საქმე №ას-797-2022 25 ნოემბერი, 2022 წელი,

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ეკატერინე გასიტაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ზურაბ ძლიერიშვილი,

მირანდა ერემაძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი – მ.კ–ი (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ნ.ჯ–ია, შპს "ბ-ქ. ა–ა" (მოსარჩელეები)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 6 აპრილის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – პატივისა და ღირსების შემლახველი ცნობების უარყოფა

საკითხი, რომელზეც მიღებულია გადაწყვეტილება - საკასაციო საჩივრის ნაწილობრივ დაკმაყოფილება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 10 აპრილის გადაწყვეტილებით ნ.ჯ–იას (შემდეგში: სკოლის დირექტორი) სარჩელი მ.კ–ის (შემდეგში: მოპასუხე, აპელანტი ან კასატორი) მიმართ დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ:

1.1. მოპასუხეს დაეკისრა ცნობის გამოქვეყნება სასამართლო გადაწყვეტილების შესახებ შემდეგი ფორმით: ,,სიცრუეა, რომ ნ.ჯ–ია არის 4-ჯერ ნასამართლევი; სიცრუეა, რომ ნ.ჯ–ამ მ.კ–ის 6 წლის შვილები სკოლიდან გამოყარა’’;

2. შპს ,,ბ-ქ.ა–ის“ სარჩელი (შემდეგში: სკოლა) იმავე მოპასუხის მიმართ დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ:

2.1. მოპასუხეს დაეკისრა ცნობის გამოქვეყნება სასამართლო გადაწყვეტილების შესახებ შემდეგი ფორმით: ,,სიცრუეა, რომ დაზიანების შემთხვევაში ავტობუსები მხოლოდ უცხოელ ბავშვებს ემსახურება; სიცრუეა, რომ ქართველ ბავშვებს ნაგავს აჭმევენ პრესქულში და ბრიტანელებს საგანგებოდ მომზადებულ ჯანმრთელ საკვებს; სიცრუეა, რომ ავტობუსის მომსახურებაში მშობლები დამატებით 700 დოლარს იხდიან; სიცრუეა, რომ ბ-ქ. ა–ა არის დისკრიმინაციული, არაეთიკური სკოლა; სკოლა სადაც ყვავის დისკრიმინაცია, რომ არის სატანიზმის კერა’’;

3. მოსარჩელეების: სკოლის დირექტორისა და სკოლის სხვა მოთხოვნები წინამდებარე გადაწყვეტილების პირველ პუნქტში დასახელებული მოპასუხის მიმართ არ დაკმაყოფილდა; ასევე არ დაკმაყოფილდა სასარჩელო მოთხოვნები მოპასუხე იურიდიული პირების: შპს მედია ჯგუფი „მ–მი“, შპს „ე.ნ–ი“, შპს „პ–ი“, შპს „დ.ჯ.“ წინააღმდეგ;

4. მოპასუხეს, სკოლის დირექტორის სასარგებლოდ, სახელმწიფო ბაჟის - 100 (ასი) ლარის ანაზღაურება დაეკისრა;

5. მოპასუხეს, სკოლის სასარგებლოდ, სახელმწიფო ბაჟის - 50 (ორმოცდაათი) ლარის ანაზღაურება დაეკისრა.

6. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 7 აპრილის განჩინებით არ დაკმაყოფილდა მოსარჩელის სააპელაციო საჩივარი და უცვლელად დარჩა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება.

7. სააპელაციო სასამართლომ მოცემულ საქმეზე სრულად გაიზიარა პირველი ინტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები და მათი სამართლებრივი შეფასება:

7.1. საქმის მასალებით დადგენილია, რომ მოპასუხემ 2017 წლის 23 თებერვალს სოციალურ მედიაში ,,ფეისბუქი’’, თავის პერსონალურ გვერდზე საჯაროდ გამოაქვეყნა შემდეგი განცხადება („პოსტი“): ,,ბ ქართული სკოლა. ვითომ პრესტიჟული, ყველაზე ძვირიანი სინამდვილეში აღმოჩნდა ყველაზე დისკრიმინატორული და არაეთიკური სკოლა. გავიცანი უამრავი უკმაყოფილო მშობელი და ვიწყებ მათ მობილიზებას და ფარდის ახდას იმის თაობაზე, თუ რას წარმოადგენს სინამდვილეში ეს სკოლა. ვისაც არ ვიცნობ ისინიც გამომეხმაურეთ. ინგლისური არაა ხალნო მთავარი. ამ სკოლას საერთოდ არ გააჩნია ადამიანური ღირებულებები. რას ასწავლიან ბავშვებს თუ არ მოგწონს დაახვიეს? სხვას არ მოუსმინო იმას? დისკრიმინაციას და იმას რომ ავტობუსი თუ ფუჭდება ქართველი ბავშვისთვის ფუჭდება და უცხოელ ბავშვს მაინც ემსახურება? იმას რომ ქართველ ბავშვებს ნაგავს აჭმევენ ფრესკულში და ბრიტანელებს საგანგებოდ მომზადებულ healthy foods? ესაა ის ღირებულებები რაზეც გინდათ თქვენი შვილები გაიზარდონ პრესტიჟის სახელით?“;

7.2. მოპასუხემ 2017 წლის 25 თებერვალს სოციალურ ქსელ ,,ფეისბუქის“ პირად გვერდზე საჯაროდ გამოაქვეყნა განცხადება („პოსტი“), სადაც მითითებულია შემდეგი გამონათქვამები: ,,4000 დოლარად ღირებული პრესქული (ერთ ბავშვზე), სინამდვილეში ჩვეულებრივი ბაღია“; ,,ბავშვები კი, ძირითადად მუხლებზე ხოხვით არიან დაკავებული ისეთი ინტენსივობით, რომ ყოველ საღამო მუხლებდაგლეჯილი შარვლით ბრუნდებიან“; ,,უკმაყოფილო მშობლებისადმი სკოლის მენეჯმენტის დამოკიდებულება კი ასეთია: თუ არ მოგწონთ მიბრძანდით“; ,,თავად იყვნენ ნიმუშები ადამიანების უპატივცემულობისა და მოსმენის უუნარობისა“; ,,რომელიმე ავტობუსი თუ გაფუჭდება, ავტობუსი აღარ ემსახურება ქართველ ბავშვებს, ემსახურება მხოლოდ უცხოელ ბავშვებს“; ,,უცხოელი ბავშვების მენიუ არის სხვა, ჯანსაღი პროდუქტებით შედგენილი, ხოლო ქართველ ბავშვებს „ჩუდოს“ იოგურტებით კვებავენ“; ,,სკოლა მასწავლებლებისადმიც ავლენს იგივე დამოკიდებულებას. კაბალურ პირობებში ამუშავებენ ქართველ მასწავლებლებს მიზერულ ხელფასებზე... ხოლო თუ ვინმე კონსტრუქციულ საყვედურს გამოთქვამს, თუ არ გინდა მიბძანდი მომზადებული აქვს სკოლის დირექტორს“; ,,ჩვენ არ გაგვაჩნია საშუალებები რომ მისი სპეციფიური საჭიროებები დავაკმაყოფილოთ დასკვნა. როგორც ჩანს ელემენტარულ ტერმინებში ვერ ერკვევიან და განვითარების 1 წლით ჩამორჩენა უნარშეზღუდულობაში ეშლებათ“;

7.3. მოპასუხემ 2017 წლის 28 თებერვალს სოციალურ ქსელ ,,ფეისბუქის“ პირად გვერდზე საჯაროდ გამოაქვეყნა განცხადება („პოსტი“), სადაც მითითებულია შემდეგი გამონათქვამები: ,,სკოლის დირექტორს კი ნ.ჯ–იას ახასიათებენ როგორც ფსიქიკურად არამდგრად ადამიანს“; ,,3-ჯერ თუ 4-ჯერ ყოფილა ნასამართლევი და კრიმინალები არიან მაშ ვინ არიან“; ,,სკოლა სადაც ყვავის დისკრიმინაცია“; ,,სკოლა, საიდანაც სკოლის დირექტორმა ნ.ჯ–იამ ჩემი 6 წლის შვილები გამოყარა“; ,,მშობლებს მედიასთან ურთიერთობა კონტრაქტით აკრძალული რომ გვაქვს“; ,,სკოლის დირექტორი ნასამართლევი რომაა“; ,,სასამართლო მოუგო მაგ სკოლას იმის გამო რომ ბავშვს მოუგონეს ფსიქიკური ავადმყოფია და საშიშიაო“; ,,სკოლა...კადრულობს ცილისწამებას, სკოლა... 7 წლის ბავშვს უგონებს რომ შიზოფრენიკია იმიტომ რომ მისმა დედამ პროტესტი გამოთქვა...სკოლა...არაერთ მშობელთან სასამართლო წააგო, სკოლა...კონფლიქტის მოგვარების ნაცვლად სკანდალის და კონფლიქტის გაღვივებაზე ხარჯავს მთელს რესურსს, სკოლა... მასწავლებელს აგდებს იმის გამო, რომ... სკოლამ ამ მასწავლებლის კლასში მყოფ ბავშვის მშობელთან სასამართლო წააგო“; ,,ფაშისტები არიან“; ,,მშობლებს კონტრაქტში თუ კოდექსში უწერდნენ მედიასთან არ იურთიეთობოო“; ,,ნახევარმა სკოლამ გადაიყვანა... ვაგებინებთ ეხლა სხვებს რომ შეცდომები არ დაუშვან და მანდ შვილები არ მიიყვანონ“;

7.4. მოპასუხემ 2017 წლის 1 მარტს სოციალურ ქსელ ,,ფეისბუქის“ პირად გვერდზე საჯაროდ გამოაქვეყნა განცხადება („პოსტი“), სადაც მითითებულია შემდეგი გამონათქვამები: ,,ნ.ჯ–იას მ.პ–ვით მედია სერიების ახალ ვარსკვლავად ვაქცევ“; ,,ნ.ჯ–იას მედია სერიების ახალ ვარსკვლავად ვაქცევ“;

7.5. სოციალურ ქსელ ,,ფეისბუქში“ მედია ჯგუფ ,,მ–მის“ გვერდზე 2017 წლის 7 მარტს გამოქვეყნდა სტატია სათაურით: ,,ელიტარული სკოლა“ თბილისში, სადაც ირღვევა ქვეყნის კონსტიტუცია“. სტატიაში მითითებულია შემდეგი გამონათქვამები: ,,სკოლაში ირღვევა ბავშვების უფლებები, საქმე გვაქვს არასრულწლოვანი მოსწავლეების დისკრიმინაციასთან“; ,,ქართულ-ბი სკოლა თავისი შიდარეგულაციებით და შემუშავებული კანონებით არღვევს ქვეყნის კონსტიტუციას“; ,,ფინანსური რესურსი, რომელსაც აღნიშნული სკოლა მათგან იღებს, არასათანადოდ ხმარდებათ მოსწავლეებს“; ..ეს არის სკოლა, სადაც ყვავის დისკრიმინაცია“; ,,სკოლა არც დაინტერესდა და ორწინადადებიანი ელექტრონული წერილი მომწერეს: უკაცრავად, ჩვენ პრე-სკოლაში ბავშვებს ვსვამთ ასაკის მიხედვით, ამიტომ ბავშვებს ვერ მივიღებთო. გარდა ამისა, წერდნენ, რომ მათ არ აქვთ ის სპეციალური საჭიროებები“; ,,სკოლა ტერმინებშიც ვერ ერკვევა და ჩათვალეს, რომ ბავშვი იყო უნარშეზღუდული“; ,,სკოლის დირექტორი ნ.ჯ–ია ხისტი, შეუგნებელი პიროვნებაა“; ,,როგორც მშობლებმა მითხრეს, უცხოელ ბავშვებს აქვთ მეტი უპირატესობა, ვიდრე ქართველ ბავშვებს. ავტობუსი თუ ფუჭდება, უცხოელ ბავშვებს მაინც ემსახურება, ქართველს კი - არა“; ,,ქართველ ბავშვებს ნაგავს აჭმევენ, უცხოელებს კი ჯანსაღ საკვებს უმზადებენ“; ,,ნ–გან (სკოლის დირექტორი) დალაპარაკება და საწინააღმდეგო აზრი ნიშნავს იმას, რომ თუ არ მოგწონს - წადი. თუ გადაწყვეტ წასვლას. გამოგდებულია უკვე ბავშვი“; ,,სწავლის ხარისხი აღნიშნულ სკოლაში დაბალია“; ,,მისი (მშობლის) თქმით, მან 3 წლის წინ ბავშვის დისკრიმინაციისთვის ნ.ჯ–იას სასამართლოში უჩივლა და აღნიშნული საქმე მოიგო“; ,,სკოლის ფსიქოლოგმა სასამართლოზე გამოაცხადა, რომ ჩემი შვილი არის შეურაცხადი, გარემოსათვის საშიში“; ,,სკოლის მეპატრონეებმა ჭკუა მაინც ვერ ისწავლეს და განაგრძობენ ამაზრზენად მოქცევას“ -წერს მ.გ–ლი“; ,,ავტობუსის მომსახურებაში ცალკე 700 დოლარს ვიხდით, მაგრამ, თუ ავტობუსი გაფუჭდება, მხოლოდ ბრიტანელ ბავშვებს ემსახურება, ქართველებს კი - არა“; ,,მშობლების ინფორმაციით, კლასში ჰყავთ მასწავლებლის დამხმარე ასისტენტები, რომელთა ხელფასი 270 ლარია, იმის ფონზე, როდესაც კლასში დაახლოებით 20 ბავშვია. ასევე, მათი ინფორმაციით, პირველკლასელებს გაკვეთილებს შორის შესვენებები არ აქვთ“. ეს სტატია მოპასუხემ 2017 წლის 7 მარტს თავის „ფეისბუქ“ გვერდზე გაავრცელა;

7.6. საინფორმაციო სააგენტო ,,პ.g”-მ 2017 წლის 2 მარტს გამოაქვეყნა სტატია სათაურით ,,სკოლა, სადაც ყვავის დისკრიმინაცია და დირექტორი ნასამართლევია...გააზიარეთ!“;

7.7. საინფორმაციო სააგენტო ,,ე–მა“ 2017 წლის 28 თებერვალს გამოაქვეყნა ინფორმაცია მოპასუხის „ფეისბუქ“ გვერდზე 2017 წლის 28 თებერვალს გამოქვეყნებული განცხადების შესახებ სათაურით: ,,მ.კ–ი - ბ-ქართული სკოლის დირექტორი 4-ჯერ ნასამართლევია“;

7.8. საინფორმაციო სააგენტო ,,დ–მა“ 2017 წლის 28 თებერვალს გამოაქვეყნა ინფორმაცია მოპასუხის „ფეისბუქ“ გვერდზე 2017 წლის 28 თებერვალს გამოქვეყნებული განცხადების შესახებ სათაურით: ,,ბ-ქ.სკოლის დირექტორი 4-ჯერ ნასამართლევია“;

8. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში: სსსკ) 102-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომელზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნას და შესაგებელს. ხოლო ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, ამ გარემოებათა დამტკიცება შეიძლება მხარეთა ახსნა-განმარტებებით, მოწმეთა ჩვენებებით, ფაქტების კონსტატაციის მასალებით, წერილობითი თუ ნივთიერი მტკიცებულებებითა და ექსპერტთა დასკვნებით. სსსკ-ის 105-ე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც მას გამოაქვს დასკვნა საქმისთვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ. მითითებულ ნორმათა შესაბამისად, ფაქტობრივი გარემოებების მტკიცების ვალდებულება აკისრიათ მხარეებს, რომლებიც თავის სამართლებრივ მოთხოვნას აფუძნებენ აღნიშნულ გარემოებებს და შესაბამისად, ისინი მათ მიერ მიეთითება. სსსკ-ი ადგენს მხარეთა მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების მტკიცების ტვირთის განაწილების სტანდარტს. მხარეს, რომელიც თავის მოთხოვნას თუ შესაგებელს აფუძნებს კონკრეტულ ფაქტობრივ გარემოებას, ეკისრება მითითებული გარემოების მტკიცების ტვირთი. სამოქალაქო სამართალსა და საპროცესო სამართალში არსებობს მტკიცების ტვირთის სამართლიანი და ობიექტური განაწილების სტანდარტი, ამ სტანდარტის თანახმად, მტკიცების ტვირთი ნაწილდება იმგვარად, რომ მოსარჩელესა და მოპასუხეს უნდა დაეკისროთ იმ ფაქტების დამტკიცების ტვირთი, რომლის მტკიცება მათთვის უფრო მარტივი და ობიექტურად შესაძლებელია. სასამართლო განმარტავს, რომ სამოქალაქო სამართალში მოქმედებს პრინციპი ”affirmanti, non negati, incumbit probatio”- “მტკიცების ტვირთი ეკისრება მას, ვინც ამტკიცებს და არა მას, ვინც უარყოფს”. ამ დებულებიდან გამომდინარე, უნდა განისაზღვროს, ვინ რა უნდა ამტკიცოს.

9. ,,სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ’’ საქართველოს კანონის (შემდეგში: სპეციალური კანონი) მე-7 მუხლის მე-6 პუნქტის თანახმად, სიტყვის თავისუფლების შეზღუდვისას მტკიცების ტვირთი ეკისრება შეზღუდვის ინიციატორს. ყოველგვარი ეჭვი, რომელიც ვერ დადასტურდება კანონით დადგენილი წესით, უნდა გადაწყდეს სიტყვის თავისუფლების შეზღუდვის საწინააღმდეგოდ. განსახილველ შემთხვევაში მოსარჩელე მხარე სადავოდ ხდის მოპასუხის მიერ გავრცელებული ცნობების სინამდვილესთან შეუსაბამობას და აფასებს მათ, როგორც ცილისწამებას. სასამართლომ უნდა დაადგინოს, გავრცელებული ცნობები განეკუთვნება ,,ფაქტს“, თუ წარმოადგენს ავტორთა ,,აზრის“ შეფასებითი მსჯელობის ნაწილს. დასახელებული სპეციალური კანონი ამ ტერმინებს განმარტავს შემდეგნაირად: ,,აზრი“ არის შეფასებითი მსჯელობა, თვალსაზრისი, კომენტარი, აგრეთვე ნებისმიერი სახით ისეთი შეხედულების გამოხატვა, რომელიც ასახავს რომელიმე პიროვნების, მოვლენის ან საგნის მიმართ დამოკიდებულებას და არ შეიცავს დადასტურებად ან უარყოფად ფაქტს; ხოლო ცილისწამება არის არსებითად მცდარი ფაქტების შემცველი და პირისთვის ზიანის მიმყენებელი, მისი სახელის გამტეხი განცხადება. პირს ეკისრება სამოქალაქო პასუხისმგებლობა კერძო პირის ცილისწამებისთვის, თუ მოსარჩელე სასამართლოში დაამტკიცებს, რომ მოპასუხის განცხადება შეიცავს არსებითად მცდარ ფაქტს უშუალოდ მოსარჩელეების შესახებ და ამ განცხადებით მოსარჩელეებს მიადგათ ზიანი. სადავო გამონათქვამების სწორი კვალიფიკაციისთვის უნდა შემოწმდეს მათი შინაარსი, გამოთქმის ფორმა და გამოთქმის კონტექსტი, რა ფაქტობრივ კომპონენტებს მოიცავს, რა მიზნით იქნა გასაჯაროვებული.

10. მტკიცების ტვირთის განაწილების პრინციპის თანახმად, შეზღუდვის ინიციატორს უნდა წარმოედგინა მტკიცებულებები, რაც დაადასტურებდა გამოხატვის თავისუფლების შეზღუდვის აუცილებლობას. მოსარჩელეებმა სადავო გამონათქვამები მიიჩნიეს ცილისწამებად, რაც ლახავდა მოსარჩელე სკოლის დირექტორის პატივსა და ღირსებას, ხოლო მოსარჩელე სკოლის-საქმიან რეპუტაციას.

