საქმე №ას-1407-2022 2 თებერვალი, 2023 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ეკატერინე გასიტაშვილი, მირანდა ერემაძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – ნ.კ-მ–ი (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – მ.ქ–ი(მოპასუხე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 3 აგვისტოს გადაწყვეტილება და 2022 წლის 6 ოქტომბრის დამატებითი გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება

დავის საგანი – ხელშეკრულების ბათილად ცნობა, ფულადი ვალდებულების შესრულებულად აღიარება, მოთხოვნის ხანდაზმულად აღიარება, სააღსრულებო ფურცლის ბათილად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. ნ.კ-მ–მა (შემდეგეში - მსესხებელი ან მოსარჩელე ან კასატორი) სარჩელი აღძრა მ.ქ–ის (შემდეგში - გამსესხებელი ან მოპასუხე ან მოწინააღმდეგე მხარე) მიმართდა მოითხოვა: 1.1 ბათილად იქნეს ცნობილი მხარეთა შორის 2018 წლის 17 აგვისტოს დადებული შეთანხმება, 2015 წლის 24 მარტის N150285862 სესხის და იპოთეკის ხელშეკრულებაში ცვლილების შეტანის შესახებ; 1.2 ცვლილება შევიდეს 2021 წლის 11 იანვარს ნოტარიუს ნ.ს–ძის მიერ გაცემულ N210009690 სააღსრულებო ფურცელში, მოსარჩელის მიერ გადახდილი 4800 აშშ დოლარის და 3200 აშშ დოლარის, სულ 8000 აშშ დოლარი გამოაკლდეს 13700 აშშ დოლარს და ძირი თანხის ოდენობა განისაზღვროს 5700 აშშ დოლარით; 1.3. 2015 წლის 24 მარტის N150285862 სესხის და იპოთეკის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ძირ თანხაზე, 5700 აშშ დოლარზე მოთხოვნა აღიარებული იქნას ხანდაზმულად; 1.4. ბათილად იქნას ცნობილი 2021 წლის 11 იანვარს ნოტარიუს ნ.ს–ძის მიერ გაცემული N210009690 სააღსრულებო ფურცელი.

2. სასარჩელო მოთხოვნა ემყარება შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებს:

3. 2015 წლის 24 მარტს მხარეთა შორის 16000 აშშ დოლარზე გაფორმდა სესხის და იპოთეკის ხელშეკრულება, ერთი წლის ვადით, წლიური 3% სარგებლის დარიცხვით და გადახდით. ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ სარგებელს მსესხებელი იხდიდა ერთი წლის განმავლობაში. ხელშეკრულების ვადის გასვლის შემდეგ მსესხებელი კვლავ აგრძელებდა თანხის გადახდას, რასაც გამსესხებელი უთვლიდა სარგებლის პროცენტში. ხელშეკრულებას მოქმედების ვადა გაუვიდა 2016 წლის 24 მარტს და გამსესხებლის მოთხოვნით 2018 წლის 17 აგვისტოს ნოტარიუსთან გაფორმდა შეთანხმება, რომლითაც უკვე ვადაგასულ სესხის და იპოთეკის ხელშეკრულებას გაუგრძელდა მოქმედების ვადა. რადგან შეთანხმება გაფორმდა ნოტარიუსთან, მსესხებელმა ივარაუდა, რომ ასეთი ქმედება კანონშესაბამისი იყო, რეალურად კი, მსესხებელი შეცდომაში იქნა შეყვანილი. შეთანხმების გაფორმების შემდეგ, მოპასუხე მას კვლავ ახდევინებდა სარგებელს. 2015 წლის 24 მარტის ხელშეკრულების თანახმად, საპროცენტო განაკვეთი მხოლოდ ერთ წელზე უნდა გადახდილიყო. 2016 წლის სარგებელი მოპასუხეს სრულად აქვს მიღებული, ხოლო მას შემდეგ გადახდილი სარგებელი უნდა ჩაითვალოს ძირ თანხაში, რადგან ბოლო გადახდა მოხდა 2020 წლის 13 აგვისტოს. სააღსრულებო ფურცელში მითითებულია, რომ მოპასუხე სარგებელს მოითხოვს 2017 წლის 17 იანვრიდან, შესაბამისად, მოპასუხეს ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ ვადაში ერთი წლის მანძილზე მიღებული აქვს სარგებელი, რაც ხელშეკრულებით იყო გათვალისწინებული, ხოლო 2016 წლის 24 მარტიდან ვადის გასვლის გამო 2017 წლის 17 იანვრამდე მიღებული სარგებელი უნდა ჩაითვალოს ძირ თანხაში გადახდილად, რაც ჯამში შეადგენს 4800 აშშ დოლარს. 2019 წლის 15 აპრილიდან 2020 წლის 13 აგვისტოს ჩათვლით მიღებული სარგებელი შეადგენს 3200 აშშ დოლარს, რაც ასევე უნდა ჩაითვალოს ძირ თანხაში გადახდილად. მოპასუხე 2019 წელსაც იღებდა სარგებელს მოსარჩელისგან. მიუხედავად ამისა, მან მიმართა ნოტარიუსს და ამოწერა სააღსრულებო ფურცელი და მიაქცია აღსრულებაში. რეალურად მას მიღებული აქვს კუთვნილი ძირი თანხის უმეტესობა და სარგებელი, რადგან პროცენტი შეთანხმებული იყო ერთი წელი და ვადის გაგრძელება არ მომხდარა. ამდენად, 2016 წლის 24 მარტიდან მიღებული თანხა უნდა ჩათვლილიყო ძირი თანხის დაფარვაში. აღნიშნულიდან გამომდინარე, მოსარჩელე მიიჩნევს, რომ 2018 წლის 17 აგვისტოს ხელშეკრულებაში ცვლილების შეტანის შესახებ შეთანხმება მოკლებულია საკანონმდებლო საფუძველს,ვინაიდან უკვე შემწყდარი ხელშეკრულების ვადის აღდგენა შეუძლებელია. შესაბამისად, 2018 წლის 17 აგვისტოს შეთანხმება უნდა ჩაითვალოს ბათილად და მოპასუხის მოთხოვნა ხანდაზმულად, ვინაიდან 2015 წლის 24 მარტის სესხის და იპოთეკის ხელშეკრულების ვადის ამოწურვიდან (24.04.2016) გასულია სამი წელზე მეტი. ასევე, მოსარჩელე, მიიჩნევს, რომ არასწორად არის სააღსრულებო ფურცელში მითითებული სესხის ძირი თანხაც, რადგან 13700 აშშ დოლარში უნდა ჩაითვალოს მოსარჩელის მიერ შეთანხმების გარეშე გადახდილი 8000 აშშ დოლარი, ხოლო დანარჩენი მოთხოვნა 5700 აშშ დოლარის ოდენობით უნდა იქნას აღიარებული ხანდაზმულად. სააღსრულებო ფურცელში მოთხოვნილია 2017 წლის 17 იანვრიდან 2019 წლის 17 აგვისტომდე სარგებელი, შესაბამისად, 2017 წლის 17 იანვრიდან 2018 წლის 17 იანვრამდე მოთხოვნა ხანდაზმულია, რაც იმის საფუძველია, რომ სააღსრულებო ფურცელი უნდა გაუქმდეს. ამდენად, სააღსრულებო ფურცელი, რომელიც ეფუძნება აღნიშნულ შეთანხმებას, გამოცემისთანავე ბათილია.

4. მოპასუხემ მოთხოვნის გამომრიცხველ შესაგებელში სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ 2018 წლის 17 აგვისტოს ცვლილება შეიტანეს 2015 წლის 24 მარტის ხელშეკრულებაში და სესხის დაბრუნების ვადა განსაზღვრეს 2019 წლის 17 აგვისტო. აღნიშნული განპირობებული იყო მსესხებლის (მოსარჩელე) ინიციატივით, იმ მიზნით, რომ 2018 წელს არ განხორციელებულიყო იძულებითი აღსრულების ღონისძიებები სესხის გადახევინების მიზნით. მოპასუხემ მიუთითა 2016 წლის 24 მარტიდან 2019 წლის 17 აგვისტომდე მოვალეს გადახდილი აქვს 4800 აშშ დოლარი, რომელიც უნდა ჩაითვალოს სესხის ათი თვის სარგებლის ანგარიშში, რადგან სესხის დაბრუნების თარიღი იყო 2019 წლის 17 აგვისტო,ხოლო 2015 წლის 24 მარტის სესხის ხელშეკრულების თანახმად სესხი იყო სარგებლიანი, თვეში 3%-ის დარიცხვით. ამასთან, მოპასუხე გამსესხებელმა სააღსრულებო ფურცლით მოვალეს მოსთხოვა არა 16000 აშშ დოლარის ყოველთვიური 3%-ის ანუ 480 აშშ დოლარის გადახდა 31 თვეზე - 2017 წლის 17 იანვრიდან 2019 წლის 17 აგვისტომდე, არამედ, 13700 აშშ დოლარის ყოველთვიური 2,5% ანუ, 342,5 აშშ დოლარის გადახდა. 2019 წლის 17 აგვისტოს შემდეგ მოვალის მიერ გადახდილი 2300 აშშ დოლარი გამსესხებელმა მსესხებელს ჩაუთვალა ძირითადი თანხის ანგარიშში.

5. 5700 აშშ დოლარის მოთხოვნის ხადაზმულობაზე მოსარჩელის მითითება, მოპასუხემ უარყო, იმ საფუძვლთ, რომ 2018 წლის 17 აგვისტოს ცვლილება შეიტანეს 2015 წლის 24 მარტის ხელშეკრულებაში და სესხის დაბრუნების ვადად განსაზღვრეს 2019 წლის 17 აგვისტო. ამდენად, ხანდაზმულობის ვადა დაიწყო 2019 წლის 18 აგვისტოს ანუ, მოთხოვნის წარმოშობის მომენტიდან, რადგან მანამდე მოვალეს უფლება ჰქონდა გადაეხადა ნასესხები თანხა დარიცხული პროცენტებით. მოპასუხემ მიუთითა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში - სსკ-ის) 137-ე მუხლზე, როგორც ხანდაზმულობის ვადის დენის შეწყვეტის სამართლებრივ საფუძველზე.

6. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 08 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც სააპელაციო საჩივრით გაასაჩივრა მოსარჩელემ, რომელმაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა.

7. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 3 აგვისტოს გადაწყვეტილებით ნაწილობრივ შეიცვალა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის07 ოქტომბრის გადაწყვეტილება, კერძოდ,შევიდა ცვლილება ნოტარიუს ნ.ს–ძის მიერ 2021 წლის 11 იანვარს გაცემულ #210009690 სააღსრულებო ფურცელში და აღსასრულებელი ვალდებულების მოცულობა სესხის ძირი თანხის ნაწილში განისაზღვრა 8 900.00 აშშ დოლარით, გადაუხდელი სარგებლის ნაწილში - 2 460.00 აშშ დოლარით, პირგასამტეხლოს ნაწილში - ძირი თანხის (8 900.00 აშშ დოლარი) 0.05%-ით ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე 17.08.2019 წლიდან სააღსრულებო წარმოების დაწყებამდე.

