№ას-116-2022

11 ნოემბერი, 2022 წელი თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

გიორგი მიქაუტაძე (თავმჯდომარე),

რევაზ ნადარაია (მომხსენებელი), თამარ ზამბახიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

პირველი კასატორი – ს.ბ–ძე (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარეები – ა.ბ–ძე, თ.ც–ძე (მოპასუხეები)

მეორე კასატორი – ა.ბ–ძე (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ს.ბ–ძე (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 01 დეკემბრის გადაწყვეტილება

პირველი კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება

მეორე კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე სრულად უარის თქმა

დავის საგანი – უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა; უძრავ ქონებაზე თანამესაკუთრედ ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

1. ს.ბ–ძემ (შემდეგში - მოსარჩელე) სარჩელი აღძრა ხელვაჩაურის რაიონულ სასამართლოში ა.ბ–ძისა და თ.ც–ძის მიმართ (შემდეგში - მოპასუხეები) 2001 წლის 20 ოქტომბრის მიწის ნაკვეთის მიღება-ჩაბარების №22/1-294 აქტის გაუქმების, 2015 წლის 25 დეკემბრის გადახდის განვადებით ნასყიდობის ხელშეკრულების (შემდეგში - ნასყიდობის ხელშეკრულება) ნაწილობრივ ბათილად ცნობისა და უძრავ ქონებაზე თანამესაკუთრედ ცნობის მოთხოვნით.

2. მოპასუხე ა.ბ–ძემ წარმოდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო, ხოლო, მოპასუხე თ.ც–ძემ წარმოდგენილი შესაგებლით სარჩელი სრულად ცნო.

3. ხელვაჩაურის რაიონული სასამართლოს 2018 წლის 27 დეკემბრის გადაწყვეტილებით, ს.ბ–ძის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; გაუქმდა 2010 წლის 20 ოქტომბრის მიწის ნაკვეთის N22/1-294 მიღება-ჩაბარების აქტი; ს.ბ–ძე ცნობილ იქნა უძრავი ქონების - მდებარე: ხელვაჩაური, სოფ. ….., საკადასტრო კოდი …… 1/7 ნაწილის თანამესაკუთრედ; ბათილად იქნა ცნობილი ა.ბ–ძესა და თ.ც–ძეს შორის, 2015 წლის 25 დეკემბერს, უძრავ ქონებაზე - მდებარე: ხელვაჩაური სოფ. ……, საკადასტრო კოდი ….. დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულება საკუთრების 1/7 ნაწილში.

3.1.პირველი ინსტანციის სასამართლომ დაადგინა საქმის გადაწყვეტისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

3.1.1. მოდავე მხარეები, ა. და ს.ბ–ძეები არიან ძმები, ს.ბ–ძის შვილები.

3.1.2. ხელვაჩაურის არქივის 2018 წლის 12 თებერვლის ცნობით დასტურდება, რომ ხელვაჩაურის რაიონის ...... სასოფლო საბჭოს სოფელ ..... საკომლო წიგნების ამონაწერების თანახმად, 1986-2006 წლებში კომლის წევრები იყვნენ: ბ–ძე ს. (კომლის უფროსი), ბ–ძე ს. (შვილი), ბ–ძე ა. (შვილი), ბ–ძე დ. (რძალი), ბ–ძე ს. (შვილიშვილი), ბ–ძე თ. (შვილიშვილი), ბ–ძე ი. (შვილიშვილი).

3.1.3. 2001 წლის 20 ოქტომბრის მიწის ნაკვეთის მიღება-ჩაბარების №22/1-294 აქტით, ა.ბ–ძეს გადაეცა უძრავი ქონება მდებარე, ხელვაჩაურის რაიონის სოფელი ......, .......

3.1.4. 2009 წლის 03 აგვისტოს, საჯარო რეესტრში ა.ბ–ძის საკუთრების უფლებით აღირიცხა №.... საკადასტრო კოდის უძრავი ქონება, მდებარე: ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტი, სოფელი ......, დაზუსტებული ფართობი 2058 კვ.მ., შენობა-ნაგებობა საერთო ფართი-155,56 კვ.მ. უფლების რეგისტრაციის საფუძვლად მითითებულია მიწის ნაკვეთის მიღება-ჩაბარების აქტი №22/1-294.

3.1.5. 2015 წლის 25 დეკემბრის გადახდის განვადებით უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულებით, ა.ბ–ძემ მიყიდა, ხოლო თ.ც–ძემ იყიდა №..... საკადასტრო კოდის უძრავი ქონება, მდებარე ხელვაჩაური, სოფელი ...... და საჯარო რეესტრში ამ ქონების მესაკუთრედ აღირიცხა თ.ც–ძე.

3.1.6. მხარეთა შორის სადავოს არ წარმოადგენს ის ფაქტი, რომ მოსარჩელე ს.ბ–ძე, სადავო უძრავ ქონებას დაბადებიდან ფლობს და ამჟამად, თ.ც–ძის სახელზე რეგისტრირებულ სახლში უწყვეტად ცხოვრობს.

3.2. პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნები სამართლებრივ გარემოებებთან დაკავშირებით:

3.2.1. დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივი შეფასებისას, სასამართლომ განმარტა, რომ 1993 წლამდე საქართველოში არსებობდა საკოლმეურნეო კომლი. კომლის სტატუსი განისაზღვრებოდა 1964 წლის საქართველოს სამოქალაქო სამართლის კოდექსით, რომლის 122-ე მუხლით, საკოლმეურნეო კომლის ქონება ეკუთვნოდათ მის წევრებს თანასაკუთრების უფლებით. 1993 წლის 01 იანვრის მდგომარეობით, საკოლმეურნეო კომლის ქონება, რომელიც ამავე დროს კომლის წევრთა საერთო საკუთრება იყო, აღარ წარმოადგენდა კომლის ქონებას და გახდა იმ პირთა საერთო საკუთრება თანაბარ წილში, რომლებიც კომლის წევრებს წარმოადგენენ. შესაბამისად, კომლის წევრები გახდნენ საკოლმეურნეო კომლის საერთო ქონების თანამესაკუთრეები. აღნიშნულ ქონებაზე გავრცელდა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით გათვალისწინებული საკუთრების საერთო რეჟიმი.