11. მოსარჩელეებმა სადავოდ გახადეს შემდეგი გამონათქვამები:

11.1. სკოლის დირექტორის ნაწილში - ,,ნ.ჯ–ია არის ოთხჯერ ნასამართლევი“ და ,,ნ.ჯ–ამ მ.კ–ის 6 წლის შვილები სკოლიდან გამოყარა“;

11.2. მოსარჩელე სკოლის ნაწილში - ,,დაზიანების შემთხვევაში ავტობუსები მხოლოდ უცხოელ ბავშვებს ემსახურება“, ,,ქართველ ბავშვებს ნაგავს აჭმევენ პრესქულში და ბრიტანელებს საგანგებოდ მომზადებულ ჯანმრთელ საკვებს“, ,,ავტობუსის მომსახურებაში მშობლები დამატებით 700 დოლარს იხდიან“, ,,ქართველ მასწავლებლებს ბ ა–აში ამუშავებენ კაბალურ პირობებზე მიზერული ხელფასით, რომ მასწავლებლის დამხმარე ასისტენტის ხელფასი 270 ლარია“, ,,ბ – ქ ა–ა არის დისკრიმინაციული არაეთიკური სკოლა; სკოლა, სადაც ყვავის დისკრიმინაცია; რომ არის სატანიზმის კერა, რომ სკოლას დისკრიმინაციის გამო უჩივლეს და სასამართლო პროცესი წააგო“; ,,სკოლა კადრულობს ცილისწამებას-დამუქრებასთან დაკავშირებით“; ,,სწავლის ხარისხი სკოლაში დაბალია“; ,,მოსწავლეებიდან აღებული ფინანსური რესურსი არასათანადოდ ხმარდებათ მოსწავლეებს“; პირველკლასელებს გაკვეთილებს შორის შესვენებები არ აქვთ“; ,,სკოლაში ირღვევა ბავშვების უფლებები, რომ საქმე გვაქვს არასრულწლოვანი მოსწავლეების დისკრიმინაციასთან“; ,,ნახევარმა სკოლამ გადაიყვანა ბავშვები ბ - ქ. ა–იდან“; ,,ქ - ბ. ა–ა თავისი შიდარეგულაციებით და შემუშავებული კანონებით არღვევს კონსტიტუციას“; ,,რომ მშობლებს აკრძალული აქვთ მედიასთან ურთიერთობა“; სადავო გამონათქვამები გავრცელებულია სოციალური ქსელ ,,ფეისბუქის“ მეშვეობით სხვადასხვა ,,პოსტებში“ და კომენტარებში;

12. მოსარჩელე მხარემ სასამართლოს წარუდგინა სსიპ საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს მომსახურების სააგენტოს მიერ 2017 წლის 29 მაისს გაცემული ნასამართლობის ცნობა, რომლის თანახმადაც, საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს საინფორმაციო-ანალიტიკური დეპარტამენტის საინფორმაციო ცენტრის მონაცემებით მოსარჩელე სკოლის დირექტორი, დაბადებული 26.06.1977 წელს, პ/ნ ....., მცხოვრები სოხუმი, ..... არ არის ნასამართლევი და ძებნაში არ იმყოფება;

13. მოპასუხის განცხადებასთან დაკავშირებით, რომ მისი 6 წლის შვილები დირექტორმა სკოლიდან გამოყარა, სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ საქმეს ერთვის ელექტრონული წერილები, სადაც მოპასუხე ესაუბრება თბილისის ბ–ი საერთაშორისო სკოლის წარმომადგენელს. ამ წერილებით ირკვევა, რომ მოპასუხის სურვილი იყო, მისი სამი შვილიდან ორს მოსარჩელე სკოლის პრესქულის დასრულების შემდეგ სწავლა განეგრძო თბილისის ბ. საერთაშორისო სკოლაში, ხოლო გოგონას, რომელსაც აღენიშნებოდა მცირე პრობლემები ფსიქოლოგიურ განვითარებაში, იმავე სკოლის პრესქულში. მოპასუხის განცხადებით, ფსიქოლოგის რეკომენდაციის მიხედვით, მისი შვილი (გოგონა) არ არის მზად სკოლისთვის, ვინაიდან მას აქვს სირთულეები სწავლაში და აქვს მცირე პრობლემები ფსიქოლოგიურ განვითარებაში. აღსანიშნავია, რომ ეს ორი სკოლა დაკავშირებულია ერთმანეთთან როგორც ძირითადი მიმართულებებით, ისე - ტერიტორიულად (სკოლები მდებარეობს ერთ ეზოში), თუმცა მოსარჩელე სკოლაში სწავლა მიმდინარეობს ქართულ ენაზე, ხოლო თბილისის ბ. საერთაშორისო სკოლაში - ინგლისურ ენაზე. უდავოა, რომ თბილისის ბ. საერთაშორისო სკოლაში სკოლამდელი კლასი შედგება ბავშვებისგან, რომლებსაც 4 წელი შეუსრულდათ სასწავლო წლის 1 სექტემბრამდე, ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა მოსარჩელის პოზიცია, რომ პრესქულში ბავშვების მიღება ხდება ასაკის მიხედვით. თავის მხრივ, მოპასუხეს სასამართლოსათვის არ წარუდგენია მტკიცებულებები იმის შესახებ, რომ მის შვილებს სწავლის გაგრძელებაზე უარი უთხრეს, ხოლო რაც შეეხება ე–ეს, მოპასუხის განმარტებითაც არ არის რეკომენდებული მისი პირველ კლასში შესვლა, ხოლო სკოლამდელ კლასში მის მიღებაზე თბილისის ბ. საერთაშორისო სკოლის უარი შეესაბამება დადგენილ ასაკობრივ შეზღუდვას. ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა ქვემდგომი სასამართლოს შეფასება, რომ მოპასუხის მიერ გავრცელებული ცნობები არის ცილისწამება, რითაც ილახება მოსარჩელე სკოლის დირქტორის პატივი, ღირსება და საქმიანი რეპუტაცია.

14. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ დასაბუთებული სასამართლო გადაწყვეტილების უფლება, ევროპული კონვენციით გარანტირებული ზოგადი პრინციპია, რომელიც ინდივიდს თვითნებობისაგან იცავს; ეროვნული სასამართლოს გადაწყვეტილება უნდა პასუხობდეს მხარის მიერ მატერიალურ-სამართლებრივ და პროცედურულ საკითხებთან დაკავშირებით წარმოდგენილ ძირითად ასპექტებს (RUIZ TORIJA v. SPAIN). ამავე დროს, სასამართლო ხელმძღვანელობს ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს მოსაზრებით, რომ თუკი „ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლი სასამართლოს ავალდებულებს დაასაბუთონ თავიანთი გადაწყვეტილებანი, ეს არ შეიძლება გაგებულ იქნეს თითოეულ არგუმენტზე პასუხის გაცემის მოთხოვნად“ (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ). სადავო საკითხი განხილულ უნდა იქნეს როგორც საერთაშორისო, ასევე ეროვნული სამართლის წყაროებთან შესაბამისობის კუთხით და შეფასდეს ყოვლისმომცველად. ამ მიზნის მისაღწევად სასამართლომ მნიშვნელოვნად მიიჩნია დემოკრატიული საზოგადოებისათვის უმნიშვნელოვანესი ღირებულების - გამოხატვის თავისუფლების, კაცობრიობის განვითარების ერთ-ერთი მამოძრავებელი მოვლენის ზოგადი და ისტორიული შეფასება. ამავე დროს, გამოხატვის თავისუფლება, პერიოდულად შესაძლოა კონფლიქტში შედიოდეს სხვათა უფლებებთან, მაგალითად სხვა პირის პირადი ცხოვრების ხელშეუხებლობასთან; ამიტომ, ხშირ შემთხვევაში, სწორედ ამ ორი უფლების სწორი ბალანსის საფუძველზეა შესაძლებელი კონკრეტულ საქმეზე მართებული გადაწყვეტილების ჩამოყალიბება.

15. მოცემულ შემთხვევაში, მხარეთა შორის დავის საგანია პატივის, ღირსებისა და საქმიანი რეპუტაციის შემლახველი ინფორმაციის უარყოფა. ამდენად, შესაფასებელია პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები წარმოშობს თუ არა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში: სსკ) მე-18 მუხლითა და წინამდებარე გადაწყვეტილების მე-9 პუნქტში დასახელებული სპეციალური კანონით დაცულ სფეროში იმგვარი ჩარევის აუცილებლობას, რასაც სამოქალაქო-სამართლებრივი პასუხისმგებლობის დაკისრება მოჰყვება. სააპელაციო საჩივრის ფარგლებში სასამართლოს შეფასების საგანია მოპასუხის მიერ გავრცელებული განცხადება წარმოადგენს თუ არა ცილისწამებას, რასაც შედეგად მოსარჩელის დისკრედიტაცია და მისთვის მორალური ზიანის მიყენება მოჰყვა. მოპასუხე (აპელანტი) არ ეთანხმება ქვემდგომი სასამართლოს სამართლებრივ დასკვნებს გავრცელებული განცხადებების „ცილისწამებად“ კვალიფიკაციის თაობაზე და მიიჩნევს, რომ არ არსებობს სიტყვისა და მისი გამოხატვის შეზღუდვის წინაპირობები. სსკ-ის 18.2 მუხლით „პირს უფლება აქვს სასამართლოს მეშვეობით მოითხოვოს იმ ცნობების უარყოფა, რომლებიც ლახავს მის პატივს, ღირსებას, პირადი ცხოვრების საიდუმლოებას, პირად ხელშეუხებლობას ან საქმიან რეპუტაციას, თუ ამ ცნობების გამავრცელებელი არ დაამტკიცებს, რომ ისინი სინამდვილეს შეეფერება. იგივე წესი გამოიყენება ფაქტობრივი მონაცემების არასრულად გამოქვეყნებისათვის, თუკი ამით ილახება პირის პატივი, ღირსება ან საქმიანი რეპუტაცია“ გათვალისწინებული სამოქალაქოსამართლებრივი პასუხისმგებლობის დადგენის საფუძველი, შესაფასებელია მოპასუხის მსჯელობა წარმოადგენს „აზრს“ თუ „არსებითად მცდარ ფაქტს“.

16. სააპელაციო სასამართლომ სპეციალურ კანონზე მიუთითა, რომელიც განსაზღვრავს როგორც „აზრის“ (შეფასებითი მსჯელობა, თვალსაზრისი, კომენტარი, აგრეთვე ნებისმიერი სახით ისეთი შეხედულების გამოხატვა, რომელიც ასახავს რომელიმე პიროვნების, მოვლენის ან საგნის მიმართ დამოკიდებულებას და არ შეიცავს დადასტურებად ან უარყოფად ფაქტს), ისე ცილისწამების (არსებითად მცდარი ფაქტის შემცველი და პირისთვის ზიანის მიმყენებელი, მისი სახელის გამტეხი განცხადება) დეფინიციას, რომელთა ანალიზი ცხადყოფს, რომ ფაქტისა და მოსაზრების გამიჯვნა აუცილებელი პირობაა ცილისწამების განსაზღვრისათვის. სპეციალური კანონის საფუძველზე „აზრი“ ფართოდ უნდა განიმარტოს. იგი გულისხმობს განსჯას, დამოკიდებულებასა თუ შეფასებას, რომლის სისწორე თუ მცდარობა დამოკიდებულია მთლიანად ინდივიდზე, მის სუბიექტურ დამოკიდებულებაზე. ფაქტები კი, ჩვეულებრივ, მოკლებულია სუბიექტურ დამოკიდებულებას, იგი ობიექტური გარემოებებიდან გამომდინარეობს, ამიტომ, ფაქტების გადამოწმება და მისი ნამდვილობასთან შესაბამისობის დადგენა შესაძლებელია. ევროსასამართლომ ერთმანეთისაგან განასხვავა ინფორმაცია (ფაქტები) და შეხედულებები (შეფასებითი მსჯელობა) და არაერთ საქმეში განმარტა, რომ ფაქტების არსებობა შეიძლება დამტკიცებულ იქნეს მაშინ, როდესაც შეფასებითი მსჯელობის ნამდვილობა არ ექვემდებარება მტკიცებას. ... ,,რაც შეეხება შეფასებით მსჯელობას, ამ მოთხოვნის შესრულება შეუძლებელია და იგი თავისთავად ხელყოფს შეხედულებების თავისუფლებას, რაც წარმოადგენს კონვენციის მე-10 მუხლით გათვალისწინებული უფლების ფუნდამენტურ ნაწილს’’ (Lingens v. Austria; Jerusalem v. Austria; Dichand and Others v. Austria).

17. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკის შესაბამისად: სიტყვა „აზრი“ ფართოდ განმარტებისას გულისხმობს განსჯას, დამოკიდებულებასა თუ შეფასებას, რომლის სისწორე თუ მცდარობა დამოკიდებულია მთლიანად ინდივიდზე, მის სუბიექტურ დამოკიდებულებაზე. ფაქტები კი, ჩვეულებრივ, მოკლებულია სუბიექტურ დამოკიდებულებას, იგი ობიექტური გარემოებებიდან გამომდინარეობს, ანუ ჩვენ გვაქვს იმის შესაძლებლობა, რომ ფაქტი შევამოწმოთ და ვნახოთ, ის რეალურად არსებობდა თუ არა. სწორედ ამიტომ, ფაქტების გადამოწმება და მისი ნამდვილობასთან შესაბამისობის დადგენა შესაძლებელია. ხშირ შემთხვევაში, აზრები და ფაქტები ერთმანეთს მჭიდროდ უკავშირდებიან და მათი გამიჯვნა რთულია. ეს განპირობებულია იმით, რომ გამოთქმის ორივე ფორმა იშვიათად გვხვდება სუფთა სახით. უმთავრესად, სჭარბობს სწორედ ისეთი გამონათქვამები, რომლებშიც თავს იყრის, როგორც შეფასებითი, ასევე ფაქტობრივი ელემენტები. აზრი ხშირად ეყრდნობა და ეხება ფაქტებს, ფაქტები კი, თავის მხრივ, აზრის საფუძველია, რომელიც ადასტურებს ან უარყოფს მათ, ამიტომაც ხშირად საკამათო გამონათქვამის, როგორც შეხედულების ან როგორც ფაქტის გადმოცემის, კვალიფიცირების დროს, შესაძლებელია გამოთქმის კონტექსტის მიხედვით მისი ცალკეული ნაწილების იზოლირება, მაგრამ ეს მეთოდი გამართლებულია მხოლოდ მაშინ, როდესაც ამით არ იკარგება ან არ ყალბდება გამონათქვამის შინაარსი და ნამდვილი აზრი. თუკი ასეთი იზოლირება შეუძლებელია გამონათქვამის შინაარსის გაყალბების გარეშე, მაშინ ეს გამონათქვამი უნდა ჩაითვალოს მთლიანად აზრის გამოთქმად, ანუ შეხედულებად, შეფასებით მსჯელობად და, შესაბამისად, მთლიანად უნდა იქნეს შეყვანილი ძირითადი უფლებით დაცულ სფეროში“ (იხ. სუსგ N ას-1278-1298-2011, 20.02.2012 წ.). „აზრისა“ და „ფაქტის“ ერთმანეთთან მჭიდრო კავშირის გამო, მათი გამიჯვნა საკმაოდ რთულია, ამიტომ სადავო გამონათქვამის სწორი კვალიფიკაციისათვის უნდა შემოწმდეს მისი შინაარსი, გამოთქმის ფორმა და გამოთქმის კონტექსტი, რა ფაქტობრივი ელემენტებისაგან შედგება გამონათქვამი (იხ. სუსგ, №ას-1477-1489-2011, 03.04.2012 წ.). ცილისწამების მაკვალიფიცირებელი ერთ-ერთი მთავარი ნიშანია განმცხადებლის მიერ იმ ფაქტების მითითება, რომლებიც რეალობასთან არც ისე შორსაა, უფრო კონკრეტულია და არა ზოგადი ხასიათის, უფრო მეტად ობიექტური შინაარსისაა, ვიდრე სუბიექტური და, რაც მთავარია, მისი დადასტურება (დამტკიცება) შესაძლებელია (იხ. სუსგ, N ას-179-172- 2012, 01.10.2014 წ.).

18. სააპელაციო სასამართლომ სავსებით გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს მსჯელობა, რომ გამოხატვის თავისუფლება დემოკრატიული საზოგადოების ერთ-ერთ უმთავრეს საყრდენადაა მიჩნეული, ხოლო მისი უზრუნველყოფა და დაცვა - დემოკრატიული პროცესების წარმატებით ფუნქციონირებისათვის სასიცოცხლო პირობად. ამ მოვლენას ორმაგი ბუნება, ორმაგი დატვირთვა გააჩნია. იგი ერთდროულად მიზანიც არის და საშუალებაც. იგი არა მხოლოდ თავისთავადი სიკეთე და ღირებულებაა, არამედ იმავდროულად სხვა ღირებულებათა დაცვის საუკეთესო გზა. „გამოხატვის“ მოთხოვნილება იმანენტურად ახასიათებს ადამიანს, როგორც მოაზროვნე არსებას. იგი განპირობებულია იმით, რომ გონება ადამიანის ბუნებრივი მონაპოვარია, ხოლო შემეცნების შესაძლებლობა - ამ გონების განუყოფელი ატრიბუტი. სწორედ აქედან წარმოდგება ადამიანის ბუნებითი უფლება, თავისუფლად გამოხატოს თავისი აზრი, რომელსაც მას გონება კარნახობს ჭეშმარიტების სახით (თუნდაც ის ცდებოდეს). გამოხატვის თავისუფლება, როგორც საჯარო ინტერესის მიღწევის საშუალება, ნათლად დაასაბუთა ამერიკის შეერთებულ შტატებში მოღვაწე უზენაესი სასამართლოს მოსამართლემ - უენდელ ჰოლმსმა. მან შექმნა მეტაფორა - „იდეათა თავისუფალი ბაზარი“. ჰოლმსი, ყველაზე უფრო გააფთრებული და მცდარი შეხედულებების გამოთქმის დასჯადობის წინააღმდეგ გამოდიოდა. მეორე მხრივ, გამოხატვის თავისუფლებას, მისი ონტოლოგიური ბუნების გამო, სხვა ინტერესებში და უფლებებში შეჭრის დიდი პოტენციალი გააჩნია, რაც თავისთავად გამორიცხავს მის „აბსოლუტურ“ და თუნდაც სავსებით შეუზღუდავ ბუნებას. თუმცა იმის გათვალისწინებით, რომ გამოხატვის თავისუფლება ერთდროულად ორმაგი ბუნებისა და ღირებულების მატარებელია და ის სხვა ძირითადი უფლებების რეალიზების ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ფუნდამენტია, თავისთავად უკიდურესად რთულდება მისი შეზღუდვის, მასში ჩარევის გამართლების ლეგიტიმური გზების მოძებნა და გამოყენება. ამიტომაც, გამოხატვის თავისუფლებით სარგებლობა თავისთავად გულისხმობს რეალური, ჯანსაღი თავისუფლების დამკვიდრებას, რომელსაც არ ახლავს შიშის გრძნობა და ერთგვარი მოლოდინი იმისა, რომ გამოხატული შეხედულების გამო ადამიანი შეიძლება დაექვემდებაროს რეპრესიას, დევნას, შევიწროებას ანდა ამან დააბრკოლოს მისი პროფესიული წინსვლა თუ კარიერული წარმატება.

19. სპეციალური კანონის მე-2 მუხლი ადგენს, რომ ამ კანონის ინტერპრეტირება უნდა მოხდეს საქართველოს კონსტიტუციის, საქართველოს მიერ ნაკისრი საერთაშორისო სამართლებრივი ვალდებულებების, მათ შორის, ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა ევროპული კონვენციისა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტული სამართლის შესაბამისად. ამდენად, მითითებული დანაწესის შესაბამისად მნიშვნელოვანია სადავო საკითხთან მიმართებით მოხმობილი იქნეს ევროპული სასამართლოს პრაქტიკა, რათა შესაძლებელი გახდეს ეროვნული თუ საერთაშორისო კანონმდებლობით საკითხის რეგულირების მიზნების სწორი განმარტება.

20. საქართველოს კონსტიტუციის მე-17 მუხლის პირველი პუნქტის შესაბამისად, აზრისა და მისი გამოხატვის თავისუფლება დაცულია. დაუშვებელია ადამიანის დევნა აზრისა და მისი გამოხატვის გამო. ამავე მუხლის მე-2 პუნქტის თანახმად, ყოველ ადამიანს აქვს უფლება თავისუფლად მიიღოს და გაავრცელოს ინფორმაცია. მითითებული ნორმის მე-5 პუნქტი კი, შეიცავს კონსტიტუციით გარანტირებული უფლების შეზღუდვის ლეგალურ საფუძვლებს, კერძოდ კონსტიტუციით გარანტირებული ღირებულების შეზღუდვა დასაშვებია მხოლოდ კანონის შესაბამისად, დემოკრატიულ საზოგადოებაში აუცილებელი სახელმწიფო ან საზოგადოებრივი უსაფრთხოების ან ტერიტორიული მთლიანობის უზრუნველსაყოფად, სხვათა უფლებების დასაცავად, კონფიდენციალურად აღიარებული ინფორმაციის გამჟღავნების თავიდან ასაცილებლად ან სასამართლოს დამოუკიდებლობისა და მიუკერძოებლობის უზრუნველსაყოფად. თავის მხრივ, კონსტიტუციის მითითებული დანაწესი და მასში მოცემული შეზღუდვის ლეგიტიმური მიზნების ჩამონათვალი, დაფუძნებულია ადამიანის უფლებათა დაცვის ევროპული კონვენციის მე-10 მუხლის ფორმულირებაზე: ყველას აქვს უფლება გამოხატვის თავისუფლებისა. ეს უფლება მოიცავს პირის თავისუფლებას, ჰქონდეს შეხედულებები, მიიღოს ან გაავრცელოს ინფორმაცია თუ მოსაზრებები საჯარო ხელისუფლების ჩაურევლად და სახელმწიფო საზღვრების მიუხედავად... ამ თავისუფლებათა განხორციელება, რამდენადაც ის განუყოფელია შესაბამისი ვალდებულებისა და პასუხისმგებლობისაგან, შეიძლება დაექვემდებაროს ისეთ წესებს, პირობებს, შეზღუდვებს ან სანქციებს, რომლებიც გათვალისწინებულია კანონით და აუცილებელია დემოკრატიულ საზოგადოებაში ეროვნული უშიშროების, ტერიტორიული მთლიანობის ან საზოგადოებრივი უსაფრთხოების ინტერესებისათვის, უწესრიგობისა თუ დანაშაულის აღსაკვეთად, ჯანმრთელობის ან მორალის დაცვის მიზნით, სხვათა რეპუტაციის ან უფლებების დასაცავად, საიდუმლოდ მიღებული ინფორმაციის გამჟღავნების თავიდან ასაცილებლად ან სასამართლო ხელისუფლების ავტორიტეტისა და მიუკერძოებლობის უზრუნველსაყოფად. ამრიგად, როგორც საერთაშორისო სამართლებრივი ნორმებით, ისე ეროვნული კანონმდებლობით აღიარებულია სიტყვისა და აზრის ნებისმიერი საშუალებით გამოხატვის თავისუფლება. განსხვავებით აზრის ქონის უფლებისაგან, რომლის შეზღუდვაც როგორც დაუშვებელი, ისე ობიექტურად შეუძლებელიც არის, მისი გამოხატვის თავისუფლება არ წარმოადგენს აბსოლუტურ უფლებას და ამ უფლების შეზღუდვა დასაშვებია კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევებში, მათ შორის, სხვათა უფლებებისა და ღირსების დაცვის უზრუნველყოფის აუცილებლობის პირობებში. დაცულ უფლებაში ჩარევა გათვალისწინებულია „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ საქართველოს კანონით, რომელიც ცილისწამების შემთხვევაში სხვათა რეპუტაციის ან უფლებათა დაცვას ადგენს.