8. მოცემულ საქმეზე სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილია შემდეგი გარემოებები:

9. 2015 წლის 24 მარტს მხარეთა შორის ერთი წლის ვადით დაიდო #150285862 სესხის და იპოთეკის ხელშეკრულება 16 000 აშშ დოლარზე, რომლის დაბრუნების ვადად 2016 წლის 24 მარტი განისაზღვრა. სესხი გაიცა სარგებლით, ყოველთვიური 3%-ის დარიცხვის პირობით. ხელშეკრულების მე-11 პუნქტით გათვალისწინებულ იქნა პირგასამტეხლო, ხელშეკრულების შეუსრულებლობის ან არაჯეროვანი შესრულებისთვის, საერთო თანხის 0,12%-ის ოდენობით, ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე, სააღსრულებო წარმოების დაწყებამდე. ხელშეკრულების მე-4 პუნქტის თანახმად, მსესხებელი უფლებამოსილი იყო სესხი დაებრუნებინა ვადაზე ადრე, რა შემთხვევაშიც იგი ძირითად თანხასთან ერთად, იპოთეკარ-გამსესხებლებს გადაუხდიდა სესხის დაბრუნების მომენტისათვის გადაანგარიშებულ პროცენტს. ვადის გაგრძელება უნდა მომხდარიყო წერილობითი შეთანხმებით, რომელიც დადასტურებული უნდა ყოფილიყო სანოტარო წესით. ხელშეკრულების 21-ე პუნქტის მიხედვით, მხარეებს ნოტარიუსის მიერ ამომწურავად განემარტათ ის სამართლებრივი შედეგები, რომელიც შეიძლებოდა მოჰყოლოდა მათ მიერ სესხის და იპოთეკის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულებების დარღვევას.

10. სესხის, მასზე დარიცხული სარგებლის, პირგასამტეხლოს და შესაძლო ზიანის უზრუნველყოფის მიზნით, იპოთეკით დაიტვირთა ნ.კ-მ–ის კუთვნილი უძრავი ქონება, მდებარე ქ. რუსთავი, ......, ფართით 86.62 კვ.მ, ს/კ ........

11. 2018 წლის 17 აგვისტოს მხარეთა შორის სანოტარო წესით გაფორმდა #180985478 შეთანხმება 2015 წლის 24 მარტის #150285862 სესხის და იპოთეკის ხელშეკრულებაში ცვლილების შეტანის და ხელშეკრულების მოქმედების ვადის გაგრძელების შესახებ. კერძოდ, გაიზარდა ხელშეკრულების მოქმედების ვადა 24.03.2016 წლიდან და სესხის გადახდის საბოლოო ვადად განისაზღვრა 2019 წლის 17 აგვისტო. ხელშეკრულების მე-6 პუნქტის თანახმად, 2015 წლის 24 მარტის #150285862 სესხის და იპოთეკის ხელშეკრულების ყველა დანარჩენი პირობა დარჩა უცვლელი. ხელშეკრულების მე-3 პუნქტის თანახმად, ნოტარიუსმა ნ.ს–ძემ მხარეებს ხმამაღლა წაუკითხა წინამდებარე ხელშეკრულება და მისი დანართები. მხარეებმა ნათლად და მკაფიოდ დაადასტურეს, რომ ხელშეკრულება ზუსტად გამოხატავდა მათ ნებას, წაიკითხეს და ნოტარიუსის თანდასწრებით პირადად მოაწერეს ხელი ხელშეკრულებას.

12. 2021 წლის 11 იანვარს კრედიტორის მოთხოვნის საფუძველზე ნოტარიუს ნ.ს–ძის მიერ გაცემულია N210009690 სააღსრულებო ფურცელი, რომლითაც აღსასრულებელი ვალდებულების მოცულობაა: სესხის თანხა - 13 700 აშშ დოლარი, პროცენტი - 2017 წლის 17 იანვრიდან 2019 წლის 17 აგვისტომდე გადაუხდელი სარგებელი - 10 617 აშშ დოლარი, პირგასამტეხლო - ძირი თანხის (13 700 აშშ დოლარი) 0,05% ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე, 2019 წლის 17 აგვისტოდან სააღსრულებო წარმოების დაწყებამდე (რამაც შეადგინა 3520,9 აშშ დოლარი), აგრეთვე, სააღსრულებო ფურცლის გაცემის ხარჯი - 124,36 ლარი. სააღსრულებო ფურცლის მიხედვით, იპოთეკით დატვირთული უძრავი ქონება (მესაკუთრე ნ.კ-მ–ი) მიექცა აღსასრულებლად.

13. მ.ქ–მა შეამცირა სარგებლის ოდენობა და სააღსრულებო ფურცლით მოვალეს 2017 წლის 17 იანვრიდან 2019 წლის 17 აგვისტომდე ძირი თანხის ყოველთვიური 3%-ის გადახდის ნაცვლად, მოსთხოვა დარჩენილი ძირი თანხის, 13 700 აშშ დოლარის ყოველთვიური 2,5%-ის (342,5 აშშ დოლარი) გადახდა.

14. მოვალის მიერ ვალდებულების შეუსრულებლობის გამო, ნოტარიუს ნ.ს–ძის მიერ 2021 წლის 11 იანვარს გაცემული N210009690 სააღსრულებო ფურცლის საფუძველზე დაწყებულია სააღსრულებო წარმოება #A21001741 და მოვალეს მიეცა წინადადება გადაწყვეტილების ნებაყოფლობით შესრულების შესახებ.

15. საქმის მასალებით დადგენილია, რომ მოსარჩელემ ვალდებულების შესრულების მიზნით, სულ გადაიხადა 8 000 აშშ დოლარი. აქედან, 2016 წლის 24 მარტიდან 2017 წლის 17 იანვრამდე გადახდილია 4 800 აშშ დოლარი, ხოლო 2019 წლის 15 აპრილიდან 2020 წლის 13 აგვისტოს ჩათვლით - 3200 აშშ დოლარი (იხ., სარჩელი და შესაგებელი).

16. უდავოა, რომ 2017 წლის 17 იანვრიდან 2019 წლის 15 აპრილამდე მოსარჩელეს თანხა არ გადაუხდია.

17. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ აპელანტის (მოსარჩელის) ერთ-ერთი პრეტენზიის თანახმად, 2018 წლის 17 აგვისტოს ხელშეკრულების გაფორმების დროს მოსარჩელე „შეყვანილი იქნა შეცდომაში“, ვინაიდან მან არ იცოდა, რომ ვადაგასული ხელშეკრულების ვადის გაგრძელება არ შეიძლებოდა. ასეთი ხელშეკრულების დადება მის ინტერესებს ეწინააღმდეგებოდა.

18. სააპელაციო სასამართლომ შეაფასა 2018 წლის 17 აგვისტოს ხელშეკრულებაში მოსარჩელის მიერ გამოვლენილი ნების ნამდვილობის საკითხი და მიიჩნია, რომ საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით არ დასტურდებოდა სადავოშეთანხმებაში მხარეთა მიერ გამოვლენილი ნების ნამდვილობის გამომრიცხველი გარემოებების არსებობა. ამ თვალსაზრისით, სააპელაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სსკ-ის 50-ე მუხლით(გარიგება არის ცალმხრივი, ორმხრივი ან მრავალმხრივი ნების გამოვლენა, რომელიც მიმართულია სამართლებრივი ურთიერთობის წარმოშობის, შეცვლის ან შეწყვეტისაკენ) და აღნიშნა, რომ გარიგების ნამდვილობის ძირითად საფუძველს წარმოადგენს პირის მიერ ნების გამოვლენა, ამასთან, პირს გააზრებული უნდა ჰქონდეს, თუ რა შედეგი შეიძლება დადგეს მის მიერ ნების გამოვლენის შედეგად, ე.ი მას უნდა ჰქონდეს უნარი, თავისი ნებითა და მოქმედებით სრული მოცულობით შეიძინოს და განახორციელოს სამოქალაქო უფლებები და მოვალეობები. ნების გარეგნული გამოვლენა უნდა შეესაბამებოდეს პირის სურვილს მიაღწიოს, კონკრეტულ სამართლებრივ შედეგს.

19. სსკ-ის 72-ე მუხლის თანახმად, გარიგება შეიძლება საცილო გახდეს, თუ ნების გამოვლენა მოხდა არსებითი შეცდომის საფუძველზე. ამავე კოდექსის 73-ე მუხლის მიხედვით, არსებით შეცდომად ითვლება, როცა: ა. პირს სურდა დაედო სხვა გარიგება და არა ის, რომელზედაც მან გამოთქვა თანხმობა; ბ. პირი ცდება იმ გარიგების შინაარსში, რომლის დადებაც მას სურდა; გ. არ არსებობს ის გარემოებები, რომელთაც მხარეები, კეთილსინდისიერების პრინციპებიდან გამომდინარე, განიხილავენ გარიგების საფუძვლად.

20. მოცემულ შემთხვევაში, დადგენილად იქნა მიჩნეული, რომ 2018 წლის 17 აგვისტოს ხელშეკრულებით მხარეები შეთანხმდნენ, რომ ცვლილება შევიდეს 24.03.2015 წელს დადებულ სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულებაში იმგვარად, რომ სესხის დაბრუნების საბოლოო ვადად, ნაცვლად 2016 წლის 24 აგვისტოსი, განისაზღვროს 17.08.2019 წელი (ხელშეკრულების მე-3 პუნქტი). ამავე ხელშეკრულების მე-6 პუქტითმხარეები შეთანხმდნენ, რომ სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების ყველა დანარჩენი პირობა დარჩეს უცვლელად. 2018 წლის 17 აგვისტოს ხელშეკრულება დარეგისტრირდა საჯარო რეესტრში.ხელშეკრულების თანახად, ნოტარიუსმა ნ.ს–ძემ მხარეებს ხმამაღლა წაუკითხა წინამდებარე ხელშეკრულება და მისი დანართები. მხარეებმა ნათლად და მკაფიოდ დაადასტურეს, რომ ხელშეკრულება ზუსტად გამოხატავდა მათ ნებას, წაიკითხეს და ნოტარიუსის თანდასწრებით პირადად მოაწერეს ხელი ხელშეკრულებას.

21. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით ნების გამოხატვა, რომელიც გარკვეული სამართლებრივი შედეგებისდადგომისკენარისმიმართული,დაკავშირებულია არა მხოლოდ უფლებების, არამედ მოვალეობების წარმოშობასთან. შესაბამისად, საწინააღმდეგოს დადასტურებამდე ივარაუდება, რომ პირის მიერ გამოვლენილი ნება შეესაბამება მის ნამდვილ ნებას. აღნიშნული პრეზუმფცია ქარწყლდება, თუ მხარე, ვის წინააღმდეგაც მოქმედებს ეს პრეზუმფცია (მოცემულ შემთხვევაში - მოსარჩელე), დაადასტურებს, რომ ნებაგამოვლენილ იქნა ისეთ პირობებში, რომელიც გამოვლენილი ნების ნამდვილი ნებისადმიშესაბამისობასგამორიცხავს. განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელეს, რაიმე მტკიცებულება იმისა რომ ნება გამოვლენილ იქნა ისეთ პირობებში, რომელიც გამოვლენილი ნების ნამდვილი ნებისადმი შესაბამისობას გამორიცხავდა, არ წარმოუდგენია. უფრო მეტიც, გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით დადგენილია და სააპელაციო საჩივრით შედავებული არ არის გარემოება, რომ 2018 წლის 17 აგვისტოს შეთანხმება ინიცირებულია თავად მსესხებლის მიერ იმ მოტივით, რომ არ განხორციელებულიყო იძულებითი ღონისძიებები თანხების ამოღების მიზნით და მას ჰქონოდა დამატებითი ვადა ვალდებულების შესასრულებლად. აღნიშნული გარემოება დადასტურებულია ასევე, თავად მოსარჩელის წარმომადგენლის მიერ პირველი ინსტანციის სასამართლო სხდომაზე. შესაბამისად, პრეტენზია, სადავო შეთანხმებაში მხარეთა მიერ გამოვლენილი ნების არანამდვილობის შესახებ არ იქნა გაზიარებული.

22. ამასთან, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ აპელანტის პრეტენზიის ის ნაწილი, რომელიც მოსარჩელის მიერ გადახდილი თანხების სრულად სარგებლის ანგარიშში ჩათვლის არამართებულობას შეეხებოდა, გასაზიარებლლი იყო. შესაბამისად, სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოსარჩელის მიერ 2016 წლის 24 მარტიდან 2017 წლის 17 იანვრამდე გადახდილი 4800 აშშ დოლარი უნდა ჩაითვალოს ძირი თანხის ანგარიშში, შემდეგ გარემოებათა გამო: სსკ-ის 623-ე მუხლის თანახმად, სესხის ხელშეკრულებით გამსესხებელი საკუთრებაში გადასცემს ფულს ან სხვა გვაროვნულ ნივთს, ხოლო მსესხებელი კისრულობს დააბრუნოს იმავე სახის, ხარისხისა და რაოდენობის ნივთი, ხოლო სსკ-ის 625-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, მხარეთა შეთანხმებით სესხისათვის შეიძლება გათვალისწინებულ იქნეს პროცენტი ხელშეკრულების მონაწილე მხარეთა შორის პროცენტის თაობაზე შეთანხმების არსებობისას, მსესხებლის ვალდებულებას წარმოადგენს დააბრუნოს სესხის ძირითადი თანხა და ასევე, ხელშეკრულებით განსაზღვრული პროცენტი. სსკ-ის 625-ე მუხლი დისპოზიციურია და მხარეებს აძლევს შესაძლებლობას თავად განსაზღვრონ სესხის პირობები, მათ შორის, თავად დაადგინონ სესხის ხელშეკრულების პირობა სარგებლის თაობაზე. აღნიშნული ნორმის თანახმად, მხარეთა სპეციალურ შეთანხმებაზეა დამოკიდებული სარგებლის გათვალისწინება სესხის ხელშეკრულებაში. სხვა შემთხვევაში სესხი არის სარგებლის გარეშე. დადგენილია, რომ მხარეებმა დადეს სესხის ხელშეკრულება სარგებლის გადახდის პირობით, ამასთან, ხელშეკრულების მოქმედების ვადად განსაზღვრეს ერთი წელი. საქართველოს უზენაესი სასამართლომ არაერთ გადაწყვეტილებაში განმარტა სესხის ხელშეკრულების სამართლებრივი ბუნება და სარგებლის, როგორც აქცესორული უფლების მოქმედების ფარგლები, რომლის თანახმადაც, „სარგებლის (პროცენტის) გადახდის ვალდებულება, რომელიც მხარეებმა გაითვალისწინეს სესხის ხელშეკრულებისათვის, შეიძლება არსებობდეს მხოლოდ ხელშეკრულების მოქმედების ვადაში. სამოქალაქო კოდექსის 625-ე მუხლით გათვალისწინებული პროცენტი, რომელიც თავისი შინაარსით სარგებელია, განსხვავდება 403-ე მუხლით გათვალისწინებული პროცენტისაგან, რომელიც ის ზიანია, რაც განიცადა კრედიტორმა ფულადი თანხის გადახდის ვალდებულების დარღვევის გამო. ამასთან, 403-ე მუხლით სარჩელის დაკმაყოფილებისათვის აუცილებელია შემდეგი პირობების არსებობა: მოვალეს შესასრულებელი უნდა ჰქონდეს ფულადი ვალდებულება; ფულადი ვალდებულების შესრულების ვადა უნდა იყოს დარღვეული; ფულადი თანხის გადახდის ვადის გადაცილებისათვის უნდა არსებობდეს მხარეთა შეთანხმება პროცენტის თაობაზე“ (საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 22 ოქტომბრის №ას-1701-1685-2011 გადაწყვეტილება და 2017 წლის 30 ივნისის №ას-408-381-2017 განჩინება).

23. დადგენილია, რომ მხარეები არ შეთანხმებულან ხელშეკრულების ვადის ამოწურვის შემდეგ (2016 წლის 24 მარტი) სესხის პროცენტის გადახდის თაობაზე, რაც იმას ნიშნავს, რომ მოსარჩელეს, 2015 წლის 24 მარტის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, გადასახდელი ჰქონდა მხოლოდ 12 თვის სარგებელი. ამასთან, რამდენადაც ხელშეკრულების მოქმედების ვადა (ერთი წელი) უცვლელი დარჩა 2018 წლის 17 აგვისტოს შეთანხმებითაც (ვადა გაგრძელდა 17.08.2019 წლამდე), გამოდის, რომ მოსარჩელეს მეორე შეთანხმებიდან გამომდინარეც 12 თვის სარგებელი ჰქონდა გადასახდელი, ჯამში კი, სულ გადასახდელი ჰქონდა 24 თვის სარგებელი (საგულისხმოა, რომ 2015 წლის 24 მარტის ხელშეკრულების თანახმად (მე-2 პუნქტი), ერთი თვის სარგებელი წინასწარ იყო გაცემული, შესაბამისად, მოსარჩელეს პირველი ხელშეკრულებიდან გამომდინარე გადასახდელად დარჩენილი ჰქონდა 11 თვის სარგებელი).

24. სარჩელისა და შესაგებლის მე-3, მე-4 ფაქტობრივი გარემოებების ერთობლიობაში ანალიზის, ისე სააპელაციო სასამართლოში მოპასუხის წარმომადგენლის განმარტების საფუძველზე (იხ., სააპელაციო სასამართლოს სხდომის ოქმი), დადგენილად იქნა მიჩნეული, რომ სააპელაციო საჩივრით სადავოდ გამხდარი 4800 აშშ დოლარი გადახდილია პირველი ხელშეკრულებიდან გამომდინარე 12 თვის სარგებლის გადახდის შემდეგ - 2016 წლის 24 მარტიდან 2018 წლის 17 აგვისტომდე პერიოდში. ამასვე ადასტურებს ის გარემოებაც, რომ კრედიტორი სადავო სააღსრულებო ფურცლით სარგებელს ითხოვს 17.01.2017 წლიდან. შესაბამისად, პალატამ მიიჩნიას, რომ 4800 აშშ დოლარი უნდა ჩაითვალოს ძირი თანხის ანგარიშში გადახდილად, რადგან 2016 წლის 24 მარტიდან მეორე შეთანხმების გაფორმებამდე პერიოდში არ არსებობდა მხარეთა მიერ გათვალისწინებული ფორმით შედგენილი შეთანხმება სარგებლის გადახდის შესახებდა 2018 წლის 17 აგვისტოს მდგომარეობით დარჩენილი ძირი თანხა უნდა განისაზღვროს 11 200 აშშ დოლარით (16 000 - 4 800 = 11 200). დადგენილია, რომ მოპასუხემ შეამცირა სარგებლის ოდენობა და სააღსრულებო ფურცლით მოვალეს 2017 წლის 17 იანვრიდან 2019 წლის 17 აგვისტომდე ძირი თანხის ყოველთვიური 3%-ის გადახდის ნაცვლად, მოსთხოვა ძირი თანხის ყოველთვიური 2,5%-ის გადახდა. შესაბამისად, იმის გათვალისიწინებით, რომ 17.08.2017 წლის მდგომარეობით ძირი თანხა შეადგენდა 11 200 აშშ დოლარს, რომლის 2.5%-იც 280 აშშ დოლარია, დგინდება, რომ კრედიტორს მეორე ერთწლიანი ვადის ფარგლებში მოვალისგან სარგებლის სახით უნდა მიეღო 3 360 აშშ დოლარი (280 X 12 = 3 360).

25. კრედიტორმა 2019 წლის 15 აპრილიდან 2020 წლის 13 აგვისტოს ჩათვლით მოსარჩელის მიერ გადახდილი 3200 აშშ დოლარიდან 2300 აშშ დოლარი ჩაითვალა ძირითადი თანხის ანგარიშში, შესაბამისად, გამოდის, რომ, საბოლოოდ, ძირი თანხა დარჩა 8 900 აშშ დოლარი (11 200 – 2 300 = 8 900), ხოლო 900 აშშ დოლარი ჩაითვალა სარგებელში, რის შედეგადაც, მეორე ერთწლიანი ვადიდან გამომდინარე გადასახდელი სარგებელი დარჩა 2460 აშშ დოლარი (3 360 – 900 = 2460).

26. „ნოტარიატის შესახებ“ საქართველოს კანონის 38-ე მუხლის მე-5 პუნქტის თანახმად, ნოტარიუსი გასცემს სააღსრულებო ფურცელს ფულადი თანხის დავალიანების გადახდევინების ვადადამდგარი მოთხოვნის, ქონებაზე უფლების გადაცემის, აგრეთვე დაგირავებულ/იპოთეკით დატვირთულ ქონებაზე იძულებითი აღსრულების მიქცევის მოთხოვნის საფუძველზე, თუ ამაზე არსებობს მხარეთა შეთანხმება და ნოტარიუსის მიერ სანოტარო აქტში წერილობით განმარტებულია სააღსრულებო ფურცლის გაცემის სამართლებრივი შედეგები.