3.2.2. განსახილველ შემთხვევაში, სადაო უძრავი ქონება მიეკუთვნებოდა საკოლმეურნეო კომლის ქონებას. 1986-2006 წლების საკომლო წიგნის ჩანაწერების მიხედვით ს.ბ–ძის კომლში იყო სულ - 7 წევრი. მოსარჩელე ს.ბ–ძე 1991-1993 წწ. მიწის რეფორმის დროს იყო ს.ბ–ძის კომლის წევრი. საკომლო წიგნის ამონაწერში სხვა სახის მონაცემები ან უტყუარი მტკიცებულება ს.ბ–ძის კომლიდან ამოწერის, ასვლის, გამოყოფის თაობაზე და არც საქმის მასალებში არ მოიპოვებოდა. ვინაიდან, 1993 წელსაც და მის შემდგომ პერიოდშიც, ს.ბ–ძე მუდმივად ცხოვრობდა მამის აშენებულ სახლში და ფლობდა მიწის ფართობს 2058 კვ.მ., რომლის გადასახადებს დღემდე იხდის, სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ ს.ბ–ძეს არ დაუკარგავს კომლის ქონებაზე უფლება და სახელმწიფო საბჭოს 21.10.1993 წლის №29 დეკრეტის შესაბამისად, სხვა კომლის წევრებთან ერთად, თანაბარწილად მოიპოვა თანასაკუთრების უფლება, სადაც მისი წილი შეადგენდა 1/7-ს.

3.2.3. იმის გათვალისწინებით, რომ 2015 წლის 25 დეკემბრის გადახდის განვადებით უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულებით, ა.ბ–ძემ მიყიდა, ხოლო თ.ც–ძემ იყიდა №....... საკადასტრო კოდის მთელი უძრავი ქონება, მდებარე ხელვაჩაურში, სოფ. ......, სადაც ს.ბ–ძის წილი შეადგენდა 1/7-ს და რომლის გასხვისების უფლება ა.ბ–ძეს არ გააჩნდა, სასამართლომ მიიჩნია, რომ სადავო გარიგებებით დარღვეული იქნა მოსარჩელის საკუთრების უფლება, რაც საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლის თანახმად, ს.ბ–ძის კუთვნილ 1/7 ნაწილში ნასყიდობის ხელშეკრულების, ასევე, საჯარო რეესტრში არსებული ჩანაწერის ბათილად ცნობისა და ამ ქონებაზე (1/7 წილზე) თანამესაკუთრედ ს.ბ–ძის აღრიცხვის საფუძველი იყო.

3.2.4. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სასამართლომ მიიჩნია, რომ არსებობდა, 2010 წლის 20 ოქტომბრის მიწის ნაკვეთის მიღება-ჩაბარების აქტის ბათილად ცნობის საფუძველი.

4. ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს მოსარჩელე - ს.ბ–ძემ და მოპასუხე - ა.ბ–ძემ. ს.ბ–ძემ მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება, ხოლო ა.ბ–ძემ - გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე სრულად უარის თქმა.

5. გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

5.1. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 01 დეკემბრის გადაწყვეტილებით, ა.ბ–ძის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; ს.ბ–ძის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; გაუქმდა ხელვაჩაურის რაიონული სასამართლოს 2018 წლის 27 დეკემბრის გადაწყვეტილება ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობისა და უძრავ ქონებაზე თანამესაკუთრედ ცნობის თაობაზე სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში და ამ ნაწილში მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება; ს.ბ–ძის სასარჩელო მოთხოვნა დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; ბათილად იქნა ცნობილი, ა.ბ–ძესა და თ.ც–ძეს შორის, 2015 წლის 25 დეკემბერს, ხელვაჩაურში, სოფ. .......... მდებარე, N....საკადასტრო კოდის უძრავ ქონებაზე დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულება ამ ქონების 3/14 ნაწილში; ს.ბ–ძე ცნობილი იქნა თანამესაკუთრედ, ხელვაჩაურში, სოფ. ....... მდებარე, N.......საკადასტრო კოდის უძრავი ქონების 3/14 ნაწილზე; სხვა ნაწილში გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად.

6. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების ფაქტობრივ–სამართლებრივი დასაბუთება:

6.1.სააპელაციო პალატამ გაიზიარა ამ განჩინების 3.1 პუნქტში მითითებული, პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივი გარემოებები, ასევე, 3.2 პუნქტში მითითებული სამართლებრივი შეფასებები და აპელანტის მოთხოვნასთან დაკავშირებით დამატებით განმარტა, რომ განსახილველ შემთხვევაში, ვინაიდან, მხარეთა შორის ურთიერთობები წარმოშობილია როგორც 1997 წლის 25 ნოემბრამდე, ისე მის შემდგომ პერიოდში, ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივი შეფასებისას გამოყენებული უნდა ყოფილიყო როგორც 1964 წლის რედაქციით მოქმედი სამოქალაქო სამართლის კოდექსი, ისე 1997 წლის რედაქციით მოქმედი საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი.

6.2.სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ ა. და ს.ბ–ძეები წარმოადგენდნენ ხელვაჩაურის რაიონის ...... სოფელ ......, ს.ბ–ძის კომლის წევრებს. 1993 წელს, საკომლო მეურნეობის გაუქმების დროისათვის, ს.ბ–ძის კომლში რეგისტრირებული 7 წევრიდან, 5 წევრი ა.ბ–ძის ოჯახის წევრი იყო. კერძოდ: ბ–ძე დ. (მეუღლე), ბ–ძე ს. (შვილი), ბ–ძე თ. (შვილი), ბ–ძე ი. (შვილი), რაც ა.ბ–ძემ პირველი ინსტანციის სასამართლოშივე განაცხადა. ამდენად, პალატის შეფასებით, სადავო უძრავი ქონება 1993 წელს გახდა მათი თანასაკუთრება თანაბარი წილით, თითოეულის 1/7 წილით (მათ შორის, ს.ბ–ძის წილი -1/7) და მიუხედავად იმისა, რომ კომლის უფროსი იყო ს.ბ–ძე, მისი წილიც თანასაკუთრებში შეადენდა 1/7-ს (ანუ 2/14 წილს). აღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა ს.ბ–ძის მსჯელობა მასზედ, რომ სადავო უძრავი ქონება მხოლოდ ს.ბ–ძის საკუთრებად უნდა მიჩნეულიყო.