21. ადამიანის უფლებათა საყოველთაო დეკლარაციით (რომელსაც ზოგიერთ შემთხვევაში თანამედროვე ცივილიზებული სამყაროს ქცევის ზოგად კოდექსსაც უწოდებენ), განსაზღვრულია ადამიანის უფლებათა ძირითადი პოსტულატები, ასევე რეგულირებული და დაცულია თანამედროვე კაცობრიობის არსებობისა და ყოფის უმნიშვნელოვანესი ელემენტი. ამ საერთაშორისო ხასიათის მქონე სამართლის წყაროს მე-19 მუხლის თანახმად, „ყველას აქვს გამოხატვის თავისუფლება. ეს უფლება მოიცავს ადამიანის თავისუფლებას გააჩნდეს საკუთარი აზრი ჩარევის გარეშე, აგრეთვე, თავისუფლებას, მოიძიოს, მიიღოს და გაავრცელოს ინფორმაცია და იდეები ნებისმიერი მედიის საშუალებით და სახელმწიფო საზღვრების მიუხედავად“. სამოქალაქო და პოლიტიკური უფლებების შესახებ საერთაშორისო პაქტის მე-19 მუხლი ასევე შეიცავს აზრის, ინფორმაციის, იდეების მოძიების, მიღებისა და გავრცელების უსაზღვრო თავისუფლებას და მხოლოდ ვიწროდ განსაზღვრულ და კონკრეტულ პირობებში მიიჩნევს დასაშვებად ამ თითქმის უკიდეგანო თავისუფლების შეზღუდვას (სხვათა უფლებების დასაცავად და სხვა). საერთაშორისო სამართლის ე.წ. რეგიონალური მნიშვნელობის - კერძოდ ევროპის საბჭოს ფარგლებში მოქმედ უმნიშვნელოვანეს წყაროს, რომელიც საქართველოს კონსტიტუციით, ,,საქართველოს საერთაშორისო ხელშეკრულებების შესახებ’’ საქართველოს კანონისა და ,,ნორმატიული აქტების შესახებ’’ საქართველოს კანონის შესაბამისად საქართველოში პირდაპირი მოქმედებს და თანაც ეროვნული კანონმდებლობის ზემდგომი სამართლის წყაროა (საქართველოს კონსტიტუციის გარდა), ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის ევროპული კონვენცია წარმოადგენს. სწორედ აღნიშნული საერთაშორისო სამართლის წყაროს საფუძველზეა დადგენილი ევროპაში გამოხატვის თავისუფლების (FREEDOM OF EXPRESSION) არსისა და ფარგლების განმსაზღვრელი უმნიშვნელოვანესი მე-10 მუხლი, რომლის თანახმადაც: 1. ყველას აქვს უფლება გამოხატვის თავისუფლებისა. ეს უფლება მოიცავს პირის თავისუფლებას, ჰქონდეს შეხედულებები, მიიღოს ან გაავრცელოს ინფორმაცია თუ მოსაზრებები საჯარო ხელისუფლების ჩაურევლად და სახელმწიფო საზღვრების მიუხედავად. ეს მუხლი ხელს არ უშლის სახელმწიფოებს, განახორციელონ რადიომაუწყებლობის, სატელევიზიო ან კინემატოგრაფიულ საწარმოთა ლიცენზირება. 2. ამ თავისუფლებათა განხორციელება, რამდენადაც ის განუყოფელია შესაბამისი ვალდებულებისა და პასუხისმგებლობისაგან, შეიძლება დაექვემდებაროს ისეთ წესებს, პირობებს, შეზღუდვებს ან სანქციებს, რომლებიც გათვალისწინებულია კანონით და აუცილებელია დემოკრატიულ საზოგადოებაში ეროვნული უშიშროების, ტერიტორიული მთლიანობის ან საზოგადოებრივი უსაფრთხოების ინტერესებისათვის, უწესრიგობისა თუ დანაშაულის აღსაკვეთად, ჯანმრთელობის ან მორალის დაცვის მიზნით, სხვათა რეპუტაციის ან უფლებების დასაცავად, საიდუმლოდ მიღებული ინფორმაციის გამჟღავნების თავიდან ასაცილებლად ან სასამართლო ხელისუფლების ავტორიტეტისა და მიუკერძოებლობის უზრუნველსაყოფად.

22. კონვენციის ამ რეგულაციის (ისევე, როგორც ძირითადი უფლებების დამდგენი სხვა რეგულაციების, კონვენციის სხვა მუხლების) ავთენტურ და ავტორიტეტულ განმარტებას იძლევა ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტული სამართალი (ე.წ. CASE LAW). სწორედ ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილებები და კონვენციის ნორმათა შეფასებები იძლევა ამ ზოგადი შინაარსის და ხშირ შემთხვევაში კონკრეტიკასმოკლებული (გარკვეულწილად არათვითშესრულებადი) სამართლებრივი დეფინიციების სწორად აღქმის, გააზრებისა და შემდგომ შეფარდების შესაძლებლობას. ვინაიდან კონვენციაში ჩამოყალიბებული მრავალი ნორმა ძალზე ზოგადად არის ფორმულირებული, ევროპული სასამართლოს პრეცედენტული სამართლის გაანალიზების გარეშე რთულია კონვენციის დებულებათა სწორად განმარტება და გამოყენება. აქედან გამომდინარე, ევროსასამართლოს პრეცედენტული სამართალი ეროვნული სასამართლოს მიერ, აღქმულ უნდა იქნეს სამართლის პირდაპირ წყაროდ, თანაც ისეთ წყაროდ, რომელიც ეროვნულ კანონმდებლობაზე მაღლა დგას სამართლის წყაროთა იერარქიაში. პრეცედენტული სამართლის გამოყენების ვალდებულება გამომდინარეობს როგორც უშუალოდ კონვენციიდან, ასევე - ეროვნული (ქართული) კანონმდებლობის რიგი სამართლებრივი აქტებიდან (მაგ: "საერთო სასამართლოების შესახებ" საქართველოს კანონი, "სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ" საქართველოს კანონი). ვინაიდან ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს განჩინებანი და გადაწყვეტილებანი ხსნიან და განმარტავენ კონვენციის ტექსტს, ისინი, სავალდებულო პრეცედენტებია და ამდენად, მოახდენენ თუ არა ხელშემკვრელი სახელმწიფონი (მათ შორის საქართველოც) კონვენციის რატიფიცირებას, სახელმწიფოს ეროვნულმა ხელისუფლების ორგანოებმა, ევროპის სასამართლოს სამართალი უნდა აღიაროს სავალდებულოდ შესასრულებლად.

23. კონვენცია ადგენს ადამიანის ძირითად უფლებებსა და მათი დაცვის მექანიზმებს, ამ ძირითად უფლებებს ყოფს ე.წ. „აბსოლუტურ“ და „შეზღუდვად“ უფლებებად. აბსოლუტურია უფლება, რომელიც არც ერთ შემთხვევაში არ შეიძლება შეიზღუდოს და სახელმწიფო ვერ წარმოაჩენს მათი შეზღუდვის ვერც ერთ ლეგიტიმურ საფუძველს (ასეთია მაგალითად კონვენციის მე-3 მუხლი წამების აკრძალვის თაობაზე). კონვენციის მე-10 მუხლით გათვალისწინებული გამოხატვის თავისუფლება კი სწორედ ამავე მუხლის მე-2 პუნქტით გათვალისწინებული ლეგიტიმური წინაპირობების არსებობის შემთხვევაში შესაძლოა შეიზღუდოს. თუმცა, როგორც ევროპის სასამართლოს მიერ შემუშავებული მიდგომებიდან გამომდინარეობს, მე-2 პუნქტით გათვალისწინებული თეზისები უნდა განიმარტოს ძალიან ვიწროდ. საქმეში - OBSERVER AND GUARDIAN VS THE UNITED KINGDOM, სასამართლომ განმარტა, რომ „გამოხატვის თავისუფლება ექვემდებარება რიგ გამონაკლისებს, რომლებიც განმარტებული უნდა იყოს ვიწროდ. ამა თუ იმ „შეზღუდვის აუცილებლობა სარწმუნოდ უნდა იყოს დადგენილი“. მთავარი კონცეპტუალური მიდგომა, რომელიც ევროპის სასამართლომ შეიმუშავა, მდგომარეობს იმაში, რომ გამოხატვის თავისუფლება სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანია დემოკრატიულ საზოგადოებაში და ის წარმოადგენს დემოკრატიის საყრდენს, მისი პროგრესისა და თითოეული ადამიანის განვითარების წინაპირობას. აღნიშნული ფუძემდებლური დეფინიცია სასამართლომ ყველაზე უფრო სრულყოფილად გადმოსცა საქმეში - HANDYSIDE VS THE UNITED KINGDOM; მასში სასამართლომ ხაზგასმით აღნიშნა გამოხატვის თავისუფლების ორმაგი დატვირთვა და მისი დაცვის მაღალი სტანდარტის დამკვიდრების აუცილებლობა (აღნიშნული განჩინება ევროპის სასამართლოს ყველაზე უფრო ციტირებად განჩინებას წარმოადგენს). ევროპული სასამართლოს ყოფილმა პრეზიდენტმა ლუციუს ვილდჰაბერმა მას „ზარის რეკვასავით ხშირად განმეორებადი დეკლარაცია“ უწოდა (იხ. „გამოხატვის თავისუფლება“; ევა გოცირიძე; თბილისი 2008წ.). სწორედ ჰენდისაიდის საქმეში გამოიყენა ევროპის სასამართლომ ცნობილი ფრაზა - “offend, shock or disturb”; აღნიშნულით სასამართლომ განმარტა, რომ დაცულია არა მხოლოდ ისეთი გამოხატვა, ანუ ისეთი ინფორმაციებისა და იდეების გავრცელება, რომლებსაც კეთილგანწყობით ხვდებიან, არამედ ისეთიც, რომელიც ყველაზე შეურაცხმყოფელი, გამაოგნებელი და შემაშფოთებელია, ვინაიდან, „ასეთია პლურალიზმის, შემწყნარებლობისა და ტოლერანტობის მოთხოვნა, ურომლისოდაც არ არსებობს დემოკრატიული საზოგადოება“. ევროპის სასამართლო, საზოგადოდ შემწყნარებელია ისეთი იდეებისა და ინფორმაციის მიმართ, რომლებიც ზიანს აყენებენ იმ პირთა უფლებებს, რეპუტაციას, ვისკენაც ისინი მიმართულია. ეს განსაკუთრებით აქტუალურია ისეთ დროს, როდესაც ღირებულებათა კონფლიქტში აქტიურად არის ჩართული პრესა და ევროპის სასამართლოს მიერ შემუშავებული ცნება-„საზოგადოებრივი ინტერესების მქონე საკითხებზე საჯარო დისკუსია“ (განსახილველ დავაშიც ხომ ამ ორი უმნიშვნელოვანესი აქტორის მონაწილეობაა გამოკვეთილი) თუმცა, ამავე დროს, გამოხატვის თავისუფლებასა და სხვა ღირებულებათა შორის სამართლიანი ბალანსის მიღწევის მიზნით, კონვენციამ და შესაბამისად, ევროპის სასამართლომაც დასაშვებად მიიჩნია გამოხატვის თავისუფლების შეზღუდვა, ანუ ამ უფლების განხორციელებაში „ჩარევა“ სწორედ მე-10 მუხლის მე-2 პუნქტით გათვალისწინებულ შემთხვევებში. შესაბამისად, სასამართლო მიიჩნევს, რომ ზემოაღნიშნული ფორმულა - offend, shock, disturb, გაგებული უნდა იქნას არა ისე, რომ შეურაცხმყოფელი, გამაოგნებელი და შემაშფოთებელი ინფორმაცია თუ იდეა ყოველთვის და აბსოლუტურად დაცულია, არამედ ისე, რომ ასეთი ინფორმაციაც და იდეაც, გარკვეული წინაპირობების არსებობის შემთხვევაში შეიძლება იყოს დაცული.

24. იმისათვის, რომ შეზღუდვა, ჩარევა გამართლებულად იქნას მიჩნეული, აუცილებელია, ასეთი შეზღუდვა იყოს გათვალისწინებული - ნათლად ჩამოყალიბებული და განჭვრეტადი კანონით. ანუ, გამოხატვის თავისუფლებით მოსარგებლე სუბიექტის მაღალი დაცვისათვის, აუცილებელია გარკვეული შემუშავებული რეგულაციები სახელმწიფოს მიერ, რომელიც პირს ნათლად დაანახებს რა წესითაა გათვალისწინებული ამა თუ იმ ხელშემკვრელ სახელმწიფოში მისი თავისუფლების შეზღუდვა. საქმეში - SILVER AND OTHERS VS THE UNITED KINGDOM, ევროპულმა სასამართლომ დაადგინა, რომ ადამიანის უფლებაში ჩარევა, ვერ ჩაითვლებოდა გამართლებულად, თუ ის კანონზე ნაკლები იურიდიული ძალის მქონე ნორმის საფუძველზე განხორციელდა. ნათელი და განჭვრეტადი კანონის თაობაზე ,რეგულაციას ასევე შეიცავს „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ საქართველოს კანონის პირველი მუხლის „პ“ ქვეპუნქტი (ნათელი და განჭვრეტადი კანონი – ჯეროვანი სიზუსტით ფორმულირებული ნორმა, რომელიც არ შეიცავს ზოგად, ორაზროვან და ბუნდოვან დებულებებს და პირს აძლევს საშუალებას, დაარეგულიროს საკუთარი ქმედება, აგრეთვე წინასწარ, ცხადად განსაზღვროს მისი სამართლებრივი შედეგები). ამ მხრივ ასევე მნიშვნელოვანი საქმეებია CASE OF MALONE VS THE UNITED KONGDOM და CASE OF WINGROWE VS THE UNITED KONGDOM და სხვა. ასევე, იმისათვის, რომ შეზღუდვა გამართლებულად იქნეს მიჩნეული, აუცილებელია რომ ეს „კანონით“ გათვალისწინებული შეზღუდვა ემსახურებოდეს იმ ლეგიტიმურ მიზნებს, რომლებიც ჩამოთვლილია მე-10 მუხლის მე-2 პუნქტში; ესენია: სახელმწიფო უშიშროება, დანაშაულის თავიდან აცილება, სასამართლოს ავტორიტეტი, სხვათა რეპუტაცია, სხვა უფლებები და ა.შ. თუ გამოხატვის თავისუფლებაში ჩარევა განხორციელდა შესაბამისი კანონის გარეშე, ასევე ეს ჩარევა არ ემსახურება ზემოაღნიშნული ლეგიტიმური მიზნებიდან ერთ-ერთს, სასამართლო თავისთავად ადგენს კონვენციის მე-10 მუხლის დარღვევას (ისე რომ აღარც გადადის ჩარევის აუცილებლობისა და თანაზომიერების შეფასებაზე). რაც მთავარია, ამ ორი წინარე ეტაპების გადალახვის შემთხვევაში (სასამართლოს პრაქტიკა მოწმობს, რომ უმრავლესობა საქმეებისა გადალახავს ხოლმე ამ ორ მოცემულობას), ევროპული სასამართლო უკვე მსჯელობს, თუ რამდენად აუცილებელი იყო ჩარევა დემოკრატიულ საზოგადოებაში (necessary in the democratic society). აღნიშნული, ასევე გულისხმობს საამისოდ „მწვავე საზოგადოებრივ საჭიროებას“ (pressing social needs), რომლის აღიარებისთვისაც თავის მხრივ საჭიროა „შესაბამისი და საკმარისი“ (relevant and sufficiant) საფუძვლის არსებობა.

25. ევროპის სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალში, სწორედ ამა თუ იმ ჩარევის შეუსაბამობა ზემოაღნიშნულ - „აუცილებლობასთან“ იქცევა ხოლმე კონვენციის მე-10 მუხლის დარღვევის განმაპირობებელ ძირითად ასპექტად. მოპასუხე სახელმწიფოები - ხელშემკვრელი მხარეები, სწორედ მათ მიერ გამოხატვის თავისუფლებაში განხორციელებული ჩარევის დემოკრატიული საზოგადოებისათვის აუცილებლობას ვერ ასაბუთებენ იმ შემთხვევებიდან უმრავლესობაში, რომლებშიც ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო ადგენს მე-10 მუხლის დარღვევას. სწორედ ამიტომ, შემთხვევათა უმრავლესობაში, ევროპის სასამართლოს მიერ არ არის ხოლმე შეწყნარებული სახელმწიფოთა მითითებანი შეზღუდვის აუცილებლობასთან (დემოკრატიულ საზოგადოებაში) მიმართებით. თავის მხრივ, შეფასება - „აუცილებელი დემოკრატიულ საზოგადოებაში“, მოიცავს ორ კომპონენტს: უფლებაში ჩარევის „აუცილებლობისა“ და ჩარევის „თანაზომიერების“ შეფასებას. 26. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ განსახილველ საქმეში საქალაქო სასამართლომ მართებულად შეიკავა თავი ზემოაღნიშნული მე-2 კომპონენტის - „ჩარევის თანაზომიერების“ კრიტერიუმის ზოგადი განხილვისაგან და ამ კონკრეტულ სამართალურთიერთობასთან მიმართებით შეფასებისაგან, რადგან სარჩელით მოთხოვნილია მხოლოდ დიფამაციური განცხადების საჯაროდ უარყოფა და არ არის მოთხოვნილი ამა თუ იმ ოდენობის მატერიალური ანაზღაურება. ევროპის სასამართლო ჩარევის თანაზომიერების საკითხის უარყოფით გადაწყვეტას, როგორც წესი, გამოხატვის თავისუფლებისათვის შეუსაბამოდ მაღალი სანქციით, ან სისხლისსამართლებრივი დევნის წამოწყების არაპროპორციული ხასიათით ხსნის; მაგ: საქმეში CUMPANA AND MAZARE VS ROMANIA, რომელიც ეხებოდა სახელმწიფო მოხელეთა დიფამაციას, ევროპულმა სასამართლომ აღიარა უფლებაში ჩარევის აუცილებლობა და მწვავე საზოგადოებრივი საჭიროება, თუმცა ასევე მიიჩნია, რომ სისხლისსამართლებრივი მსჯავრდება და გამოყენებული სანქციები (თავისუფლების აღკვეთა და სხვა), ნამდვილად არ იყო პროპორციული და შესაძლოა მათ ჰქონოდათ „მსუსხავი ეფექტი“ პრესის თავისუფლებაზე. აღნიშნულის გამო, ევროპულმა სასამართლომ მე-10 მუხლის დარღვევა დაადგინა (მსგავსი მიდგომებია გამოყენებული საქმეებში - KYPRIANOU VS CYPRUS, PEDERSEN AND BAADSGAARD VS DENMARK, RADIO FRANCE VS FRANCE და სხვა).

27. სააპელაციო სასამართლომ ზემოაღნიშნული ფორმულიდან - „აუცილებელი დემოკრატიულ საზოგადოებაში“, ყურადღებას გაამახვილებს სწორედ პირველ კომპონენტზე: უფლებაში ჩარევის „აუცილებობა“. ეს კრიტერიუმი გულისხმობს საამისოდ „მწვავე საზოგადოებრივ საჭიროებას“ (pressing social needs), რომლის აღიარებისთვისაც, თავის მხრივ, საჭიროა „შესაბამისი და საკმარისი“ (relevant and sufficiant) საფუძვლის არსებობა. სწორედ ამ კრიტერიუმის სათანადოდ შეფასება წყვეტს ხოლმე ევროპის სასამართლოში, გამოხატვის თავისუფლებაში ჩარევის მართებულობის საკითხს და ასევე ეს ცნება იქნება განმაპირობებელი წინამდებარე სასარჩელო მოთხოვნის თაობაზე მსჯელობისას. სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს განმარტება, რომ თავისთავად გამოხატვის თავისუფლებაში ჩარევად უნდა განიხილებოდეს სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილებით მოპასუხისათვის ამა თუ იმ გაჟღერებული ინფორმაციის უარყოფის დავალება, როგორც ამას ითხოვს მოსარჩელე. ამ მიდგომის საფუძვლიანობას ადასტურებს თუნდაც ევროპის სასამართლოს განმარტება საქმეში - STEEL AND MORRIS VS THE UNITED KINGDOM, რომლის თანახმადაც, გაერთიანებულ სამეფოში გამართული „დიფამაციური პროცესი და მისი შედეგები“ (იგულისხმება სასამართლო სამართალწარმოება და ამის შედეგად განმცხადებელთა გამოხატვის თავისუფლების შეზღუდვა სასამართლოს მიერ), წარმოადგენდა მოსარჩელეთა გამოხატვის თავისუფლებაში ჩარევას, რისთვისაც სახელმწიფო პასუხისმგებელი იყო. შესაბამისად, ნათელია, რომ სანამ სასამართლო ასეთი ფორმით „ჩაერევა“ და „შეზღუდავს“ გამოხატვის თავისუფლებას (განსახილველ შემთხვევაში - მედიის გამოხატვის თავისუფლებას), მან უნდა შეაფასოს და გაიაროს ის ტესტი, რომლითაც აფასებს ევროპის სასამართლო სწორედ ჩარევისა და შეზღუდვის აუცილებლობას.

28. ევროპის სასამართლოს პრეცედენტული სამართლით შემუშავებულია გარკვეული მიდგომები და კრიტერიუმები, გამოკვეთილი ფაქტორები, რომლებიც გავლენას ახდენენ ზემოხსენებული „ჩარევის აუცილებლობის“ შეფასებაზე; ასეთი ფაქტორები, იმის გათვალისწინებით თუ რომელი ფაქტორი რა მიმართებაშია სხვა ფაქტორთან, ხშირად წარმოქმნილი ღირებულებათა კონფლიქტის სამართლიანი გადაწყვეტის სხვადასხვა ბალანსს იძლევა.

