საქმე №ას-1416-2022 7 თებერვალი, 2023 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ეკატერინე გასიტაშვილი, მირანდა ერემაძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – ნ.კ–ძე, ა. და გ.მ–ები (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – თ.ბ–რი, ლ.ბ–ი (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 30 ივნისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და საქმის დაბრუნება იმავე სასამართლოსათვის ხელახლა განსახილველად

დავის საგანი – ფულადი ვალდებულების შესრულება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

სასარჩელო მოთხოვნა:

1. თ.ბ–რმა (შემდგომ – პირველი მოსარჩელე) და ლ.ბ–მა (შემდგომ – მეორე მოსარჩელე) სარჩელი აღძრეს სასამართლოში ნ.კ–ძის (შემდგომ – პირველი მოპასუხე), ა. (შემდგომ – მეორე მოპასუხე) და გ.მ–ების (შემდგომ – მესამე მოპასუხე) მიმართ 54 303 აშშ დოლარის ანაზღაურების შესახებ.

სარჩელის საფუძვლები:

2. მოსარჩელეთა განმარტებით, ისინი ქორწინებაში იმყოფებიან 1980 წლიდან.

3. 2010 წლის 8 მაისს მოპასუხეებსა და პირველ მოსარჩელეს შორის გაფორმდა წილის დათმობის და იპოთეკის ხელშეკრულება, რომლის თანახმად პირველმა მოსარჩელემ მეორე მოპასუხეს დაუთმო (საკუთრებაში გადასცა) შპს „მ–ის“ კაპიტალში მისი კუთვნილი 25% წილი. დათმობილი წილის ღირებულება განისაზღვრა 210 000 აშშ დოლარით (ხელშეკრულების 3.1. პუნქტი), რომელიც მეორე მოპასუხეს 2011 წლის 31 დეკემბრამდე უნდა გადაეხადა.

4. 2010 წლის 8 მაისის წილის დათმობისა და იპოთეკის ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების დათქმულ ვადაში შესრულების უზრუნველსაყოფად იპოთეკით დაიტვირთა მოპასუხეთა კუთვნილი უძრავი ნივთი. მესაკუთრეებმა გასცეს გარანტია, რომ იპოთეკის საგანი იყო უფლებრივად უნაკლო, მესამე პირს მის მიმართ რაიმე პრეტენზია არ უნდა ჰქონოდა (ხელშეკრულების 3.5. და 3.6. პუნქტები). 2010 წლის 8 მაისის ხელშეკრულების 3.7. პუნქტის თანახმად, თუ არ შესრულდებოდა მხარეთა მიერ ნაკისრი ვალდებულებები, ამ ხელშეკრულებით დადგენილ ვადაში (2011 წლის 31 დეკემბრამდე), მაშინ 2012 წლის პირველი დეკემბრიდან უძრავი ნივთის მესაკუთრედ აღირიცხებოდა პირველი მოსარჩელე. 2010 წლის 28 მაისის წილის დათმობისა და იპოთეკის ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება მეორე მოპასუხემ არ შეასრულა და ნასყიდობის ფასი არ გადაიხადა.

5. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 19 ივნისის გადაწყვეტილებით (საქმე N2/5355-12) პირველი მოსარჩელის სარჩელი მოპასუხეების მიმართ, იპოთეკის საგნის პირდაპირ საკუთრებაში გადასვლის შესახებ დაკმაყოფილდა და უძრავი ქონება გადაეცა პირველ მოსარჩელეს. 2013 წლის 12 თებერვლის ხელშეკრულებით ქონება აღირიცხა მეორე მოსარჩელის სახელზე. მოპასუხეთა მიერ გაცემული გარანტია არ შესრულდა, ხელშეკრულებით გათვალისწინებული უძრავი ქონება უფლებრივი ნაკლის მქონე აღმოჩნდა, მასზე მოსარგებლის უფლება გააჩნდათ გ.ბ–ს, მ.ზ–ს, ე.შ–ას და ე.მ–ს.

6. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 26 დეკემბრის N2/12878-12 გადაწყვეტილებით გ.ბ–ს საკუთრებაში გადაეცა სადავო მისამართზე მის მიერ დაკავებული საცხოვრებელი სადგომის ორი ოთახი - 54.05 კვ.მ და საზაფხულო ფართი - 8.88 კვ.მ, მისი საბაზრო ღირებულების - 24530 აშშ დოლარის 25%-ის 6132.5 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდის სანაცვლოდ. დასახელებული გადაწყვეტილება ძალაში იქნა დატოვებული თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 16 ივლისის განჩინებით, ხოლო საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2014 წლის 10 თებერვლის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნა დაუშვებლად. სადავო მისამართზე არსებული შენობის ნაწილზე გ.ბ–ის მოსარგებლის უფლების გამო, მოსარჩელეებს 24530 აშშ დოლარის ღირებულების ქონების სანაცვლოდ, გადაეცათ 6132.5 აშშ დოლარი, ანუ, მათ იზარალეს 18397.5 აშშ დოლარით.

7. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 21 მაისის გადაწყვეტილებით (საქმე N13614-17) ე.მ–ის სარჩელი მეორე მოსარჩელის მიმართ დაკმაყოფილდა და ე.მ–ს საკუთრებაში გადაეცა საჯარო რეესტრში მეორე მოსარჩელის სახელზე რიცხული სადავო უძრავი ქონების ნაწილი, კერძოდ, მეორე სართულზე განთავსებული 2 ოთახი 12.92 კვ.მ, 16.15 კვ.მ 20.82 კვ.მ-იანი აივნით და საპირფარეშოთი, სულ - 49.89 კვ.მ. შენობის ნაწილზე ე.მ–ის მოსარგებლის უფლების გამო, მოსარჩელეებს 17832 აშშ დოლარის ღირებულების ქონების სანაცვლოდ, გადაეცათ 4458 აშშ დოლარი, ანუ, მათ იზარალეს 13374 აშშ დოლარით.

8. მოსარჩელეთა განმარტებით, აღმოჩნდა, რომ იმავე მისამართზე მდებარე №2 შენობა-ნაგებობაში, მე-2 სართულზე არსებული 3 ოთახის (საერთო ფართით 41.29 კვ.მ) ფაქტობრივი მოსარგებლის სტატუსი გააჩნდა ე.შ–ას. 2017 წლის 3 ივლისს გაფორმდა ხელშეკრულება მეორე მოსარჩელესა და ე.შ–ას შორის, რომლის თანახმადაც, მეორე მოსარჩელემ აღნიშნულ პირს, როგორც საცხოვრებელი სადგომით მოსარგებლეს, გადაუხადა კომპენსაცია 15000 აშშ დოლარის ოდენობით, რის სანაცვლოდაც ამ უკანასკნელმა დაკავებული 41.29 კვ.მ გამოათავისუფლა. ამდენად, შენობის ნაწილზე ე.შ–ას მოსარგებლის უფლების გამო, მოსარჩელეებმა დაკარგეს 15000 აშშ დოლარი.