6.3.პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ ს.ბ–ძე გარდაიცვალა 1999 წლის ივნისში. ასლან და ს.ბ–ძეები არიან, აწ გარდაცვლილი ს. ბ–ძის პირველი რიგის მემკვიდრეები-შვილები, რომლებმაც მამკვიდრებლის გარდაცვალების შემდეგ, სამოქალაქო კოდექსის (1997 წლის რედ.) 1306-ე, 1307.1-ე, 1319-ე, 1324.1-ე, 1328.1-ე, 1336.1-ე და 1421-ე მუხლების თანახმად, სამკვიდრო მიიღეს თანაბრად, რითაც გაიზარდა მათი წილი თანასაკუთრებაში. ვინაიდან, სადავო უძრავ ქონებაში, აწ. გარდაცვლილი ს.ბ–ძის წილი შეადგენდა 1/7-ს (ანუ 2/14 წილი), ხოლო ს.ბ–ძის წილი - 1/7-ს (ანუ 2/14 წილი), მამის-ს.ბ–ძის გარდაცვალების შემდგომ, ს.ბ–ძე პალატის მოსაზრებით, ხელვაჩაურში, სოფ. ...... მდებარე ... საკადასტრო კოდის უძრავი ქონების 3/14 ნაწილის თანამესაკუთრე გახდა და არა ამ ქონების ½ ნაწილისა

6.4.იმის გათვალისწინებით, რომ 2015 წლისათვის, ს.ბ–ძე ყოფილი კომლის ქონების 3/14 ნაწილის მესაკუთრეს წარმოადგენდა, პალატამ მიიჩნია, რომ ა.ბ–ძესა და თ.ც–ძეს შორის, 25.12.2015 წლის გადახდის განვადებით უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებით, განიკარგა ს.ბ–ძის საკუთრება, თანახმად სსკ-ის 54-ე, 976-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტისა და 979.1 მუხლისა, რაც წარმოადგენდა მისი კუთვნილი 3/14 წილის ნაწილში, გარიგების ბათილად ცნობისა და სადავო უძრავი ქონების 3/14 ნაწილის თანამესაკუთრედ ს.ბ–ძის ცნობის საფუძველს.

6.5.ამდენად, პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა, რომლითაც მოსარჩელეს მიეკუთვნა სადავო უძრავი ქონების მხოლოდ 1/7 ნაწილი, სააპელაციო პალატამ დაუსაბუთებლად მიიჩნია, რაც ამ ნაწილში გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და ახალი გადაწყვეტილებით ს.ბ–ძისათვის 3/14 ნაწილის მიკუთვნების საფუძველი გახდა. აღნიშნული კი, თავის მხრივ გამორიცხავდა ა.ბ–ძის სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილებას, რომლითაც იგი სარჩელის უარყოფას ითხოვდა.

6.6.პალატამ დამატებით მიუთითა ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 29 მაისის განჩინებაზე, რომლითაც №2ბ/218-19 სამოქალაქო საქმეს გამოეყო ხელვაჩაურის რაიონული სასამართლოს 2018 წლის 27 დეკემბრის გადაწყვეტილებაზე, 2010 წლის 20 ოქტომბრის მიწის ნაკვეთის მიღება-ჩაბარების N22/1-294 აქტის გაუქმების ნაწილში, ა.ბ–ძის სააპელაციო საჩივართან დაკავშირებული წარმოება და ა.ბ–ძის სააპელაციო საჩივარი საქმის მასალებთან ერთად, ამ ნაწილში განსჯადობით განსახილველად გადაეცა ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატას. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2019 წლის 28 ნოემბრის განჩინებით, მოსარჩელე ს.ბ–ძის წარმომადგენელის შუამდგომლობა 2001 წლის 20 ოქტომბრის მიწის ნაკვეთის N22/1-294 მიღება-ჩაბარების აქტის ბათილად ცნობის ნაწილში სარჩელზე უარის თქმის თაობაზე დაკმაყოფილდა; ხელვაჩაურის რაიონული სასამართლოს 2018 წლის 27 დეკემბრის გადაწყვეტილება 2001 წლის 20 ოქტომბრის მიწის ნაკვეთის N22/1-294 მიღება-ჩაბარების აქტის ბათილად ცნობის ნაწილში (გადაწყვეტილების მე-2 პუნქტი) გაუქმდა და ამ ნაწილში საქმის წარმოება შეწყდა.

6.7.მიუხედავად იმისა, რომ 2001 წლის 20 ოქტომბრის მიწის ნაკვეთის N22/1-294 მიღება-ჩაბარების აქტის ბათილად ცნობის ნაწილში ადმინისტრაციულ სარჩელზე შეწყდა საქმის წარმოება, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ აღნიშნული გავლენას ვერ მოახდენდა ს.ბ–ძის წილის საკუთრების უფლებაზე, რადგან როგორც 2001 წლის 20 ოქტომბრის მიწის ნაკვეთის N22/1-294 მიღება-ჩაბარების აქტით ირკვეოდა, ა.ბ–ძეს მიწის ნაკვეთი გადაეცა, როგორც კომლის ქონება. ამდენად, ამ აქტის საფუძველზე მან მოიპოვა კომლის ქონების რეგისტრაციის უფლება და არა მთლიანი კომლის ქონების მის ინდივიდუალურ საკუთრებაში რეგისტრაციის უფლება. შესაბამისად, მიღება-ჩაბარების აქტის ბათილად ცნობის მოთხოვნაზე საქმის წარმოების შეწყვეტა, პალატის მოსაზრებით, გავლენას ვერ მოახდენდა ამ აქტში დაფიქსირებულ უძრავ ქონებასთან დაკავშირებით ს.ბ–ძის მიერ უკვე მოპოვებული თანასაკუთრების უფლებაზე და ვერ გახდებოდა სარჩელის დაკმაყოფილებაზე მთლიანად უარის თქმის საფუძველი.

7. სააპელაციო სასამართლოს ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს მოსარჩელე - ს.ბ–ძემ და მოპასუხე ა.ბ–ძემ. ს.ბ–ძემ მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება, ხოლო, ა.ბ–ძემ - გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე სრულად უარის თქმა მოითხოვა.

7.1. ს.ბ–ძის საკასაციო მოთხოვნის ფაქტობრივ–სამართლებრივი დასაბუთება:

7.1.1. კასატორის განმარტებით, სასამართლომ ვერ დაასაბუთა თუ რატომ არ უნდა იქნეს გათვალიწინებული საქმეში არსებული მტკიცებულებები და იმსჯელა არა სადაო უძრავ ქონებაზე საკადასტრო კოდით №...., არამედ სხვა უძრავ ქონებაზე საკადასტრო კოდით №..... (მესაკუთრეები: ა.ბ–ძე, დ. ბ–ძე, თ. ბ–ძე და ს. ბ–ძე).