29. უპირველეს ყოვლისა, მნიშვნელოვანია საკითხი, შეეხება თუ არა ესა თუ ის გამოხატვა საზოგადოებრივი ინტერესის საკითხებს. ევროპის სასამართლოს პრაქტიკის თანახმად, საზოგადოებრივი ინტერესის საკითხის გაგება ძალიან ფართოა. მასში იგულისხმება მრავალი სფერო, რაც საზოგადოების მხრიდან ზრუნვისა და ინტერესის საგანია: საშინაო თუ საგარეო პოლიტიკა, მორალი, ეკონომიკური საკითხები და სხვა. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო განმაარტავს, რომ ის რაც ნამდვილად არ იგულისხმება მასში, ეს არის ადამიანთა პირადი თუ ოჯახური ცხოვრება, თუმცა აქაც არსებობს გამონაკლისი და მიჩნეულია, რომ პოლიტიკოსისა და მაღალი თანამდებობის პირის, ასევე, რიგ შემთხვევაში, საზოგადოდ ცნობადი პირის პირადი ცხოვრება შეიძლება წარმოადგენდეს საზოგადოებრივი ინტერესის საგანს. სწორედ საზოგადოებრივი ინტერესის მქონე საკითხების თაობაზე საჯარო დებატებში მონაწილეობა არის ის კრიტერიუმი, რომლის გამოც ღირებულებათა კონფლიქტში უპირატესობა გამოხატვის თავისუფლებას ენიჭება. ზემოაღნიშნულ საქმეში - STEEL AND MORRIS VS THE UNITED KINGDOM, რომელიც ერთ-ერთი მსხვილი კორპორაციის რეპუტაციის შელახვის საკითხებს შეეხებოდა, ევროპულმა სასამართლომ განმარტა, რომ კორპორაციის საწინააღმდეგოდ გავრცელებული ინფორმაცია, წარმოადგენდა საზოგადოებრივი ინტერესის საგანს და ასეთ საკითხებზე თავისუფალი და ღია საჯარო განხილვის უზრუნველყოფა მეტად არსებითი იყო დემოკრატიული საზოგადოებისათვის. სასამართლომ განმარტა, რომ ბრალდებაში გამოთქმული თითოეული ეპიზოდის ზედმიწევნით დამტკიცების მოთხოვნა, არ შეესაბამებოდა დემოკრატიისა და პლურალიზმის ღირებულებებს. აღნიშნული მიდგომების დასტურად გამოდგება ევროპის სასამართლოს მიერ განხილული სხვა არაერთი საქმე (მათ შორის, ამ გადაწყვეტილებაში მითითებული უმრავლესი საქმე). ასევე მნიშვნელოვანია, რა სფეროს შეეხება გამოხატვა და ვის მიმართ არის ის გამოთქმული (პოლიტიკის სფერო და პოლიტიკოსთა მიმართ გამოთქმული თუნდაც შეურაცხმყოფელი გამონათქვამები, მასმედიის თავისუფლების სფერო და სხვა); ასეთი შემთხვევებისათვის ევროპული სასამართლო გარკვეულ გრადაციებს აყალიბებს და შეიმუშავებს ე.წ. „დასაშვები კრიტიკის“ ფარგლებს.

30. დასაშვები კრიტიკის ფარგლები ყველაზე ფართოა ხელისუფლებისა და მის წარმომადგენელთა (პოლიტიკური თანამდებობის პირები) მიმართ. ასეთ დროს ევროპული სასამართლო არ მოითხოვს, რომ ფაქტები აბსოლუტური სიზუსტით იყოს დამტკიცებული და საკმარისად მიიჩნევს, თუნდაც მცირედი ფაქტობრივი წინაპირობის არსებობას. საქმეში CASTELS VS SPAIN სასამართლომ განმარტა, რომ მთავრობის მოქმედებათა გაკრიტიკების უფლება წარმოადგენს არჩეული წარმომადგენლის სიტყვის თავისუფლების განუყოფელ კომპონენტს. ამ მხრივ, ასევე უაღრესად მნიშვნელოვანი და საინტერესოა CASE OF LINGENS VS AUSTRIA; ამ საქმეში სასამართლომ განმარტა, რომ ეროვნული კანონი, რომელიც ჟურნალისტისაგან მოითხოვდა, დაემტკიცებინა თავისი აზრის სისწორე, განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც ეს აზრი პოლიტიკურ ფიგურებს შეეხებოდა, უმართებულოდ ზღუდავდა გამოხატვის თავისუფლებას და არ იყო აუცილებელი დემოკრატიულ საზოგადოებაში. ასევე მნიშვნელოვანია საქმეა DICHAND AND OTHERS VS AUSTRIA (რომელიც ეხებოდა პარლამენტის საკანონმდებლო კომიტეტის თავმჯდომარის - ბატონის გრაფის წინააღმდეგ გაკეთებულ განცხადებებს), სადაც ევროპულმა სასამართლომ აღიარა, რომ, მართალია, სტატია სუსტ ფაქტობრივ მონაცემებს ეყრდნობოდა და პოლიტიკური ხასიათის იყო, მაგრამ ის არ არღვევდა დასაშვები კრიტიკის ფარგლებს და ამიტომაც დაადგინა კონვენციის მე-10 მუხლის დარღვევა ამ სტატიის შეზღუდვის გამო. ამ საკითხზე ასევე „კერძო“ და „საჯარო“ პირის ცნებებს განსაზღვრავს „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ საქართველოს კანონის პირველი მუხლის „ი“ (საჯარო პირი – „საჯარო სამსახურში ინტერესთა შეუთავსებლობისა და კორუფციის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-2 მუხლით განსაზღვრული თანამდებობის პირი; პირი, რომლის გადაწყვეტილება ან აზრი მნიშვნელოვან გავლენას ახდენს საზოგადოებრივ ცხოვრებაზე; პირი, რომლისკენაც მისი გარკვეული ქმედების შედეგად ცალკეულ საკითხებთან დაკავშირებით მიმართულია საზოგადოებრივი ყურადღება) და „კ“ (საჯარო პირი – „საჯარო სამსახურში ინტერესთა შეუთავსებლობისა და კორუფციის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-2 მუხლით განსაზღვრული თანამდებობის პირი; პირი, რომლის გადაწყვეტილება ან აზრი მნიშვნელოვან გავლენას ახდენს საზოგადოებრივ ცხოვრებაზე; პირი, რომლისკენაც მისი გარკვეული ქმედების შედეგად ცალკეულ საკითხებთან დაკავშირებით მიმართულია საზოგადოებრივი ყურადღება) ქვეპუნქტები და ამ ორი პირის მიმართ გაკეთებული ცილისმწამებლური განცხადებების მიმართ დაცვის სხვადასხვა საფეხურებს აწესებს (მუხლი 13. “პირს ეკისრება სამოქალაქოსამართლებრივი პასუხისმგებლობა კერძო პირის ცილისწამებისათვის, თუ მოსარჩელე სასამართლოში დაამტკიცებს, რომ მოპასუხის განცხადება შეიცავს არსებითად მცდარ ფაქტს უშუალოდ მოსარჩელის შესახებ და ამ განცხადებით მოსარჩელეს ზიანი მიადგა” და მუხლი 14. “პირს ეკისრება სამოქალაქოსამართლებრივი პასუხისმგებლობა საჯარო პირის ცილისწამებისათვის, თუ მოსარჩელე სასამართლოში დაამტკიცებს, რომ მოპასუხის განცხადება შეიცავს არსებითად მცდარ ფაქტს უშუალოდ მოსარჩელის შესახებ, ამ განცხადებით მოსარჩელეს ზიანი მიადგა და განცხადებული ფაქტის მცდარობა მოპასუხისათვის წინასწარ იყო ცნობილი ან მოპასუხემ გამოიჩინა აშკარა და უხეში დაუდევრობა, რამაც გამოიწვია არსებითად მცდარი ფაქტის შემცველი განცხადების გავრცელება). დასაშვები კრიტიკის ფარგლები ასევე შედარებით ფართოა საჯარო მოსამსახურეთა მიმართ (თუმცა, რა თქმა უნდა. უფრო ვიწრო, ვიდრე პოლიტიკოსების მიმართ); საჯარო მოსამსახურეები, იმის გამო, რომ მათ შეგნებულად არ აურჩევიათ ღია პოლიტიკური კარიერა და, შესაბამისად, შედარებით ნაკლებად დააყენეს თავიანთი თავი საზოგადოებრივი სამსჯავროს წინაშე, რა თქმა უნდა, მცირედით მეტი დაცვით სარგებლობენ. გარდა ამისა, ევროპის სასამართლო ხელმძღვანელობს მიდგომით, რომ რაც უფრო დაუცველია პირი, მით მეტია სახელმწიფოს პოზიტიური ვალდებულება მისი დაცვისა; სასამართლო ასევე მნიშვნელობას ანიჭებს, თუ კრიტიკაზე პასუხის გაცემის რა საშუალებები გააჩნია ამ კრიტიკის ადრესატს. თუ კრიტიკის ადრესატი აღჭურვილია თავის დაცვის ქმედითი ბერკეტებით, მაშინ რთულდება მისი სახელმწიფოს მიერ დაცვის სტანდარტის დარღვევის დადგენა. საქმეში JANOWSKI VS POLAND, ევროპულმა სასამართლომ განმარტა, რომ არ შეიძლებოდა სახელმწიფო მოხელეთა გათანაბრება პოლიტიკოსებთან, ვინაიდან საჯარო მოხელეები, სამოხელეო ეთიკის ფარგლებში შეზღუდულნი არიან საჯარო განცხადებების გზით დაიცვან თავიანთი თავი და მათ არც პასუხის გაცემის ადეკვატური საშუალება უპყრიათ ხელთ. შესაბამისად, სახელმწიფოს მეტი ლეგიტიმური საფუძველი აქვს, დაიცვას მათი უფლებები. აღნიშნული მიდგომა კიდევ უფრო ძლიერდება მოსამართლეებთან მიმართებაში. გარდა ამისა, მოსამართლეთა პირად უფლებას - მათი რეპუტაციის დაცვის შესახებ, რიგ შემთხვევებში ემატება მართლმსაჯულების ჯეროვნად განხორციელების საჯარო ინტერესიც, რაც გამოხატვის თავისუფლების წინააღმდეგ მნიშვნელოვან იარაღს ქმნის ღირებულებათა კონფლიქტში (მაგ: CASE OF SUNDAY TIMES VS THE UNITED KINGDOM, HRICO VS SLOVAKIA, BARFORD VS DANMARK და სხვა).

31. ყველაზე უფრო შეზღუდული არის დასაშვები კრიტიკის ფარგლები კერძო პირთა მიმართ, თუმცა, არც ამ შემთხვევაში გვაქვს ცალსახა მიდგომები. საინტერესოა, რომ უმრავლეს შემთხვევაში ევროპის სასამართლო კერძო პირის მიმართ კრიტიკის მიუხედავად, სასწორს მაინც გამოხატვის თავისუფლების სასარგებლოდ გადახრის ხოლმე; განსაკუთრებით ისეთ პირობებში, როდესაც საკითხი ეხება საზოგადოებრივი მნიშვნელობის მქონე საკითხებზე საჯარო დისკუსიებში მონაწილეობას და ასევე ღირებულებათა კონფლიქტში ჩართულია პრესის თავისუფლება. ასევე ჯეროვანი ყურადღება მიექცევა ზიანს, რომელიც პირმა განიცადა; მაგალითად საქმეში FRESSOZ AND ROIRE VS FRANCE, რომელშიც კრიტიკა მიმართული იყო საფრანგეთის ავტომანქანების მწარმოებელი ერთ-ერთი მსხვილ კომპანიაში არსებულ დავაზე, სასამართლომ განმარტა, რომ ვინაიდან საკითხი ეხებოდა გარკვეული სამუშაოებსა და გადასახადებს, ის დიდ საზოგადოებრივ ყურადღებას იპყრობდა და ამიტომაც „საზოგადოებრივი ინტერესი, ყოფილიყო ინფორმირებული, გადასწონიდა სხვა საკითხებს“. ევროპულმა სასამართლომ ასევე დაიცვა ჟურნალისტთა გამოხატვის თავისუფლება საქმეში BERGENS TIDENDE AND OTHERS VS NORVAY. სასამართლომ საზოგადოებისათვის მაღალი აქტუალობის მქონე საკითხებზე ინფორმაციის მიწოდების ჭრილში არ უარყო და არ დასაჯა პრესა ისეთი სტატიებისათვის, რომლითაც უკიდურესად შეიძლებოდა შელახულიყო ერთ-ერთი ცნობილი პლასტიკური ქირურგის რეპუტაცია უხარისხო მომსახურებაში მისი დადანაშაულების გამო. აქვე მნიშვნელოვანია აღინიშნოს, რომ კერძო პირთა მიმართ „დასაშვები კრიტიკის“ ვიწრო ფარგლები, თავის რეალურ შინაარსს მაშინ იძენს, როდესაც საქმე ეხება ძალიან მძიმე სიტყვიერ შეურაცხყოფას, ან უკიდურესად სერიოზულ და ამავე დროს სავსებით უსაფუძვლო ბრალდებას. ამ მხრივ საინტერესოა საქმე MCVICAR VS THE UNITED KINGDOM; საქმეში, ჟურნალისტმა უკიდურესად მძიმე ბრალი წაუყენა ცნობილ სპორტსმენს - იგი ამხილა აკრძალული პრეპარატების გამოყენებაში სპორტული შედეგების გასაუმჯობესებლად. ამის გათვალისწინებით ევროპულმა სასამართლომ ჩათვალა, რომ ასეთ დიფამაციურ განცხადებას, რეალურად შეეძლო მძიმე შედეგები მოეტანა ამ სპორტსმენისათვის და, შესაბამისად, აქ უკვე ამ განცხადების ნამდვილობისა და დასაბუთების მოთხოვნა ჟურნალისტის მიმართ გამართლებული იყო. ასევე ცნობილი საქმეა ALVES COSTA VS PORTUGAL, რომელიც ეხებოდა პრესაში გამოქვეყნებულ ღია წერილს, რომლითაც ავტორი თავისი ქალიშვილის გარდაცვალებაში ბრალს დებდა ერთ-ერთი სამედიცინო დაწესებულების დირექტორს სამედიცინო ცენტრში დაბალი დონის მკურნალობის გამო. ევროპის სასამართლომ ხაზი გაუსვა იმას, რომ დიფამაციის ავტორი ვალდებული იყო, ასეთი მძიმე ბრალდების (ადამიანის სიკვდილი) გარკვეული ფაქტობრივი საფუძველი მაინც წარმოედგინა. BERGENS TIDENDE საქმეზე ბრალდება იყო ბევრად უფრო მძიმე და სერიოზული. ამიტომაც ევროპის სასამართლომ არ დაიცვა ასეთი გამოხატვის თავისუფლება.

32. კერძო პირების დასაშვები კრიტიკის ფარგლების თაობაზე, მნიშვნელოვანია აღინიშნოს ის გარემოება, რომ როდესაც ეს კერძო პირები თუ ასოციაციები მოღვაწეობენ საზოგადოებრივი მნიშვნელობის მქონე საკითხების სფეროში, მათ მიმართ დასაშვები კრიტიკის ფარგლები ფართოვდება და მიჩნეულია, რომ ასეთ დროს კრიტიკისადმი მათ მეტი თმენა მართებთ. ზემოაღნიშნული საქმე - STEEL AND MORRIS VS THE UNIED KINGDOM სწორედ რომ ისეთ სუბიექტს შეეხებოდა, რომელიც თითქოს, ერთი შეხედვით, კერძო სამართლის სუბიექტს და შესაბამისად „კერძო პირს“ წარმოადგენდა. თუმცა, ევროპის სასამართლომ განმარტა, რომ ასეთი „კერძო პირები“, თავიანთი გავლენიანი მდგომარეობის გამო, ვერ იქნებიან ისევე დაცულები, როგორც რიგითი მოქალაქეები. ამ საქმეში სასამართლომ განმარტა, რომ ის საფუძველი რის გამოც დასაშვებია ხელისუფლების ორგანოთა კრიტიკა, თანაბრად შეესატყვისებოდა ძლიერ კორპორაციებს, მათ შორის იმის გამოც, რომ მათი საბაზრო ძალაუფლება იყოს დაბალანსებული მაღალი ანგარიშვალდებულებით (ეს მსჯელობა უაღრესად მნიშვნელოვანია წინამდებარე სამართალურთიერთობისათვისაც). საბოლოოდ, ევროპული სასამართლოს მიდგომით, მნიშვნელოვანი ძალაუფლების მქონე კომპანიების მიმართ, ე.წ. „დასაშვები კრიტიკის“ ფარგლების გაცილებით ფართოა. კერძო პირების კრიტიკის დასაშვებობისა და შემწყნარებლობის მაგალითია ასევე საქმე BUSUIOC VS MOLDOVA; ამ საქმესა და მიმდინარე სამართალწარმოების შინაარს შორის მჭიდრო კავშირს ხედავს სასამართლო. საქმე ეხებოდა სახელმწიფო აეროპორტის ხელმძღვანელი პირების მიმართ გამოთქმულ კრიტიკულ განცხადებებს, რომლებიც, შეფასებითი მსჯელობის გარდა, ფაქტებსაც გადმოსცემდნენ. ევროპულმა სასამართლომ ამ საქმეში, მართალია, დაადგინა. რომ არასწორი და დაუსაბუთებელი ფაქტების გადმოცემა არ შეესაბამებოდა გამოხატვის თავისუფლების ფარგლებს, მაგრამ მისი დასკვნა რამდენიმე გარემოებას დაეფუძნა: ბრალდება იყო უკიდურესად სერიოზული და ეხებოდა ქრთამის აღების თაობაზე მსჯელობას; გარდა ამისა, კრიტიკა მიმართული იყო უშუალოდ პიროვნებების (და არა უწყების - სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული აეროპორტის) მიმართ და კონფლიქტში ჩართული იყო მათი პირადი რეპუტაცია; ეს პირები არ წარმოადგენდნენ საჯარო მოხელეებს და თანაც კრიტიკა არ იყო დასაბუთებული მცირედი ფაქტობრივი საფუძვლითაც კი.

33. სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, ასევე მნიშვნელოვანია ვის მიერ არის გამოთქმული კრიტიკა; როგორია ინფორმაციისა და იდეების შინაარსი; ჩართულია თუ არა ღირებულებათა კონფლიქტში მედია; როგორია ის აუდიტორია, ვისთვისაც ინფორმაცია ხელმისაწვდომი გახდა (CASE OF MULLER AND OTHER VS SWITZERLAND), როგორია კანონიერი ინტერესებისათვის (მაგ: რეპუტაციისათვის) მიყენებული ან პოტენციური ზიანი და სხვა. სასამართლო განმარტავს, რომ მნიშვნელობა ენიჭება აზრისა და ფაქტის დეფინიციებს. აზრი, რომელიც არის შეფასებითი კატეგორია და ნაკლებად ექვემდებარება მტკიცებას, შედარებით უფრო დაცულია. თუმცა არც ეს დაცვაა აბსოლუტური: ევროპის სასამართლო განმარტავს, რომ რაც უფრო უხეში და სერიოზული ბრალდების შემცველია აზრი და, ამავე დროს, რაც უფრო დაუცველი პირის მიმართ არის ის გამოთქმული, მით მეტია ალბათობა ასეთი გამოხატვის შეზღუდვისა. მეორე მხრივ, შედარებით ნაკლებად შეიძლება იყოს დაცული ფაქტების გავრცელება. თუმცა აბსოლუტური და ერთობლივი მიდგომა არც აქ არსებობს; ევროპის სასამართლო მოწოდებულია შეიწყნაროს გარკვეული - თუნდაც მცირე ფაქტობრივი მონაცემების შემცველი ინფორმაცია, განსაკუთრებით ისეთ პირობებში, როდესაც ღირებულებათა კონფლიქტში ერთვება ისეთი მნიშვნელოვანი აქტორები როგორებიცაა „საზოგადოებრივი მნიშვნელობის მქონე საკითხები“ და პრესის თავისუფლება; ასევე - როდესაც გამოხატვა მიმართულია ნაკლებად დაცვადი (ანუ სახელმწიფოს მხრიდან დაცვის ნაკლები მოთხოვნილების მქონე) პირისადმი - ხელისუფლების ორგანოს, ძლიერი ეკონომიკური სუბიექტის, პოლიტიკოსის მიმართ (ვრცლად იხ. ზემოთ).

34. კიდევ ერთი ძალიან მნიშვნელოვანი მოთამაშე, რომელიც ხშირ შემთხვევაში ბალანსის სწორედ გამოხატვის თავისუფლების სასარგებლოდ გადახრას იწვევს, არის პრესა და მისი მონაწილეობა ღირებულებათა კონფლიქტში. საქმეში LINGENS VS AUSTRIA, ევროპულმა სასამართლომ განმარტა, რომ „მიუხედავად იმისა, რომ პრესა უნდა ეცადოს და არ გადააბიჯოს იმ ზღვარს, რასაც სხვათა რეპუტაციის დაცვა ჰქვია, მას, უპირველეს ყოვლისა, ევალება ინფორმაციისა და იდეების გავრცელება როგორ პოლიტიკურ, ასევე საზოგადოების ინტერესების სფეროში შემავალ სხვა საკითხებზეც. ასეთი ინფორმაციისა და იდეების გავრცელება არა მხოლოდ პრესის ვალდებულებაა, არამედ საზოგადოებასაც აქვს უფლება მათი მიღებისა“. გამოხატვის თავისუფლება, როგორც საზოგადოებრივი მნიშვნელობის მქონე საკითხებზე საჯარო დისკუსიის გამართვის საშუალება, იმავდროულად თვითონ წარმოადგენს უმნიშვნელოვანეს საჯარო ინტერესს. ეს დებულება ათმაგ დატვირთვას იძენს, როდესაც საქმე პრესის თავისუფლებას შეეხება. „გამოხატვის თავისუფლების პრინციპები განსაკუთრებით მნიშვნელობას იძენს პრესისათვის, რომლის წამყვანი როლი დემოკრატიულ საზოგადოებაში არასოდეს უნდა დაგვავიწყდეს“ (CASE OF CASTEL VS SPAIN); „კონვენციის მე-10 მუხლი იცავს არა მხოლოდ პრესის თავისუფლებას, მოამარაგოს საზოგადოება ინფორმაციით, არამედ საზოგადოების უფლებასაც - იყოს სათანადოდ ინფორმირებული“ (CASE OF SUNDAY TIMES VS THE UNITED KINGDOM). საგულისხმოა ევროპის საბჭოს მინისტრთა კომიტეტის „დეკლარაცია მედიაში პოლიტიკური დებატების თავისუფლების შესახებ“; დეკლარაცია მოიაზრებს პრესის უფლებას, გაავრცელოს ნეგატიური და კრიტიკული შეხედულებები, ისევე როგორც საზოგადოების უფლებას - მიიღოს ისინი. სასამართლო მოიშველიებს ევროპის სასამართლოს განმარტებას საქმეზე FRESSOZ ET ROIRE VS FRANCE: „პრესის თავისუფლებაში ჩარევა, მხოლოდ მაშინ შეესაბამება კონვენციის მე-10 მუხლს, თუ ეს ჩარევა გადამწყვეტია საზოგადოებრივი ინტერესებისათვის“. პრესის მიერ თავისი მნიშვნელოვანი როლის შესრულების უზრუნველყოფას ემსახურება ე.წ. „მსუსხავი ეფექტის“ (CHILLING EFFECT) კონცეფციაც. აღნიშნულში იგულისხმება პრესის თავისუფლების ისეთი შეზღუდვა, რომელიც დააშინებს პრესას და ნებაყოფლობით ხელს ააღებინებს დემოკრატიულ საზოგადოებაში თავისი როლის შესრულებაზე.