27. ზემოაღნიშნული ფაქტობრივი და სამართლებრივი გარემოებებიდანგამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ნოტარიუს ნ.ს–ძის მიერ 2021 წლის 11 იანვარს გაცემულ #210009690 სააღსრულებო ფურცელში უნდა შევიდეს ცვლილება და აღსასრულებელი ვალდებულების მოცულობა სესხის ძირი თანხის ნაწილში უნდა განისაზღვროს 8 900.00 აშშ დოლარით, გადაუხდელი სარგებლის ნაწილში - 2 460.00 აშშ დოლარით, პირგასამტეხლოს ნაწილში - ძირი თანხის (8 900.00 აშშ დოლარი) 0.05%-ით, ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე 17.08.2019 წლიდან სააღსრულებო წარმოების დაწყებამდე.

28. რაც შეეხება 5 700 აშშ დოლარის ნაწილში მოთხოვნის ხანდაზმულობის საკითხს, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ აღნიშნულ ნაწილში სააპელაციო პრეტენზია არ შეიცავს რაიმე კონკრეტულ და არგუმენტირებულ შედავებას გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ფაქტობრივ-სამართლებრივ დასაბუთებასთან დაკავშირებით (იხ: გასაჩივრებული გადაწყვეტილების 6.3 პუნქტი). შესაბამისად, არ არსებობს მითითებულ ნაწილში სააპელაციო საჩივრის გაზიარების საფუძველი.

29. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება აპელანტმა (მოსარჩელე, მსესხებელი) გაასაჩივრა საკასაციო საჩივრით. კასატორი მოითხოვს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმებას, კერძოდ, მოითხოვს, ბათილად იქნეს ცნობილი მხარეთა შორის გაფორმებული 2018 წლის 17 აგვისტოს შეთანხმება სესხის ხელშეკრულების მოქმედების ვადის გაგრძელების შესახებ და ძირი თანხის სახით დაკისრებული 8900 აშშ დოლარი და მასზე დარიცხული სარგებელი და პროცენტი ცნობილ იქნეს ხანდაზმულად. კასატორი ასევე მოითხოვს დამატებითი გადაწყვეტილების გაუქმებას.

30. კასატორი აღნიშნავს, რომ 2015 წლის 24 მარტის ხელშეკრულება გაფორმდა ერთი წლის ვადით, ხოლო მისი მოქმედების ვადის გაგრძელებაზე შეთანხმება გაფორმდა მას შემდეგ, რაც ძირითად ხელშეკრულებას ვადა გაუვიდა, კერძოდ, 2018 წლის 17 აგვისტოს. აღნიშნული კი, კანონს ეწინააღმდეგება.

31. კასატორის მოსაზრებით, როდესაც ხელშეკრულების მოქმედების ვადა ამოიწურება, ხელშეკრულების მონაწილე მხარეებს შეუძლიათ დადონ ახალი ხელშეკრულება. კასატორი მიუთითებს, სასამართლომ იმ მოტივით უარყო მოსარჩელის მითითება მასზედ, რომ ნოტარიუსთან 2018 წლის 17 აგვისტოს ცვლილების შეტანის დროს მოსარჩელე შეყვანილი იქნა შეცდომაში, რომ ნოტარიუსმა წაუკითხა მოსარჩელეს შეთანხმების შინაარსი. ეს კი არ ნიშნავს იმას, რომ მოსარჩელე არ იყო შეცდომაში შეყვანილი, რადგან მოსარჩელე უთითებდა, რომ მან არ იცოდა იმის შესახებ, რომ ვადაგასულ ხელშეკრულებაში რაიმე სახის ცვლილება ან დამატებები არ შეიძლებოდა შესულიყო, რაც ნოტარიუსის წაკითხვით, ვერ განიმარტებოდა.

32. კასატორი უარყოფს, რომ 2018 წლის 17 აგვისტოს ცვლილება 2015 წლის 24 მარტის ხელშეკრულებაში მოსარჩელის ინიცირებული იყო. მისთვის გაურკვველია რას დაეყრდნო სასამართლო ასეთი დასკვნის გაკეთებისას.

33. კასატორის მითითებით, სასამართლომ არასწორად იმსჯელა ხანდაზმულობის საკითხზეც. კასატორი აღნიშნავს, რომ ხელშეკრულების ვადის გაგრძელების შესახებ შეთანხმების შესახებ მსჯელობას უნდა მოჰყოლოდა მსჯელობა ხანდაზმულობაზე. ( იხ. საკასაციო საჩივარი).

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

34. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 8 ნოემბრის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

35. საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

36. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო არაერთ გადაწყვეტილებაში აღნიშნავს, რომ ეროვნული სასამართლოს გადაწყვეტილება უნდა პასუხობდეს მხარის მიერ სამართლებრივ და პროცედურულ საკითხებთან დაკავშირებით წარმოდგენილი არგუმენტების ძირითად ასპექტებს (იხ., გადაწყვეტილება საქმეზე Ruiz Torija v. Spain, §§ 29-30). შესაბამისად, უფლება მოსმენაზე მოიცავს არა მხოლოდ სასამართლოს წინაშე არგუმენტების წარდგენის შესაძლებლობას, არამედ, სასამართლოს ვალდებულებას, გადაწყვეტილების დასაბუთებაში მიუთითოს მიზეზები, რომელთა საფუძველზეც გაიზიარა ან უარყო შესაბამისი არგუმენტები. სასამართლომ შეიძლება აუცილებლად არ მიიჩნიოს იმგვარ არგუმენტებზე პასუხის გაცემა, რომლებიც აშკარად არარელევანტური, დაუსაბუთებელი ან სხვაგვარად დაუშვებელია მსგავსი არგუმენტების მიმართ არსებული სამართლებრივი დებულებების ან მყარად დადგენილი სასამართლო პრაქტიკის საფუძველზე, თუმცა, ყველა გადაწყვეტილება უნდა იყოს ნათელი და საქმეში მონაწილე მხარეებს შესაძლებლობას უნდა აძლევდეს გაიგონ, თუ რატომ გაითვალისწინა სასამართლომ მხოლოდ კონკრეტული გარემოებები და მტკიცებულებები (იხ., გადაწყვეტილება საქმეზე Seryavin and Others v. Ukraine §§55-62). სასამართლოს აქვს ვალდებულება, სათანადოდ იმსჯელოს მხარეთა მიერ წარდგენილ დოკუმენტებზე, არგუმენტებსა და მტკიცებულებებზე (იხ. Kraska v. Switzerland, § 30; Van de Hurk v. the Netherlands, §59; Perez v. France, §80). ამასთან, მხარეებს უნდა ჰქონდეთ არა მხოლოდ იმის შესაძლებლობა, რომ იცოდნენ იმ მტკიცებულებათა შესახებ, რომლებიც მათ სჭირდებათ თავიანთი სარჩელის წარმატებისათვის, არამედ, ჰქონდეთ კომენტარის გაკეთების საშუალება ყველა იმ მტკიცებულებასთან და მოსაზრებასთან დაკავშირებით, რომლებიც წარდგენილია სასამართლოს აზრის ფორმირებაზე ზეგავლენის მოხდენის მიზნით (იხ. Milatova and others v. The Czech republic §59; Niderost-huber v. Switzerland, §24; K.S. v. finland § 21).

37. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილის დისპოზიციიდან გამომდინარე (საკასაციო სასამართლო ამოწმებს გადაწყვეტილებას საკასაციო საჩივრის ფარგლებში. საკასაციო სასამართლოს არ შეუძლია თავისი ინიციატივით შეამოწმოს საპროცესო დარღვევები, გარდა 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტებისა), საკასაციო პალატის შეფასების საგანი იქნება კასატორის შედავებების საფუძვლიანობა.

38. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო საჩივარი შეიძლება ეფუძნებოდეს მხოლოდ იმას, რომ გადაწყვეტილება კანონის დარღვევითაა გამოტანილი. სამართლის ნორმები დარღვეულად ითვლება, თუ სასამართლომ: არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა; გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა; არასწორად განმარტა კანონი. საპროცესო სამართლის ნორმების დარღვევა მხოლოდ მაშინ შეიძლება, გახდეს გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველი, თუ ამ დარღვევის შედეგად საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა გამოტანილი.

39. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ სასამართლოს უპირველესი ამოცანაა, დაადგინოს, თუ რას ითხოვს მოსარჩელე მოპასუხისაგან და რის საფუძველზე, ანუ რომელ ფაქტობრივ გარემოებებზე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სასამართლომ მხარის მიერ მითითებული მოთხოვნის ფარგლებში უნდა მოძებნოს ის სამართლებრივი ნორმა (ნორმები), რომელიც იმ შედეგს ითვალისწინებს, რისი მიღწევაც მხარეს სურს. ამასთან, მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად განხილული ნორმა (ან ნორმები) შეიცავს იმ აღწერილობას (ფაქტობრივ შემადგენლობას), რომლის შემოწმებაც სასამართლოს ვალდებულებაა და რომელიც უნდა განხორციელდეს ლოგიკური მეთოდების გამოყენების გზით, ანუ სასამართლომ უნდა დაადგინოს, ნორმაში მოყვანილი აბსტრაქტული აღწერილობა, რამდენად შეესაბამება კონკრეტულ ცხოვრებისეულ სიტუაციას და გამოიტანოს შესაბამისი დასკვნები. ის მხარე, რომელსაც აქვს მოთხოვნა მეორე მხარისადმი, სულ მცირე, უნდა უთითებდეს იმ ფაქტობრივ შემადგენლობაზე, რომელსაც სამართლის ნორმა გვთავაზობს. აქედან გამომდინარე, შეგვიძლია, დავასკვნათ, რომ მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის რომელიმე ფაქტობრივი წანამძღვრის (სამართლებრივი წინაპირობის) არარსებობა გამორიცხავს მხარისათვის სასურველი სამართლებრივი შედეგის დადგომას (შდრ: სუსგ №ას-1172-2021, 10 ივნისი, 2022, პ.14; ).

40. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საქმის განმხილველი სასამართლო შეზღუდულია მხოლოდ მხარის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებებით, რაც შეეხება სამართლის ნორმების გამოყენებას, სასამართლო, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, ადგენს თუ რა სამართლებრივი ურთიერთობა არსებობს მხარეთა შორის და ამ ურთიერთობის მარეგულირებელი სამართლებრივი ნორმების საფუძველზე აკმაყოფილებს ან არ აკმაყოფილებს სარჩელს.

41. განსახილველ შემთხვევაში, კასატორის ძირითადი პრეტენზია შეეხება მხარეთა მიერ ნოტარიუსის თანდასწრებით 2018 წლის 17 აგვისტოს გაფორმებული შეთანხმების კანონიერებას, რომლითაც ცვლილება შევიდა 24.03.2015 წელს დადებულ სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულებაში იმგვარად, რომ სესხის დაბრუნების საბოლოო ვადად, ნაცვლად 2016 წლის 24 აგვისტოსი, განისაზღვრა 17.08.2019 წელი. კასატორი მიიჩნევს, რომ ასეთი შეთანხმება ბათილია, რადგან კასატორი (მოსარჩელე) შეცდომაში იქნა შეყვანილი; ამასთან, ასეთი შინაარსის შეთანხმება კანონსაწინააღმდეგოა, რადგან ხელშეკრულების მოქმედების ვადის გასვლის შემდეგაა განხორციელებული (იხ., დაზუსტებული საკასაციო საჩივარი - ტ.2.).

