საქმე №ას-1385-2022 28 დეკემბერი, 2022 წელი,

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ლევან მიქაბერიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მირანდა ერემაძე, ვლადიმერ კაკაბაძე

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი - მ.შ–ძე (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე - სს „ს.ბ–ი“ (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 6 ივლისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი - ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებულად ცნობა, კომპენსაციის გადახდის სანაცვლოდ საცხოვრებელ სადგომზე მესაკუთრედ ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

სასარჩელო მოთხოვნა:

1. მ.შ–ძემ (შემდგომ – მოსარჩელე, შეგებებული მოპასუხე, მოწინააღმდეგე მხარე) სარჩელი აღძრა სასამართლოში სს „ს.ბ–ის“ (შემდგომ – მოპასუხე, შეგებებული მოსარჩელე ან შეგებებული სარჩელის ავტორი, აპელანტი, კასატორი) მიმართ და მოითხოვა, ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებულად ცნობა და კომპენსაციის გადახდის სანაცვლოდ საცხოვრებელ სადგომზე მესაკუთრედ ცნობა.

სარჩელის საფუძვლები:

2. მოსარჩელის განმარტებით, 1992 წლამდე ტ.მ–ძეს ეკუთვნოდა თბილისში, ......... მდებარე საცხოვრებელი სახლი, რომლის მონაცემებია: ლიტერი „ა“, ერთსართულიანი, 89 კვ.მ სასარგებლო ფართი, 60,6 კვ.მ საცხოვრებელი ფართი. 1992 წლის 8 მაისს ე.შ–ი (შემდგომ - მესაკუთრე) ცნობილ იქნა აღნიშნული საცხოვრებელი სახლის მესაკუთრედ, როგორც ტ.მ–ძის პირველი რიგის მემკვიდრე. 1992 წლის 5 სექტემბერს მესაკუთრემ უძრავი ნივთის ნაწილი - 70 კვ.მ საცხოვრებელი ფართი წერილობითი ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე მიჰყიდა მოსარჩელის მამას - ი.შ–ძეს (შემდგომ - მამკვიდრებელი) 6000 აშშ დოლარად. 1992 წლის 5 სექტემბრიდან დღემდე აღნიშნულ საცხოვრებელ ფართს მუდმივად ფლობს მამკვიდრებლის ოჯახი. მესაკუთრემ თავის საკუთრებაში დარჩენილი ფართი 2006 წლის 24 იანვარს გადაუფორმა შვილიშვილს, რომელმაც 2007 წლის 10 სექტემბერს კუთვნილი ფართიდან მე-2 სართული მიჰყიდა ნ.ლ–ს. ამ უკანასკნელისათვის ცნობილი იყო ბინის ნაწილში ე.წ. „ატსტუპნიკების“ არსებობის შესახებ. 2007 წლის 24 სექტემბერს ნ.ლ–მა ბინა იპოთეკით დატვირთა მოპასუხის სასარგებლოდ. ვალდებულების შეუსრულებლობის გამო მოპასუხემ მიმართა იძულებით აღსრულებას და ბინა თავად შეიძინა საჯარო აუქციონზე. მყიდველისათვის ცნობილი იყო, რომ სახლის ნაწილის მართლზომიერი მფლობელი იყო მამკვიდრებელი. ამ უკანასკნელს 2011 წლიდან სადავო ფართი მიქირავებული აქვს გ.რ–ის ოჯახისათვის. საგულისხმოა, რომ 1992 წლიდან მიმდინარე პერიოდამდე კომუნალურ გადასახადებს იხდიდა მამკვიდრებელი, ხოლო მისი გარდაცვალების შემდეგ (2020 წლის 20 მარტი) მისი მემკვიდრე - მოსარჩელე. საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულება, საორიენტაციოდ, 34 430 აშშ დოლარია, რომლის 10%-ის გადახდის სანაცვლოდ, სადავო ფართი საკუთრებაში უნდა გადაეცეს მოსარჩელეს.

მოპასუხის შესაგებელი:

3. მოპასუხემ წარდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო უსაფუძვლობისა და დაუსაბუთებლობის მოტივით.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

4. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2022 წლის 21 იანვრის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

5. საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება მოსარჩელემ სააპელაციო წესით გაასაჩივრა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინების სარეზოლუციო ნაწილი და ფაქტობრივსამართლებრივი დასაბუთება:

6. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 6 ივლისის განჩინებით, სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; გასაჩივრებული გადაწყვეტილება უცვლელად დარჩა.

7. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, სარჩელის მოთხოვნა ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებულად ცნობა იყო, რაც შემდგომში საკუთრების უფლების რეალიზაციის საშუალებაა, მოთხოვნის საფუძვლებად კი, მხარე მიუთითებდა ფორმის დაუცველად მესაკუთრესთან ხელშეკრულების დადებასა და 1992 წლიდან ნივთზე ფაქტობრივ ბატონობაზე. მოცემული ფაქტებიდან გამომდინარე, ურთიერთობა „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობები შესახებ“ საქართველოს კანონით უნდა მოწესრიგებულიყო, რომლის მე-4 მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, მოსარჩელეს უნდა ემტკიცებინა, რომ საცხოვრებელ სადგომს უწყვეტად ფლობდა; სადგომს ფლობდა მასა და მესაკუთრეს შორის სანოტარო წესის დაუცველად დადებული წერილობითი ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე.

8. სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ კანონმდებელმა მოსარგებლის სტატუსის დადგენა კანონის ამოქმედების დროს (1998 წელს) სადგომის ფლობას დაუკავშირა და, მიუხედავად იმისა, რომ 2016 წლის 26 ივნისის ახალი კანონით ძალადაკარგულად გამოცხადდა 1998 წლის 25 ივნისის კანონი, მოსარჩელეს, სწორედ, 1998 წელს სადგომის ფლობა უნდა ემტკიცებინა და არა - 2016 წელს.

9. პალატამ მიიჩნია, საქმეში წარმოდგენილი არცერთი მტკიცებულებით მოსარჩელის ან/და მისი მამკვიდრებლის მიერ სპეციალური კანონით განსაზღვრულ პერიოდში სადავო სადგომის ფლობის ფაქტი არ დასტურდებოდა. მოწმეთა ჩვენება და კომუნალური გადასახადების გადახდის ქვითრები, სადავო გარემოების დადგენისთვის პალატამ შეუსაბამო მტკიცებულებებად მიიჩნია, რადგან მოწმემ განმარტა, რომ მოსარჩელის მამკვიდრებელი 2005 ან 2007 წელს სადავო ნივთის მისამართზე უძრავი ქონების შეძენით დაინტერესების დროს გაიცნო, ნივთს 2011 წლიდან ქირაობს, კომუნალური გადასახადის ქვითრები კი დათარიღებულია 2010 წლიდან. ამასთან, აღნიშნული დოკუმენტების მიხედვით მოსარჩელე ან/და მისი ოჯახი სადავო ნივთის მისამართზე აბონენტად რეგისტრირებული არ არის.

კასატორის მოთხოვნა და საფუძვლები:

10. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე მოსარჩელემ შეიტანა საკასაციო საჩივარი, მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილება.

11. კასატორის მტკიცებით, სასამართლომ არასწორად გამოიყენა სადავო ურთიერთობის მომწესრიგებელი ძალადაკარგული კანონი. ამასთან, სასამართლომ არასწორად განმარტა კანონი. თუკი კანონით მოწესრიგებული ურთიერთობის ბოლო ვადა 1997 წლის 25 ნოემბერია, მაშინ მოსარჩელეს რატომ უნდა ემტკიცებინა, რომ სადავო ფართს ფლობდა 1988 წლის მიხედვით.

12. რაკი მხარეთა შორის არსებობს წერილობითი ნასყიდობის ხელშეკრულება და ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებიდან გასულია 30 წელი, სასამართლოს შეუძლია ნასყიდობის ხელშეკრულება ცნოს დადებულად. ასეთ შემთხვევაში მოსარგებლე მოიპოვებს საცხოვრებელ სადგომზე საკუთრებისა და მისი საჯარო რეესტრში რეგისტრაციის უფლებას. განსახილველ შემთხვევაში, ნასყიდობის თაობაზე მხარეთა მიერ წერილობით გამოხატული ნება, მესაკუთრის მიერ ნივთის ფაქტობრივი გადაცემა, მოსარგებლის მიერ ნასყიდობის ფასის გადახდა და ურთიერთობის ხანდაზმულობა ერთობლივად ასწორებს გარიგების ფორმის ნაკლს, ხოლო, როცა ამგვარ ურთიერთობის ხანდაზმულობა 30 წელზე ნაკლებია, მოსარგებლეს ენიჭება ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებულად ცნობის მოთხოვნის უფლება, ოღონდ საცხოვრებელი სადგომის ღირებულების 10%-ის კომპენსაციის გადახდის პირობით. შესაბამისად, კომუნალური გადასახადების გადახდის დადასტურება მას კანონით არ მოეთხოვება. ქვითრების წარდგენის ვალდებულება ევალება იმ მოსარგებლეს, რომელმაც ფართით სარგებლობის ფაქტი უნდა დაადასტუროს.