7.1.2. კასატორი ასევე მიუთითებს, რომ იგი ითხოვდა არა 3/14-ის, არამედ 1/2 წილის მიკუთვნებას უძრავი ქონებიდან, მდებარე: ხელვაჩაური, სოფ. ......, საკადასტრო კოდი #...., რომელიც ა.ბ–ძემ დაირეგისტრა უკანონოდ და შემდგომ, 2015 წლის 25 დეკემბერს, უძრავი ქონების განვადებით ნასყიდობის ხელშეკრულებით, თ.ც–ძეს მიჰყიდა.

7.2. ა.ბ–ძის საკასაციო მოთხოვნის ფაქტობრივ–სამართლებრივი დასაბუთება:

7.2.1. კასატორის განმარტებით, ის ძირითადი დოკუმენტი, რის საფუძველზეც ა.ბ–ძემ კომლის ქონება მთლიანად მიიღო, არ გასაჩივრებულა. კერძოდ, ს.ბ–ძემ უარი განაცხადა მიღება ჩაბარების აქტის ბათილობის თაობაზე ადმინისტრაციული სარჩელის განხილვაზე. ამასთან, დადგენილია, რომ ს.ბ–ძე გამოყოფილი იყო კომლიდან და მას იმავე დღითა და თარიღით გაუფორმდა მიწის ნაკვეთი 2500 კვ.მ.-ის ოდენობით.

7.2.2. კასატორის მოსაზრებით, სასამართლო გასცდა მოსარჩელის მოთხოვნას, რადგან ს.ბ–ძე არც პირველი და არც სააპელაციო ინსტანციით საქმის განხილვისას, მამის სამკვიდრო ქონებიდან წილის მიღებას არ ითხოვდა. მოსარჩელის მოთხოვნას წარმოადგენდა მისი, როგორც კომლის წევრის კუთვნილი წილის - სადაო ქონების ½-ის საკუთრებაში გადაცემა. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ არასწორად იმსჯელა და მოსარჩელეს არასწორად მიაკუთვნა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ მიკუთვნებულ სადავო ქონების 1/7 ნაწილზე მეტი - 3/14 ნაწილი.

8. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 09 თებერვლისა და 23 სექტემბრის განჩინებებით, ს.ბ–ძისა და ა.ბ–ძის საკასაციო საჩივრები მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

9. საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

10. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილით გათვალისწინებული ნორმის დანაწესით, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ:

ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას;

ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია;

გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება;

დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან;

ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე;

ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს;

ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

11. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით.

12. სსსკ-ის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. კასატორებს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარმოუდგენიათ დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

13. განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელემ სადავო გახადა მოპასუხის მიერ, 2001 წლის 20 ოქტომბრის მიწის ნაკვეთის მიღება-ჩაბარების №22/1-294 აქტის საფუძველზე, ერთპიროვნული საკუთრების უფლების მართლზომიერება და მოითხოვა სადავო ქონების ½ ნაწილში თანასაკუთრების უფლების აღიარება იმ საფუძვლით, რომ მას, როგორც კომლის წევრს და იმავდროულად, როგორც კომლის უფროსის, მამის - ს.ბ–ძის კანონისმიერ მემკვიდრეს, ქონება თანასაკუთრების უფლებით გადაეცა.

14. პალატა აღნიშნავს, რომ სადავო ქონებაზე (საკომლო ქონება) მოსარჩელის, როგორც კომლის წევრის თანამესაკუთრედ ცნობის სამართლებრივი საფუძველია საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 173.1-ე (საერთო (თანაზიარი და წილადი) საკუთრება წარმოიშობა კანონის ძალით ან გარიგების საფუძველზე), 1513-ე (ფიზიკურ პირთა კანონიერ სარგებლობაში არსებული მიწის ნაკვეთები, რომლებზედაც ინდივიდუალური სახლებია განლაგებული, სამოქალაქო კოდექსის ამოქმედებიდან ითვლება ამ პირთა საკუთრებად და მათზე ვრცელდება სამოქალაქო კოდექსით უძრავი ნივთებისათვის გათვალისწინებული წესები), 1964 წლის რედაქციის საქართველოს სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 122-ე (კომლის ქონება ეკუთვნის მის წევრებს თანასაკუთრების უფლებით), 125-ე (საკოლმეურნეო კომლის ყველა წევრს კომლის ქონება თანაბარი წილით ეკუთვნის) მუხლები და ასევე, „საქართველოს რესპუბლიკაში სახელმწიფო მეურნეობების, კოლმეურნეობებისა და სხვა სასოფლო-სამეურნეო საწარმოების რეორგანიზაციის წესის შესახებ“, საქართველოს მთავრობის 1992 წლის 22 სექტემბრის №949 დადგენილება, სახელმწიფო საბჭოს 1993 წლის 21 ოქტომბრის №29 დეკრეტი.

15. მოსარჩელის მოთხოვნების მართლზომიერების შემოწმებისათვის, საკასაციო პალატა მიუთითებს რამდენიმე ამონარიდზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სხვადასხვა განჩინებიდან, სადაც განიმარტა, რომ:

15.1. „საქართველოს რესპუბლიკაში სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის რეფორმის შესახებ“ საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 18 იანვრის №48 დადგენილებით, საქართველოს რესპუბლიკის მოქალაქეებზე კანონით დადგენილი ნორმის ფარგლებში რიცხული საკარმიდამო, საბაღე და სააგარაკო მიწები უსასყიდლოდ გადადიოდა მათ კერძო საკუთრებაში. საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 6 თებერვლის №128 დადგენილების მეორე პუნქტით კი, დადგინდა, რომ საკარმიდამო მიწის ნაკვეთები უნდა გაცემულიყო 1992 წლის 1 იანვრის მდგომარეობით რიცხული კომლების მიხედვით (იხ. სუსგ საქმეზე №ას-211-203-2013, 03.06.2013 წ.).