42. საკასაციო პალატა მიუთითებს მოცემულ საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივ გარემოებებზე, რომლებსაც საკასაციო პალატისათვის სავალდებულო ძალა გააჩნიათ სსსკ-ის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად:

43. 2015 წლის 24 მარტს მხარეთა შორის ერთი წლის ვადით დაიდო #150285862 სესხის და იპოთეკის ხელშეკრულება 16 000 აშშ დოლარზე, რომლის დაბრუნების ვადად 2016 წლის 24 მარტი განისაზღვრა. სესხი გაიცა სარგებლით, ყოველთვიური 3%-ის დარიცხვის პირობით. ხელშეკრულების მე-11 პუნქტით გათვალისწინებულ იქნა პირგასამტეხლო, ხელშეკრულების შეუსრულებლობის ან არაჯეროვანი შესრულებისთვის, საერთო თანხის 0,12%-ის ოდენობით, ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე, სააღსრულებო წარმოების დაწყებამდე. ხელშეკრულების მე-4 პუნქტის თანახმად, მსესხებელი უფლებამოსილი იყო სესხი დაებრუნებინა ვადაზე ადრე, რა შემთხვევაშიც იგი ძირითად თანხასთან ერთად, იპოთეკარ-გამსესხებლებს გადაუხდიდა სესხის დაბრუნების მომენტისათვის გადაანგარიშებულ პროცენტს. ვადის გაგრძელება უნდა მომხდარიყო წერილობითი შეთანხმებით, რომელიც დადასტურებული უნდა ყოფილიყო სანოტარო წესით. ხელშეკრულების 21-ე პუნქტის მიხედვით, მხარეებს ნოტარიუსის მიერ ამომწურავად განემარტათ ის სამართლებრივი შედეგები, რომელიც შეიძლებოდა მოჰყოლოდა მათ მიერ სესხის და იპოთეკის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულებების დარღვევას.

44. სესხის, მასზე დარიცხული სარგებლის, პირგასამტეხლოს და შესაძლო ზიანის უზრუნველყოფის მიზნით, იპოთეკით დაიტვირთა ნ.კ-მ–ის კუთვნილი უძრავი ქონება, მდებარე ქ. რუსთავი, ......, ფართით 86.62 კვ.მ, ს/კ .......

45. 2018 წლის 17 აგვისტოს მხარეთა შორის სანოტარო წესით გაფორმდა #180985478 შეთანხმება 2015 წლის 24 მარტის #150285862 სესხის და იპოთეკის ხელშეკრულებაში ცვლილების შეტანის და ხელშეკრულების მოქმედების ვადის გაგრძელების შესახებ. კერძოდ, გაიზარდა ხელშეკრულების მოქმედების ვადა 24.03.2016 წლიდან და სესხის გადახდის საბოლოო ვადად განისაზღვრა 2019 წლის 17 აგვისტო. ხელშეკრულების მე-6 პუნქტის თანახმად, 2015 წლის 24 მარტის #150285862 სესხის და იპოთეკის ხელშეკრულების ყველა დანარჩენი პირობა დარჩა უცვლელი. ხელშეკრულების მე-3 პუნქტის თანახმად, ნოტარიუსმა ნ.ს–ძემ მხარეებს ხმამაღლა წაუკითხა წინამდებარე ხელშეკრულება და მისი დანართები. მხარეებმა ნათლად და მკაფიოდ დაადასტურეს, რომ ხელშეკრულება ზუსტად გამოხატავდა მათ ნებას, წაიკითხეს და ნოტარიუსის თანდასწრებით პირადად მოაწერეს ხელი ხელშეკრულებას.

46. 2021 წლის 11 იანვარს კრედიტორის მოთხოვნის საფუძველზე ნოტარიუს ნ.ს–ძის მიერ გაცემულია N210009690 სააღსრულებო ფურცელი, რომლითაც აღსასრულებელი ვალდებულების მოცულობაა: სესხის თანხა - 13 700 აშშ დოლარი, პროცენტი - 2017 წლის 17 იანვრიდან 2019 წლის 17 აგვისტომდე გადაუხდელი სარგებელი - 10 617 აშშ დოლარი, პირგასამტეხლო - ძირი თანხის (13 700 აშშ დოლარი) 0,05% ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე, 2019 წლის 17 აგვისტოდან სააღსრულებო წარმოების დაწყებამდე (რამაც შეადგინა 3520,9 აშშ დოლარი), აგრეთვე, სააღსრულებო ფურცლის გაცემის ხარჯი - 124,36 ლარი. სააღსრულებო ფურცლის მიხედვით, იპოთეკით დატვირთული უძრავი ქონება (მესაკუთრე ნ.კ-მ–ი) მიექცა აღსასრულებლად.

47. საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ კასატორს დასაშვები (დასაბუთებული) საკასაციო პრეტენზია არ წარმოუდგენია 2018 წლის 17 აგვისტოს ხელშეკრულებაში კასატორის მიერ გამოვლენილი ნების ნამდვილობის კუთხით და არც საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით არ დასტურდებოდა სადავო შეთანხმებაში მხარეთა მიერ გამოვლენილი ნების ნამდვილობის გამომრიცხველი გარემოებები.

48. საკასაციო პალატა მიუთითებს სსკ-ის 50-ე მუხლზე (გარიგება არის ცალმხრივი, ორმხრივი ან მრავალმხრივი ნების გამოვლენა, რომელიც მიმართულია სამართლებრივი ურთიერთობის წარმოშობის, შეცვლის ან შეწყვეტისაკენ) და აღნიშნავს, რომ გარიგების ნამდვილობის ძირითად საფუძველს წარმოადგენს პირის მიერ ნების გამოვლენა, ამასთან, პირს გააზრებული უნდა ჰქონდეს, თუ რა შედეგი შეიძლება დადგეს მის მიერ ნების გამოვლენის შედეგად, ე.ი მას უნდა ჰქონდეს უნარი, თავისი ნებითა და მოქმედებით სრული მოცულობით შეიძინოს და განახორციელოს სამოქალაქო უფლებები და მოვალეობები. ნების გარეგნული გამოვლენა უნდა შეესაბამებოდეს პირის სურვილს მიაღწიოს, კონკრეტულ სამართლებრივ შედეგს.

49. ხოლო რაც შეეხება კასატორის პოზიციას, რომ იგი შეყვანილი იქნა შეცდომაში, ვერ იქნება გაზიარებული საკასაციო პალატის მიერ დაუსაბუთებლობის გამო, კერძოდ, როგორც ამ განჩინების პ.11-შია დადგენილი 2018 წლის 17 აგვისტოს მხარეთა შორის სანოტარო წესით გაფორმდა #180985478 შეთანხმება 2015 წლის 24 მარტის #150285862 სესხის და იპოთეკის ხელშეკრულებაში ცვლილების შეტანის და ხელშეკრულების მოქმედების ვადის გაგრძელების შესახებ. ხელშეკრულების მე-3 პუნქტის თანახმად, ნოტარიუსმა ნ.ს–ძემ მხარეებს ხმამაღლა წაუკითხა წინამდებარე ხელშეკრულება და მისი დანართები. მხარეებმა ნათლად და მკაფიოდ დაადასტურეს, რომ ხელშეკრულება ზუსტად გამოხატავდა მათ ნებას, წაიკითხეს და ნოტარიუსის თანდასწრებით პირადად მოაწერეს ხელი ხელშეკრულებას.

50. საკასაციო პალატა ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობებს, რომ ნების გამოხატვა, რომელიც გარკვეული სამართლებრივი შედეგების დადგომისკენ არის მიმართული, დაკავშირებულია არა მხოლოდ უფლებების, არამედ მოვალეობების წარმოშობასთან. შესაბამისად, საწინააღმდეგოს დადასტურებამდე ივარაუდება, რომ პირის მიერ გამოვლენილი ნება შეესაბამება მის ნამდვილ ნებას. აღნიშნული პრეზუმფცია ქარწყლდება, თუ მხარე, ვის წინააღმდეგაც მოქმედებს ეს პრეზუმფცია (მოცემულ შემთხვევაში - მოსარჩელე), დაადასტურებს, რომ ნებაგამოვლენილ იქნა ისეთ პირობებში, რომელიც გამოვლენილი ნების ნამდვილი ნებისადმიშესაბამისობასგამორიცხავს. განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელეს, რაიმე მტკიცებულება იმისა, რომ ნება გამოვლენილ იქნა ისეთ პირობებში, რომელიც გამოვლენილი ნების ნამდვილი ნებისადმი შესაბამისობას გამორიცხავდა, არ წარმოუდგენია. შესაბამისად, კასატორის პრეტენზია, სადავო შეთანხმებაში მხარეთა მიერ გამოვლენილი ნების არანამდვილობის შესახებ დაუსაბუთებელია.

51. ამასთან, საკასაციო პალატამ მიაჩნია, რომ მხარეთა სადავო შეთანხმება უნდა განიმარტოს სსკ-ის 52-ე მუხლით დადგენილი სტანდარტით. ხელშეკრულების/შეთანხმების განმარტების სფეციფიკა განპირობებულია ურთიერთობათა ორმხრივი (მრავალმხრივი) ხასიათით, დისპოზიციური ნორმების გამოყენებით, სავაჭრო და საქმიანი ჩვეულებებითა და ტრადიციებით, მხარეთა შორის არსებულ ურთიერთობაში ჩამოყალიბებული პრაქტიკით, იმპერატიული ნორმების მოთხოვნათა გათვალისწინების აუცილებლობით და ა.შ.

52. ხელშეკრულება არის მხარეთა მიერ მიღწეული კონსესუსის შედეგი, რომელიც, სამართლებრივი თვალსაზრისით, იწვევს მხარეთა მიმართ უფლებებისა და ვალდებულებების წარმოშობას მათივე ნების საფუძველზე. ხელშეკრულების არსებობისათვის აუცილებელია ორი ან მეტი ნების თანხვედრა, რაც იწვევს მხარეთა საერთო ნების დადგენის აუცილებლობას. სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, ხელშეკრულების განმარტების არსი მხარეთა მიერ გამოვლენილი საერთო ნების ნამდვილი შინაარის, ხელშეკრულების რეალური მიზნის დადგენაში მდგომარეობს. სასამართლო მხარეთა ნამდვილ ნებას ადგენს მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ განმარტების პროცესში წარმოიშობა ხელშეკრულების ტექსტში გადმოცემულ დებულებათა შორის წინააღმდეგობა ან შეუსაბამობა.

