საქმე №ას-1227-2020 26 დეკემბერი, 2022 წელი,

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ლევან მიქაბერიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მირანდა ერემაძე, ვლადიმერ კაკაბაძე

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი - შპს „თ.ჯ–ი“ (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე - შ.გ–ი (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 29 ივნისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი - თანხის დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. შპს ,,თ.ჯ–მა“ (შემდგომ - მოსარჩელე, აპელანტი, კასატორი) სარჩელი აღძრა სასამართლოში შ.გ–ის (შემდგომ - მოპასუხე, მოწინააღმდეგე მხარე) მიმართ 3312 ლარის დაკისრების მოთხოვნით.

სარჩელის საფუძვლები:

2. მოსარჩელის მითითებით, ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის სსიპ ქონების მართვის სააგენტოს ელექტრონული აუქციონის შედეგების თანახმად, 2013 წლის 9 დეკემბერს, შპს „უ.ქ.თ–სა“ და მოპასუხეს შორის, 2 წლის ვადით დაიდო იჯარის ხელშეკრულება 91.37 კვ.მ უძრავ ნივთზე, მდებარე: თბილისში, .....მე-4 მ/რ-სა და ..... საცხოვრებელი რაიონის მიმდებარედ (ს/კ .....). იჯარის ხელშეკრულების თანახმად, ქონების ყოველწლიური საიჯარო ქირა 3312 ლარით განისაზღვრა.

3. ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის სსიპ ქონების მართვის სააგენტოს 2016 წლის 8 აგვისტოს №04-1/93 გადაწყვეტილებით, უსასყიდლო უზუფრუქტის ფორმით შპს ,,თ.ჯ–ს“ (შემდგომ - მოსარჩელე, აპელანტი, კასატორი) გადაეცა ზემოაღნიშნული უძრავი ქონება, რომელიც საჯარო რეესტრში 2016 წლის 24 აგვისტოს დარეგისტრირდა.

4. მოპასუხემ 2017 წლის 12 აპრილს განცხადებით მიმართა მოსარჩელეს, რომლითაც 2013 წელს გაფორმებული ხელშეკრულების საფუძველზე იჯარის ხელშეკრულების გაგრძელებას ითხოვდა. თუმცა, საყურადღებოა, რომ მოპასუხე, მიუხედავად ხელშეკრულების ვადის გასვლისა, ფართს უწყვეტად ფლობდა. მოსარჩელის მიერ აღნიშნული ფართის ფლობა არ შეწყვეტილა უზუფრუქტის მთელი პერიოდის განმავლობაში, რისი გათვალისწინებითაც, მოპასუხეს უნდა დაეკისროს 2016 წლის 24 აგვისტოდან 2017 წლის 24 აგვისტომდე წარმოშობილი საიჯარო ქირა - 3312 ლარი.

მოპასუხის პოზიცია:

5. მოპასუხემ წერილობით წარდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო და მიუთითა, რომ იჯარის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულებები 2015 წლის 9 დეკემბრიდან აღარ არსებობს და მას რაიმე დავალიანება მოსარჩელის მიმართ არ გააჩნია.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

6. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2019 წლის 11 დეკემბრის გადაწყვეტილებით, მოსარჩელის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

7. მოსარჩელემ ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინების სარეზოლუციო ნაწილი და ფაქტობრივსამართლებრივი დასაბუთება:

8. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 29 ივნისის განჩინებით, აპელანტის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და უცვლელად დარჩა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება შემდეგ გარემოებათა გამო:

9. სააპელაციო სასამართლომ განჩინების დასაბუთებისას ყურადღება გაამახვილა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდგომ - სსკ) 581-ე მუხლის პირველი ნაწილის დისპოზიციაზე და მიუთითა, რომ იმისათვის, რომ პირს დაეკისროს საიჯარო თანხის გადახდა, უნდა არსებობდეს რამოდენიმე არსებითი პირობა, კერძოდ, მხარეთა შორის შეთანხმება საიჯარო ურთიერთობის შესახებ, მეიჯარემ საიჯარო საგანი უნდა გადასცეს მოიჯარეს, მოიჯარემ უნდა ისარგებლოს საიჯარო ნივთით.

10. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, მოცემულ შემთხვევაში, აპელანტმა (მოსარჩელემ) შესაბამისი მტკიცებულებით ვერ დაადასტურა ის გარემოება, რომ მოპასუხე მოსარჩელისათვის უსასყიდლო უზუფრუქტის ფორმით გადაცემული უძრავი ნივთით სარგებლობდა, რაც მისი მტკიცების საგანში შემავალ გარემოებას წარმოადგენდა. საქმის მასალებში არსებული უზუფრუქტისა და იჯარის ხელშეკრულებებით კი დასტურდება საწინააღმდეგო - ხელშეკრულებების სხვადასხვა უძრავ ნივთზე დადების ფაქტი, კერძოდ, ხელშეკრულებებით დგინდება, რომ უზუფრუქტის საგანს წარმოადგენდა ორი უძრავი ნივთი საკადასტრო კოდებით ..... და ....., ხოლო მოპასუხისათვის გადაცემული საიჯარო საგანი იყო უძრავი ნივთი საკადასტრო კოდით №......

11. სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის არგუმენტი, რომლის თანახმად, მოპასუხის განცხადება, რომლითაც იგი ითხოვს იჯარის ხელშეკრულების გაგრძელებას, მიჩნეულ უნდა იქნეს მოსარჩელესთან იჯარის ხელშეკრულების არსებობად. სასამართლომ აღნიშნა, რომ მასში მითითებულია თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის ქონების მართვის სააგენტოსთან 2013 წლის 9 დეკემბერს გაფორმებული იჯარის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული საიჯარო ნივთის მოპასუხის მიერ დაკავება. აღნიშნული ნივთი კი, როგორც აღინიშნა, უსასყიდლო უზუფრუქტის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე მოსარჩელეს არ გადასცემია. რაც შეეხება შპს „უ.ქ.თ–ის“ შეტყობინებას, წერილი ეხება საკადასტრო კოდით ..... და ..... ხელშეკრულების შეწყვეტას 2014 წლის 19 ოქტომბრის მონაცემით, თუმცა ფაქტობრივი გარემოების დამადასტურებელი მტკიცებულება, რომ მოპასუხეს შპს „უ.ქ.თ–თან“ გაფორმებული ჰქონდა იჯარის ხელშეკრულება, საქმეში წარმოდგენილი არ ყოფილა. 2013 წლის 9 დეკემბრის ხელშეკრულება კი დადებულია №..... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებულ უძრავ ქონებაზე 2 წლის ვადით, რომლის მიმართ მოსარჩელეს მოთხოვნის უფლება არ წარმოშობია.

12. ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, არ ვლინდება სსკ-ის 581.1 მუხლის შემადგენლობა: მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის არ დადებულა იჯარის ხელშეკრულება და არც უკვე არსებულ საიჯარო ხელშეკრულებაში მხარეები არ ჩანაცვლებულან, მოსარჩელეს არ გადაუცია მის განკარგულებაში არსებული ნივთი მოპასუხისთვის, მოპასუხეს არ უსარგებლია მოსარჩელის ნივთით. გამომდინარე იქიდან, რომ საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით ვერ დგინდება მოპასუხის მხრიდან საიჯარო ქირის გადახდის ვალდებულების წარმოშობა, სააპელაციო სასამართლოს დასკვნით, არ არსებობს მოპასუხისთვის თანხის დაკისრების ფაქტობრივსამართლებრივი საფუძველი.

კასატორის მოთხოვნა და საფუძვლები:

13. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე, აპელანტმა (მოსარჩელემ) საკასაციო საჩივარი წარადგინა და გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა.

14. კასატორის განმარტებით, მის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებებით დასტურდება, რომ ქონების მართვის სააგენტოს 2016 წლის 8 აგვისტოს №04-1/93 ბრძანებით უსასყიდლო უზურფუქტით გადაეცა უძრავი ქონება, რომლითაც მოპასუხე უკანონოდ სარგებლობდა.

15. კასატორის მითითებით, უძრავი ქონების კასატორისათვის გადაცემის შემდგომ, მოპასუხე კვლავ აგრძელებდა 2013 წლის 9 დეკემბრის ხელშეკრულების მიხედვით შპს „უ.ქ.თ–თან“ დადებული ორწლიანი იჯარის ხელშეკრულების საფუძველზე უძრავი ქონებით უკანონო სარგებლობას, რაც ნათლად დასტურდება მოპასუხის 2017 წლის 25 იანვრის განცხადებით, როდესაც მოსარჩელეს მიმართა და მოითხოვა იჯარის ხელშეკრულების გაფორმება, ასევე - 2017 წლის 12 აპრილის განცხადებით, რომლითაც მოპასუხემ დაადასტურა სადავო ფართის ფლობის ფაქტი 2013 წლის ხელშეკრულების საფუძველზე და ხელშეკრულების ვადის გაგრძელება მოითხოვა, რაც ამტკიცებს, რომ მოპასუხემ ხელშეკრულების შეწყვეტის შემდგომ არ დააბრუნა იჯარის საგანი და ქონებით სარგებლობა გააგრძელა.