15.2. „საქართველოს რესპუბლიკაში სახელმწიფო მეურნეობების, კოლმეურნეობების და სხვა სასოფლო-სამეურნეო საწარმოების რეორგანიზაციის წესის შესახებ“ მთავრობის 1992 წლის 22 სექტემბრის №949 დადგენილების, სახელმწიფო საბჭოს 1993 წლის 21 ოქტომბრის №29 დეკრეტის საფუძველზე, 1993 წლიდან დადგინდა სახელმწიფო მეურნეობების, კოლმეურნეობების რეორგანიზაცია და ახალ ორგანიზაციულ-სამართლებრივ ფორმაზე გადასვლა. კოლმეურნეობების გაუქმებით საკოლმეურნეო კომლის არსებობას სამართლებრივი საფუძველი გამოეცალა და მან არსებობა შეწყვიტა. შესაბამისად, ქონება, რომელიც კომლის ქონებას და ამავე დროს კომლის წევრთა საერთო საკუთრებას წარმოადგენდა, აღარ წარმოადგენს კომლის ქონებას და არის იმ პირთა საერთო საკუთრება თანაბარ წილში, რომლებიც კომლის წევრებს წარმოადგენენ. აღნიშნულ ქონებაზე ვრცელდება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით გათვალისწინებული საერთო საკუთრების რეჟიმი“ (იხ. სუსგ საქმეზე №ას-1778-1756-2011, 29.06.2012 წ.).

15.3. ამ მიმართებით არსებითი მნიშვნელობა ენიჭებოდა იმ ფაქტს, რომ ნორმატიული აქტით დადგენილი პერიოდისათვის, კერძოდ, 1992 წლის 1 იანვრის მდომარეობით, პირი კომლის ოჯახის წევრად უნდა ყოფილიყო რეგისტრირებული (აღრიცხული). ამავე ნორმატიული ბაზიდან გამომდინარე, აღნიშნულ ფაქტს განსაკუთრებული მნიშვნელობა ენიჭებოდა, რადგან დამოუკიდებელ ოჯახად გასულ და რეგისტრირებულ ოჯახს უფლება წარმოეშობოდა, სხვა ადგილას მიეღო ასევე ქონება მიღება-ჩაბარების აქტით. შესაბამისად, ზემოაღნიშნული ნორმატიული წყაროს მიზანი იყო ოჯახების მფლობელობასა და სარგებლობაში არსებული მიწების დაკანონება, ამდენად, აღნიშნული პერიოდისათვის ოჯახის ერთ-ერთი სრულწლოვანი წევრის სახელზე მიღება-ჩაბარების აქტით გადაცემულ ქონებაზე საკუთრების უფლებას იძენდა ამავე ოჯახის ყველა ის წევრი, რომელსაც სხვა მიწის ნაკვეთის მიღებაზე უფლება არ გააჩნდა, მიუხედავად იმისა, აპირებდა თუ არა იგი აღნიშნული უფლების რეალიზებას (იხ. სუსგ საქმეზე №ას-516-2021, 30.11.2021 წ.).

16. განსახილველ შემთხვევაში, ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების მიერ დადგენილია, რომ სადაო უძრავი ქონება მიეკუთვნებოდა საკოლმეურნეო კომლის ქონებას და 1986-2006 წლების საკომლო წიგნის ჩანაწერების მიხედვით ს.ბ–ძის კომლში იყო სულ - 7 წევრი: ბ–ძე ს. (კომლის უფროსი), ბ–ძე ს. (შვილი), ბ–ძე ა. (შვილი), ბ–ძე დ. (რძალი), ბ–ძე ს. (შვილიშვილი), ბ–ძე თ. (შვილიშვილი) და ბ–ძე ი. (შვილიშვილი).

17. საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს ა. ბ–ძის საკასაციო შედავებას მასზედ, რომ ს.ბ–ძე გამოყოფილი იყო კომლიდან და მას იმავე დღითა და თარიღით გაუფორმდა მიწის ნაკვეთი 2500 კვ.მ.-ის ოდენობით. აღნიშნულთან დაკავშირებით პალატა განმარტავს, რომ 1964 წლის სსრ სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 123-ე მუხლის თანახმად, კომლის წევრს წარმოადგენდა პირი, რომელიც ფლობდა, სარგებლობდა და განკარგავდა საკოლმეურნეო ქონებას, კომლის ყველა წევრის თანხმობით. ამავე კოდექსის 126-127-130-ე მუხლების თანახმად კი, საკოლმეურნეო კომლიდან გამოყოფა, საკოლმეურნეო კომლის ქონებაზე უფლების დაკარგვა, კომლის გაყრა და ა.შ ხორციელდებოდა გარკვეული პროცედურების დაცვით.

18. განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელის მიერ, მტკიცებულების სახით წარმოდგენილი საკომლო წიგნის ჩანაწერების მიხედვით დასტურდება, რომ 1991-1993 წწ. მიწის რეფორმის დროს, მოსარჩელე ს.ბ–ძე ს.ბ–ძის კომლის წევრი იყო. მოსარჩელის კომლიდან გამოყოფის ფაქტი კი, მოპასუხის მხრიდან რაიმე სახის დასაშვები მტკიცებულებით არ დადასტურებულა. ამ შემთხვევაში, გადამწყვეტი იყო საქმეზე ისეთი დასაშვები მტკიცებულების არსებობა, რომლითაც სარწმუნოდ დადასტურდებოდა, რომ არსებობდა მოსარჩელის კომლიდან გასვლის სამართლებრივი საფუძველი (შესაბამისი განცხადება კომლიდან ამოწერის შესახებ ან სასოფლო საბჭოს აღმასკომის გადაწყვეტილება კომლიდან ამოწერის თაობაზე; მტკიცებულება მასზედ, რომ იგი სოფლად არ ცხოვრობდა, სოფელთან კავშირი არ ჰქონდა, კომლის მეურნეობაში შრომით მონაწილეობას არ იღებდა და უძრავ ქონებას არ ფლობდა) (იხ. სუსგ საქმეზე №ას-868-2018, 10.02.2022 წ.). აღნიშნულის საწინააღმდეგოდ, მხარეებს საერთოდ არ გაუხდიათ სადავოდ ის გარემოება, რომ მოსარჩელე დაბადებიდან უწყვეტად ფლობს და ამჟამადაც ცხოვრობს სადავო უძრავ ქონებაში.

19. ამდენად, რაკი საქმის მასალებით არ დგინდება კომლიდან მოსარჩელის გამოყოფის ფაქტის არსებობა, სადავო მიღება-ჩაბარების აქტის საფუძველზე გადაცემულ მიწის ნაკვეთზე, მოპასუხესთან ერთად, კომლის დანარჩენმა 6 წევრმაც (სულ 7 წევრი იყო), მათ შორის, მოსარჩელემაც შეიძინა 1/7 წილის უფლება, რადგან 1992 წლის 1 იანვრის მდგომარეობით, ისინი კომლის წევრებს წარმოადგენდნენ.

20. შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო პალატის მიერ დადგენილია ყველა ის ფაქტობრივი წანამძღვარი, რომელიც ს.ბ–ძის, როგორც კომლის წევრის თანასაკუთრების უფლების განმსაზღვრელია.

21. საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს მასზედ, რომ ა. ბ–ძე წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრით სადავოდ ხდის იმ გარემოებასაც, რომ სააპელაციო სასამართლო გასცდა მოსარჩელის მოთხოვნას, არასწორად იმსჯელა და არასწორად მიაკუთვნა მოსარჩელეს პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ მიკუთვნებული სადავო ქონების 1/7 ნაწილზე მეტი - 3/14 ნაწილი, რადგან მოსარჩელის მოთხოვნას წარმოადგენდა მისი, როგორც კომლის წევრის კუთვნილი წილის - სადაო ქონების ½-ის საკუთრებაში გადაცემა და არა მამის სამკვიდრო ქონებიდან წილის მიღება.

22. კასატორის ზემოაღნიშნულ არგუმენტთან დაკავშირებით, საკასაციო პალატა მიუთითებს სარჩელის დავის არსის მოკლე მიმოხილვაზე, დავის ფაქტობრივ გარემოებებზე, სასარჩელო მოთხოვნასა და მის სამართლებრივ საფუძვლებზე, სადაც მოსარჩელე, როგორც ს.ბ–ძის ერთ-ერთი კანონისმიერი მემკვიდრე და კომლის წევრი, ითხოვს, რომ ცნობილ იქნეს მამკვიდრებლის დანაშნი ქონების ½ წილის მესაკუთრედ. აქვე, მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლებად მოსარჩელე მიუთითებს მემკვიდრეობითი სამართლის მარეგულირებელ ნორმებზე (იხ. სარჩელი). შესაბამისად, საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს კასატორის მოსაზრებას მასზედ, რომ მოსარჩელე არ ითხოვდა მამკვიდრებლის ქონებიდან წილის მიკუთვნებას.

23. რაც შეეხება მამკვიდრებლის, როგორც კომლის წევრის კუთვნილი 1/7 წილის ½ ნაწილში მოსარჩელის მესაკუთრედ ცნობის საკითხს, დადგენილია, რომ ს.ბ–ძე გარდაიცვალა 1999 წლის ივნისში, შესაბამისად, სამკვიდროს მიღებასთან დაკავშირებული საკითხები საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის მოქმედი რედაქციის (1997 წლის) 1306-ე (გარდაცვლილი პირის (მამკვიდრებლის) ქონების გადასვლა სხვა პირებზე (მემკვიდრეებზე) ხორციელდება კანონით ან ანდერძით, ანდა ორივე საფუძვლით; კანონით მემკვიდრეობა – გარდაცვლილის ქონების გადასვლა კანონში მითითებულ პირებზე – მოქმედებს, თუ მამკვიდრებელს არ დაუტოვებია ანდერძი, ან თუ ანდერძი მოიცავს სამკვიდროს ნაწილს, ან თუ ანდერძი მთლიანად ან ნაწილობრივ ბათილად იქნება ცნობილი), 1307-ე („ა“) (მემკვიდრეები შეიძლება იყვნენ: კანონით მემკვიდრეობის დროს – პირები, რომლებიც ცოცხლები იყვნენ მამკვიდრებლის სიკვდილის მომენტისათვის, და აგრეთვე მამკვიდრებლის შვილები, რომლებიც მისი გარდაცვალების შემდეგ ცოცხალი დაიბადებიან), 1319-ე (სამკვიდრო იხსნება პირის გარდაცვალების ან სასამართლოს მიერ გარდაცვლილად მისი გამოცხადების შედეგად), 1320-ე (სამკვიდროს გახსნის დროდ ითვლება მამკვიდრებლის გარდაცვალების დღე ან პირის გარდაცვლილად გამოცხადების შესახებ სასამართლოს გადაწყვეტილების ძალაში შესვლის დღე), 1328.1-ე (სამკვიდრო (სამკვიდრო ქონება) შეიცავს მამკვიდრებლის როგორც ქონებრივი უფლებების (სამკვიდრო აქტივი), ისე მოვალეობების (სამკვიდრო პასივი) ერთობლიობას, რომელიც მას ჰქონდა სიკვდილის მომენტისათვის) 1336-ე (კანონით მემკვიდრეობის დროს თანასწორი უფლებით მემკვიდრეებად ითვლებიან: პირველ რიგში – გარდაცვლილის შვილები, გარდაცვლილის შვილი, რომელიც მისი სიკვდილის შემდეგ დაიბადა, მეუღლე, მშობლები (მშვილებლები); შვილიშვილები, შვილიშვილის შვილებისა და ამ უკანასკნელთა შვილები კანონით მემკვიდრეებად ჩაითვლებიან, თუ სამკვიდროს გახსნის დროისათვის ცოცხალი აღარ არის მათი მშობელი, რომელიც მამკვიდრებლის მემკვიდრე უნდა ყოფილიყო, და თანასწორად იღებენ იმ წილს, რომელიც კანონით მემკვიდრეობის დროს მათ გარდაცვლილ მშობელს ერგებოდა), 1421-ე (სამკვიდროს იღებს მემკვიდრე, იქნება იგი კანონით თუ ანდერძით მემკვიდრე. მემკვიდრის მიერ სამკვიდრო მიღებულად ითვლება, როდესაც იგი სანოტარო ორგანოში შეიტანს განცხადებას სამკვიდროს მიღების შესახებ ან ფაქტობრივად შეუდგება სამკვიდროს ფლობას ან მართვას, რაც უდავოდ მოწმობს, რომ მან სამკვიდრო მიიღო. თუ მემკვიდრე ფაქტობრივად შეუდგა სამკვიდროს ნაწილის ფლობას, ითვლება, რომ მან მთლიანად მიიღო სამკვიდრო, რაშიც უნდა გამოიხატებოდეს და სადაც უნდა იყოს იგი), 1424-ე (სამკვიდრო მემკვიდრემ შეიძლება მიიღოს პირადად ან წარმომადგენლის მეშვეობით) და 1433-ე (მიღებული სამკვიდრო მემკვიდრის საკუთრებად ითვლება მემკვიდრეობის გახსნის დღიდან) მუხლებიდან გამომდინარეობს.