53. ყველა იმ გარიგებაში, რომლებშიც ნების გამოვლენის ნამდვილობა დამოკიდებულია მეორე მხარის მიერ ამ ნების მიღებაზე, არცთუ იშვიათად იბადება კითხვა, სწორად გაიგო თუ არა მეორე მხარემ ის, რისი თქმაც ნების გამომვლენ პირს სურდა. თუ მხედველობაში მივიღებთ იმას, რომ გარიგებათა აბსოლუტურ უმრავლესობაში ორი მხარე – ნების გამომვლენი და ნების მიმღები – მონაწილეობს, აშკარა გახდება, თუ რა დიდი მნიშვნელობა აქვს გამოვლენილი ნების სწორად გაგებას მეორე მხარის მიერ. მრავალი გარემოებით შეიძლება იყოს გამოწვეული, რომ ის, რაც იგულისხმა ნების გამომვლენმა, სხვაგვარად გაიგო მისმა მიმღებმა. აქედან წარმოიშობა გამოვლენილ ნებათა კონფლიქტი, რომელიც საჭიროებს სწორად გადაწყვეტას. ამ კონფლიქტის გადაწყვეტის სამართლებრივ საშუალებას წარმოადგენს ნების გამოვლენის განმარტება.

54. ნების გამოვლენის განმარტება ემსგავსება კანონის განმარტებას: ორივე შემთხვევაში ხდება ბუნდოვანი, საეჭვო აზრის დაზუსტება. მაგრამ თუ კანონის განმარტებას ზოგადი ხასიათი აქვს, ე.ი. სავალდებულოა და გამოიყენება ყველას მიმართ და მიზნად ისახავს კანონის ბუნდოვანი ადგილების ერთიანი გაგების უზრუნველყოფას, გარიგების (ხელშეკრულების) განმარტების მიზანი უფრო ვიწროა – გარიგების (ხელშეკრულების) მონაწილე მხარეებს შორის ურთიერთობის გარკვევა. ამიტომ ასეთ განმარტებას ძალა აქვს მხოლოდ გარიგების მონაწილეებისათვის.

55. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 52-ე მუხლის თანახმად, ნების გამოვლენის განმარტებისას ნება უნდა დადგინდეს გონივრული განსჯის შედეგად, და არა მარტოოდენ გამოთქმის სიტყვასიტყვითი აზრიდან. ცხადია, რომ ეს „გონივრული განსჯა“ უნდა ემყარებოდეს გარკვეულ კრიტერიუმებს, კერძოდ, ნების გამოვლენის განმარტება უნდა განხორციელდეს ნების მიმღების შემეცნების (გაგების) შესაძლებლობათა გათვალისწინებით. ამგვარი განმარტების დროს გათვალისწინებული უნდა იქნეს ყველა ხელშესახები გარემოება, რომელიც ამ შემთხვევას ახასიათებს.

56. ხელშეკრულების განმარტების საჭიროებას ადგილი აქვს იმ შემთხვევაში, როცა სახეზეა ხელშეკრულება, რომლის გამონათქვამებიც ბუნდოვანი, ორაზროვანი ან ურთიერთგამომრიცხავია, აგრეთვე როცა მისი გამონათქვამები შესწორებასა და შევსებას მოითხოვენ.

57. ხელშეკრულების განმარტების დროს სასამართლო ორ მნიშვნელოვან საკითხს წყვეტს: სასამართლოს ევალება მხარეთა მიერ ხელშეკრულებაში გაკეთებული გამონათქვამების დაზუსტება, ხოლო, მეორე მხრივ, სასამართლო თავისი გადაწყვეტილებით ხელშეკრულებაში ღიად დარჩენილი ადგილების ე.წ. ხარვეზების შევსებას ახორციელებს.

58. „ხელშეკრულების გამონათქვამების განმარტება“ და „ხელშეკრულების შევსებითი განმარტება“ განსხვავებული ცნებებია. სხვადასხვანაირი, ორაზროვანი და მრავალმნიშვნელოვანი გამონათქვამების დაზუსტების აუცილებლობას ადგილი აქვს, როდესაც მხარეები ხელშეკრულების გამონათქვამების მიღმა არსებულ მნიშვნელობებზე დავობენ. ხოლო ხელშეკრულების შევსებით განმარტებას მაშინ აქვს ადგილი, როდესაც მხარეებს ხელშეკრულების ტექსტში გამორჩენილი აქვთ ცალკეულ საკითხთა მოწესრიგება ან ხელშეკრულების პირობები გარკვეული ხარვეზებითაა მოცემული.

59. ხელშეკრულების გამონათქვამების განმარტების დროს უნდა დადგინდეს მხარის შინაგანი ნების შესაბამისობა მის გამოხატულებასთან. ხელშეკრულების განმარტების მიზანი მისი შინაარსის დადგენაა. განმარტებას შეიძლება საჭიროებდეს, როგორც მთელი ხელშეკრულება, ასევე მისი რომელიმე ნაწილი ან თუნდაც რომელიმე პუნქტი (პირობა). ხელშეკრულების პირობები იმგვარად უნდა იქნას განმარტებული, რომ ყველა მათგანს მიეცეს მნიშვნელობა და არა რომელიმე მათგანს წაერთვას ძალა.

60. ხელშეკრულების გამონათქვამების სხვადასხვანაირობა გულისხმობს, რომ ხელშეკრულების ცალკეული გამონათქვამები შეიძლება სხვადასხვანაირად იქნას გაგებული. გამონათქვამთა საგულდაგულო შერჩევის მიუხედავად, დოკუმენტი ყოველთვის ერთნაირად ვერ იქნება აღქმული მისი წამკითხველების მიერ. გამონათქვამების შინაარსის დადგენა უნდა მოხდეს ხელშეკრულების საერთო ტექსტით ან ხელშეკრულების იმ ნაწილებით, რომლებიც განსამარტავ გამონათქვამებს შეიცავენ.

61. ხელშეკრულების განმარტების საფუძვლებთან დაკავშირებით საინტერესოა ევროპული სახელშეკრულებო სამართლის ძირითადი პრინციპების (დებულებების) 5:101-5:107 მუხლების დანაწესები, კერძოდ, ხელშეკრულება უნდა განიმარტოს მხარეთა საერთო ნების შესაბამისად იმ შემთხვევაშიც კი, თუ იგი განსხვავდება სიტყვასიტყვითი მნიშვნელობისაგან. მხარეთა საერთო ნების დადგენის შეუძლებლობის შემთხვევაში, განმარტების კრიტერიუმად მიიჩნევა ხელშეკრულების მხარეთა მსგავსი გონივრული აზროვნების მქონე პირთა შეფასება მოცემულ გარემოებებში. ხელშეკრულების ცალკეული გამონათქვამი (პირობა) უნდა განიმარტოს იმ მთლიანი ხელშეკრულების ჭრილში, რომელშიც ისინი არის მოცემული (იხ. სუსგ 23.02.2015 საქმე №ას-1144-1090-2014).

62. შესაბამისად, უსაფუძლოა კასატორის შედავება 2018 წლის 17 აგვისტოს მხარეთა შორის სანოტარო წესით გაფორმებული #180985478 შეთანხმების კანონსაწინააღმდეგო ხასიათზე.

63. კასატორი არ ეთანხმება სააპელაციო სასამრთლოს მსჯელობას, რომ 2018 წლის 17 აგვისტოს ცვლილება 2015 წლის 24 მარტის ხელშეკრულებაში მოსარჩელის ინიცირებული იყო. მისთვის გაურკვეველია, რას დაეყრდნო სასამართლო ასეთი დასკვნის გაკეთებისას. ( იხ. წინამდებარე განჩინების პ.32).

64. საკასაციო პალატა არ იზიარებს კასატორის აღნიშნულ პრეტენზიას შემდეგ გარემოებათა გამო:

65. თბილისის საქალაქო სასამრთლოს 2021 წლის 08 ოქტომბრის გადაწყვეტილებაში დადგენილია სადავო ფაქტობრივი გარემოება, კერძოდ, 2018 წლის 17 აგვისტოს შეთანხმება ინიცირებული იქნა თავად მოსარჩელის მიერ იმ მოტივით, რომ არ განხორციელებულიყო იძულებითი ღონისძიებები თანხის ამოღების მიზნით და რომ მოსარჩელეს ჰქონოდა დამატებითი ვადა ვალდებულების შესასრულებლად. ეს გარემოება დაადასტურა თავად მოსარჩელის წარმომადგენელმა სასამართლო სხდომაზე შეკითხვების ეტაპზე. ( იხ. ტ.1.ს.ფ.109). აღნიშნული გარემოება კი, მოსარჩელის მიერ სააპელაციო საჩივრით შედავებული არ იქნა ( იხ. წინამდებარე განჩინების პ.21).

66. კასატორის მითითებით, სასამართლომ არასწორად იმსჯელა ხანდაზმულობის საკითხზეც. კასატორი აღნიშნავს, რომ ხელშეკრულების ვადის გაგრძელების შესახებ შეთანხმების შესახაებ მსჯელობას უნდა მოჰყოლოდა მსჯელობა ხანდაზმულობაზე. (იხ. წინამდებარე განჩინების პ.33).

67. საკასაციო პალატა არ იზიარებს კასატორის აღნიშნულ პრეტენზიას და მიაჩნია, რომ განსახილველ შემთხვევაში, 2018 წლის 17 აგვისტოს მხარეთა შორის სანოტარო წესით გაფორმებული #180985478 შეთანხმება 2015 წლის 24 მარტის #150285862 სესხის და იპოთეკის ხელშეკრულებაში ცვლილების შეტანის და ხელშეკრულების მოქმედების ვადის გაგრძელების შესახებ, თავისი შინაარსით წარმოადგენს სსკ-ის 137-ე მუხლით გათვალისწინებულ ხანდაზმულობის შეწყვეტის საფუძველს.

68. სსკ-ის 137-ე მუხლის მიხედვით, ხანდაზმულობის ვადის დენა წყდება, თუ ვალდებული პირი უფლებამოსილი პირის წინაშე ავანსის, პროცენტის გადახდით, გარანტიის მიცემით ან სხვაგვარად აღიარებს მოთხოვნის არსებობას.