35. სააპელაციო სასამართლო ყურადღებას გაამახვილებს ე.წ. „კვალიფიციური პრივილეგიის“ დოქტრინაზე, რომელიც იმაში მდგომარეობს, რომ პრესა დიდი ალბათობით მიიღებს დაცვას, თუ საკითხი საზოგადოებრივი მნიშვნელობის მქონეა. სასამართლო აღნიშნავს, რომ პრესა, მედია, თავისი არსობრივი ბუნებით (მისი ვალდებულება მოამარაგოს საზოგადოება ინფორმაციით), უკვე ბუნებრივ და თავისთავად კონფლიქტშია სხვა ღირებულებებთან. კიდევაც რომ დავუშვათ საწინააღმდეგო მსჯელობა, ეს თავად პრესას გამოაცლის თავის ძალასა და ღირებულებას; ასეთი პრესა კი ვერასოდეს შეასრულებს „მოდარაჯე ნაგაზის“ (WATCHING DOG) როლს დემოკრატიულ საზოგადოებაში. სასამართლო პრესის თავისუფლების მაღალი სტანდარტით დაცვის აუცილებლობაზე მსჯელობისას, წინამდებარე გადაწყვეტილებაში უკვე მოხსენიებული საქმეების გარდა, ასევე მიუთითებს საქმეზე WHITE VS SWEDEN; ამ საქმეში პრესა შვედეთის პრემიერ-მინისტრის - უ.პ–ეს მკვლელობაში ადანაშაულებდა განმცხადებელს. ევროპულმა სასამართლომ მიიჩნია, რომ ინფორმაციის გადაცემისას მედიას არ ჰქონდა დარღვეული შესაბამისი მოვალეობანი და პასუხისმგებლობანი, რადგან მათი ინფორმაცია ემყარებოდა გარკვეულწილად სანდო მონაცემებს. სასამართლო ასევე ორ საქმეზე მიუთითებს - JERSILD VS DENMARK და THOMA VS LUXEMBURG, რომლებშიც ევროპულმა სასამართლომ არ შეიწყნარა პრესის გამოხატვის თავისუფლებაში იმ მოტივით ჩარევა, რომ ჟურნალისტები მკვეთრად არ გაემიჯნენ გადაცემაში სხვა პირის მიერ გამოთქმულ ინფორმაციებსა და იდეებს. განსაკუთრებით საინტერესოა იერსილდის საქმე (JERSILD VS DENMARK), რომელშიც ჟურნალისტი დაისაჯა იმის გამო, რომ ის არ გაემიჯნა რესპონდენტის უაღრესად შეურაცხმყოფელ, რასისტულ და ძალადობაზე ორიენტირებულ განცხადებებს. მიუხედავად ასეთი მძიმე ბრალდებისა, ევროპის სასამართლომ გამართლებულად არ მიიჩნია ჟურნალისტის დასჯა რასისტული იდეების გავრცელების ხელშეწყობისათვის. საბოლოოდ, ყველა ზემოაღნიშნული ფაქტორი განაპირობებს გამოხატვის თავისუფლებისა და სხვა უფლებათა შორის ღირებულებათა კონფლიქტის სამართლიანად გადაწყვეტის შედეგებს და იმის გააზრებას, ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში არის თუ არა სახეზე გამოხატვის თავისუფლების შეზღუდვის მწვავე საზოგადოებრივი საჭიროება. ღირებულებათა ეს კონფლიქტი, თავისი ბუნებით, გარკვეულწილად ერთ-ერთი ცნობილი ქართული ნაწარმოებიდან ამოღებულ ფრაზას გავს - „ზოგჯერ თქმა სჯობს არა თქმასა, ზოგჯერ თქმითაც დაშავდების“.

36. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრაქტიკის მიხედვით არ არსებობს აბსოლუტურად დაცული, ან აბსოლუტურად დაუცველი სფერო. ხშირად მცდარი და დაუსაბუთებელი ფაქტის გავრცელებაც კი არ არის საკმარისი გამოხატვის თავისუფლების შესაზღუდად. აუცილებელია გააზრებულ იქნეს, რომ უმნიშვნელოვანესი ფაქტორი - შეზღუდვისათვის შესაფერისი და საკმარისი საფუძვლები, რომლებიც განაპირობებენ ამ „მწვავე საზოგადოებრივ საჭიროებას“ და, შესაბამისად, შეზღუდვის აუცილებლობის ცნებამდე მიყვანას, უნდა შეფასდეს ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში ინდივიდუალურად. საქმეში GORELISHVILI VS GEORGIA ევროპის სასამართლომ მიუთითა, რომ ეროვნული ხელისუფლების ვალდებულებაა შეზღუდვის საჭიროების საკითხის გადაწყვეტისას, შეაფასოს არსებობს თუ არა შეზღუდვის „სოციალური აუცილებლობა“. ოლსონის საქმეში, სასამართლომ განმარტა, რომ ზედსართავი - „აუცილებელია“ გულისხმობს, რომ ადამიანის უფლებაში ჩარევა, უნდა შეესაბამებოდეს გადაუდებელ საზოგადოებრივ საჭიროებას და, რაც მთავარია, უნდა იყოს ერთადერთი ეფექტიანი საშუალება კანონიერი მიზნის მიღწევისა. სააპელაციო სასამართლო, აქვე მოიშველიებს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მნიშვნელოვან განმარტებას, რომელიც ფაქტობრივად იზიარებს გამოხატვის თავისუფლების პრიმატს (ხშირ შემთხვევაში, თუმცა რა თქმა უნდა არა ყოველთვის) სხვა უფლებებთან მიმართებით (სუსგ Nას-378-359-2013, 15.11.2013 წ.). საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ექიმის ინტერესებისა და პროფესიული რეპუტაციის დაცვა, ვერ აღემატება მედიის თავისუფლების მაღალ მნიშვნელობასა და, კონკრეტულ შემთხვევაში, საზოგადოებისათვის აქტუალურ და მნიშვნელოვან საკითხებზე ინფორმაციის მიწოდების აუცილებლობას. ეს საქმე, შეეხებოდა ექიმის რეპუტაციას; მას ამხელდნენ არაკვალიფიციურობაში და „ექიმბაშობაში“. უზენაესმა სასამართლომ განმარტა, რომ მიუხედავად იმისა, რომ დასაშვები კრიტიკის ფარგლები კერძო პირთა მიმართ ყველაზე ვიწროა, მას მაინც აფართოებს საზოგადოებრივი მნიშვნელობის მქონე ისეთ საკითხზე წარმოებული საჯარო დისკუსია, როგორიცაა ჯანმრთელობა (აღნიშნული გადაწყვეტილება უზენაესმა სასამართლომ დააყრდნო ზემოთ აღნიშნულ ევროპულ საქმეს - BERGENS TIDENDE AND OTHERS VS NORVAY).

37. ამერიკის შეერთებული შტატების სასამართლო პრაქტიკაც დაახლოებით ანალოგიური მიდგომების გამოყენებით ხასიათდება და მეტიც, აშშ-ში უფრო მეტადაც კი არის დაცული გამოხატვის თავისუფლება, განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც საქმე ეხება პრესის თავისუფლებას. თუ ევროპული კონვენციის მე-10 მუხლით ამომწურავად არის ფორმულირებული ის ლეგიტიმური მიზნები, რომლებსაც უნდა ემსახურებოდეს გამოხატვის თავისუფლების შეზღუდვა, აშშ-ში ასეთი ამომწურავი თეზისები არ არსებობს და სამართალწარმოების დროს, ინდივიდუალური საქმის მოცემულობიდან, სასამართლო თვითონ ადგენს ლეგიტიმური მიზნის არსებობისა თუ არარსებობის გარემოებებს. ამერიკის შეერთებულ შტატებში გამოხატვის თავისუფლების შეზღუდვის აუცილებლობის დასაბუთება კიდევ უფრო მეტ ძალისხმევას მოითხოვს. სასამართლო მიუთითებს საქმეზე TEXAS VS JOHNSON 1989; დალასში, რესპუბლიკური პარტიის საერთო ამერიკული ყრილობს დროს, ბატონმა ჯონსონმა, რომელიც მონაწილეობდა პრეზიდენტ რ. რეიგანის წინააღმდეგ გამართულ დემონსტრაციაში, საჯაროდ დაწვა აშშ-ის დროშა, რისთვისაც მას 1 წლით პატიმრობა და ჯარიმა - 2000 აშშ დოლარის ოდენობით მიუსაჯეს. აშშ-ის უზენაესმა სასამართლომ დაადგინა, რომ ტეხასის შტატის ხელისუფლებას არ ჰქონდა უფლება, სისხლისსამართლებრივი დევნა აღეძრა მოქალაქის წინააღმდეგ, რომელმაც გამოავლინა პოლიტიკური პროტესტი, თუნდაც ასეთი ფორმით. სასამართლომ აღნიშნა, რომ „დროშის შეურაცხყოფის კონსტიტუციური დაცვა, არის დადასტურება სწორედ იმ თავისუფლების პრინციპისა, რომელსაც დროშა განასახიერებს“. მოსამართლე ბრენანმა, თავის თანმხვედრ აზრში აღნიშნა: „ჩვენი დღევანდელი გადაწყვეტილება კი არ დააკნინებს, არამედ პირიქით, გააძლიერებს და აამაღლებს იმ რანგს, რომლითაც დროშა სარგებლობს ამერიკულ საზოგადებაში. ეს გადაწყვეტილება დაადასტურებს შემწყნარებლობისა და თავისუფლების პრინციპს და დაამტკიცებს ფაქტს, რომ ასეთი კრიტიკული შინაარსის მქონე გამოხატვის დაშვება, წარმოადგენს ქვეყნის ძლიერების წყაროს“. სააპელაციო სასამართლომ ასევე ყურადღება გაამახვილა დიფამაციის თაობაზე განხილულ საქმეზე GERTZ VS ROBERT WELCH, რომელშიც ამერიკულმა სასამართლომ განმარტა, რომ „დიფამაციის თითოეული მსხვერპლისათვის დაცვის პირველი და საუკეთესო საშუალება - თვითშველაა, ანუ არსებული შესაძლებლობის გამოყენება სიცრუის უარსაყოფად, რათა მინიმუმამდე იქნეს დაყვანილი შესაძლო ზიანი“. ასევე საყურადღებოა აშშ-ის უზენაესი სასამართლოს მიერ განხილულ საქმეზე NEW YORK TIMES VS SULLIVAN; ამ საქმეში სასამართლომ განმარტა, რომ „ხშირ შემთხვევაში, ინფორმაციის სიცრუე არ აბრკოლებს მის დაცვას; თავისუფალი კამათის მსვლელობის დროს მცდარი განცხადებები გარდაუვალია და ისინი დაცული უნდა იყვნენ სარჩელებისაგან, რათა გამოხატვის თავისუფლებას ქონდეს საჰაერო სივრცე, რომელიც მას ესაჭიროება გადარჩენისთვის“. ასევე მნიშვნელოვან თეზისს შეიცავს საქმე FCC VS LEAGUE OF WOMEN VOTERS; ამ საქმეში, სასამართლომ განმარტა, რომ „ცნობების მიწოდება ისეთ საკითხებზე, რომლებიც საზოგადოებრივი ინტერესის საგანს წარმოადგენს, იმსახურებს უაღრესად მკაცრ და თანმიმდევრულ დაცვას“.

38. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ შესაძლო დიფამაციური - ცილისმწამებური განცხადების წინააღმდეგ სარჩელი შემოტანილია როგორც ფიზიკური პირის, ისე იურიდიული პირის მიერ და მოთხოვნილია გავრცელებული ინფორმაციის უარყოფა; სარჩელის ასეთი ფორმულირების დაკმაყოფილებით, სასამართლო თავისთავად განახორციელებდა „ჩარევას“ პრესის გამოხატვის თავისუფლებაში. სსკ-ის მე-18 მუხლი, ასევე „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-13 და მე-14 მუხლები (ნორმათა დეფინიცია იხ. წინამდებარე გადაწყვეტილების 30-ე პუნქტში) ითვალისწინებენ ამა თუ იმ სუბიექტის გამოხატვის თავისუფლების შეზღუდვას სასამართლო სამართალწარმოების გზით. შესაბამისად, კონვენციის მე-10 მუხლის, შეიძლება ითქვას, „ფორმულის“ (რომელიც გათვალისწინებულია მე-10 მუხლის მე-2 პუნქტით) პირველი ელემენტი - „ჩარევა გათვალისწინებულია კანონით“ გამოვლენილია და ეს სადავო არ არის. ამ „ფორმულის“ მე-2 ელემენტი - „ჩარევა ემსახურება ლეგიტიმურ მიზანს“, ასევე გამოვლენილია. მე-10 მუხლის მე-2 პუნქტით რეგლამენტირებული ლეგიტიმური მიზნებიდან ერთ-ერთს სწორედ საქმიანი რეპუტაციის შელახვა (მოსარჩელე სკოლის შემთხვევაში) წარმოადგენს და განსახილველი სარჩელიც სწორედ ამ საკითხის ირგვლივ არის წარმოდგენილი. ამავე დროს, მოსარჩელე სკოლის დირექტორის სარჩელის შემთხვევაში ნათელია, რომ ლეგიტიმური მიზანი სწორედ მისთვის სსკ-ის მე-18 მუხლით ნაგულვები უფლებების დაცვაა. შესაბამისად, „პირველადი კრიტერიუმები“, როგორც ევროპული სასამართლოს მიერ განხილულ უმრავლესობა საქმეებში, აქაც გადალახულია. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ საქალაქო სასამართლომ მართებულად დაადგინა, რომ მოპასუხე იურიდიული პირების მიერ (იხ. წინამდებარე გადაწყვეტილების მე-3 პუნქტი) სადავო სტატიების გავრცელებისას არ დარღვეულა მოსარჩელე სკოლის დირექტორის პატივი, ღირსება და საქმიანი რეპუტაცია, ასევე - მოსარჩელე სკოლის საქმიანი რეპუტაცია, რის გამოც სარჩელი ამ ნაწილში არ უნდა დაკმაყოფილდეს

39. მოსარჩელეების მოთხოვნასთან დაკავშირებით მოპასუხე ფიზიკური პირის მიმართ, სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს სამართლებრივი შეფასება, რომ თავისთავად გამოხატვის თავისუფლებაში ჩარევად უნდა განიხილებოდეს სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილებით მოპასუხისათვის ამა თუ იმ გაჟღერებული ინფორმაციის უარყოფის დავალება, როგორც ამას მოსარჩელეები ითხოვენ. აღნიშნული მიდგომის საფუძვლიანობას ადასტურებს თუნდაც ევროპის სასამართლოს განმარტება საქმეში STEEL AND MORRIS VS THE UNITED KINGDOM, რომლის თანახმადაც, გაერთიანებულ სამეფოში გამართული „დიფამაციური პროცესი და მისი შედეგები“ (იგულისხმება სასამართლო სამართალწარმოება და ამის შედეგად განმცხადებელთა გამოხატვის თავისუფლების შეზღუდვა სასამართლოს მიერ), წარმოადგენდა მოსარჩელეთა გამოხატვის თავისუფლებაში ჩარევას, რისთვისაც სახელმწიფო პასუხისმგებელი იყო. შესაბამისად, ნათელია, რომ სანამ სასამართლო ასეთი ფორმით „ჩაერევა“ და „შეზღუდავს“ გამოხატვის თავისუფლებას (განსახილველ შემთხვევაში - მედიის გამოხატვის თავისუფლებას), მან უნდა შეაფასოს და გაიაროს ის ტესტი, რომლითაც ევროპის სასამართლო სწორედ ჩარევისა და შეზღუდვის აუცილებლობას აფასებს. ევროპული სასამართლოსათვის, მნიშვნელოვანია, რა სახის ინფორმაცია გავრცელდა - ფაქტი თუ მოსაზრება (ე.წ. - VALUE JUDGEMENT); ვის წინააღმდეგ გავრცელდა ინფორმაცია - პოლიტიკური პირის, თუ სხვა პირი წინააღმდეგ და ა.შ.

40. „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ კანონის მე-14 მუხლის თანახმად, პირს ეკისრება სამოქალაქო სამართლებრივი პასუხისმგებლობა საჯარო პირის ცილისწამებისათვის, თუ მოსარჩელე სასამართლოში დაამტკიცებს, რომ მოპასუხის განცხადება შეიცავს არსებითად მცდარ ფაქტს უშუალოდ მოსარჩელის შესახებ, ამ განცხადებით მოსარჩელეს ზიანი მიადგა და განცხადებული ფაქტის მცდარობა მოპასუხისათვის წინასწარ იყო ცნობილი, ან მოპასუხემ გამოიჩინა აშკარა და უხეში დაუდევრობა, რამაც გამოიწვია არსებითად მცდარი ფაქტის შემცველი განცხადების გავრცელება. დასახელებული სპეციალური კანონის პირველი მუხლის „ა“ ქვეპუნქტის თანახმად, განცხადება არის ინფორმაცია, რომელიც განმცხადებელმა საჯაროდ გაავრცელა ან მესამე პირს გააცნო. მოცემულ შემთხვევაში, სარჩელით სადავო განცხადებების საჯაროდ გავრცელების ფაქტი მხარეთა მიერ სადავო არ არის. სპეციალური კანონის მე-4 მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, აზრი დაცულია აბსოლუტური პრივილეგიით. ამავე კანონის პირველი მუხლის „ფ“ ქვეპუნქტის მიხედვით, აბსოლუტური პრივილეგია განმარტებულია, როგორც კანონით გათვალისწინებული პასუხისმგებლობისაგან პირის სრული და უპირობო გათავისუფლება. აქედან გამომდინარე, მოცემული კატეგორიის დავების სწორად გადაწყვეტისათვის, უპირველეს ყოვლისა, უნდა გაირკვეს, სადავო გამონათქვამები მიეკუთვნება ფაქტებსა თუ შეფასებით მსჯელობას (აზრს), რადგან აზრის გამოხატვა, მისი აბსოლუტური პრივილეგიით დაცულობის გათვალისწინებით, გამორიცხავს პირისათვის რაიმე სახის სამოქალაქოსამართლებრივი პასუხისმგებლობის დაკისრების შესაძლებლობას. აზრი არის შეფასებითი კატეგორია და ნაკლებად ექვემდებარება მტკიცებას, შედარებით უფრო დაცულია. თუმცა ევროპის სასამართლოს პრაქტიკის მიხედვით არც ეს დაცვაა აბსოლუტური. ევროპის სასამართლო განმარტავს, რომ რაც უფრო უხეში და სერიოზული ბრალდების შემცველია აზრი და, ამავე დროს, რაც უფრო დაუცველი პირის მიმართ არის ის გამოთქმული, მით მეტია ალბათობა ასეთი გამოხატვის შეზღუდვისა. მეორე, მხრივ, შედარებით ნაკლებად შეიძლება იყოს დაცული ფაქტების გავრცელება. თუმცა აბსოლუტური და ერთობლივი მიდგომა არც აქ არსებობს. ევროპის სასამართლო მოწოდებულია შეიწყნაროს გარკვეული, თუნდაც მცირე ფაქტობრივი მონაცემების შემცველი ინფორმაცია, განსაკუთრებით ისეთ პირობებში, როდესაც ღირებულებათა კონფლიქტში ერთვებიან ისეთი მნიშვნელოვანი მონაწილეები, როგორებიცაა „საზოგადოებრივი მნიშვნელობის მქონე საკითხები“ და პრესის თავისუფლება; ასევე როდესაც გამოხატვა მიმართულია ნაკლებად დაცვადი (ანუ სახელმწიფოს მხრიდან დაცვის ნაკლები მოთხოვნილების მქონე) პირისადმი - ხელისუფლების ორგანოს, ძლიერი ეკონომიკური სუბიექტის, პოლიტიკოსის მიმართ.