24. ზემოაღნიშნული ნორმების მხედველობაში მიღებით, სარჩელის წარმატებისათვის, მოსარჩელეს უნდა დაემტკიცებინა, რომ სამკვიდრო ქონება მან კანონით დადგენილი წესით მიიღო, კერძოდ, სამკვიდროს მისაღებად კანონით დადგენილ ვადაში ფაქტობრივად შეუდგა ამ ქონების ფლობასა და მართვას.

25. საკასაციო სასამართლო მემკვიდრეთა მიერ სამკვიდროს ფაქტობრივი ფლობით დაუფლებასთან დაკავშირებით არაერთ გადაწყვეტილებაში (განჩინებაში) უთითებს, რომ: „სამკვიდრო ქონების ფაქტობრივად დაუფლების დროს განმსაზღვრელია იურიდიული მნიშვნელობის მქონე კომპონენტები - სამკვიდროს მართვა-დაუფლებისკენ მიმართული ნება და ამგვარი ნების მამკვიდრებლის გარდაცვალებიდან 6 თვეში გამოვლენა. ფაქტობრივი ფლობისკენ მიმართული ნებისმიერი მოქმედებიდან აშკარად უნდა იკვეთებოდეს მემკვიდრის მიერ სამკვიდროს მიღების სურვილი, მემკვიდრის ნება (სამკვიდროს მიღება ცალმხრივი გარიგებაა, რომლისთვისაც, ჩვეულებრივ, აუცილებელია ნების ნამდვილობა). მემკვიდრის ყველა ამგვარი მოქმედების შედეგს უნდა წარმოადგენდეს სამკვიდრო ქონების ფაქტობრივი ფლობა (მაგალითად: მამკვიდრებლის საცხოვრებელ სახლში ცხოვრება, მამკვიდრებლის ნივთების, როგორც საკუთარის მიღება და განკარგვაც, სამკვიდროს ფაქტობრივი მართვა, მოვლა და სხვა)“ (იხ. სუსგ №ას-595-822-08, 4 ნოემბერი, 2008 წელი; №ას-186-175-2017, 2 ივნისი, 2017 წელი).

26. ის გარემოება, რომ მოსარჩელე დაბადებიდან უწყვეტად ფლობს და ამჟამადაც ცხოვრობს მამის დანაშთ სადავო უძრავ ქონებაში, მხარეებს სადავოდ არ გაუხდიათ. შექმნილ ფაქტობრივ მოცემულობაში კი, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ მოსარჩელემ ფაქტობრივი ფლობით მიიღო ის სამკვიდრო, რომელსაც მოიცავს მოპასუხის ერთპიროვნულ საკუთრებაში რეგისტრირებული სადავო უძრავი ქონება. შესაბამისად, მართებულია სააპელაციო პალატის მსჯელობა მამის - ს.ბ–ძის, როგორც კომლის წევრის კუთვნილი წილის (1/7 ნაწილი) ½ ნაწილში ს.ბ–ძის მესაკუთრედ ცნობის შესახებ.

27. რაც შეეხება ალსანი ბ–ძის საკასაციო შედავებას მასზედ, რომ ს.ბ–ძემ უარი განაცხადა მიღება-ჩაბარების აქტის, ანუ იმ ძირითადი დოკუმენტის ბათილად ცნობის შესახებ სარჩელის განხილვაზე, რის საფუძველზეც ა.ბ–ძემ კომლის ქონება მიიღო, საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკის თანახმად, მიკუთვნებითი სარჩელის შემთხვევაში სადავო აქტების ბათილად ცნობის, როგორც დამოუკიდებელი მოთხოვნის, დაყენება არ არის აუცილებელი.

27.1. ერთ-ერთ საქმეში საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდმა პალატამ განმარტა შემდეგი: განსახილველ შემთხვევაში მოსარჩელეების მოთხოვნაა წილებზე საკუთრების უფლების აღდგენა (დაბრუნება), ე.ი. მათ მიერ მიკუთვნებითი (აღსრულებითი) სარჩელია აღძრული. მოთხოვნის საფუძვლების დადგენისა და შემოწმების შემდეგ, გარიგებების ბათილობა ფაქტობრივ წინაპირობად უნდა იქნეს მიჩნეული და არა დამოუკიდებელ მოთხოვნად. შესაბამისად, გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილში სწორედ აღსრულებითი სარჩელის განხილვის შედეგი და არა კონკრეტულ გარიგებათა ბათილად ცნობა მიეთითება, რადგან თავისთავად გარიგების ბათილად ცნობა არ იწვევს რაიმე იურიდიულ შედეგს, თუკი წმინდა სამართლებრივი თვალსაზრისით აღიარებითი სარჩელი არ იხილება. სასამართლოს მიერ კანონის ნორმის მოძიება, რომელიც განსაზღვრული შემადგენლობის ნიშნების არსებობისას ერთ მხარეს ანიჭებს უფლებას მეორე მხარისაგან მოითხოვოს შესრულება, მოქმედება ან თავის შეკავება, არ საჭიროებს ამ მოთხოვნის იურიდიული შედეგის მიღწევის თვალსაზრისით კონკრეტული გარიგების თუ აქტის ბათილად ცნობის მოთხოვნის დამოუკიდებლად დაყენებას (იხ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდი პალატის 2017 წლის 2 მარტის გადაწყვეტილება №ას-664-635-2016).

28. ამდენად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ სწორად მოიძია/განმარტა მოსარჩელის მოთხოვნის დამფუძნებელი ნორმები; სწორი სამართლებრივი შეფასება მისცა საკოლმეურნეო კომლის რეორგანიზაციის საკითხს; არსებითად სწორად განსაზღვრა მტკიცების საგანი და სწორად გაანაწილა მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთი, რის საფუძველზეც მართებული დასკვნა გამოიტანა სადავო უძრავი ქონების 3/14 ნაწილში (როგორც კომლის წევრის და როგორც მამკვიდრებლის დანაშთი ქონების ½ ნაწილში მემკვიდრის) ს.ბ–ძის თანასაკუთრებისა და ამავე ნაწილში, ა.ბ–ძესა და თ.ც–ძეს შორის, 2015 წლის 25 დეკემბერს გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის თაობაზე.