16. კასატორის მითითებით, 2013 წლის იჯარის ხელშეკრულებით ქონების საკადასტრო კოდი იყო №....., ხოლო შემდგომ №..... საკადასტრო კოდით შეიცვალა, ამის შემდგომ კიდევ ერთხელ შეიცვალა ამ მიწის ნაკვეთის საკადასტრო კოდი და საბოლოოდ გარდაიქმნა №.....საკადასტრო კოდად. საუბარია ერთსა და იმავე უძრავ ქონებაზე, რისი დამადასტურებელი ახსნა-განმარტება და დოკუმენტი წარადგინა სასამართლოში.

17. კასატორის განმარტებით, სასამართლომ ყურადღება არ გაამახვილა იმ გარემოებაზეც, რომ მოპასუხის მიმართ გამოტანილია დაუსწრებელი გადაწყვეტილება, როდესაც სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნულმა სააგენტომ მოპასუხის მიმართ აღძრა სარჩელი, არამართლზომიერ ფლობასთან დაკავშირებით და მოითხოვა ქირის ანაზღაურება ზუსტად ის პერიოდი, როდესაც ქონება მის საკუთრებაში იყო, კერძოდ, 2017 წლის 26 სექტემბრის დაუსწრებელი გადაწყვეტილებით, მოპასუხეს დაეკისრა 2015 წლის 16 თებერვლიდან იმავე წლის 18 ივნისამდე საიჯარო ქირის გადახდა, იმავე ქონებაზე უკვე შეცვლილი კოდით, რომელიც წარმოადგენდა ..... ქონებას. სააპელაციო სასამართლოს 8 ივნისის სხდომის ოქმით მოწინააღმდგე მხარემაც დაადასტურა, რომ მისთვის თანხის დაკისრება განაპირობა ქონების უკანონო ფლობამ, რაც ნათლად ადასტურებს ამ უკანასკნელის მხრიდან სადავო ქონების უკანონოდ ფლობის ფაქტს.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

18. საკასაციო პალატამ შეისწავლა წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრის საფუძვლები, შეამოწმა გასაჩივრებული განჩინების იურიდიული დასაბუთება და მიაჩნია, რომ საკასაციო საჩივარი დასაბუთებულია, შესაბამისად, გასაჩივრებული განჩინება უნდა გაუქმდეს და, ახალი გადაწყვეტილებით, სარჩელი უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

19. სსსკ-ის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის მიხედვით, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორმა წარმოადგინა დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

20. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სასამართლოს უპირველესი ამოცანაა, დაადგინოს, თუ რას ითხოვს მოსარჩელე მოპასუხისაგან და რის საფუძველზე, ანუ რომელ ფაქტობრივ გარემოებებზე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სასამართლომ მხარის მიერ მითითებული მოთხოვნის ფარგლებში უნდა მოძებნოს ის სამართლებრივი ნორმა (ნორმები), რომელიც იმ შედეგს ითვალისწინებს, რისი მიღწევაც მხარეს სურს. ამასთან, მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად განხილული ნორმა (ან ნორმები) შეიცავს იმ აღწერილობას (ფაქტობრივ შემადგენლობას), რომლის შემოწმებაც სასამართლოს ვალდებულებაა და უნდა განხორციელდეს ლოგიკური მეთოდების გამოყენების გზით, ანუ სასამართლომ უნდა დაადგინოს, ნორმის აბსტრაქტული აღწერილობა, რამდენად შეესაბამება კონკრეტულ ცხოვრებისეულ სიტუაციას და გამოიტანოს შესაბამისი დასკვნები. ის მხარე, რომელსაც აქვს მოთხოვნა მეორე მხარისადმი, სულ მცირე, უნდა უთითებდეს იმ ფაქტობრივ შემადგენლობაზე, რომელსაც სამართლის ნორმა გვთავაზობს. აქედან გამომდინარე, შეგვიძლია, დავასკვნათ, რომ მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის რომელიმე ფაქტობრივი წანამძღვრის (სამართლებრივი წინაპირობის) არარსებობა გამორიცხავს მხარისათვის სასურველ სამართლებრივ შედეგს.

21. საქმის განმხილველი სასამართლო შეზღუდულია მხოლოდ მხარის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებებით, რაც შეეხება სამართლის ნორმების გამოყენებას, სასამართლო, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, ადგენს თუ რა სამართლებრივი ურთიერთობა არსებობს მხარეთა შორის და ამ ურთიერთობის მარეგულირებელი სამართლებრივი ნორმების საფუძველზე აკმაყოფილებს ან არ აკმაყოფილებს სარჩელს. მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობის შეფასება სასამართლოს კომპეტენციაა, თუმცა საქმეზე გადაწყვეტილება მიღებულ უნდა იქნეს შეჯიბრებითობის პრინციპის სრულად რეალიზაციის პირობებში.