69. ერთ-ერთ საქმეში საკასაციო პალატამ განმარტა, რომ სსკ-ის 137-ე მუხლით გათვალისწინებულ შემთხვევათა რიცხვს მიეკუთვნება მოვალის იმგვარი ქმედება, როდესაც იგი (ვალდებული პირი) უფლებამოსილი პირის წინაშე ავანსის, პროცენტის გადახდით, გარანტიის მიცემით ან სხვაგვარად აღიარებს მოთხოვნის არსებობას. (იხ., სუსგ Nას-572-2022, 24.11.2022). რაც შეეხება ვალდებულების სხვაგვარად აღიარების საკითხს, იგი შეფასებითი კატეგორიაა და კონკრეტულ შემთხვევაში გარემოებათა სრული ანალიზით უნდა დადგინდეს. მოვალის ასეთ ქმედებად - სხვაგვარ აღიარებად უნდა ჩაითვალოს მოვალის ისეთი ქმედება, რომელშიც აშკარად გამოკვეთილია პირის ნება ვალდებულების არსებობის თაობაზე (იხ. სუსგ №ას-330-733-06, 19 დეკემბერი, 2006 წელი).

70. ვალის დეკლარაციული (კაუზალური) აღიარება ხანდაზმულობის ვადებთან მიმართებით ვალის კონსტიტუციური (აბსტრაქტული) აღიარებისგან განსხვავებულ სამართლებრივ შედეგებს წარმოშობს. კერძოდ, დეკლარაციული („კაუზალური“) აღიარება, სსკ-ის 137-ე მუხლის შესაბამისად უკვე ხანდაზმული მოთხოვნის ვადას კი არ აღადგენს, არამედ ხანდაზმულობის მიმდინარე ვადის შეწყვეტას იწვევს (იხ. ქ. მესხიშვილი, კერძო სამართლის აქტუალური საკითხები, თეორია და სასამართლო პრაქტიკა, ტომი I, თბილისი, 2020, გვ.12; ე. ბაღიშვილი, სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი III, ჭანტურია (რედ.), 2019, თბილისი, მუხლი 341, ველი 24). შედეგად, ამავე კოდექსის 141-ე მუხლის ძალით, შეწყვეტამდე განვლილი დრო მხედველობაში არ მიიღება, არამედ, ვადა დაიწყება თავიდან. სსკ-ის 137-ე მუხლის მიზნებისათვის, მოვალის აღიარება სამართლებრივი ძალის მატარებელი მხოლოდ იმ შემთხვევაშია, თუკი აღიარება ხანდაზმულობის ვადაში განხორციელდა, რადგანაც საფუძველს მოკლებული იქნება მსჯელობა იმაზე, რომ მოვალის იურიდიული მნიშვნელობის მქონე მოქმედებას შედეგად მოჰყვეს უკვე გასული ხანდაზმულობის ვადის დენის შეწყვეტა (სუსგ №ას-1029-949-2017, 23.02.2018 წ.; სუსგ №ას-383-364-2015, 27 მაისი, 2016 წ.).

71. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სსკ-ის 129.1 მუხლიდან გამომდინარე ხელშეკრულებიდან გამომდინარე მოთხოვნებზე ვრცელდება სამწლიანი ხანდაზმულობის ვადა.

72. სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადა გულისხმობს დროის გარკვეულ მონაკვეთს, რომლის განმავლობაშიც პირს, რომლის უფლებაც დაირღვა, შესაძლებლობა აქვს, მოითხოვოს საკუთარი უფლებების სამართლებრივი გზით (იძულებით) განხორციელება ან დაცვა, ანუ კრედიტორს შეუძლია დაიკმაყოფილოს მოთხოვნა სასამართლოსათვის მიმართვის გზით. ამ ვადის გასვლა კი გულისხმობს ამ პირთა მიერ ასეთი შესაძლებლობის გამოყენების უფლების მოსპობას, გაქარწყლებას. „მხარეთა სასარჩელო შესაძლებლობები ხშირად არის ვადით შეზღუდული. სამოქალაქო სამართალში სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადის გასვლის შემდეგ პირი კარგავს უფლების სასამართლო გზით დაცვის შესაძლებლობას“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2009 წლის 30 აპრილის გადაწყვეტილება №1/3/161 საქმეზე „საქართველოს მოქალაქეები – ო. ს-ი და ი. ხ-ი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“). ხანდაზმულობის ვადის გასვლა მოთხოვნას არ აუქმებს (წყვეტს), არამედ მოვალეს შესაძლებლობას ანიჭებს, უარი თქვას მოთხოვნის შესრულებაზე. ანუ მოთხოვნის უფლება ობიექტურად არსებობს, თუმცა იგი განუხორციელებელია. (შდრ: გიორგი სვანაძე, სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი I, მუხლი 144-ე, ველი 1. თბილისი, 2017 წელი. შდრ: სუსგ №ას-1437-1357-2018, 11 მაისი, 2018 წელი).

73. 2018 წლის 17 აგვისტოს მხარეთა შორის სანოტარო წესით გაფორმებული #180985478 შეთანხმებით სესხის გადახდის საბოლოო ვადად განისაზღვრა 2019 წლის 17 აგვისტო. ამდენად, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ სადავო შეთანხმებით სსკ-ის 141-ე მუხლის საფუძველზე შეწყდა ხანდაზმულობის ვადა და დაიწყო ახალი სამწლიანი ხანდაზმულობის ვადა. (შდრ: გ. სვანაძე, სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი პირველი, მუხლი 137, ველი 10, თბილისი, 2017 წელი). შედეგად, 2021 წლის 11 იანვარს კრედიტორის მოთხოვნის საფუძველზე ნოტარიუს ნ.ს–ძის მიერ N210009690 სააღსრულებო ფურცელი გაცემულია ხანდაზმულობის ვადაში.

74. რაც შეეხება კასატორის მოთხოვნას წარმომადგენლის მომსახურების ხარჯების შესახებ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2022 წლის 06 ოქტომბრის დამატებითი გადაწყვეტილების გაუქმების შესახებ, საკასაციო პალატა აღნიშავს, რომ კასატორს არათუ დასაბუთებული, არამედ პრეტენზია აღნიშნულ საკითხთან მიმართებით საერთოდ არ წარმოუდგენია. თუმცა საკასაციო პალატა დამატებით აღნიშნავს, რომ ასეთი პრეტენზიის შემთხვევაშიც, იგი არ დაკმაყოფილდებოდა შემდეგ გარემოებათა გამო:

75. საქმის მასალებით დასტურდება, რომ 2022 წლის 05 აგვისტოს მოპასუხის წარმომადგენელმა განცხადებით მიმართა სააპელაციო სასამართლოს და მოითხოვა დამატებითი გადაწყვეტილების გამოტანა წარმომადგენლის დახმარებისათვის გაწეული ხარჯის დაკისრების შესახებ. განმცხადებელმა მიუთითა, რომ აღნიშნული მოთხოვნა მას დაფიქსირებული ჰქონდა შესაგებელში (იხ. ტ.1.ს.ფ.99).

76. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ სსსკ-ის 261-ე მუხლის პირველი ნაწილის „გ“ ქვეპუნქტის თანახმად, გადაწყვეტილების გამომტან სასამართლოს შეუძლია თავისი ინიციატივით ან მხარეთა თხოვნით, ზეპირი მოსმენის გარეშე, გამოიტანოს დამატებითი გადაწყვეტილება, თუ სასამართლოს არ გადაუწყვეტია სასამართლო ხარჯების საკითხი. ამავე მუხლის 3¹ ნაწილის შესაბამისად, ამ მუხლის პირველი ნაწილის „გ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული საკითხი განიხილება ზეპირი მოსმენის გარეშე. სასამართლოს შეუძლია დაადგინოს ზეპირი განხილვაც, თუ ეს საჭიროა და ხელს უწყობს საქმის გარემოებების გარკვევას. ზეპირი განხილვის შემთხვევაში მხარეებს ეცნობებათ სხდომის ჩატარების დრო და ადგილი, მაგრამ მათი გამოუცხადებლობა ვერ დააბრკოლებს სასამართლოს მიერ საკითხის განხილვასა და გადაწყვეტას.

77. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის V თავი ეძღვნება პროცესის ხარჯებს. სსსკ-ის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, პროცესის ხარჯებს შეადგენს სასამართლო ხარჯები და სასამართლოსგარეშე ხარჯები. იმავე მუხლის მე-2 და მე-3 ნაწილებით განმარტებულია, თუ რას შეადგენს თითოეული მათგანი, კერძოდ, სასამართლო ხარჯებს შეადგენს სახელმწიფო ბაჟი და საქმის განხილვასთან დაკავშირებული ხარჯები, ხოლო სასამართლოსგარეშე ხარჯებს წარმოადგენს ადვოკატისათვის გაწეული ხარჯები, დაკარგული ხელფასი (განაცდური), მტკიცებულებათა უზრუნველსაყოფად გაწეული ხარჯები, აგრეთვე მხარეთა სხვა აუცილებელი ხარჯები. პროცესის ხარჯების დაკისრების სამართლებრივი საფუძვლები მოცემულია სსსკ-ის 53-ე და 54-ე მუხლებში. ზოგადი პრინციპი ასეთია – იმ მხარის მიერ გაღებული ხარჯების გადახდა, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, ეკისრება მეორე მხარეს. (შდრ. სუსგ Nას-1054-2019, 30.09.2019).

78. საკასაციო სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული ერთგვაროვანი პრაქტიკის თანახმად, „საპროცესო კანონმდებლობა პროცესის ხარჯების საკითხის განხილვის თაობაზე რაიმე სპეციალური წარმოების სახეს არ იცნობს, გარდა კოდექსის 261-ე მუხლით დადგენილი შემთხვევებისა. სასამართლოს ყოველთვის შეუძლია გამოიტანოს გადაწყვეტილება პროცესის ხარჯების თაობაზე, თუკი ამას მხარეები მოითხოვენ და დაადასტურებენ სათანადო მტკიცებულებებით. სასამართლოსთვის მინიჭებული ამგვარი ლეგიტიმური უფლება გამომდინარეობს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 249-ე მუხლის მე-5 ნაწილის დებულებიდან. საპროცესო ხარჯების განაწილება მხარეთა შორის ხდება თითოეულ ინსტანციის სასამართლოში ცალ-ცალკე და იმის მიხედვით, თუ როგორ შეცვლის ზემდგომი ინსტანციის სასამართლო გადაწყვეტილებას, ამას მოჰყვება პროცესის ხარჯების განაწილების ცვლილებაც. საკასაციო პალატის შეფასებით, ვინაიდან არსებობს დავის გადაწყვეტასთან ერთად იმავე დავაზე გაწეული ხარჯების დაბრუნების სამართლებრივი მექანიზმი, ხოლო საპროცესო კანონი სპეციალურ რეგულაციას არ იცნობს, მხარეებმა პროცესის ხარჯების დაბრუნების (მეორე მხარისათვის მათ სასარგებლოდ დაკისრება) შესახებ უნდა მიუთითონ ძირითად სასარჩელო მოთხოვნასთან ერთად, წინააღმდეგ შემთხვევაში, ივარაუდება, რომ მათ პრეტენზია პროცესის ხარჯებთან დაკავშირებით არ გააჩნიათ. ამასთან, მხარეებს არ უნდა შეეზღუდოთ პროცესის ხარჯების მოთხოვნის უფლება საქმის მომზადების დასრულების შემდგომ, ან საქმის ზემდგომი ინსტანციის სასამართლოში განხილვის ეტაპზე, თუკი ხარჯების საკითხი სწორედ საქმის განხილვის ამ სტადიაზე წარმოიშვა და მანამდე მხარისთვის ამ ფაქტის შესახებ ობიექტურად ცნობილი ვერ იქნებოდა“ (იხ. სუსგ №ას-165-158-2013, 27 იანვარი, 2014 წელი).

79. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ დამატებითი გადაწყვეტილების გამოტანის აუცილებლობა შეიძლება წარმოიშვას იმ შემთხვევაში, როცა ძირითადი გადაწყვეტილება არ შეიცავს პასუხს ყველა იმ საკითხზე, რომელიც განხილვის საგანი იყო სასამართლო პროცესში (იხ. დამატებით: თ.ლილუაშვილი, სამოქალაქო საპროცესო სამართალი, თბილისი, 2005, გვ.372.).

80. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სსსკ-ის 261-ე მუხლის პირველი ნაწილით დადგენილია ის წინაპირობები, რომელთა არსებობის შემთხვევაში გადაწყვეტილების გამომტან სასამართლოს შეუძლია თავისი ინიციატივით ან მხარეთა თხოვნით გამოიტანოს დამატებითი გადაწყვეტილება, კერძოდ: ა) იმ მოთხოვნის გამო, რომლის შესახებაც მხარეებმა წარადგინეს მტკიცებულებანი და მისცეს ახსნა-განმარტებანი, გადაწყვეტილება არ გამოტანილა; ბ) სასამართლოს, რომელმაც გადაწყვიტა უფლების საკითხი, არ მიუთითებია გადასახდელი თანხის ოდენობა, გადასაცემი ქონება ან მოქმედება, რომელიც მოპასუხემ უნდა შეასრულოს; გ) სასამართლოს არ გადაუწყვეტია სასამართლო ხარჯების საკითხი.

81. მოხმობილი ნორმის დეფინიიციდან გამომდინარეობს, რომ საპროცესო კანონმდებლობა ითვალისწინებს ამომწურავ ჩამონათვალს იმ საკითხების განხილვისა და გადაწყვეტისათვის, რომელიც ახასიათებს დამატებითი გადაწყვეტილების ინტიტუტს. აღსანიშნავია ისიც, რომ დამატებითი გადაწყვეტილების გამოტანა დასაშვებია როგორც მხარეთა მოთხოვნის საფუძველზე, ისე სასამართლოს ინიციატივით. მითითებული საკანონმდებლო დანაწესი ითვალისწინებს ისეთი ხარვეზის აღმოფხვრის მექანიზმებს, როდესაც, მართალია, მხარემ მოითხოვა პროცესის ხარჯების ანაზღაურება სასამართლოსაგან, მაგრამ სასამართლოს თავისი მიზეზით გამორჩა მხედველობიდან ამ საკითხის გადაწყვეტა (შდრ. სუსგ.-ებები: №ას-1054-2019, 30.09.2019წ., №ას-165-158-2013, 27.01.2014წ.). ამასთანავე, სსსკ-ის 261-ე მუხლის რეგულირების ქვეშ მოიაზრება მთლიანად საპროცესო ხარჯების საკითხი (როგორც სასამართლო, ისე არასასამართლო ხარჯები) (იხ. სუსგ №ას-658-625-2014, 26 იანვარი, 2015 წელი).

82. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 261-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, დამატებითი გადაწყვეტილების გამოტანის საკითხი შეიძლება დაისვას გადაწყვეტილების გამოცხადებიდან 7 დღის განმავლობაში. ამ ვადის გაგრძელება არ დაიშვება.

83. დამატებითი გადაწყვეტილების გამოტანის საკითხის დასმის 7-დღიანი ვადის დენის დაწყებას კანონი უკავშირებს გადაწყვეტილების გამოცხადებას და არა მხარისათვის მის ჩაბარებას (შდრ. სუსგ-ებები: Nას-225-217-2012, 25.06.2012წ.; №ას-385-366-2015, 14.05.2015წ.), რადგან სარეზოლუციო ნაწილის გამოცხადების შემდეგ მხარეებისათვის ცხადი ხდება, რომ გადაწყვეტილება გამოტანილია ერთ-ერთი იმ ხარვეზით, რასაც ითვალისწინებს სსსკ-ის 261-ე მუხლის პირველი ნაწილი. შესაბამისად, კანონის ზემოაღნიშნული იმპერატიული დათქმა ემსახურება იმ მიზანს, რომ სასამართლომ დროულად გამოასწოროს მის მიერ დაშვებული ხარვეზი (სუსგ. Nას-1670-2019, 21.05.2020წ.; Nას-920-870-2015, 09.06.2016წ.), ასეთის არსებობის შემთხვევაში.

84. საკასაციო პალატა ყურადღებას გაამახვილებს იმ გარემოებაზე, თუ რა მოვლენას უკავშირებს კანონმდებელი დამატებითი გადაწყვეტილების მიღებისათვის კანონით დადგენილი 7-დღიანი საპროცესო ვადის ათვლის დაწყებას – ესაა გადაწყვეტილების ზეპირ სხდომაზე გამოცხადება. კანონის ამ დათქმას საფუძვლად უდევს ის გარემოება, რომ მხარე სასასამართლო სხდომაზე მოისმენს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილს და მყისიერად შეიტყობს, სასამართლომ იმსჯელა და პასუხი გასცა თუ არა მის ყველა მოთხოვნას. ასეთ ვითარებაში მხარე, რომელიც აღმოაჩნეს, რომ არსებობს დამატებითი გადაწყვეტილების გამოტანის შესახებ განცხადების წარდგენის სსსკ-ის 261-ე მუხლის პირველ ნაწილში ასახული რომელიმე წინაპირობა, 7 დღეში მიმართავს სასამართლოს და მოითხოვს სასამართლოს მხრიდან გამოტოვებული საკითხის გადაწყვეტას.

85. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ საქმის განხილვა ზეპირ სხდომაზე ყოველთვის არ მიმდინარეობს და მოქმედი სამოქალაქო საპროცესო კანონომდებლობა შესაძლებლობას აძლევს სასამართლოს, რიგ შემთხვევებში დავა გადაწყვიტოს მხარეთა მოწვევის გარეშე. ასეთ დროს მხარეებს დავის სამართლებრივი შედეგი ეცნობებათ მას შემდეგ, რაც გადაეცემათ სასამართლო გადაწყვეტილება/განჩინება.

86. იმ შემთხვევაში, თუ გადაწყვეტილების გამოტანის საკითხი განხილული იქნება ზეპირი მოსმენის გარეშე, სსსკ-ის 261-ე მუხლის მე-2 ნაწილით ზემოაღნიშნული საპროცესო ვადის ათვლა, უნდა დაიწყოს გადაწყვეტილების (განჩინების) მხარისათვის გადაცემის მომდევნო დღიდან. (შდრ. სუსგ №ას-259-2020, 11 მარტი, 2021; სუსგ №ას-1602-2018, 24 მარტი, 2021). ვადის ათვლა ასეთ შემთხვევაში უნდა დაუკავშირდეს გადაწყვეტილების (განჩინების) მხარისთვის ჩაბარებას, რამეთუ იქამდე მხარე მოკლებული იყო ობიექტურ შესაძლებლობას, ევარაუდა დამატებითი გადაწყვეტილების/განჩინების გამოტანის საჭიროება (შდრ. სუსგ №ას-242-2020, 20 ოქტომბერი, 2020.). დამკვიდრებული პრაქტიკით, საკითხი ანალოგიურადაა რეგლამენტირებული ისეთ შემთხვევებში, როცა გადაწყვეტილების გამოცხადებას არ ესწრება მხარე, რომლისთვისაც ცნობილი იყო გამოცხადების თარიღი (იხ. სუსგ საქმეზე №ას-180-180-2018, 04 მაისი, 2018წ.). არსებობს პრეზუმფცია, რომ სასამართლო გადაწყვეტილებას მიიღებს სსსკ-ის 261-ე მუხლის პირველი ნაწილით განსაზღვრული ხარვეზების გარეშე და ასეთი ხარვეზების დაშვება განხილულ უნდა იქნეს გამონაკლის შემთხვევად და არა სავარაუდო შედეგად.

87. შესაბამისად, საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ საქმის ზეპირი მოსმენის გარეშე განხილვის შემთხვევაში სსსკ-ის 261-ე მუხლით დადგენილი საპროცესო ვადა უნდა აითვალოს არა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების მიღების დღიდან, არამედ მხარისათვის მისი სარეზოლუციო ნაწილის ჩაბარების მომენტიდან, ანუ იმ დროიდან როდესაც მხარისათვის ცნობილი გახდა დამატებითი გადაწყვეტილების მიღების მოთხოვნის საჭიროების არსებობის შესახებ.

88. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სსსკ-ის 53-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, იმ მხარის მიერ გაღებული ხარჯების გადახდა, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, ეკისრება მეორე მხარეს, თუნდაც ეს მხარე განთავისუფლებული იყოს სახელმწიფო ბიუჯეტში სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან. თუ სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, მაშინ ამ მუხლში აღნიშნული თანხა მოსარჩელეს მიეკუთვნება სარჩელის იმ მოთხოვნის პროპორციულად, რომელიც სასამართლოს გადაწყვეტილებით იქნა დაკმაყოფილებული, ხოლო მოპასუხეს - სარჩელის მოთხოვნის იმ ნაწილის პროპორციულად, რომელზედაც მოსარჩელეს უარი ეთქვა. იმ მხარის წარმომადგენლის დახმარებისათვის გაწეულ ხარჯებს, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი სასამართლო გადაწყვეტილება, სასამართლო დააკისრებს მეორე მხარეს გონივრულ ფარგლებში, მაგრამ არაუმეტეს დავის საგნის ღირებულების 4 პროცენტისა.

89. შესაბამისად, არ არსებობს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 06 ოქტომბრის დამატებითი გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველი.

90. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში, არ იკვეთება საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-4 ნაწილით გათვალისწინებული რომელიმე საფუძვლის არსებობა, ვინაიდან ნორმის დანაწესით საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. როგორც საქმის მასალებით ირკვევა, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით, ვინაიდან სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან, არც დასაბუთებული პოზიციაა წარმოდგენილი ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციათან ანდა ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობის საფუძვლით.

91. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისითაც. მსგავს საკითხებზე არსებობს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკა, რომელსაც გასაჩივრებული განჩინება არ ეწინააღმდეგება.

92. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც, მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

93. კასატორი გათავისუფლებულია სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან კანონის საფუძველზე.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ნ.კ - მ–ის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

2. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ზურაბ ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: ეკატერინე გასიტაშვილი

მირანდა ერემაძე