41. მოცემულ შემთხვევაში, სადავო ფრაზების ნაწილის მოპასუხის მიერ გავრცელების ფაქტი სადავო არ არის. მოპასუხის მტკიცებით, ეს გამონათქვამები იყო მისი აზრი, შეფასება და მსჯელობა. სააპელაცო სასამართლომ არ გაიზიარა მოპასუხის პოზიცია და განმარტა, რომ სადავო გამონათქვამები ისეთ კონკრეტულ ინფორმაციას შეიცავს, რომელთა დადასტურება ან უარყოფა შესაძლებელია. ხშირად აზრისა და ფაქტის გამიჯვნა რთულია, თუმცა, როგორც სპეციალური კანონის, ისე ადამიანთა უფლებათა ევროპის სასამართლოს პრეცედენტული გადაწყვეტილებებისა და საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ანალიზით, მათი განსხვავება/გამიჯვნა შესაძლებელია. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განმარტებით, სადავო გამონათქვამის სწორი კვალიფიკაციისათვის უნდა შემოწმდეს მისი შინაარსი, გამოთქმის ფორმა და გამოთქმის კონტექსტი, რა ფაქტობრივი ელემენტებისაგან შედგება გამონათქვამი (სუსგ N ას-1477-1489-2011, 3.04.2012);

41.1. მოცემულ შემთხვევაში, სადავო გამონათქვამებში გავრცელებული ინფორმაცია: ,,ნ.ჯ–ა არის 4-ჯერ ნასამართლევი“; ,,ნ.ჯ–იამ მ.კ–ის 6 წლის შვილები სკოლიდან გამოყარა“; ,,დაზიანების შემთხვევაში ავტობუსები მხოლოდ უცხოელ ბავშვებს ემსახურება“; ,,ქართველ ბავშვებს ნაგავს აჭმევენ პრესქულში და ბრიტანელებს საგანგებოდ მომზადებულ ჯანმრთელ საკვებს“; ,,ავტობუსის მომსახურებაში მშობლები დამატებით 700 დოლარს იხდიან“; ,,ბ-ქ. ა–ა არის დისკრიმინაციული, არაეთიკური სკოლა; სკოლა სადაც ყვავის დისკრიმინაცია, რომ არის სატანიზმის კერა“; არის მტკიცებითი და არა შეფასებითი ფორმის, ანუ, განცხადებების დროს გამონათქვამები ჩამოყალიბებულია იმგვარად, რომ მსმენელზე დადასტურებული ფაქტის შთაბეჭდილებას ტოვებს. რაიმე მსჯელობა ან იმაზე მინიშნება, რომ ეს მხოლოდ მოსაზრებაა, არ გვხვდება. ცილისწამების შემადგენლობის უმთავრესი ელემენტია სინამდვილის შეუსაბამო, არსებითად მცდარი ფაქტების გავრცელება. მტკიცების ტვირთის განაწილების პრინციპის თანახმად, ,,სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-7 მუხლის მე-6 პუნქტის შესაბამისად, სიტყვის თავისუფლების შეზღუდვისას მტკიცების ტვირთი ეკისრება შეზღუდვის ინიციატორს. სააპელაციო სასამართლომ განსახილველ შემთხვევაში დადგენილად მიიჩნია, რომ მოპასუხის მიერ გავრცელდა ფაქტები, რომლებიც არ ეფუძნება სინამდვილეს და, შესაბამისად, ზიანს აყენებს მოსარჩელის ღირსებას;

41.2. საქმეზე PETRENCO v. MODLOVA ევროპულმა სასამართლომ, ზოგადად კვლავ განმარტა, რომ სახელმწიფოებს აკისრიათ პოზიტიური ვალდებულება, დაიცვან პირთა პირადი და ოჯახური ცხოვრება, როგორც ამას ითვალისწინებს კონვენციის მე-8 მუხლი (პუნქტი 52). გამოხატვის თავისუფლება არ შეიძლება გასცდეს გარკვეულ საზღვრებს (პუნქტი 53). უფრო დაცულია გამოხატვა, რომელიც მიმართული პოლიტიკური პირების წინააღმდეგ; მნიშვნელოვანია ფაქტებისა და შეფასებითი მსჯელობის განსხვავება. ამავე დროს შეფასებითი მსჯელობის დროსაც კი უნდა იყოს საკმარისი და დამაჯერებელი ფაქტები, რომლებიც ასე ვთქვათ ,,ზურგს გაუმაგრებს’’ გაკეთებულ განცხადებებს (პუნქტი 56);

41.3. სააპელაციო სასამართლოს განსჯით, განსახილველ შემთხვევაში გავრცელებულია ისეთი ცნობები, რომლებიც ერთმნიშვნელოვნად ლახავენ მოსარჩელეების საქმიან რეპუტაციას. შესაბამისად გამოკვეთილია, რომ: 1. მოსარჩელის მოთხოვნა ემყარება სსკ-ის მე-18 მუხლსა და „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ საქართველოს კანონს; შესაბამისად, ევროპული კონვენციის მოთხოვნა, რომ გამოხატვის თავისუფლების შეზღუდვა გათვალისწინებული უნდა იყოს კანონით, დაცულია; 2. სარჩელით მოთხოვნილი შეზღუდვა ემსახურება იმ ერთ-ერთ ლეგიტიმურ მიზანს, რომელიც გათვალისწინებულია კონვენციის მე-10 მუხლის მე-2 პუნქტით - ,,გამოხატვის თავისუფლება შეიძლება შეიზღუდოს ... სხვათა უფლებებისა და რეპუტაციის დასაცავად’’. გავრცელებულმა ინფორმაციამ ხელყო მოსარჩელე მხარის უფლებები; 3. საქალაქო სასამართლომ მართებულად მიიჩნია, სარჩელის ნაწილობრივ დაკმაყოფილების გზით, მოპასუხის გამოხატვის თავისუფლებაში ხდება ჩარევა, თუმცა ასეთი ჩარევა აკმაყოფილებს კრიტერიუმს ,,აუცილებელი დემოკრატიულ საზოგადოებაში’’;

41.4. დადგენილია, რომ სადავო ინფორმაცია მართლაც მოპასუხემ გაავრცელა; დადგენილია, რომ გავრცელებული ინფორმაცია საქმიანი რეპუტაციის შემლახველი და დადასტურებადი ფაქტის შემცველია; დადგენილია, რომ ასეთი ინფორმაცია ზიანს აყენებს ინფორმაციის ადრესატებს; მოპასუხეს არ წარმოუდგენია რაიმე სახის მტკიცებულება საკუთარი პოზიციის დასამტკიცებლად, საპირისპიროდ კი-მოსარჩელეებმა წერილობითი სახით წარმოადგინეს საკმარისი მტკიცებულებები, რომელიც უარყოფს მოპასუხის მიერ საჯაროდ გავრცელებული განცხადებების შინაარსს.

გამოხატვის თავისუფლება, როგორც კონვენციის მე-10 მუხლით დაცული უფლება, ხშირად კონფლიქტშია ამავე კონვენცით გარანტირებულ სხვა უფლებასთან, კერძოდ პირადი ცხოვრების უფლებასთან (მუხლი 8). არაერთი გადაწყვეტილებითაა დადგენილი, რომ პატივი, ღირსება და საქმიანი რეპუტაცია დაცულია სწორედ მე-8 მუხლით და ასევე მრავალია საქმე, როდესაც ამ ორი მნიშვნელოვანი ღირებულების კონფლიქტში რომელიმე გადასწონის და იმარჯვებს. აქედან გამომდინარე, სასამართლო პოზიტიურ ვალდებულებების ჭრილში, რომელიც მას (სახელმწიფოს) აკისრია კონვენციის მე-8 მუხლით, სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ საქართველოს კანონის საფუძველზე, უფლებამოსილია მოპასუხეს დააკისროს სასამართლოს გადაწყვეტილების შესახებ ცნობის გამოქვეყნება;

41.5. სასარჩელო მოთხოვნის ფორმულირებასთან (ცნობების უარყოფის შესახებ) დაკავშირებით, მოცემულ შემთხვევაში გამოყენებულ უნდა იქნეს როგორც სსკ-ის, ისე „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ საქართველოს კანონის ნორმები. სამოქალაქო კოდექსში 2004 წლის 24 ივნისს ცვლილების განხორციელებამდე არსებული რედაქცია (მე-18 მუხლის მე-2 ნაწილი) ითვალისწინებდა პირადი არაქონებრივი უფლებების დაცვის ისეთ მექანიზმს, როგორიც იყო სასამართლოს მეშვეობით პატივისა და ღირსების შემლახველი ცნობების უარყოფა. თუმცა, 2004 წლის 24 ივნისის საქართველოს კანონით „საქართველოს სამოქალაქო კოდექსში ცვლილების შეტანის შესახებ“, რომელიც 2004 წლის 16 ივლისიდან ამოქმედდა, პირადი არაქონებრივი უფლებების დაცვა განისაზღვრა ასევე სპეციალური კანონით, რომელმაც, სხვა საკითხებთან ერთად, დაადგინა როგორც დაცვის მექანიზმები, ასევე სამოქალაქო- სამართლებრივი პასუხისმგებლობის საფუძვლები. ამ მხრივ მნიშვნელოვანია „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-17 მუხლის პირველი პუნქტის დანაწესი, რომლის თანახმად, ცილისწამებასთან დაკავშირებით მოპასუხეს შეიძლება დაეკისროს სასამართლოს მიერ დადგენილი ფორმით ცნობის გამოქვეყნება სასამართლოს გადაწყვეტილების შესახებ. „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ საქართველოს კანონი პირდაპირ ადგენს ცილისწამების შემთხვევაში სასარჩელო მოთხოვნის არსს, სასამართლოს არ აქვს უფლება თავისი გადაწყვეტილებით მხარეს მიაკუთვნოს ის, რაც მას არ უთხოვია ან იმაზე მეტი ვიდრე ის მოითხოვდა. აღნიშნული მსჯელობა და დასკვნა შეესაბამება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ დადგენილ ერთგვაროვან სასამართლო პრაქტიკას (იხ. სუსგ-ები: N ას-810-1129-07, 16.05.2008 წ; N ას-334-654-09, 8.10.2009 წ.) ამდენად, მოპასუხეს უნდა დაეკისროს ცნობის გამოქვეყნება სასამართლო გადაწყვეტილების შესახებ, რომელშიც მითითებული იქნება სასამართლოს გადაწყვეტილებით, სარჩელის ნაწილობრივ დაკმაყოფილების გზით, განსაზღვრული ფრაზების შეუსაბამობა სიმართლესთან.

41.6. ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვეციის მე-6 მუხლით გათვალისწინებული სამართლიანი სასამართლოს უფლების რეალიზება უმეტესწილად დამოკიდებულია და გულისხმობს სასამართლოს მიერ დასაბუთებული, მტკიცებულებათა შეჯერების საფუძველზე მიღებული გადაწყვეტილების მიღებას. მტკიცების ტვირთის როლი განსაკუთრებით ვლინდება სამოქალაქო სამართალწარმოებაში, სადაც მხარეთა ნების ავტონომიას გადამწყვეტი მნიშვნელობა ენიჭება. მტკიცების ტვირთის როლი განსაკუთრებით ვლინდება სამოქალაქო სამართალწარმოებაში, სადაც მხარეთა ნების ავტონომიას გადამწყვეტი მნიშვნელობა ენიჭება (იხ. სუსგ Nას-589-589-2018, 06.07.2018წ.). კონკრეტულ შემთხვევაში, აპელანტმა (მოპასუხემ) ვერ შეძლო სააპელაციო საჩივრის მართებულობის დამტკიცება, რის გამოც სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება უცვლელად დარჩა.

42. საკასაციო სამართალწაროების ეტაპი

42.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 7 აპრილის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხემ, რომელმაც საკასაციო საჩივრით მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის სრულად უარყოფა;

42.2. კასატორის ძირითადი პრეტენზიები ეფუძნება იმას, რომ გასაჩივრებული გაჩინება, რომლითაც უცვლელად დარჩა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სამართლებრივი შედეგი, ეწინააღმდეგება „სიტყვისა და გამოხატის თავისუფლების შესახებ“ საქართველოს კანონს, საერთაშორისო აქტებსა და სასამართლო პრაქტიკას. პირს მაშინ შეიძლება დაეკისროს გარკვეული ინფორმაციის უარყოფა, თუ ეს ინფორმაცია პირადად ამ პირისაგან (სუბიექტისაგან) მომდინარეობს (ანუ ინფორმაციის გამავრცელებელი არის პირველად წყარო), შესაბამისად, პასუხისმგებლობა არ დადგება მაშინ როდესაც ინფორმაცია სხვა პირის/სუბიექტის მიერ არის გავრცელებული და ამას სხვა პირი გაიმეორებს, აგრეთვე, იმ შემთხვევაში, თუ სრულად და ზუსტად არის დაცული გავრცელებული ინფორმაციის კონტექსტი;

42.3. საკასაციო საჩივარში მოპასუხე უთითებს იმ გამონათქვამებზე, რომელთა უარყოფა მას არასწორი ფაქტობრივ-სამართლებრივი შეფასების გამო დაეკისრა და „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-13 მუხლზე დაყრდნობით, აღნიშნავს, რომ დაუსაბუთებელია მისი უფლების შეზღუდვა იმ პირობებში, როდესაც მოსარჩელეებს საერთოდ არ მიდგომიათ ზიანი, ისევე როგორც არ არის ნამსჯელი, სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით მოპასუხისათვის დაკისრებული პასუხისმგებლობა როგორ უზრუნველყოფს მოსარჩელეთათვის თითქოსდა აბსტრაქტულად მიყენებული ზიანის კომპენსირებას;

42.4. კასატორი უთითებს საერთაშორისო აქტებსა და სასამართლო პრაქტიკაზე, ასევე, მის მიმართ გამოტანილ საკასაციო სასამართლოს განჩინებაზე (საქმე N ას-547-2020, 14.12.2021წ.), სადაც სასამართლომ არ მიიჩნია საჭიროდ პირის გამოხატვის თავისუფლებაში ჩარევა;

42.5. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 30 სექტემბრის განჩინებით მოპასუხის საკასაციო საჩივარი დასაშვებად იქნა ცნობილი სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-4 ნაწილის საფუძველზე „არაქონებრივ-სამართლებრივ დავებში საკასაციო საჩივარი დასაშვებია სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლებასთან დაკავშირებულ დავებზე“.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, მტკიცებულებათა გაანალიზების, მხარეთა ახსნა-განმარტებების შეფასების, მოპასუხის საკასაციო საჩივრის სამართლებრივი დასაბუთებულობის არსებითად განხილვის გზით შემოწმების შედეგად მივიდა დასკვნამდე, რომ მოპასუხის საკასაციო განაცხადი ნაწილობრივ დასაბუთებულია და სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინების ნაწილობრივ გაუქმების გზით მოსარჩელე სკოლის სარჩელი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს.

43. სსსკ-ის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილით, საკასაციო სასამართლო გადაწყვეტილებას ამოწმებს საკასაციო საჩივრის ფარგლებში, ამავე კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილით, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლო გადაწყვეტილებებში და სხდომის ოქმებში. გარდა ამისა, შეიძლება მხედველობაში იქნეს მიღებული ამ კოდექსის 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები; ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ მოპასუხეს ნაწილობრივ დასაბუთებული საკასაციო შედავება აქვს წარმოდგენილი, ამასთან, საქმეზე სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები სავსებით საკმარისია სადავო სამართალურთიერთობის შეფასებისათვის, არ ქმნის საქმის ხელახლა განსახილველად (ფაქტობრივი გარემოებების დასადგენად ან სხვა მტკიცებულებების ხელახლა გამოსაკვლევად) ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოში დაბრუნების სსსკ-ის 412-ე მუხლით გათვალისწინებულ პროცესუალურ საფუძველს და, დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებათა სამართლებრივი შეფასების გზით, შესაძლებელია ნაწილობრივ ახალი გადაწყვეტილების მიღება საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპზე.

44. გამოხატვის თავისუფლება დემოკრატიული საზოგადოების ქვაკუთხედი და თითოეული ინდივიდის თვითრეალიზაციის, მისი თავისუფალი განვითარების აუცილებელი წინაპირობაა. საქართველოს კონსტიტუციის მე-17 მუხლის პირველი და მე-2 პუნქტების თანახმად, აზრისა და მისი გამოხატვის თავისუფლება დაცულია. დაუშვებელია ადამიანის დევნა აზრისა და მისი გამოხატვის გამო. ყოველ ადამიანს აქვს უფლება თავისუფლად მიიღოს და გაავრცელოს ინფორმაცია. ამავე მუხლის მე-5 პუნქტით, ამ უფლებების შეზღუდვა დასაშვებია მხოლოდ კანონის შესაბამისად, დემოკრატიულ საზოგადოებაში აუცილებელი სახელმწიფო ან საზოგადოებრივი უსაფრთხოების ან ტერიტორიული მთლიანობის უზრუნველსაყოფად, სხვათა უფლებების დასაცავად, კონფიდენციალურად აღიარებული ინფორმაციის გამჟღავნების თავიდან ასაცილებლად ან სასამართლოს დამოუკიდებლობისა და მიუკერძოებლობის უზრუნველსაყოფად (იხ. მრავალთა შორის ბოლოდროინდელი სასამართლო პრაქტიკა -სუსგ-ები: N ას-348-2020, 31.10.2022; N ას-989-2019, 28.06.2022წ; N ას-1016-2021, 25.05.2022წ; N ას-358-2021. 13.04.2022წ; N ას-336-2021, 26.01.2022წ; N ას-547-2020, 14.12.2021წ; N ას-960-2020, 13.10.2021წ; N ას-697-651-2017მ 20.05.2021წ; N ას-706-2020, 21.04.2021წ; N ას-981-2020, 21.04.2021წ; N ას-1151-2019, 21.04.2021წ; N ას-938-2020, 18.05.2021წ; N ას-810-2019, 05.03.2021წ; N ას-1705-2019, 27.11.2020წ; N ას-1606-2019, 25.11202წ; N ას-1696-2018, 31.07.2020წ; N ას-1366-2019, 6.04.202წ; N ას-648-648-2018, 26.03.2020წ.).

45. ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-10 მუხლით, ყველას აქვს უფლება გამოხატვის თავისუფლებისა. ეს უფლება მოიცავს პირის თავისუფლებას, ჰქონდეს შეხედულებები, მიიღოს ან გაავრცელოს ინფორმაცია თუ მოსაზრებები საჯარო ხელისუფლების ჩაურევლად და სახელმწიფო საზღვრების მიუხედავად. ამ თავისუფლებათა განხორციელება, რამდენადაც ის განუყოფელია შესაბამისი ვალდებულებისა და პასუხისმგებლობისაგან, შეიძლება დაექვემდებაროს ისეთ წესებს, პირობებს, შეზღუდვებს ან სანქციებს, რომლებიც გათვალისწინებულია კანონით და აუცილებელია დემოკრატიულ საზოგადოებაში ეროვნული უშიშროების, ტერიტორიული მთლიანობის ან საზოგადოებრივი უსაფრთხოების ინტერესებისათვის, უწესრიგობისა თუ დანაშაულის აღსაკვეთად, ჯანმრთელობის ან მორალის დაცვის მიზნით, სხვათა რეპუტაციის ან უფლებების დასაცავად, საიდუმლოდ მიღებული ინფორმაციის გამჟღავნების თავიდან ასაცილებლად ან სასამართლო ხელისუფლების ავტორიტეტისა და მიუკერძოებლობის უზრუნველსაყოფად.

46. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო გამოხატვის თავისუფლებას განსაკუთრებულ მიშვნელობას ანიჭებს, მის შესაზღუდად შეფასების მაღალ სტანდარტებს იყენებს და ამის გასამართლებლად წონად დასაბუთებას მოითხოვს. შესაბამისად, ამ უფლების სხვა ღირებულებებთან დაპირისპირების დროს „სამართლიანი ბალანსის“ განსაზღვრისას, ეროვნულ სახელმწიფოთა შეფასების თავისუფლების არეალი ძალიან ფართო არასდროს არის, თუმცა, განსხვავებულია სხვადასხვა საზოგადოებრივ მიზნებთან მიმართებით (გოცირიძე ევა, გამოხატვის თავისუფლება ღირებულებათა კონფლიქტში ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციისა და სტრასბურგის სასამართლოს იურისდიქციის მიხედვით, თბილისი, 2008, გვ.128).

47. გამოხატვის თავისუფლება არსებითად მნიშვნელოვანია დემოკრატიული სახელმწიფოსათვის, მეტიც, იგი დემოკრატიული საზოგადოების არსებობის, მისი სრულფასოვანი განვითარების აუცილებელი წინაპირობაა (იხ. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2012 წლის 11 აპრილის N 1/1/468 გადაწვეტილება საქმეზე „საქართველოს სახალხო დამცველი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“,II თავი,პარ. 30) და დიდი ხანია დემოკრატიული საზოგადოების განუყოფელ და ძირითად ფუნდამენტურ ელემენტს მიეკუთვნება (იხ. ინფორმაციის თავისუფლების განვითარების ინსტიტუტის /IDFI/ გზამკვლევი- გამოხატვის თავისუფლება v პატივისა და ღირსების დაცვა; 2018; გვ.4) „გამოხატვის თავისუფლება დემოკრატიული საზოგადოების საფუძველია, ამ უფლების სათანადო უზრუნველყოფის გარეშე პრაქტიკულად შეუძლებელია სხვა უფლებების სრულყოფილი რეალიზაცია“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2009 წლის 10 ნოემბრის #1/3/421,422 გადაწყვეტილება საქმეზე „საქართველოს მოქალაქეები- გიორგი ყიფიანი და ავთანდილ უნგიაძე საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II თავი, პარ. 6). „თავისუფალი საზოგადოება შედგება თავისუფალი ინდივიდებისაგან, რომლებიც ცხოვრობენ თავისუფალ ინფორმაციულ სივრცეში, თავისუფლად აზროვნებენ, აქვთ დამოუკიდებელი შეხედულებები და მონაწილეობენ დემოკრატიულ პროცესებში, რაც აზრთა გაცვლა-გამოცვლასა და პაექრობას გულისხმობს“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2007 წლის 26 ოქტომბრის #2/2-389 გადაწყვეტილება საქმეზე“საქართველოს მოქალაქე მაია ნათაძე და სხვები საქართველოს პარლამენტისა და საქართველოს პრეზიდენტის წინააღმდეგ“ , II თავი, პარ. 13.).