22. მოცემულ შემთხვევაში, იმ სამართლებრივი შედეგის გათვალისწინებით, რისი მიღწევაც მოსარჩელეს სურს, სსკ-ის 581-ე (იჯარის ხელშეკრულებით მეიჯარე მოვალეა, გადასცეს მოიჯარეს განსაზღვრული ქონება დროებით სარგებლობაში და საიჯარო დროის განმავლობაში უზრუნველყოს ნაყოფის მიღების შესაძლებლობა, თუ იგი მიღებულია მეურნეობის სწორი გაძღოლის შედეგად შემოსავლის სახით. მოიჯარე მოვალეა, გადაუხადოს მეიჯარეს დათქმული საიჯარო ქირა. საიჯარო ქირა შეიძლება განისაზღვროს როგორც ფულით, ისე ნატურით. მხარეებს შეუძლიათ, შეთანხმდნენ საიჯარო ქირის განსაზღვრის სხვა საშუალებებზედაც; იჯარის ხელშეკრულების მიმართ გამოიყენება ქირავნობის ხელშეკრულების წესები, თუ 581 – 606-ე მუხლებით სხვა რამ არ არის განსაზღვრული) და 591-ე (თუ მოიჯარე საიჯარო ურთიერთობის დამთავრების შემდეგ არ დააბრუნებს იჯარით აღებულ ქონებას, მაშინ მეიჯარეს შეუძლია, მოითხოვოს დათქმული საიჯარო ქირის გადახდა ქონების დაბრუნების დაყოვნებისათვის) მუხლებიდან გამომდინარეობს.

23. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სსკ-ის 591-ე მუხლი ადგენს საიჯარო ურთიერთობის დამთავრების შემდეგ, იჯარის საგნის უკან დაბრუნების დაყოვნებისათვის მოიჯარის მიერ ზიანის სახით საიჯარო ქირის გადახდის ვალდებულებას და მისი მიზანი მეიჯარის ინტერესების დაცვაა ამ უკანასკნელისათვის მოიჯარისაგან საიჯარო ქირისა და სხვა სახის ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლების მინიჭებით.

24. მოცემულ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლოს დასკვნით, აპელანტმა (მოსარჩელემ) შესაბამისი მტკიცებულებით ვერ დაადასტურა ის გარემოება, რომ იჯარის ხელშეკრულების საფუძველზე მოპასუხის მფლობელობაში არსებული ქონება მისთვის უსასყიდლო უზუფრუქტის ფორმით გადაცემული უძრავი ნივთია.

25. პალატა აღნიშნავს, რომ სასამართლო მტკიცებით პროცესში, საპროცესო უფლების ჯეროვნად რეალიზების მიზნით, მოსარჩელემ უნდა მიუთითოს ყველა იმ გარემოებაზე, რომლებიც კანონის მიხედვით ასაბუთებენ სასარჩელო მოთხოვნას (სსსკ-ის 178-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ე“ და „ვ“ ქვეპუნქტები, 219-ე მუხლის პირველი ნაწილი). მოსარჩელის მიერ, ამ საპროცესო ვალდებულების შესრულების შემთხვევაში კი, უკვე მოპასუხეზეა დამოკიდებული, მოსარჩელის მიერ მითითებული გარემოებების არსებობის უარყოფა (სსკ-ის 201-ე მუხლის მე-4 ნაწილი).

26. სსსკ-ის მე-4 მუხლი განსაზღვრავს შეჯიბრებითობის პრინციპს, რომლის თანახმად, მტკიცების საგნის განსაზღვრა და მასში შემავალი ფაქტები დამტკიცების ტვირთი მხარეებს ეკისრებათ. იმავე კოდექსის მე-3 მუხლი განსაზღვრავს დისპოზიციურობის პრინციპს, რომელიც მხარეებს ანიჭებს თავისუფლებას - განკარგონ თავიანთი მატერიალური და საპროცესო უფლებები.