13. სასამართლომ არასწორად განსაზღვრა მოსარჩელის სტატუსი, იგი მესაკუთრიდან მოსარგებლის კატეგორიაში გადაიყვანა. სასამართლომ დაადგინა, რომ მოსარჩელემ შეიძინა სადავო ბინა და თანხაც გადაიხადა, მაგრამ, რადგან ფლობის ფაქტს ვერ ადასტურებს, ბინა კვლავ გამყიდველს ეკუთვნის. შესაბამისად, სასამართლომ ფაქტობრივად მესაკუთრის უსაფუძვლო გამდიდრება დააკანონა.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

14. საკასაციო სასამართლომ, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდგომ - სსსკ-ის) 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და მიიჩნევს, რომ დაუშვებელია შემდეგ გარემოებათა გამო:

15. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

16. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით.

17. სააპელაციო სასამართლოს საქმე არ განუხილავს მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით და ვერც კასატორმა ვერ მიუთითა რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე. სააპელაციო სასამართლომ საპროცესო ნორმების დარღვევის გარეშე დაადგინა მოცემული დავის გადაწყვეტისათვის სამართლებრივად მნიშვნელოვანი ფაქტობრივი გარემოებები და იურიდიულად სწორად შეაფასა ისინი, შესაბამისად, სააპელაციო პალატის მიერ გამოტანილი სამართლებრივი დასკვნები მართებულია.

18. სსსკ-ის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება - დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

19. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მოსარჩელის მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველია „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის (შემდგომ - სპეციალური კანონი) მე-4 მუხლის პირველი პუნქტი (მოსარგებლე, რომელმაც მესაკუთრესთან სანოტარო წესის დაუცველად დადო წერილობითი ნასყიდობის ხელშეკრულება, მაგრამ 30 წელზე ნაკლები ხნის განმავლობაში ფლობს საცხოვრებელ სადგომს, უფლებამოსილია, სასამართლოს მეშვეობით მოითხოვოს ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებულად ცნობა საცხოვრებელი სადგომის ღირებულების 10 პროცენტის ოდენობის კომპენსაციის გადახდის პირობით).

20. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სპეციალური კანონის ზემოხსენებული ნორმით განმტკიცებული უფლება წარმოეშვება ამავე კანონით გათვალისწინებულ მოსარგებლეს. სააპელაციო სასამართლოს დასკვნით, მოსარჩელემ ვერ დაადასტურა, რომ სპეციალური კანონით გათვალისწინებულ „მოსარგებლის“ სტატუსის მქონე პირია, რასაც საკასაციო პალატა იზიარებს. არასწორია კასატორის მოსაზრება, რომ მას მფლობელობის ფაქტის დადასტურება სპეციალური კანონიდან გამომდინარე არ ევალებოდა. სპეციალური კანონის მე-2 მუხლის „ა“ ქვეპუნქტის მიხედვით „მოსარგებლედ“ მოიაზრება პირი, რომელიც ამ კანონის ამოქმედების მომენტისათვის კეთილსინდისიერად ფაქტობრივად ფლობს საცხოვრებელ სადგომს მესაკუთრესთან სანოტარო წესის დაუცველად დადებული წერილობითი ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე ან პირი, რომელმაც მფლობელობის უფლება მიიღო საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგებით ან ადმინისტრაციულსამართლებრივი აქტით. ამასთან, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ სწორად განმარტა „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის „ა“ ქვეპუნქტი, კანონის ამოქმედების მომენტში ფლობა გულისხმობს სადავო ურთიერთობის მოსაწესრიგებულად მიღებული კანონის დროს - 1998 წელს ფლობას და არა ახალი კანონის მიღების დროს - 2016 წელს ფლობას. ამდენად, რაკი სადავო ურთიერთობა 1998 წლის 25 ივნისის კანონით მოწესრიგდა, სწორედ ამიტომ უნდა ემტკიცებინა მოსარჩელეს ამ დროსათვის სადავო საცხოვრებელი სადგომის მფლობელობის ფაქტი.