48. სსკ-ის მე-18 მუხლის მე-2 ნაწილი ადგენს შემდეგ ქცევის წესს: პირს უფლება აქვს სასამართლოს მეშვეობით, კანონით დადგენილი წესით დაიცვას საკუთარი პატივი, ღირსება, პირადი ცხოვრების საიდუმლოება, პირადი ხელშეუხებლობა ან საქმიანი რეპუტაცია შელახვისაგან. მოცემულ შემთხვევაში საკასაციო სასამართლოს მიერ არსებითად განხილვისა და შეფასების საგანს წარმოადგენს მოსარჩელე სკოლის დირექტორისა და მოსარჩელე სკოლის სასარგებლოდ ნაწილობრივ დაკმაყოფილებული სარჩელი, რომლითაც მოპასუხეს დაეკისრა სასამართლოს გადაწყვეტილების შემდეგ კონკრეტული გამონათქვემების უარყოფა, შემდეგი სახით:

48.1. სკოლის დირექტორის სასარგებლოდ ნაწილობრივ დაკმაყოფილებული სარჩელის საფუძველზე მოპასუხეს დაეკისრა ცნობის გამოქვეყნება სასამართლო გადაწყვეტილების შესახებ შემდეგი ფორმით: ,,სიცრუეა, რომ ნ.ჯ–ია არის 4-ჯერ ნასამართლევი; სიცრუეა, რომ ნ.ჯ–ამ მ.კ–ის 6 წლის შვილები სკოლიდან გამოყარა’’;

48.2. სკოლის სასარგებლოდ ნაწილობრივ დაკმაყოფილებული სარჩელის საფუძველზე მოპასუხეს დაეკისრა ცნობის გამოქვეყნება სასამართლო გადაწყვეტილების შესახებ შემდეგი ფორმით: ,,სიცრუეა, რომ დაზიანების შემთხვევაში ავტობუსები მხოლოდ უცხოელ ბავშვებს ემსახურება; სიცრუეა, რომ ქართველ ბავშვებს ნაგავს აჭმევენ პრესქულში და ბრიტანელებს საგანგებოდ მომზადებულ ჯანმრთელ საკვებს; სიცრუეა, რომ ავტობუსის მომსახურებაში მშობლები დამატებით 700 დოლარს იხდიან; სიცრუეა, რომ ბ-ქ. ა–ა არის დისკრიმინაციული, არაეთიკური სკოლა; სკოლა სადაც ყვავის დისკრიმინაცია, რომ არის სატანიზმის კერა’’;

49. საკასაციო სასამართლო კასატორის პრეტენზიის პასუხად, რომელიც ეხება მოსარჩელე სკოლის დირექტორის სასარგებლოდ სარჩელის ნაწილობრივ დაკმაყოფილებას (იხ. 47.1 ქვეპუნქტი), განმარტავს, რომ არ იზიარებს საკასაციო საჩივრის არგუმენტს იმის შესახებ, რომ მოპასუხის (კასატორის) მოსაზრება გამოქვეყნებულია - „3-ჯერ თუ 4-ჯერ ყოფილა ნასამართლევი და კრიმინალები არიან მაშ ვინ არიან“ ცალსახად მოსაზრებაა და არავითარი მტკიცებითი ფორმა მას არ გააჩნია, გარდა აღნიშნულისა, არსად არც ერთ მტკიცებულებაში პირდაპირ და კონტექსტიდან ამოგლეჯის გარეშე არ იკითხება. კასატორის მტკიცებით, ეს კომენტარი შეკითხვის ფორმითაა და მისი პირველწყარო მოპასუხე საერთოდ არ არის, მეტიც, პირველწყარო არის „ფეისბუქ-მომხმარებელი“ Meri Guruli და თანაც ეს ინფორმაცია უკავშირდება სკოლის დირექტორს - ვინმე დ.ც–ძეს, რომელიც, როგორც ირკვევა, მოსარჩელე სკოლის დირექტორის მეუღლე ყოფილა (იხ. საკასაციო საჩივარი - ტ.2, ს.ფ. 331);

49.1. ამ საკასაციო პრეტენზიის შემოწმება მოხდა კონკრეტული ელემენტების: ვინ თქვა, რა თქვა, ვის მიმართ, რა ვითარებაში და როგორია კონკრეტულად გამოთქმული/გამოხატული ფრაზის კონტექსტის კვლევისა და შემოწმების საფუძველზე, რათა შეფასდეს და ერთმანეთისაგან გაიმიჯნოს პირის გამოხატვის თავისუფლებით დაცული მოსაზრება (აზრი – შეფასებითი მსჯელობა, თვალსაზრისი, კომენტარი, აგრეთვე ნებისმიერი სახით ისეთი შეხედულების გამოხატვა, რომელიც ასახავს რომელიმე პიროვნების, მოვლენის ან საგნის მიმართ დამოკიდებულებას და არ შეიცავს დადასტურებად ან უარყოფად ფაქტს) ცილისწამებისაგან (არსებითად მცდარი ფაქტის შემცველი და პირისთვის ზიანის მიმყენებელი, მისი სახელის გამტეხი განცხადება);

49.2. საკასაციო სასამართლო გაიზიარებდა კასატორის პრეტენზიას (იხ. 48-ე პუნქტი), რომ რიტორიკული შეკითხვის, ე.წ. „ფეისბუქ-კომენტარის“ სახით არის მის მიერ დაწერილი: „3-ჯერ თუ 4-ჯერ ყოფილა ნასამართლევი და კრიმინალები არიან მაშ ვინ არიან“, მხოლოდ ეს ფრაზა და კონტექსტი რომ ყოფილიყო. თუმცა, სკოლის დირექტორის სასარჩელო მოთხოვნის დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად, საკასაციო სასამართლო ყურადღებას გაამახვილებს სასარჩელო მოთხოვნაზე, რომელიც შემდეგი სახითაა ფორმულირებული: მოპასუხეს დაევალოს, რომ გაავრცელოს: „სიცრუეა, რომ ნ.ჯ–ია არის 4-ჯერ ნასამართლევი“, რაც ეფუძნება, არა მოპასუხის მიერ მიერ მითითებულ ე.წ. „ფეისბუქ-კომენტარს“ სხვა პირის „პოსტზე“, რომელიც მართლაც შეკითხვის ფორმითაა ჩამოყალიბებული, რიტორიკულია და თუ მხოლოდ ეს კომენტარი იქნებოდა, მოპასუხის მოსაზრების უარსაყოფად საჭირო არც გახდებოდა სკოლის დირექტორის ნასამართლობის შესახებ ცნობის წარდგენა, რადგან აზრი დაცულია აბსოლუტური პრივილეგიით. სასარჩელო მოთხოვნა მოპასუხის მიერ სოციალურ ქსელში გამოქვეყნებულ „პოსტს“ ემყარება, რაც, თავის მხრივ, ბრჭყალებშია ჩასმული, როგორც მოპასუხის სიტყვები და გააზიარა ერთ-ერთმა ინტერნეტ გამოცემამ. მოპასუხის ამ საჯარო განცხადებაში („პოსტში“) მკაფიოდ და არაორაზროვნად, მტკიცებითი ფორმით იკითხება: „ბ ქართული სკოლა მისი ფეისბუქ გვერდიდან ყველა უკმაყოფილო მშობლის კომენტარს შლის და მშობლებს ბლოკავს გვერდიდან... მაგრამ არ იციან რომ ეხლა უამრავი უკმაყოფილო მშობელი ვზივართ ჟურნალისტებთან და ხალხს ჩვენს ხმას მივაწვდენთ..:) იმასაც ვამბობთ მშობლებს მედიასთან ურთიერთობა კონტრაქტით აკრძალული რომ გვაქვს, იმასაც 5000 დოლარიან სკოლაში ტუალეტის ქაღალდი ბავშვებმა რომ უნდა ატაროს.. იმასაც, სკოლის დირექტორი რომ 4 ჯერ ნასამართლევი და ნაციხარი რომაა...დაგველოდეთ და კიდევ ბევრს გაიგებთ...“ (იხ. ტ.1, სარჩელი-გვ. 9 და მტკიცებულება- გვ. 13);

49.3. საკასაციო სასამართლო უშუალოდ მოპასუხის მიერ დაწერილ „ფეისბუქ-პოსტზე“ ამახვილებს ყურადღებას და მიაჩნია, რომ მოპასუხის მიერ სკოლის დირექტორის 4-ჯერ ნასამართლევად დასახელება, საჯაროდ გავრცელებული განცხადების შინაარსისა და კონტექსტის გათვალისწინებით, არ იძლევა მისი მოსაზრებად (აზრად) კვალიფიკაციის შესაძლებლობას. საკასაციო სასამართლო „ზოგადი განათლების შესახებ“ საქართველოს კანონს (ეს კანონი აწესრიგებს საქართველოში ზოგადსაგანმანათლებლო საქმიანობის განხორციელების პირობებს, ზოგადი განათლების მართვისა და დაფინანსების პრინციპებსა და წესებს, ადგენს ყველა ზოგადსაგანმანათლებლო დაწესებულების (ორგანიზაციულ-სამართლებრივი ფორმის მიუხედავად) სტატუსს, მათი დაფუძნების, საქმიანობის, რეორგანიზაციის, ლიკვიდაციისა და ავტორიზაციის წესებს, აგრეთვე ზოგადსაგანმანათლებლო დაწესებულებების მასწავლებელთა საქმიანობის წარმართვის პირობებსა და წესს) მოიხმობს, რომლის მიხედვით დირექტორად შეიძლება განწესდეს ამ კანონის შესაბამისად არჩეული ან დანიშნული საქართველოს მოქალაქე, რომელსაც აქვს უმაღლესი განათლება, მუშაობის 3 წლის სტაჟი და აკმაყოფილებს საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილ მოთხოვნებს (მუხლი 41.2), ამასთან, დირექტორი, დირექტორის მოვალეობის შემსრულებელი არ შეიძლება იყოს განზრახ ჩადენილი დანაშაულისათვის ნასამართლევი პირი, რომელსაც მოხსნილი არ აქვს ნასამართლობა (მუხლი 42.2²); სკოლის დირექტორის ნასამართლობის შესახებ არსებითად მცდარი ინფორმაციის გავრცელება, პირისათვის ზიანის მომტანი და მისი სახელის გამტეხია. ამდენად კასატორის პრეტენზია, თუ როგორ დააკომპენსირებს მოსარჩელის მოთხოვნას სასამართლო გადაწყვეტილების საფუძველზე მოპასუხისათვის დაკისრებული ცნობის უარყოფა, რადგან მოსარჩელე სკოლის დირექტორს რეალურად ზიანი არ მიდგომია, მოპასუხის სუბიექტური მოსაზრებაა და არ არის გასაზიარებელი. სააღმზრდელო-საგანმანათლებლო დაწესებულების ხელმძღვანელის შესახებ მოპასუხის მიერ გავრცელებული არასწორი ინფორმაცია, რომელიც შემდეგ გაზიარებულია მედიაპლატფორმის მეშვეობით სოციალურ ქსელში, არა მხოლოდ პირთა განსაზღვრული წრისათვის, არამედ მცდარი ინფორმაციის/ფაქტის განუსაზღვრელი მასშტაბით გავრცელებას უკავშირდება და არაქონებრივი სახით განცდილი ზიანი, უმეტესწილად ფაქტობრივად დამდგარ მატერიალურ ზიანსაც კი აღემატება. „აზრის საჯაროდ დაფიქსირება, მაშასადამე, აზრის საჯარო გამოვლინება, პირთა განუსაზღვრელი წრისადმი ხდება. ასეთ დროს არ აქვს მნიშვნელობა, სახალხოდ (საჯარო თავშეყრის ადგილას, თუ ტელემაუწყებლის ეთერში და ა.შ.) დააფიქსირებს პირი თავის აზრს, თუ სოციალურ მედიაში გამოაქვეყნებს პოსტს. მეტიც, სოციალურ მედიაში პოზიციის საჯაროდ დაფიქსირებისას მისი მოძიება უფრო მარტივია, ვიდრე საჯარო თავშეყრის ადგილებში განხორციელებული ქმედებისას. ასეთი ქმედების შედეგად უფლების დარღვევის შემთხვევაში, მოთხოვნაც ანალოგიური საშუალებით გავრცელებას უნდა შეეხოს. მაგალითად, თუ პირმა „Facebook-ის“ კედელზე განათავსა პოსტი, რომელიც მიჩნეულ იქნა ცილისწამებლურ განცხადებად, სასამართლოს მიერ უარყოფისათვის შეიძლება დადგინდეს იგივე ფორმა, რომლითაც ქმედება განხორციელდა“ (იხ. ჯორბენაძე სერგი; სოციალური მედიის სამართალი; რედაქტორი- პროფ. ძლიერიშვილი ზურაბი; თბილისი, 2019; 123-124). ამიტომ ამ ნაწილში სავსებით გასაზიარებელია სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინების მსჯელობა და დასკვნები და საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს; საკასაციო სასამართლო კასატორის ყურადღებას გაამახვილებს იმაზე, რომ მოსარჩელე სკოლის დირექტორის 4-ჯერ ნასამართლობის შესახებ მტკიცებით ფორმაში გამოთქმული არსებითად მცდარი გამონათქვამი მოპასუხეს ეკუთვნის, მის მიერ სოციალურ ქსელში საჯაროდ გამოქვეყნებული განცხადებაა („პოსტია“) და სწორედ ამიტომ ამ ცილისმწამებლური განცხადების უარყოფა მართებულად დაეკისრა მოპასუხეს.

49.4. საკასაციო სასამართლო ასევე არ იზიარებს კასატორის პრეტენზიას, რომ მას დაუსაბუთებლად დაეკისრა მის მიერ გავრცელებული ცნობის, როგორც არასწორი ინფორმაციის/ფაქტის: „სიცრუეა, რომ ნ.ჯ–ამ მ.კ–ის 6 წლის შვილები სკოლიდან გამოყარა’’ უარყოფა. სკოლის დირექტორის მიერ მოსწავლეების (ამ შემთხვევაში მოპასუხის შვილების) „სკოლიდან გამოყრა“, სასწავლო პროცესიდან გათიშვა, გაძევება, დასამტკიცებელ ფაქტობრივ გარემოებას წარმოადგენს და თანაც საკმაოდ მარტივად დასადატურებელს. ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების მიერ დადგენილია, რომ არათუ სარჩელის აძღვრის დროს, არამედ სასამართლოში მიმდინარე სამართალწარმოების პროცესშიც კი, მოპასუხის შვილები, აგრძელებდნენ მოსარჩელე სკოლაში სწავლას და მოსარჩელე სკოლის დირექტორს ბავშვები არ ჩამოუშორებია სასწავლო პროცესისაგან. შესაბამისად, არასწორი ინფორმაციის გავრცელება ცილისმწამებლურია და სინამდვილის შეუსაბამო, რაც სკოლის დირექტორის მხრიდან დაცვის ღირსი ინტერესის სფეროში თავსდება და არც ამ ნაწილში უნდა დაკმაყოფილდეს მოპასუხის საკასაციო საჩივარი, შესაბამისად, მოსარჩელე სკოლის დირექტორის სასარგებლოდ ნაწილობრივ დაკმაყოფილებული სარჩელი უცვლელად დარჩა საკასაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებითაც;

50. მოსარჩელე სკოლის სასარგებლოდ მოპასუხისათვის დაკისრებული ცნობების უარყოფის ნაწილში ნაწილობრივ არის გაზიარებული საკასაციო პრეტენზია. კერძოდ, მოპასუხეს მის მიერ გავრცელებული არსებითად მცდარი, ცილისმწამებლური ცნობის უარყოფა დაეკისრა წინამდებარე გადაწყვეტილების 47.2-ე ქვეპუნქტში ასახული ფრაზების გამო. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ იზიარებს ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების შეფასებას, რომ მოსარჩელე სკოლის მიმართ მოპასუხის მიერ საჯაროდ გავრცელებული ინფორმაცია, იმის შესახებ, რომ:

50.1. „დაზიანების შემთხვევაში ავტობუსები მხოლოდ უცხოელ ბავშვებს ემსახურება“ არის სიცრუე, რადგან მოპასუხის მიერ საჯაროდ გავრცელებული ასეთი ფაქტის გადამოწმება და დამტკიცება შესაძლებელია, თუმცა, მოპასუხეს სასამართლოსათვის არც ერთი ფაქტი არ მიუთითებია და მტკიცებულება არ წარუდგენია ამის დასამტკიცებლად, შესაბამისად, მას მართებულად დაეკისრა გავრცელებული ცილისმწამებლური განცხადების, როგორც სიცრუის, უარყოფა სასამართლო გადაწყვეტილების შესახებ ცნობის გავრცელების გზით;

50.2. „ქართველ ბავშვებს ნაგავს აჭმევენ პრესქულში და ბრიტანელებს საგანგებოდ მომზადებულ ჯანმრთელ საკვებს“ არის სიცრუე, რადგან მოპასუხის მიერ საჯაროდ გავრცელებული ასეთი ფაქტის გადამოწმება და დამტკიცება შესაძლებელია, თუმცა, მოპასუხეს სასამართლოსათვის არც ერთი ფაქტი არ მიუთითებია და მტკიცებულება არ წარუდგენია ამის დასამტკიცებლად, შესაბამისად, მას მართებულად დაეკისრა გავრცელებული ცილისმწამებლური განცხადების, როგორც სიცრუის, უარყოფა სასამართლო გადაწყვეტილების შესახებ ცნობის გავრცელების გზით;

50.3. „ავტობუსის მომსახურებაში მშობლები დამატებით 700 დოლარს იხდიან“ არის სიცრუე, რადგან მოპასუხის მიერ საჯაროდ გავრცელებული ასეთი ფაქტის გადამოწმება და დამტკიცება შესაძლებელია, თუმცა, მოპასუხეს სასამართლოსათვის არც ერთი ფაქტი არ მიუთითებია და მტკიცებულება არ წარუდგენია ამის დასამტკიცებლად, შესაბამისად, მას მართებულად დაეკისრა გავრცელებული ცილისმწამებლური განცხადების, როგორც სიცრუის, უარყოფა სასამართლო გადაწყვეტილების შესახებ ცნობის გავრცელების გზით;

51. საკასაციო სასამართლო მოპასუხისათვის დაკისრებული სასამართლო გადაწყვეტილების შესახებ გამოსაქვეყნებელი ცნობის შესახებ, რომელიც შემდეგი სახითაა დადგენილი ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების მიერ: „სიცრუეა, რომ ბ-ქ. ა–ა არის დისკრიმინაციული, არაეთიკური სკოლა; სკოლა სადაც ყვავის დისკრიმინაცია, რომ არის სატანიზმის კერა’’, ნაწილობრივ იზიარებს საკასაციო პრეტენზიას და ადგენს, რომ, წინამდებარე გადაწყვეტილების 49.1-49.3 ქვეპუნქტებში მითითებულის გარდა, მოპასუხეს (კასატორს) უნდა დაეკისროს ცნობის გამოქვეყნება სასამართლო გადაწყვეტილების შესახებ შემდეგი ფორმით: სიცრუეა, რომ ბ-ქ. ა–ა არის დისკრიმინაციული სკოლა;

51.1. “ზოგადი განათლების შესახებ“ საქართველოს კანონის II თავი ადგენს მოსწავლის, მშობლის და მასწავლებლის ძირითადი უფლებებსა და თავისუფლებებს, ხოლო ამ თავში შემავალი მე-8 მუხლით განსაზღვრულია ძირითადი გარანტიები, კერძოდ: „1. მოსწავლეს, მშობელს და მასწავლებელს, აგრეთვე მათ გაერთიანებებს უფლება აქვთ, თანაბარ პირობებში, დისკრიმინაციის გარეშე, დადგენილი წესით, სასკოლო დროს ან სკოლის ტერიტორიაზე ისარგებლონ ამ თავით დაცული და სკოლის მიერ აღიარებული ყველა უფლებითა და თავისუფლებით, აგრეთვე სკოლის ყველა რესურსით. 2. სკოლას უფლება აქვს სასკოლო დროს ან სკოლის ტერიტორიაზე არადისკრიმინაციულ საფუძველზე შეზღუდოს გარეშე პირთა უფლებები და თავისუფლებები 3. სკოლამ შეიძლება დაადგინოს სასკოლო დროს ან სკოლის ტერიტორიაზე მოსწავლის, მშობლის და მასწავლებლის, აგრეთვე მათი გაერთიანებების უფლებებისა და თავისუფლებების არადისკრიმინაციული და ნეიტრალური შეზღუდვის წესები ამ კანონის მოთხოვნათა შესასრულებლად, აგრეთვე თუ არსებობს საფუძვლიანი და გარდაუვალი საფრთხე: ა) ჯანმრთელობის, სიცოცხლისა და საკუთრების უსაფრთხოებისა; ბ) ნარკოტიკების, ალკოჰოლის ან თამბაქოს მოხმარების ან უკანონო ქმედების წახალისებისა; გ) უხამსობის ან ცილისწამების გავრცელების, ეთნიკური ან რელიგიური შუღლის გაღვივების, დანაშაულისაკენ ან ძალადობისაკენ წაქეზებისა; დ) სასწავლო პროცესის მსვლელობის, სკოლის საქმიანობის ან სკოლის ტერიტორიაზე თავისუფლად გადაადგილებისათვის ხელის შეშლისა“. ამავე კანონის მე-13 მუხლის მე-3 ნაწილის მიხედვით „დაუშვებელია სკოლაში მიღებისას რაიმე სახის დისკრიმინაცია. ეს ნორმა არ გამორიცხავს შესაძლებლობას შესარჩევი კონკურსის ჩატარებისა იმ ზოგადსაგანმანათლებლო დაწესებულებებში, რომლებიც ახორციელებენ სამხედრო, პროფილურ სახელოვნებო და სასპორტო მომზადებას, ასევე სხვა სტატუსის სკოლებში. შესარჩევი კონკურსის ჩატარებისას აუცილებელია პირის სპეციალური საგანმანათლებლო საჭიროების გათვალისწინება“; ამავე მუხლის მე-4 ნაწილით, „დაუშვებელია სკოლის მიერ საკუთარი უფლებამოსილებისა და რესურსების იმგვარად გამოყენება, რამაც შეიძლება პირდაპირ ან ირიბად გამოიწვიოს მოსწავლის, მშობლის და მასწავლებლის, აგრეთვე მათი გაერთიანებების რაიმე დისკრიმინაცია“, ხოლო მე-5 ნაწილით: „ნებისმიერი განმასხვავებელი ქმედება ან გამონაკლისის დაშვება ჩაითვლება დისკრიმინაციად, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა ასეთი ქმედება ან გამონაკლისი სამართლიანი და გონივრულია, ემსახურება თითოეული პირისა და ჯგუფის თავისუფალი განვითარებისა და თანაბარი შესაძლებლობების უზრუნველყოფას“. საკასაციო სასამართლო ამ კონკრეტულ შემთხვევაში არ მოიხმობს „დისკრიმინაციის ყველა შესაძლო ფორმის აღმოფხვრის შესახებ“ საქართველოს კანონს, რადგან მოცემულ შემთხვევაში კასატორს უნდა განემარტოს, თუ რატომ არ არის გაზიარებული მისი საკასაციო პრეტენზია და რის გამო უნდა დაეკისროს მას მოსარჩელე სკოლის მიმართ საჯაროდ გავრცელებული ინფორმაციის, როგორც ცილისმწამებლურის და არსებითად არასწორის, უარყოფა. დისკრიმინაცია, როგორც ისეთი ქმედება ან გამონაკლისის დაშვება, რომელიც არ არის სამართლიანი, გონივრული და არ ემსახურება თანასწორ მოპყრობას, თანასწორი შესაძლებლობების ხელშეწყობას და მხარდაჭერას, ყოველთვის კონკრეტულ ფაქტობრივ გარემოებას უკავშირდება, შესაბამისად, დისკრიმინაციული საფუძვლით მოდავე პირმა უნდა ამტკიცოს, რომ არასამართლიან და არათანასწორ მოპყრობას ჰქონდა ადგილი. მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელე სკოლის მიმართ მოპასუხის (კასატორის) მიერ გავრცელებული ინფორმაცია, რომ ბ-ქ. ა–ა არის დისკრიმინაციული სკოლა, კონკრეტულ ფაქტს უნდა ეფუძნებოდეს და როდესაც ამ ცილისმწამებლური ინფორმაციის გავრცელებას სადავოდ ხდის მოსარჩელე, მოპასუხეს ეკისრებოდა ვალდებულება, დაემტკიცებინა, რომ მოსარჩელე სკოლის გადაწყვეტილებები/ქმედებები დისკრიმინაციული იყო, რაც სწორედ კასატორის მტკიცების ტვირთს განეკუთვნებოდა, რომელიც მან ვერ დაძლია. შესაბამისად, საკასაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ მოპასუხეს სწორედ წინამდებარე გადაწყვეტილების 50-ე პუნქტში ასახული ფორმით უნდა დაევალოს გავრცელებული მცდარი ინფორმაციის შეესახებ ცნობის გამოქვეყნება;