27. ამდენად, გარემოება დამტკიცებულად შეიძლება ჩაითვალოს, თუ ერთი მხარე მიუთითებს მასზე და მეორე მხარე არ ეწინააღმდეგება ამ მითითებას. ეს იმას ნიშნავს, რომ შეჯიბრებითი პრინციპის საფუძველზე, მოპასუხე უნდა შეედავოს მოსარჩელის გამართულ (დასაბუთებულ) მოთხოვნას. წინააღმდეგ შემთხვევაში, იგი წააგებს სამართლებრივ დავას. მოპასუხის სტადიაზე მოწმდება არა მხოლოდ ის, წარადგინა თუ რა მოპასუხემ შესაგებელი, არამედ, ასევე, წარდგენილი შესაგებელი რამდენად აბათილებს და არყევს (მოსარჩელის განმარტებების საფუძველზე შექმნილ) მოთხოვნის წარმოშობის ვარაუდს, კერძოდ, საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობა ითვალისწინებს სარჩელისაგან მოპასუხის თავდაცვის ისეთ ეფექტურ საშუალებას, როგორიცაა შესაგებელი. შესაგებელი, როგორც მოპასუხის საპროცესო თავდაცვის საშუალება მნიშვნელოვანი ინსტიტუტია სამოქალაქო სამართალწარმოებაში, მასში ვლინდება წერილობითი შეჯიბრებითობის პრინციპი. იგი ასევე ერთგვარი გამოხატულებაა დისპოზიციურობის (სსსკ-ის მე-3 მუხლი) პრინციპისა, რომელიც უზრუნველყოფს მხარეთა საპროცესო უფლებების ავტონომიურად განკარგვის შესაძლებლობას. საპროცესო ავტონომიის ფარგლებში მოპასუხის გადასაწყვეტია ცნობს თუ არა სარჩელს, დაასრულებს თუ არა საქმეს მორიგებით, ან რა სახის საპროცესო თავდაცვის საშუალებას გამოიყენებს, რაც გარკვეულწილად დავაში შესვლას და სარჩელში მითითებულ გარემოებებზე პასუხის გაცემას გულისხმობს. შესაბამისად, სარჩელის წარმატება იმაზე იქნება დამოკიდებული, თუ რამდენად კვალიფიციურად დაიცავს თავს მოპასუხე სარჩელისაგან.

28. საკასაციო პალატამ ერთ-ერთ საქმეზე აღნიშნა, რომ სსსკ-ის 201-ე მუხლის მეოთხე და მეხუთე ნაწილების თანახმად, „პასუხში (შესაგებელში) სრულყოფილად და თანამიმდევრობით უნდა იყოს ასახული მოპასუხის მოსაზრებები სარჩელში მითითებულ თითოეულ ფაქტობრივ გარემოებასა და მტკიცებულებასთან დაკავშირებით. თუ მოპასუხე არ ეთანხმება სარჩელში მოყვანილ რომელიმე გარემოებას, იგი ვალდებულია მიუთითოს ამის მიზეზი და დაასაბუთოს შესაბამისი არგუმენტაციით; წინააღმდეგ შემთხვევაში მას ერთმევა უფლება, შეასრულოს ასეთი მოქმედება საქმის არსებითად განხილვის დროს. მოპასუხე ვალდებულია, პასუხს დაურთოს მასში მითითებული ყველა მტკიცებულება. თუ მოპასუხეს საპატიო მიზეზით არ შეუძლია პასუხთან ერთად მტკიცებულებათა წარდგენა, იგი ვალდებულია, ამის შესახებ მიუთითოს პასუხში. წინააღმდეგ შემთხვევაში მოპასუხეს ერთმევა უფლება, შემდგომში წარადგინოს მტკიცებულებები). სამოქალაქო პროცესში მტკიცების საგანი, რომელიც წარმოადგენს სადავო მატერიალურსამართლებრივ ფაქტებს, რომელზეც მიუთითებენ მოსარჩელე და მოპასუხე, მოთხოვნის თუ შესაგებლის დასაბუთების ან გაქარწყლებისათვის, შეუძლებელია წარმოვიდგინოთ მტკიცებითი საქმიანობის გარეშე. სსსკ-ის მე-4 მუხლის პირველი ნაწილი ნათელი დადასტურებაა იმისა, რომ მოპასუხე ვალდებულია, საქმის მომზადების მიზნით აქტიურად იმოქმედოს, რაც, უპირველესად, სასამართლოსათვის სარჩელზე მისი წერილობითი მოსაზრებების წარდგენაში გამოიხატება. მოპასუხის მიერ ამ უფლების განუხორციელებლობა, სსსკ-ის 206-ე მუხლის შესაბამისად, ართმევს მას უფლებას, შეასრულოს ასეთი მოქმედება ამ საქმის არსებითად განხილვის დროს (ანუ, სასამართლოს სხდომაზე მხარისაგან მტკიცებულების მიღება აღარ ხდება). ამ შემთხვევისათვის სხვა რაიმე სპეციალურ შედეგს კანონი არ ადგენს“ (სუსგ დიდი პალატის გადაწყვეტილება საქმეზე №ას-664-635-2016, 2017 წლის 2 მარტი).