9. 1972 წლის 19 ივლისიდან მ.ზ–ი რეგისტრირებული იყო 19.83 კვ.მ საცხოვრებელ ფართში და იხდიდა კომუნალურ გადასახადებს, რაც დადასტურდა სს „თ–ის“ 2019 წლის 22 აგვისტოს No822/150/29 ცნობითა და „თ.ე–ის“ მიერ 2019 წლის 22 აგვისტოთი დათარიღებული ცნობით. აღნიშნულიდან გამომდინარე, მ.ზ–ი არის „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ კანონის მე-2 მუხლის „ა“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული მოსარგებლე, ანუ, პირი რომელმაც მფლობელობის უფლება მიიღო საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგებით ან ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტით. სადავო მისამართზე მ.ზ–ის მიერ დაკავებული 19.83 კვ.მ საცხოვრებელი ფართის ღირებულებაა 10042 აშშ დოლარი, რისი 25%-იც შეადგენს 2510.5 აშშ დოლარის ეკვივალენტ ლარს. მ.ზ–მა მიმართა სასამართლოს და მოითხოვა 2510.5 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდის სანაცვლოდ, 19.83 კვ.მ-ზე საკუთრების უფლების გადაცემა. მ.ზ–ის მოსარგებლის უფლების არსებობის გამო, მოსარჩელეებს, 10042 აშშ დოლარის ღირებულების ქონების სანაცვლოდ, გადაეცეთ 251.5 აშშ დოლარი, ანუ, მათ დაკარგეს 7531.5 აშშ დოლარი.

10. 2019 წლის 10 ივლისს გ.ბ–სა და მეორე მოსარჩელეს შორის გაფორმდა უძრავი ქონების გამიჯვნის ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზეც მოხდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 26 დეკემბრის N2/12878-12 გადაწყვეტილებით გ.ბ–ისთვის მიკუთვნებული 62.85 კვ.მ-ს გამოყოფა. 2019 წლის 10 ივლისის ხელშეკრულების საფუძველზე წარმოქმნილი ფართი დარეგისტრირდა ცალკე საკადასტრო ერთეულებად.

11. მოსარჩელეებმა აღნიშნეს, რომ საბოლოოდ გ.ბ–ის, ე.მ–ის, ე.შ–ასა და მ.ზ–ის შენობის ნაწილებზე მოსარგებლის უფლების არსებობის გამო, მოსარჩელეებს მიადგათ 54 303 აშშ დოლარის ოდენობის ზიანი (18397.5+13374+15 000+7531.5=54 303).

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

12. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 27 სექტემბრის დაუსწრებელი გადაწყვეტილებით, მოპასუხეების მიერ შესაგებლის წარუდგენლობის გამო, სარჩელი დაკმაყოფილდა, მოპასუხეებს მოსარჩელეების სასარგებლოდ დაეკისრათ 54300 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდა.

13. ამავე სასამართლოს 2022 წლის 17 მარტის განჩინებით მოპასუხეთა საჩივარს ეთქვა უარი, ხოლო დაუსწრებელი გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად, რაც მოპასუხეებმა გაასაჩივრეს სააპელაციო წესით.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი და ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება:

14. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 30 ივნისის განჩინებით მოპასუხეთა სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო გასაჩივრებული დაუსწრებელი გადაწყვეტილება და განჩინება მისი უცვლელად დატოვების შესახებ დარჩა ძალაში შემდეგ გარემოებათა გამო:

15. სააპელაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდგომ - სსსკ) 201-ე მუხლის პირველი ნაწილით, 232¹ მუხლით და განმარტა, რომ მოპასუხის მხრიდან სასამართლოს მიერ დადგენილ ვადაში შესაგებლის წარუდგენლობის ანუ სასარჩელო განცხადებასთან დაკავშირებით თავისი პოზიციის გამოხატვის ვალდებულების შეუსრულებლობის შემთხვევაში, კანონმდებელი აწესებს ზეპირი მოსმენის გარეშე მის წინააღმდეგ სარჩელის დაკმაყოფილების შესახებ დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანის შესაძლებლობას. ამდენად, სასამართლო ვალდებულია, დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანისას შეამოწმოს, არსებობს თუ არა დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანის წინაპირობები, კერძოდ: 1. სასამართლო უნდა დარწმუნდეს, რომ სასამართლო გზავნილი (სარჩელი და თანდართული საბუთების ასლები) კანონით დადგენილი წესით ჩაბარდა მოპასუხეს და, შესაბამისად, განემარტა შესაგებლის წარუდგენლობის გამო, მის წინააღმდეგ დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანის შესახებ; ამასთან, სასამართლო ზეპირი მოსმენის გარეშე დაუსწრებელ გადაწყვეტილებას მხოლოდ იმ შემთხვევაში გამოიტანს, თუ მის მიერ დადგენილ ვადაში მოპასუხე არასაპატიო მიზეზით არ წარმოადგენს პასუხს (შესაგებლს); 2. სასამართლომ უნდა შეამოწმოს მოსარჩელის მიერ სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები იურიდიულად რამდენად ამართლებს (ასაბუთებს) სასარჩელო მოთხოვნას.