51.2. საკასაციო სასამართლოს მიერ ნაწილობრივ გაზიარებული საკასაციო პრეტენზია უკავშირდება სიტყვებს „არაეთიკური....“ და „სკოლა სადაც ყვავის დისკრიმინაცია, რომ არის სატანიზმის კერა’’ (იხ. 48.2 ქვეპუნქტი), რომელიც უნდა ამოირიცხოს მოპასუხის მიერ სასამართლო გადაწყვეტილების შემდეგ გასავრცელებული ცნობიდან. მითითებული გამონათქვამები, რომლებიც სადავო არაა, რომ მოპასუხეს ეკუთვნის და მის მიერ საჯაროდ არის გავრცელებული, ცალსახად შეფასებითი კატეგორიისა და მათი გადამოწმება, ანუ დამტკიცება, შეუძლებელია, ამიტომ ისინი განეკუთვნებიან პირის მიერ გამოთქმულ მოსაზრებას, რომელიც შესაძლოა არა მხოლოდ მიუღებელი, არამედ შემაშფოთებელი, სუბიექტურად შეურაცხმყოფელი და, გნებავთ, შოკისმომგვრელიც კია მოსარჩელე სკოლისათვის, თუმცა, გამოხატვის თავისუფლების ფარგლებშია გამოთქმული, როგორც მწვავე, მკვახე და კრიტიკული შეფასება და არა ფაქტი, რომლის დამტკიცებაც შესაძლებელია;

51.3. მოსარჩელე სკოლის მიერ სადავოდ ქცეული სიტყვების ურთიერთკავშირის, შესაფასებელი ელემენეტებისა და კონტექსტის გათვალისწინებით (იხ. წინამდებარე გადაწყვეტილების 48.1-ე ქვეპუნქტი), მოცემულ შემთხვევაში სიტყვა „არაეთიკური“, საკასაციო სასამართლოს შეფასებით, მოპასუხის (კასატორის) მიერ საჯაროდ გამოთქმული კრიტიკული მოსაზრების ნაწილია. აღსანიშნავია, რომ კონკრეტული კონტექსტის მიხედვით, „არაეთიკურობა“ შესაძლოა არსებითად მცდარი და ცილისმწამებლური ინფორმაციაც იყოს. დისკრიმინაციისაგან განსხვავებით, რომელიც, თავის მხრივ, არათანასწორ, უსამართლო ქმედებას/მოპყრობას, გადაწყვეტილებას, აქტს ან სხვას უკავშირდება, ეთიკურობა, რომელიც მორალური ქცევის სოციალურ-ზნეობრივი კატეგორიაა, ამ შინაარსით შედარებით დრეკადია, შეიძლება ითქვას, ელასტიური, რადგან ეთიკურად თუ არაეთიკურად ქმედების შეფასება ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში, ზედმიწევნით ინდივიდუალური კვლევისა და შემოწმების საგანია. შესაბამისად, ეთიკურობა/არაეთიკურობა შესაძლებელია ხან მოსაზრება იყოს, ხანაც კი არსებითად მცდარი ინფორმაცია;

51.4. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მოპასუხის მიერ მოსარჩელე სკოლის მიმართ გავრცელებული ინფორმაცია, რომ ეს არის „სკოლა სადაც ყვავის დისკრიმინაცია, რომ არის სატანიზმის კერა’’ ცალსახად, მკაფიოდ და არაორაზროვნად გამოხატვის თავისუფლებით დაცულ მოსაზრებას განეკუთვნება, რადგან სკოლის დისკრიმინაციულად, ანუ ის, ვინც დისკრიმანციას ეწევა, მიჩნევა, როგორც ზემოთ ითქვა, მიუხედავად იმისა, რომ არსებითად მცდარი და ცილისმწამებლური განცხადებაა, კონკრეტული ფრაზა, „სკოლა სადაც ყვავის დისკრიმინაცია, რომ არის სატანიზმის კერა’’ ხატოვანი და აქცენტირებული სუბიექტური მოსაზრებაა მოპასუხის მიერ მანამდე საჯაროდ გავრცელებული არსებითად მცდარი ფაქტის ხაზგასასმელად „რომ ბ-ქ. ა–ა არის დისკრიმინაციული სკოლა“. ზოგადად სიტყვა „აყვავება“ განიმარტება, როგორც ყვავილის გამოღება, ყვავილებით შემოსვა, ხოლო გადატანითი მნიშვნელობით - აღორძინება, განვითარება. რაც შეეხება სიტყვებს: „სატანიზმის კერა“, გარდა იმისა, რომ ზემოხსენებული ერთიანი ფრაზაა, განცალკევებულადაც რომ იყოს მოპასუხის მიერ მითითებული, მაინც არ იცვლება ვითარება, რადგან ასეთ შემთხვევაშიც და ზემოთ მითითებული სრული სახითაც დასახელებული გამონათქვამი მოპასუხის მხრიდან გამოთქმული კრიტიკული სუბიექტური შეფასებაა, მოკლებულია ობიექტურ ნიშნებს, მისი გადამოწმება, რაიმე ფორმით დამტკიცება/დადასტურება შეუძლებელია;

52. კასატორის მიერ მოხმობილი სასამართლო განჩინება საქმეზე N ას-547-2020 (იხ. წინამდებარე გადაწყვეტილების 42.4 ქვეპუნქტი), მოცემულ შემთხვევაში არ გამოდგება მისი პოზიციის გასამყარებლად, რადგან იმ კონკრეტულ შემთხვევაში მოსარჩელეები ითხოვდნენ მოპასუხის მიერ, პირად „ფეისბუკის“ („Facebook“-ის) გვერდზე გამოქვეყნებული განცხადებიდან შემდეგი წინადადებების უარყოფას: „1) „შემდეგ ვთხოვეთ სტატიკური ბანერის დამზადება, რომლის ფასი პრაისში იყო 50 დოლარი, თუმცა ლივინგსტოუნმა ფასი შეცვალა და 150$ მოითხოვა“; 2) „შევახსენეთ მოწოდებულ ფასებზე. პასუხი ასეთი იყო - მაშინ არ გვიღირს“, მოპასუხის მიერ პირად „ფეისბუკის“ გვერდზე საჯარო განცხადების განთავსების გზით; ასევე ერთ-ერთი განცხადების კომენტარებში მოპასუხის მიერ დაწერილი შემდეგი წინადადებების უარყოფას: 1) „ორი კლასის განათლება არ აქვთ არც კლიენტთან ურთიერთობაში, არც სეილსა და მარკეტინგში“; 2) „პავლესავით 2 კლასის customer servise - ით არ ვეურთიერთობები ჩემს კლიენტებსა თუ პაციენტებს“, და გამოქვეყნებული ცნობების გამო, მოპასუხის მიერ მეორე მოსარჩელისათვის ბოდიშის მოხდას, მოპასუხის მიერ პირად „ფეისბუკის“ გვერდზე საჯარო განცხადების გამოქვეყნებით და ა.შ. ამ საქმეზე საკასაციო სასამართლომ დადგენილი ეროვნული სასამართლო პრაქტიკის, ევროსასამართლოს სტანდარტებისა და განმარტებების საფუძველზე იმსჯელა ფაქტისა და მოსაზრების გამიჯვნის თაობაზე და დამატებით მიუთითა ბერლინის უმაღლესი სამხარეო სასამართლოს 11.03.2020წ. გადაწყვეტილებაზე (№10 W 13/20, §23, 24), სადაც სასამართლომ განმარტა: „ერთი მხრივ, პირის ღირსებისა და პიროვნების თავისუფალი განვითარების უფლებით და, მეორე მხრივ, გამოხატვის თავისუფლებით დაცული კონსტიტუციური გარანტიების ურთიერთწინააღმდეგობრივი ხასიათის გამო, როგორც წესი, პირველ რიგში უნდა მოხდეს აწონ-დაწონვა, რომლის ფარგლებშიც, პიროვნულ უფლებებზე ზემოქმედების სიმძიმეს დაუპირისპირდება აზრისა და გამოხატვის თავისუფლებისათვის მიყენებული ის დანაკარგი, რასაც მისი აკრძალვა ან შეზღუდვა გამოიწვევს. მაგრამ ეს წესი არ მოქმედებს, შეურაცხმყოფელი და პატივის შემბღალავი გამონათქვამების შემთხვევაში, როდესაც ისინი წარმოადგენენ ფორმალურ შეურაცხყოფას ან უხამს ლანძღვას. გამოხატვის თავისუფლების პრიმატის უგულებელყოფისთვის ეს გადამწყვეტი ფაქტორი ითხოვს, რომ მკაცრი სტანდარტები იყოს გამოყენებული ფორმალური შეურაცხყოფისა და უხამსი კრიტიკის ან უხამსი ლანძღვის არსებობის დადგენისთვის. ზოგადი პრინციპის თანახმად, უხამსი კრიტიკის ან უხამსი ლანძღვის დადგენა არ ხდება, როდესაც აზრი გამოთქმულია საკითხის განხილვის კონტექსტში, გარდა იმ შემთხვევისა, თუ გამოხატვის შეურაცხმყოფელი ხასიათი იმდენად მძიმე და დიდია, რომ იგი, ნებისმიერ შესაძლო წარმოსახვით კონტექსტში, მარტოოდენ შეურაცხყოფის მიყენებად აღიქმება და, აქედან გამომდინარე, მისი კონკრეტული კონტექსტის მიუხედავად, ყოველთვის განხილულ უნდა იქნეს პირადად შეურაცხმყოფელ უხამსობად, რასაც ადგილი შეიძლება ჰქონდეს განსაკუთრებით მძიმე სალანძღავი სიტყვების გამოყენებისას... გარდა ამისა, გამართლებულად ვერ ჩაითვლება ასევე ისეთი გამოხატვები, რომელიც არანაირ კავშირში არ არიან კონკრეტულ საკითხთან და წარმოადგენენ „უკიდურესად გადაჭარბებულ შეფასებას“ („Wertungsexzess“). შედარებით მაღალი მოთხოვნები წაეყენება ადამიანის ღირსებაზე თავდასხმის დაშვების შემთხვევებს. ადამიანის ღირსების შელახვა არ შეიძლება გამართლებული იქნეს აზრის გამოხატვის თავისუფლებაზე დაყრდნობით. თუმცა აქაც ადამიანის პატივის ყოველგვარი შელახვა იმთავითვე ადამიანის ღირსებაზე თავდასხმასთან არ უნდა გაიგივდეს. ღირსების შელახვის დადგენისათვის აუცილებელია, რომ კონკრეტულ პირს ეზღუდებოდეს ამ სახელმწიფო საზოგადოებაში სხვათა თანასწორად, სხვათა თანაბარი მნიშვნელობისა და თანაბარი ღირებულების მატარებელ სუბიექტად არსებობის უფლება, და მას, როგორც მნიშვნელობის არმქონე არსებას (არარაობას), ისე ეპყრობოდნენ. ამდენად, თავდასხმა მიმართული უნდა იყოს მისი პიროვნების ადამიანური ღირსების მსაზღვრელი უმთავრესი ბირთვისადმი და არა, მარტოოდენ მისი ცალკეული პირადი უფლებების წინააღმდეგ“ (იხ. სუსგ N ას-740-2020. 14.12.2021წ.)

53. სასამართლო პრაქტიკის მიხედვით, სპეციალური კანონის საფუძველზე დადგენილი და განმარტებულია, რომ მოსარჩელის ვალდებულებაა, დაადასტუროს გავრცელებული ინფორმაცია წარმოადგენს „ფაქტს“/„განცხადებას“ თუ იგი არის „მოსაზრება“, რადენადაც, აზრი დაცულია აბსოლუტური პრივილეგიით. მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელე სკოლის დირექტორმა სრულად დაამტკიცა, ხოლო მოსარჩელე სკოლამ ნაწილობრივ დაადასტურა, რომ მოპასუხემ მათ შესახებ გაავრცელა არსებითად მცდარი და ცილისმწამებლური განცხადებები. თუმცა, საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპზე, მოპასუხემ, თავის მხრივ, ნაწილობრივ დაასაბუთა, რომ მის მიერ მოსარჩელე სკოლის მიმართ გავრცელებული განცხადებების ნაწილი, მწვავე და კრიტიკული მოსაზრებების გამომხატველია და დაცულია გამოხატვის თავისუფლებით.

54. საკასაციო სასამართლო საქართველოს კონსტიტუციის მოქმედი რედაქციის მე-17 მუხლის მე-2 და მე-5 პუნქტებზე მიუთითებს, რომლებითაც დადგენილია, რომ ყოველ ადამიანს აქვს უფლება თავისუფლად მიიღოს და გაავრცელოს ინფორმაცია; ამასთან, ამ უფლების შეზღუდვა დასაშვებია მხოლოდ კანონის შესაბამისად, დემოკრატიულ საზოგადოებაში აუცილებელი სახელმწიფო ან საზოგადოებრივი უსაფრთხოების ან ტერიტორიული მთლიანობის უზრუნველსაყოფად, სხვათა უფლებების დასაცავად, კონფიდენციალურად აღიარებული ინფორმაციის გამჟღავნების თავიდან ასაცილებლად ან სასამართლოს დამოუკიდებლობისა და მიუკერძოებლობის უზრუნველსაყოფად. მიუხედავად იმისა, რომ გამოხატვის თავისუფლებას გააჩნია უდიდესი მნიშვნელობა დემოკრატიული და სამართლებრივი სახელმწიფოს არსებობისა და ადამიანის თვითრეალიზაციის უზრუნველყოფის თვალსაზრისით, ის შეიძლება დაექვემდებაროს შეზღუდვას კანონმდებლობით გათვალისწინებული წესითა და ლეგიტიმური მიზნით (იხ. სუსგ N ას-237-2022, 16.12.2022წ.). კერძოდ, „არც ერთი ადამიანის თავისუფლება არ შეიძლება ეფუძნებოდეს სხვისი თავისუფლების ხელყოფას. ამიტომ გამოხატვის თავისუფლების ზღვარიც სხვათა უფლებებია. ის არ სარგებლობს თავისთავადი უპირატესობით რომელიმე სხვა კონსტიტუციურ სიკეთესთან მიმართებით. მაშინ როდესაც ამ უფლებით შეუზღუდავად სარგებლობამ რეალური დარღვევის საფრთხე შეიძლება შეუქმნას ამა თუ იმ უფლებას, გამოხატვის თავისუფლებაც შეიძლება შეიზღუდოს და ესეც დემოკრატიის ერთი-ერთი მთავარი წესია“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2016 წლის 30 სექტემბრის №1/6/561,568 გადაწყვეტილება საქმეზე „საქართველოს მოქალაქე იური ვაზაგაშვილი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-44). სწორედ ამიტომ, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის მე-18 მუხლის მე-2 ნაწილით დადგენილია, რომ პირს უფლება აქვს სასამართლოს მეშვეობით, კანონით დადგენილი წესით დაიცვას საკუთარი პატივი, ღირსება, პირადი ცხოვრების საიდუმლოება, პირადი ხელშეუხებლობა ან საქმიანი რეპუტაცია შელახვისაგან;

55. „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ საქართველოს კანონის ინტერპრეტირება უნდა მოხდეს საქართველოს კონსტიტუციის, საქართველოს მიერ ნაკისრი საერთაშორისო სამართლებრივი ვალდებულებების, მათ შორის, ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა ევროპული კონვენციისა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტული სამართლის შესაბამისად (მუხლი 2); გავრცელებული ინფორმაციის ცილისწამებად მიჩნევისა და შედეგად სამოქალაქოსამართლებრივი პასუხისმგებლობის დაკისრების სპეციალურ წესს სწორედ დასახელებული კანონი არეგულირებს. ინფორმაციის გავრცელების შედეგად სხვა პირის უფლებების შელახვისთვის პირისთვის პასუხისმგებლობის დაკისრების საკითხის შეფასებისას, პირველ ყოვლისა, უნდა მოხდეს აზრისა და ფაქტების გამიჯვნა. „სიტყვა „აზრი“ ფართოდ განმარტებისას გულისხმობს განსჯას, დამოკიდებულებასა თუ შეფასებას, რომლის სისწორე თუ მცდარობა დამოკიდებულია მთლიანად ინდივიდზე, მის სუბიექტურ დამოკიდებულებაზე. ფაქტები კი, ჩვეულებრივ, მოკლებულია სუბიექტურ დამოკიდებულებას, იგი ობიექტური გარემოებებიდან გამომდინარეობს, ანუ ჩვენ გვაქვს იმის შესაძლებლობა, რომ ფაქტი შევამოწმოთ და ვნახოთ, ის რეალურად არსებობდა თუ არა. სწორედ ამიტომ, ფაქტების გადამოწმება და მისი ნამდვილობასთან შესაბამისობის დადგენა შესაძლებელია. ხშირ შემთხვევაში, აზრები და ფაქტები ერთმანეთს მჭიდროდ უკავშირდებიან და მათი გამიჯვნა რთულია. ეს განპირობებულია იმით, რომ გამოთქმის ორივე ფორმა იშვიათად გვხვდება სუფთა სახით. უმთავრესად, სჭარბობს სწორედ ისეთი გამონათქვამები, რომლებშიც თავს იყრის, როგორც შეფასებითი, ასევე ფაქტობრივი ელემენტები. აზრი ხშირად ეყრდნობა და ეხება ფაქტებს, ფაქტები კი, თავის მხრივ, აზრის საფუძველია, რომელიც ადასტურებს ან უარყოფს მათ, ამიტომაც ხშირად საკამათო გამონათქვამის, როგორც შეხედულების ან როგორც ფაქტის გადმოცემის, კვალიფიცირების დროს, შესაძლებელია გამოთქმის კონტექსტის მიხედვით მისი ცალკეული ნაწილების იზოლირება, მაგრამ ეს მეთოდი გამართლებულია მხოლოდ მაშინ, როდესაც ამით არ იკარგება ან არ ყალიბდება გამონათქვამის შინაარსი და ნამდვილი აზრი. თუკი ასეთი იზოლირება შეუძლებელია გამონათქვამის შინაარსის გაყალბების გარეშე, მაშინ ეს გამონათქვამი უნდა ჩაითვალოს მთლიანად აზრის გამოთქმად, ანუ შეხედულებად, შეფასებით მსჯელობად და, შესაბამისად, მთლიანად უნდა იქნეს შეყვანილი ძირითადი უფლებით დაცულ სფეროში“ (იხ. სუსგ N ას-1278-1298-2011). ამასთანავე, საგულისხმოა, რომ გამოხატვის თავისუფლებით დაცულია არა მარტო ის „ინფორმაცია“ თუ „იდეები“, რომლებიც ხელსაყრელად მიიღება ან მიიჩნევა როგორც არაშეურაცხმყოფელი ან უმნიშვნელო, არამედ აგრეთვე ისეთის მიმართ, რომელიც შეურაცხმყოფელია, შოკირებადია და შემაწუხებელი. ასეთია მოთხოვნები პლურალიზმის, ტოლერანტობის და ფართო აზროვნებისა, რომლის გარეშე არ არსებობს დემოკრატიული საზოგადოება (ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს 1976 წლის 7 დეკემბრის №5493/72 გადაწყვეტილება საქმეზე „ჰენდისაიდი გაერთიანებული სამეფოს წინააღმდეგ“, § 49).

56. საკასაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ მოპასუხემ ნაწილობრივ დაასაბუთა საკასაციო პრეტენზია, შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლოს განჩინების ნაწილობრივ გაუქმების გზით მოსარჩელე სკოლის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა და მოპასუხისათვის სასამართლო გადაწყვეტილების შესახებ გასავრცელებელი ცნობების უარყოფის შესახებ ასახული მსჯელობა და დასკვნები უნდა აღსრულდეს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის მიხედვით. დანარჩენ ნაწილში (სკოლის დირექტორის სარჩელი), საკასაციო საჩივრის დაუსაბუთებლობის გამო, უცვლელად დარჩა სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება.

57. სახელმწიფო ბაჟი განსაზღვრულია სსსკ-ის 53-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მიხედვით და ასახულია წინამდებარე გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის მე-6 პუნქტში.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე, 411-ე მუხლებით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა :

1. მ.კ–ის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს;

2. ნაწილობრივ გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 6 აპრილის განჩინება და მიღებულ იქნეს ნაწილობრივ ახალი გადაწყვეტილება, შპს "ბ-ქ. ა–ის" სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში;

3. შპს "ბ-ქ. ა–ის" სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს;

4. მ.კ–ს დაეკისროს ცნობის გამოქვეყნება სასამართლო გადაწყვეტილების შესახებ შემდეგი ფორმით:

- სიცრუეა, რომ დაზიანების შემთხვევაში ავტობუსები მხოლოდ უცხოელ ბავშვებს ემსახურება;

- სიცრუეა, რომ ქართველ ბავშვებს ნაგავს აჭმევენ პრესქულში და ბრიტანელებს საგანგებოდ მომზადებულ ჯანმრთელ საკვებს;

- სიცრუეა, რომ ავტობუსის მომსახურებაში მშობლები დამატებით 700 დოლარს იხდიან;

- სიცრუეა, რომ ბ-ქ. ა–ა არის დისკრიმინაციული სკოლა;

5. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 6 აპრილის განჩინება დანარჩენ ნაწილში დარჩეს უცვლელი;

6. შპს "ბ-ქ. ა–ას" მ.კ–ის სასარგებლოდ, დაეკისროს სახელმწიფო ბაჟის 150 ლარის გადახდა.

7. საკასაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ე. გასიტაშვილი

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

მ. ერემაძე