29. მოცემულ შემთხვევაში, მოპასუხეს შესაგებლით სადავოდ არ გაუხდია ის გარემოება, რომ მოსარჩელისათვის უზუფრუქტით გადაცემული ქონება და მისთვის შპს „უ.ქ.თ–ის“ მიერ გადაცემული საიჯარო საგანი ერთსა და იგივე ქონებას არ წარმოადგენს. ამასთან, მას, არც შპს „უ.ქ.თ–ისგან" იჯარის ხელშეკრულების საფუძველზე გადაცემული ქონების ფლობა გაუხდია სადავოდ. შესაგებლით ეს უკანასკნელი მხოლოდ იმ გარემოებაზე მიუთითებდა, რომ იჯარის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულებები მხარეთა შორის 2015 წლის 9 დეკემბრიდან აღარ არსებობდა, შესაბამისად, იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ მოპასუხის მიერ წარდგენილი შესაგებელი არ შეიცავს ზემოაღნიშნული ფაქტობრივი გარემოების უარყოფის მიზეზებსა და არგუმენტებს, მოსარჩელის მიერ მითითებული (მტკიცებულებით გამყარებული) და მოპასუხის მიერ არაკვალიფიციურად შედავებული გარემოება, სამართლებრივად ქმნის დასკვნის საფუძველს, რომ ქონების მართვის სააგენტოს 2016 წლის 8 აგვისტოს №04-1/93 ბრძანებით, მოსარჩელისათვის უსასყიდლო უზურფუქტით გადაცემული უძრავი ქონება, წარმოდგენს სწორედ შპს „უ.ქ.თ–ის“ მიერ მოპასუხისათვის გადაცემული საიჯარო საგანს, რომელსაც ეს უკანასკნელი 2013 წლის 9 დეკემბერს იჯახის ხელშეკრულების საფუძველზე ფლობდა.

30. საკასაციო პალატა დამატებით აღნიშნავს, რომ მოპასუხის მიერ უსასყიდლო უზუფრუქტის ფორმით გადაცემული ნივთით სარგებლობის ფაქტის დასადასტურებლად მოსარჩელემ სარჩელს ასევე დაურთო წერილობითი მტკიცებულებები, კერძოდ, მან წარმოადგინა 2017 წლის 25 იანვრის წერილი, სადაც მოპასუხე თხოვნით მიმართავს მოსარჩელეს ....... მ/რ-ის მიმდებარე ტერიტორიაზე ყოფილი რადიოქარხნის ტერიტორიაზე 90 კვ.მ შენობა-ნაგებობაზე იჯარის ხელშეკრულების დადებასთან დაკავშირებით. საქმეში წარმოდგენილია მოპასუხის 2017 წლის 12 აპრილის განცხადებაც, რომლის თანახმად, მოპასუხე თავად მიუთითებს, რომ თბილისში, ....... მე-4 მიკრორაიონსა და ....... საცხოვრებელი რაიონის მიმდებარედ არსებულ შენობაში (ე.წ „რადიოქარხანა) ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის ქონების მართვის სააგენტოსთან 2013 წელს გაფორმებული ხელშეკრულების საფუძველზე დაკავებული აქვს ე.წ. საწყობების ტერიტორიაზე არსებული 92 კვ.მ ფართი და მოსარჩელისგან იჯარის ხელშეკრულების გაგრძელებას მოითხოვს. ამ უკანასკნელის განცხადების პასუხად, საქმეში წარმოდგენილია მოსარჩელის 2017 წლის 25 აპრილის წერილი, სადაც ეს უკანასკნელი მიუთითებს, რომ მოპასუხის სარგებლობაში არსებული ფართი მოსარჩელეს უსასყიდლო უზუფრუქტის ფორმით გადაეცა ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის სსიპ ქონების მართვის სააგენტოს 2016 წლის 8 აგვისტოს გადაწყვეტილებით და, ვინაიდან, გადაცემის დღიდან მოპასუხე სარგებლობს ამ ქონებით, მოსარჩელემ მოპასუხეს მიუთითა, რომ ერიცხებოდა დავალიანება 8 თვის საიჯარო გადასახადი 2208 ლარი და დავალიანების დროულად გადახდა მოითხოვა.