29. რაც შეეხება ს.ბ–ძის საკასაციო პრეტენზიებს, საკასაციო პალატა პირველ რიგში აღნიშნავს, რომ მართალია ს.ბ–ძე ითხოვდა სადავო უძრავი ქონების ½ ნაწილში თანამესაკუთრედ ცნობას, თუმცა, ამ განჩინებით პალატამ უკვე იმსჯელა ზემოაღნიშნულ საკითხზე და დაასკვნა, რომ მოსარჩელის წილი, როგორც უშუალოდ კომლის წევრისა და მამკვიდრებლის კანონისმიერი მემკვიდრისა, ჯამში შეადგენს სადავო უძრავი ქონების 3/14-ს, რაც გამორიცხავს ს.ბ–ძის სასარჩელო მოთხოვნის (ქონების ½ ნაწილში თანამესაკუთრედ ცნობა) სრულად დაკმაყოფილებას.

30. გარდა ზემოაღნიშნულისა, საკასაციო პალატის მოსაზრებით, ს.ბ–ძის საკასაციო შედავება მასზედ, რომ სასამართლომ იმსჯელა არა სადაო უძრავ ქონებაზე საკადასტრო კოდით №....., არამედ სხვა უძრავ ქონებაზე საკადასტრო კოდით №.... (მესაკუთრეები: ა.ბ–ძე, დ. ბ–ძე, თ. ბ–ძე და ს. ბ–ძე) ალოგიკურია, რადგან მოსარჩელე წარმოდგენილი სარჩელით ითხოვდა მისი საკუთრების უფლების აღიარებას უძრავი ქონების 1/2 ნაწილზე - მდებარე: ხელვაჩაური, სოფ. ......, საკადასტრო კოდი … და ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებმაც გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებებში სწორედ ამ უძრავ ქონებასთან მიმართებით იმსჯელეს და განსაზღვრეს შესაბამისი შედეგი. ამ მხრივ, საკასაციო პალატა ყურადღებას მიაქცევს იმ ფაქტობრივ გარემოებას, რომ სადავო უძრავი ქონება (მდებარე: ხელვაჩაური, სოფ. ......, საკადასტრო კოდი …….), რომელიც 2015 წლის 25 დეკემბრის ნასყიდობის ხელშეკრულებით, ა.ბ–ძემ სხვა ორ უძრავ ქონებასთან ერთად თ.ც–ძეს მიჰყიდა, საჯარო რეესტრში ა.ბ–ძის ინდივიდუალურ საკუთრებაში აღირიცხა 2009 წლის 03 აგვისტოს და ამ უფლების რეგისტრაციის საფუძველი გახდა 2001 წლის 20 ოქტომბრის მიწის ნაკვეთის მიღება-ჩაბარების №22/1-294 აქტი, რომლის გაუქმებასაც ასევე სარჩელით ითხოვდა მოსარჩელე. დადგენილია, რომ №22/1-294 მიღება-ჩაბარების აქტით, ა.ბ–ძეს გადაეცა უძრავი ქონება მდებარე, ხელვაჩაურის რაიონის სოფელი ......, ......, საერთო ფართობი - 0,26 ჰა, რომელიც ხელვაჩაურის რაიონის ...... სასოფლო საბჭოს სოფელ ......ს საკომლო წიგნის ამონაწერის თანახმად (ფონდი №9, აღწერა №2, საქმე №285, 1986-2006 წლების ......ს საკ. წიგნი №9, ფ. 31), 1986-2006 წლებში ირიცხებოდა საკოლმეურნეო კომლის პირად სარგებლობაში და სწორედ ამ კომლის წევრი იყო ს.ბ–ძეც. ამასთან, ყველა დასახელებული მტკიცებულება საქმეზე წარდგენილ იქნა ზემოაღნიშნული საკასაციო პრეტენზიის ავტორის - კასატორ (მოსარჩელე) ს.ბ–ძის მიერ. შესაბამისად, იმ პირობებში, როდესაც მოსარჩელემ მოთხოვნა №..... საკადასტრო კოდის უძრავ ქონებაზე წარადგინა, სარჩელს დაურთო ამ ქონებაზე საკუთრების უფლების წარმოშობის/აღრიცხვის/გასხვისების დამადასტურებელი დოკუმენტები და სასამართლოებმაც მსჯელობა და სამართლებრივი შედეგი სწორედ ამ ქონებას დაუკავშირეს, გაურკვეველია თუ რას გულისხმობს კასატორი იმ მოსაზრებაში, რომ სასამართლოებმა სხვა - №.....საკადასტრო კოდის უძრავ ქონებასთან დაკავშირებით იმსჯელეს, მაშინ, როდესაც საქმეში ამ უკანასკნელ ქონებაზე საკუთრების უფლების წარმოშობის ანდა ამ ქონებასთან დაკავშირებული სხვა რაიმე დოკუმენტები წარმოდგენილიც კი არ არის.

31. დასახელებული ფაქტობრივი გარემოებებიდან გამომდინარე, კასატორის ზემოაღნიშნული არგუმენტი უსაფუძვლოა. ამასთან, აღსანიშნავია, რომ იმავე ლოგიკითა და საფუძვლით, ს.ბ–ძეს შეეძლო სადავო გაეხადა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილებაც, რადგან სააპელაციო პალატა დაეყრდნო მათ შორის პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს, თუმცა მოცემულ შემთხვევაში ირკვევა, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სააპელაციო წესით გასაჩივრებისას, ს.ბ–ძეს ზემოაღნიშნული არგუმენტი არ წარმოუდგენია.

32. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, №7932/03).

33. ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი მატერიალური ან/და საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორები მიუთითებენ რაიმე ისეთ დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივრებს არა აქვთ წარმატების პერსპექტივა.

34. კასატორებმა ვერ დაასაბუთეს, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება წინააღმდეგობაში მოდის მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასთან და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან.

35. ამასთან, საკასაციო საჩივრების განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით და არც იმ საფუძვლით, რომ საკასაციო სასამართლოს მსგავს საკითხზე ჯერ არ უმსჯელია და გადაწყვეტილება არ მიუღია. შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე არ არსებობს ვარაუდი, რომ საკასაციო საჩივრების განხილვის შემთხვევაში მოსალოდნელია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს უკვე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება.

36. ამავდროულად, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ განსხვავდება საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკისაგან, რომელთა ნაწილიც ასახულია წინამდებარე განჩინებაში.

37. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრები, რის გამოც მათ უარი უნდა ეთქვათ განხილვაზე.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 399-ე, 372-ე, 264.3-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ს.ბ–ძის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველი დაუშვებლობის გამო.

2. ა.ბ–ძის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველი დაუშვებლობის გამო.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე გიორგი მიქაუტაძე

მოსამართლეები: რევაზ ნადარაია

თამარ ზამბახიძე