21. ამ თვალსაზრისით, დადგენილია და კასატორს დასაბუთებული საკასაციო შედავება არ წარმოუდგენია, იმასთან მიმართებით, რომ საქმეში წარმოდგენილი არცერთი მტკიცებულებით არ დასტურდება, მამკვიდრებლის ან მისი ოჯახის წევრები საცხოვრებელ სადგომს 1998 წლის ვითარებით, ფაქტობრივად ფლობნენ. არც მამკვიდრებელი და არც მოსარჩელე ჩაწერილი არ არის სადავო ბინაში, არ არის რეგისტრირებული აბონენტად, არ დასტურდება მათ მიერ კომუნალური გადასახადების გადახდა. რაც შეეხება საცხოვრებელი სადგომის გაქირავების ფაქტს, პალატა განმარტავს, რომ სპეციალური კანონით გათვალისწინებულ სადგომის მფლობელობაში მოიაზრება როგორც პირდაპირი, ისე არაპირდაპირი მფლობელობა (სსკ-ის 155-ე მუხლი). შესაბამისად, მოსარჩელის მიერ სადგომის გაქირავება ფლობის განხორციელებისათვის არარელევანტურია, მთავარია, იგი ჩართული იყოს ნივთთან დაკავშირებული იმ გადაწყვეტილებების მიღებაში, რომელიც ამავე ქონების ფაქტობრივ თუ სამართლებრივ ბედს განსაზღვრავს, ე.ი. ბატონობდეს ნივთზე, თუმცა, განსახილველ შემთხვევაში, მოწმედ დაკითხული დამქირავებლის განმარტებით, მას 2005 თუ 2007 წელს სურდა ..... მდებარე სახლის ყიდვა და მაშინ გაიცნო დამქირავებელი, უფრო ადრინდელი ინფორმაცია მოწმეებს არ გააჩნიათ. შესაბამისად, არც ის დგინდება, რომ მამკვიდრებელს სადავო პერიოდისათვის გაქირავებული ჰქონდა სადავო სადგომი. ამდენად, მოსარჩელის მხოლოდ სიტყვიერი განმარტება, რომ მამკვიდრებელი და მისი ოჯახი ფართს 1992 წლიდან ფლობს, სადავო ფაქტობრივი გარემოების დასადგენად არასაკმარისია.

22. დაუსაბუთებელია კასატორის პრეტენზია, რომ სასამართლომ დავის მოსაწესრიგებლად ძალადაკარგული კანონით იხელმძღვანელა ან არასწორად განმარტა ის. „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონიდან გამომდინარე, პირისათვის საცხოვრებელი სადგომის „მოსარგებლის სტატუსის“ მინიჭების თაობაზე, არაერთ დავაზე, განიმარტა, რომ სპეციალური კანონის პირველი მუხლის თანახმად, ეს კანონი აწესრიგებს საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრესა და მოსარგებლეს შორის 1921 წლის 25 თებერვლიდან 1996 წლის 27 ივნისამდე წარმოშობილ იმ ურთიერთობებს, რომლებიც სპეციალურ სამართლებრივ მოწესრიგებას მოითხოვს. ამდენად, აღნიშნული კანონით მოწესრიგებულია იმ პერიოდის საზოგადოებაში ფაქტობრივად არსებული ურთიერთობები, რომელიც იმ დროს მოქმედი საბჭოთა სამოქალაქო კანონმდებლობით მოწესრიგებული არ იყო. გარიგება საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ თავისი შინაარსით არატიპურ სახელშეკრულებო ურთიერთობას წარმოადგენდა და იგი საბჭოთა სინამდვილეში ფაქტობრივი ქონებრივი ურთიერთობის სახით არსებობდა. ეს სახელშეკრულებო ურთიერთობა შეიცავდა სხვადასხვა გარიგების ნიშნებს (ქირავნობა, სესხი, გირავნობა), თუმცა, ამავდროულად, რადიკალურად განსხვავდებოდა მათგან თავისი შინაარსითა და სპეციფიკური პირობებით, კერძოდ, მისი არსებობისას: მოსარგებლე მესაკუთრეს ერთჯერადად უხდიდა გარკვეული რაოდენობის თანხას ფართის სარგებლობაში მიღების სანაცვლოდ, ამასთან, მესაკუთრეს ყოველთვიურად უხდიდა ბინის ქირასაც; მოსარგებლე რეგისტრირდებოდა საცხოვრებელ ფართში და იხდიდა კომუნალურ გადასახადებს; მესაკუთრის მიერ თანხის დაბრუნების შემთხვევაში მოსარგებლე ვალდებული იყო, გამოეთავისუფლებინა დაკავებული ფართი, თუმცა ხშირ შემთხვევებში, მესაკუთრე თანხას ვერ აბრუნებდა, ურთიერთობა ხანგრძლივდებოდა და უფლება მემკვიდრეებზე გადადიოდა; მესაკუთრის მიერ საცხოვრებელი სადგომის მფლობელობის უფლება მოსარგებლეს გადაეცემოდა ფაქტობრივად „სამუდამოდ“, ანუ ეს ურთიერთობა არ იყო დროებითი (ხანმოკლე); ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, მოსარგებლე იძენდა დათმობილი სარგებლობის უფლების გასხვისების შესაძლებლობასაც, რაც მოსარგებლეთა შეცვლას იწვევდა. ამ სპეციფიკური ნიშნებიდან გამომდინარე, ხელშეკრულების სუბიექტთა სამართლებრივი მდგომარეობის მოწესრიგება მსგავსი ხელშეკრულებების (ქირავნობა, სესხი, გირავნობა) ნორმებით შეუძლებელი იყო და კანონმდებელმაც სპეციალური კანონით მოწესრიგებას დაუქვემდებარა. ამასთან, ამ კანონით რეგულირდება მხოლოდ ის ურთიერთობები, რომლებიც ზემოთ დასახელებულ ნიშნებს უტყუარად შეიცავს. შესაძლებელია ეს ნიშნები არსებობდეს კუმულაციურადაც ან მხოლოდ ზოგიერთი მათგანის სახითაც (შდრ: სუსგ-ები №ას-198-191-2012წ., 23.07.12წ.; №ას-1140-1086-2014, 23.01.15წ.; №ას-202-189-2015, 6.05.2015წ.; №ას-1104-2021, 17.12.2021წ.; №ას-1836-2019, 28.04.2022წ.).