31. ზემოაღნიშნული მტკიცებულებების გარდა, ნიშანდობლივია, შპს „უ.ქ.თ–ის“ 2014 წლის 19 ნოემბრის შეტყობინება, რომლითაც მოპასუხეს ეცნობა, რომ თბილისში, ....... დასახლება, მე-4 მ/რ-სა და ....... საცხოვრებელი რაიონის მიმდებარედ არსებული უძრავი ქონება (ს/კ ...... და .....) ადგილობრივი თვითმმართველი ერთეულის მიერ გადაეცა სახელმწიფოს და სახელმწიფო საკუთრების უფლება დარეგისტრირდა საჯარო რეესტრში, რაც სარგებლობის პირობების 11.4 მუხლის მიხედვით, ხელშეკრულების შეწყვეტის განსაკუთრებული პირობა იყო. პალატა ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზეც, რომ მოპასუხე მხარეს თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის კანონიერ ძალაში შესული დაუსწრებელი გადაწყვეტილებით, საიჯარო ურთიერთობის შეწყვეტის შემდეგ, სადავო საიჯარო ქონების ფაქტობრივი ფლობის საფუძველზე იმავე ქონებაზე 2015 წლის 16 თებერვლიდან იმავე წლის 18 ივნისამდე საიჯარო დავალიანების სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს მიმართ დაკისრებაც არ უარყვია (ზემოაღნიშნულ პერიოდში საკუთრების უფლება სახელმწიფოს ჰქონდა). აღსანიშნავია, რომ ზემოაღნიშნული დაუსწრებელი გადაწყვეტილება სწორედ ......7 საკადასტრო კოდის ქონებას ეხება.

32. საკასაციო პალატის განმარტებით, სარჩელზე წარმოდგენილი არაკვალიფიციური შესაგებელი და ზემოაღნიშნული მტკიცებულებები, სასამართლოს უქმნის შინაგან რწმენას მასზე, რომ მოპასუხე მოსარჩელისათვის უზუფრუქტით გადაცემულ ქონებას 2016 წლის 24 აგვისტოდან 2017 წლის 24 აგვისტომდე უწყვეტად ფლობდა. რაც შეეხება მოპასუხს 2017 წლის 25 აპრილის წერილს, სადაც ეს უკანასკნელი მიუთითებს, რომ ქონება 2017 წლის 12 აპრილიდან აქვს დაკავებული, პალატა დაუსაბუთებლობის მოტივით არ იზიარებს და განმარტავს, რომ ამავე წერილის თანახმად, იგი ქონებას 2013 წლის ხელშეკრულების საფუძველზე ფლობს და იჯარის ხელშეკრულების გაგრძელებას მოითხოვს, რაც ადასტურებს, მოპასუხეს შპს „უ.ქ.თ–თან“ ხელშეკრულების შეწყვეტის შემდეგ იჯარის საგანი არ დაუბრუნებია და ქონებით სარგებლობა გააგრძელა. აღნიშნული მსჯელობა გამომდინარეობს იმ მოსაზრებიდანაც, რომ სწორედ საიჯარო ხელშეკრულების შეწყვეტის შემდეგ, მოპასუხეს 2015 წლის 16 თებერვლიდან იმავე წლის 18 ივნისამდე საიჯარო დავალიანება, დაუსწრებელი გადაწყვეტილებით, სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს მიმართ დაეკისრა.

