხა დაბრუნებას ექვემდებარებოდა.

საქმეში არც კომერციული ფართის დაქირავებასთან დაკავშირებით მოპასუხის მიერ რაიმე ხარჯის გაწევის დამადასტურებელი მტკიცებულება არ არსებობს, რამაც მითითებულ ნაწილში საწარმოს სარჩელის წარმატების საფუძველი შექმნა, რამდენადაც მტკიცების თვალსაზრისით, მსგავსი კატეგორიის საქმეებზე მოსარჩელე საზოგადოების ვალდებულებაა, ხარჯის გაწევის ფაქტის დამტკიცება. მან უნდა მიუთითოს და წარადგინოს მტკიცებულებები, რომლებიც ადასტურებს საწარმოს მატერიალური დანაკლისის ფაქტს, რომელიც დირექტორის ბრალეული ქმედების შედეგია, ხოლო საწარმოს ხელმძღვანელობითი/წარმომადგენლობითი უფლებამოსილების მქონე პირი ვალდებულია გააქარწყლოს ეს გარემოება იმგვარად, რომ იგი კანონის მოთხოვნათა შესაბამისად ასრულებდა დაკისრებულ მოვალეობებს და თუნდაც მატერიალური დანაკლისის არსებობის შემთხვევაში, ეს მდგომაროება არ არის დირექტორის ბრალეული ქმედების შედეგი (იხ. სუსგ: Nას-245-230-2014, 23.10.2015; Nას-1501-1421-2017, 28.02.2018წ.).

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, ხელფასისა და იჯარის სახით საწარმოდან გატანილი თანხის, 8 200 ლარის მოპასუხისათვის დაკისრების საფუძველი არსებობდა და მოცემული კუთხით გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასაბუთება გასაზიარებელია.

3). საწარმოს პარტნიორებს, მოპასუხესა და დ.პ–ს შორის 2016 წლის 21 მარტს დადებულ „აღიარების შესახებ შეთანხმებაში“ მითითებულია შემდეგი: 2015 წლის 24 ნოემბერს მოპასუხემ საწარმოში სესხად 8 000 აშშ დოლარი შეიტანა, რომელიც უცხოეთიდან მეორადი ქურთუკების შემოსატანად იქნა გამოყენებული. ამავე შეთანხმებით საწარმომ ვალდებულება იკისრა, რომ არაუგვიანეს 2016 წლის 30 აპრილისა, 8 000 აშშ დოლარი ორი თვის პროცენტით (თვეში 200 აშშ დოლარი) მოპასუხისათვის დაებრუნებინა.

საკასაციო პალატის შეფასებით, მოპასუხის მიერ 8 400 აშშ დოლარის განკარგვის მიზნობრიობის დასადასტურებლად ზემომითითებული შეთანხმება ვერ გამოდგება, რისი დამასაბუთებელი არგუმენტებიც გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში ამომწურავადაა წარმოდგენილი, კერძოდ:

1). რაკი საქმეზე დადგენილადაა ცნობილი, რომ 2016 წლის 21 მარტის მდგომარეობით, საწარმოს პარტნიორები იყვნენ საწესდებო კაპიტალის 34%-ის მესაკუთრე დ.პ–ი, 33%-ის მესაკუთრე მოპასუხე და 34%-ის მესაკუთრე ა.მ–ი, შესაბამისად, მხოლოდ ორი პარტნიორის შეთანხმება საწარმოს ვალდებულების არსებობის დადასტურებისათვის საკმარისი მტკიცებულებად ვერ მიიჩნეოდა, მით უფრო იმ პირობებში, როდესაც შეთანხმებაში მოპასუხე საწარმოს დირექტორად კი არ იყო მითითებული, არამედ ხსენებულ შეთანხმებას ის ხელს აწერდა, როგორც პარტნიორი (სსსკ-ის 102.3 მუხლის თანახმად, საქმის გარემოებები, რომლებიც კანონის თანახმად უნდა დადასტურდეს გარკვეული სახის მტკიცებულებებით, არ შეიძლება დადასტურდეს სხვა სახის მტკიცებულებებით).

2). შეთანხმებაში ასახული თანხის მიღება არც ბუღალტრულად არ გატარებულა და არც დეკლარაციებში არ ასახულა. თანხის სესხად გაცემას მოპასუხე მხოლოდ იმ პარტნიორის (დ.პ–ი) აღიარებით ადასტურებდა, რომელსაც სალაროდან გატანილი თანხა გადაეცა. კერძოდ, სესხის საწარმოდან გატანის თაობაზე მოპასუხემ თანხმობა მხოლოდ ერთი პარტნიორის - დ.პ–ისაგან ითხოვა, ხოლო მოპასუხის მიერ საწარმოდან თანხის მიღების ფაქტი მესამე პარტნიორისათვის ცნობილი არ ყოფილა. აქედან გამომდინარე, იმ პირობებში, როდესაც მესამე პარტნიორი (ა.მ–ი) აღნიშნულს სადავოდ ხდიდა, სააპელაციო სასამართლომ სწორად მიიჩნია, რომ ზემომითითებული გარემოების დასადასტურებლად მოპასუხეს დამატებით ვარგისი მტკიცებულებები უნდა წარმოედგინა (მაგალითად: საწარმოს მიერ მიღებული თანხების ბუღალტრულად შემოსავალში ასახვა, საბანკო ამონაწერით ან შემოსავლის ორდერით ამ თანხის საწარმოს ანგარიშზე დარიცხვა), რასაც მოცემულ შემთხვევაში ადგილი არ ჰქონია.

3). საქმის მასალებით, დოკუმენტალურად საწარმოს სალაროდან მხოლოდ თანხის გატანა დასტურდება, ხოლო მოპასუხის მიერ საწარმოსათვის თანხის სესხება არ დგინდება.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ მართებულად დაასკვნა, რომ 8 400 აშშ დოლარის ეკვივალენტი 18 680 აშშ დოლარის (სადავო პერიოდში არსებული გაცვლითი კურსის შესაბამისად) მოპასუხისათვის დაკისრების საფუძველიც არსებობდა.

19. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც იმ საფუძვლით, რომ სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან. როგორც ზემოთ აღინიშნა, ანალოგიურ საკითხზე საკასაციო პალატის არაერთი განჩინება თუ გადაწყვეტილება არსებობს, რომლებთანაც წინამდებარე განჩინება შინაარსობრივ თანხვედრაშია.

20. არ არსებობს სსსკ-ის 391.5 მუხლის სხვა ქვეპუნქტებით დადგენილი საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობებიც, რომელთა მიხედვითაც, საკასაციო საჩივარი დასაშვები იქნებოდა.

21. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლოს დასკვნები არსებითად სწორია, კასატორმა ვერ გააქარწყლა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასაბუთება დამაჯერებელი და სარწმუნო მტკიცებულებებით და არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის კანონისმიერი საფუძველი.

22. სსსკ-ის 401.4 მუხლის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. შესაბამისად, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70% – 210 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე, 408.3, 284-ე, 285-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. გ.გ–ნის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. გ.გ–ნს (პ/ნ ......) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, 1 335 ლარის (საგადასახადო დავალება # 0, გადახდის თარიღი - 14.07.2022) 70% - 934.5 ლარი, შემდეგი ანგარიშიდან: ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150;

3. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

მოსამართლეები : ვლადიმერ კაკაბაძე

ლევან მიქაბერიძე

მირანდა ერემაძე