23. ამდენად, ნიშანდობლივია აღინიშნოს, რომ სპეციალური კანონით წესრიგდება არა ყველა ის ურთიერთობა, რაც უძრავი ნივთის თაობაზე დადებულ ფორმადაუცველ გარიგებასთანაა დაკავშირებული, არამედ მხოლოდ ისეთი, რომელიც მოითხოვს სპეციალურ მოწესრიგებას. მითითებული კანონის მოქმედების ფარგლებში, მონაწილენი ვალდებული იყვნენ, დაეცვათ უძრავ ქონებაზე საკუთრების უფლების, იმ დროს მოქმედი წესები, მაგრამ, ზოგიერთ შემთხვევაში, ამ წესების დარღვევა უკავშირდებოდა გარკვეულ ობიქტურ გარემოებებს, რაც დამახასიათებელი იყო იმ დროს მოქმედი სამართლებრივი სივრცისათვის, კერძოდ, სამოქალაქო უფლების განხორციელება დამოკიდებული იყო ადმინისტრაციულსამართლებრივ დანაწესებზე, რაც ხელს უშლიდა თავისუფალი სამოქალაქო ბრუნვის დამკვიდრებას. სპეციალური კანონის მიზნებისათვის აუცილებელია არსებობდეს სადგომის მესაკუთრე და მოსარგებლე ან მისი უფლებამონაცვლე. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ მოსარჩელემ სსსკ-ის მე-4 და 102-ე მუხლებით ვერ დაამტკიცა, რომ იგი სადავო საცხოვრებელი სადგომის მოსარგებლე იყო. „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონიდან გამომდინარე, პირისათვის საცხოვრებელი სადგომის მოსარგებლის სტატუსის მინიჭების თაობაზე არსებობს მყარი სასამართლო პრაქტიკა, რომლისგანაც სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება (სუსგ. №ას-801-2020, 3 დეკემბერი 2020 წელი; №ას-282-2021, 5 ივლისი, 2022 წელი; №ას-431-2019, 5 ივნისი, 2019 წელი; №ას-1088-2021, 15 ივლისი 2022 წელი).

24. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ სამართლებრივად სწორად შეაფასა საქმის ფაქტობრივი გარემოებები, რის შედეგადაც მიიღო კანონიერი და უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკის შესაბამისი გადაწყვეტილება.

25. კასატორმა ვერ დაასაბუთა, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული განჩინება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს ეწინააღმდეგება.

26. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით და არც იმ საფუძვლით, რომ საკასაციო სასამართლოს მსგავს საკითხზე ჯერ არ უმსჯელია და გადაწყვეტილება არ მიუღია. შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე არ არსებობს ვარაუდი, რომ საკასაციო საჩივრის განხილვის შემთხვევაში მოსალოდნელია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს უკვე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება.

27. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრები, რის გამოც უარი უნდა ეთქვათ განხილვაზე.

28. კასატორი გათავისუფლებულია სახელმწიფო ბაჟის გადახდისგან.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე მუხლებით

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. მ.შ–ძის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო;

2. განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

მოსამართლეები: ლევან მიქაბერიძე

მირანდა ერემაძე

ვლადიმერ კაკაბაძე