33. საკასაციო პალატის განმარტებით, წარმოდგენილი მტკიცებულებებით უდავოდ დგინდება, რომ მოპასუხეს მოსარჩელის წინამორბედ უზუფრუქტუართან საიჯარო ურთიერთობა ჰქონდა. (ამ დროისთვის განსაკარგი ქონების მესაკუთრეს თბილისის თვითმმართველი ერთეული, ხოლო უზუფრუქტუარს შპს „უძრავი ქონება - თბილისი“ წარმოადენდა). ასევე, უდავოა, რომ თბილისის მუნიციპალიტეტის საჯარო სამართლის იურიდიული პირის ქონების მართვის სააგენტოს 2016 წლის 8 აგვისტოს ბრძანებით (თბილისში, ....... მე-4 მიკრორაიონისა და ....... საცხოვრებელი რაიონის მიმდებარედ (საკადასტრო კოდი: ......, ......) არსებული უძრავი ქონების შპს „თ.ჯ–ისათვის“ პირდაპირი განკარგვის წესით, სარგებლობის უფლებით, უსასყიდლო უზუფრუქტის ფორმით გადაცემის შესახებ) მოსარჩელეს პირდაპირი განკარგვის წესით, სარგებლობის უფლებით, უსასყიდლო უზუფრუქტის ფორმით გადაეცა ის უძრავი ქონება (მდებარე: თბილისში, ....... მე-4 მიკრორაიონისა და ....... საცხოვრებელი რაიონის მიმდებარედ არსებული 25285 კვ.მ მიწის ნაკვეთი და მასზე განთავსებული №1, №2, №3, №4, №5, №6, №7 შენობა-ნაგებობები, საკადასტრო კოდი ...., ასევე, თბილისში, ....... მე-4 მიკრორაიონისა და ....... საცხოვრებელი რაიონის მიმდებარედ არსებული 93470 კვ.მ მიწის ნაკვეთი და მასზე განთავსებული შენობა-ნაგებობები №1-დან №10-ის ჩათვლით, ს/კ .....), რომლითაც მოპასუხე სარგებლობდა, შესაბამისად, ვინაიდან მოსარჩელე 2016 წლის 24 აგვისტოდან 2017 წლის 24 აგვისტომდე უძრავი ქონების უზუფრუქტუარი იყო (სსკ-ის 242-ე მუხლი ადგენს: უძრავი ნივთი შეიძლება სხვა პირს გადაეცეს სარგებლობაში ისე, რომ იგი უფლებამოსილია, როგორც მესაკუთრემ, გამოიყენოს ეს ნივთი და არ დაუშვას მესამე პირთა მიერ მისით სარგებლობა, მაგრამ მესაკუთრისაგან განსხვავებით, მას არა აქვს ამ ნივთის გასხვისების, იპოთეკით დატვირთვის ან მემკვიდრეობით გადაცემის უფლება (უზუფრუქტი). ამ ნივთის გაქირავების ან იჯარით გადაცემისათვის საჭიროა მესაკუთრის თანხმობა“) მას ეკუთვნის უზუფრუქტის დადგენის მომენტისათვის უკვე არსებული ქირავნობიდან ან იჯარიდან სარგებელი, რაც ამ პერიოდში საიჯარო ქირის მოთხოვნის უფლებას წარმოუშობს, შესაბამისად, რაკი ყველა სამართლებრივი წინაპირობა განხორციელებულია, კერძოდ: იჯარის ხელშეკრულება დადებულია; საიჯარო ურთიერთობა დასრულებულია; ქონების უზუფრუქტუარი იჯარის ხელშეკრულების დასრულების შემდეგ მოსარჩელეა და მოიჯარის მიერ დაყოვნებულია საიჯარო ქონების დაბრუნება, ზიანის ანაზღაურების თაობაზე მოსარჩელის მოთხოვნა სსკ-ის 591-ე მუხლის შესაბამისად საფუძვლინია და უნდა დაკმაყოფილდეს.

34. სსსკ-ის 411-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლო თავად მიიღებს გადაწყვეტილებას საქმეზე, თუ არ არსებობს ამ კოდექსის 412-ე მუხლით გათვალისწინებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძვლები. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ, განსახილველ შემთხვევაში, არ არსებობს საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძველი, ვინაიდან საჭირო არაა მტკიცებულებათა დამატებით გამოკვლევა, შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო უფლებამოსილია, თვითონ მიიღოს გადაწყვეტილება საქმეზე. პალატას მიაჩნია, რომ მოსარჩელის საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს, კერძოდ, გასაჩივრებული განჩინება უნდა გაუქმდეს და სარჩელი დაკმაყოფილდეს - მოპასუხეს უნდა დაეკისროს 3312 ლარის გადახდა მოსარჩელის სასარგებლოდ.

35. სსსკ-ის 53-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, იმ მხარის მიერ გაღებული ხარჯების გადახდა, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, ეკისრება მეორე მხარეს, თუნდაც ეს მხარე განთავისუფლებული იყოს სახელმწიფოს ბიუჯეტში სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან. ამავე მუხლის მე-2 და მე-3 ნაწილების თანახმად, აღნიშნული წესები შეეხება, აგრეთვე, სასამართლო ხარჯების განაწილებას, რომლებიც გაწიეს მხარეებმა საქმის სააპელაციო და საკასაციო ინსტანციებში წარმოებისას. თუ სააპელაციო ან საკასაციო სასამართლო შეცვლის გადაწყვეტილებას ან გამოიტანს ახალ გადაწყვეტილებას, იგი შესაბამისად შეცვლის სასამართლო ხარჯების განაწილებასაც. განსახილველ შემთხვევაში, მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ უნდა დაეკისროს ამ უკანასკნელის მიერ გაწეული სასამართლო ხარჯის - 550 ლარის გადახდა.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 399-ე, 411-ე მუხლებით

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა:

1. შპს „თ.ჯ–ის“ საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს;

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 29 ივნისის განჩინება და მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება;

3. შპს „თ.ჯ–ის“ სარჩელი დაკმაყოფილდეს;

4. შ.გ–ს შპს „თ.ჯ–ის“ სასარგებლოდ დაეკისროს 3312 ლარის გადახდა;

5. შ.გ–ს შპს „თ.ჯ–ის“ სასარგებლოდ დაეკისროს სახელმწიფო ბაჟის - 550 ლარის გადახდა;

6. გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

მოსამართლეები: ლევან მიქაბერიძე

მირანდა ერემაძე

ვლადიმერ კაკაბაძე