16. წინამდებარე საქმის მასალებით სააპელაციო პალატამ დაადგინა, რომ მოპასუხეებს, საქმის სასამართლო განხილვისათვის მომზადების მიზნით, სსსკ-ის 184-ე და 201-ე მუხლების მოთხოვნათა შესაბამისად, გაეგზავნათ სარჩელი და თანდართული დოკუმენტები, რა დროსაც მოპასუხეებს, შესაგებლების წარმოსადგენად, 10-დღიანი ვადა განესაზღვრათ და განემარტათ შესაგებლების არასაპატიო მიზეზით წარუდგენლობის კანონით გათვალისწინებული შედეგები.

17. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, სააპელაციო საჩივრით სადავოდ არ გამხდარა, რომ სარჩელი და თანდართული მასალები მოპასუხეებს ჩაბარდათ 2021 წლის 23 ივლისს, სსსკ-ის 70-78-ე მუხლებით დადგენილი წესით. შესაბამისად, შესაგებლების წარსადგენად სასამართლოს მიერ დანიშნული 10-დღიანი ვადის დენა დაიწყო გზავნილის ჩაბარების მომდევნო დღიდან - 2021 წლის 24 ივლისიდან და ამავე კოდექსის 61-ე მუხლის თანახმად, ამოიწურა 2021 წლის 2 აგვისტოს. მოპასუხეებს წერილობითი შესაგებლები სასამართლოში არ წარუდგენიათ და არც მათი წარუდგენლობის საპატიო მიზეზები უცნობებიათ სასამართლოსათვის.

18. როგორც აღინიშნა, სასამართლომ, სსსკ-ის 232¹ მუხლის საფუძველზე, გამოიტანა დაუსწრებელი გადაწყვეტილება სარჩელის სრულად დაკმაყოფილების შესახებ, რასაც მოპასუხეები (აპელანტები) არ დაეთანხმნენ.

19. სსსკ-ის 241-ე მუხლის, 240-ე მუხლის მეორე ნაწილის, 233-ე მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ აპელანტები დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძვლად უთითებდნენ იმ გარემოებაზე, რომ მათ შესაგებელი სასამართლოს მიერ განსაზღვრულ ვადაში - 2021 წლის 30 ივლისს წარადგინეს სასამართლოს მოქალაქეთა მომსახურების ცენტრთან არსებულ ფოსტის ყუთში მოთავსების გზით. შესაბამისად, მოპასუხეებს, სსსკ-ის მე-4, 102-ე მუხლის თანახმად, წარმოეშვათ მითითებული გარემოების მტკიცების ტვირთი.

20. სააპელაციო პალატის მოსაზრებით, მიუხედავად იმისა, რომ 2021 წლის 30 ივლისის ვიდეოჩანაწერი თბილისის საქალაქო სასამართლოში შესაბამის სერვერზე არ ინახება, მხარეს მართებდა შესაგებლის ყუთში ჩაგდების ფაქტის სხვა რელევანტური მტკიცებულებებით დადასტურება, თუმცა მოპასუხეებს ამ თვალსაზრისით რაიმე მტკიცებულება სასამართლოსათვის არ წარუდგენიათ.

21. ამასთან, სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა აპელანტების მოწინააღმდეგე მხარის პოზიციაზე, რომლის თანახმად, სსსკ-ის 201-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, მოპასუხეები (აპელანტები) ვალდებული იყვნენ, შესაგებლის ასლები გაეგზავნათ მოსარჩელეებისათვის და სასამართლოსათვის წარედგინათ აღნიშნულის დამადასტურებელი დოკუმენტები, რაც მათ არ განუხორციელებიათ.

22. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ მოპასუხეთა მიერ სსსკ-ის 201-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული საპროცესო ვალდებულების შესრულების, ანუ შესაგებლის ასლის მოსარჩელეებისათვის რეალურად გაგზავნის შემთხვევაში (რაც მოპასუხეთა საპროცესო ვალდებულებას წარმოადგენდა), მათ შეეძლოთ საჩივრის ფარგლებში მტკიცებულების სახით წარედგინათ აღნიშნულის დამადასტურებელი ცნობა საფოსტო სამსახურიდან, რაც სასამართლოს შეუქმნიდა რწმენას, რომ დადგენილ ვადაში მოპასუხეებმა ნამდვილად მოამზადეს და სასამართლოში წარადგინეს შესაგებელი, თუმცა, მათ ასეთი მტკიცებულება სასამართლოსათვის არ წარუდგენიათ. აღნიშნულის საპირისპიროდ, პალატამ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ შესაგებელი, რომელიც თან ერთვის მოპასუხეების საჩივარს და, მათი განმარტებით, სასამართლოს მიერ განსაზღრულ ვადაში სასამართლოშივე განთავსებულ კორესპონდენციების ყუთში ჩააგდეს, დათარიღებულია 2021 წლის 30 ოქტომბრით. ამასთან, ციფრ 30-ს აშკარად ეტყობა გადაკეთების კვალი. ამდენად, ცხადი ხდება, რომ შესაგებელი 2021 წლის 2 აგვისტომდე არ მომზადებულა, შესაბამისად, ვერც სასამართლოში იქნებოდა წარდგენილი (ს.ფ. 193-204).

23. სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ მოპასუხე მხარის მხრიდან არასაპატიო მიზეზით სასამართლოს მიერ დადგენილ ვადაში შესაგებლის წარუდგენლობისას, სარჩელში მითითებული გარემოებები დამტკიცებულად ითვლება და ფაქტობრივ გარემოებებთან დაკავშირებით მტკიცებულებების გამოკვლევა არ ხდება.

24. განსახილველ შემთხვევაში შესაბამისი მტკიცებულებების არარსებობის პირობებშიც, სააპელაციო პალატამ დადასტურებულად ჩათვალა სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები, რომელთა სამართლებრივი შეფასების საფუძველზე, შესაბამისად, ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლომ მართებულად დაასკვნა, რომ ეს გარემოებები, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდგომ - სსკ) 394-ე, 408-ე, 409-ე, 489-ე, 494-ე მუხლების მიხედვით, სასარჩელო მოთხოვნას იურიდიულად ამართლებდა.

25. რაც შეეხება აპელანტების მითითებას, რომ სასარჩელო მოთხოვნა ხანდაზმულია, სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ ხანდაზმულობა, როგორც საქმის ფაქტობრივი გარემოება, წარმოადგენს არსებითი განხილვის საგანს. მოცემულ შემთხვევაში კი, მოპასუხეების მიერ შესაგებლის არასაპატიო მიზეზით წარუდგენლობის გამო, საქმის არსებითი განიხილვა არ მომხდარა, რაც მოპასუხეების მიერ საჩივრის ფარგლებში მითითებულ ამ გარემოებაზე (სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულობაზე) მსჯელობის პროცესუალურ შესაძლებლობას გამორიცხავს.

26. სსსკ-ის 240-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს შეფასება, რომ არ არსებობდა გასაჩივრებული დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გაუქმების სსსკ-ის კოდექსის 241-ე მუხლით გათვალისწინებული საფუძვლები.

კასატორის მოთხოვნა და საფუძვლები:

27. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე მოპასუხეებმა შეიტანეს საკასაციო საჩივარი, მოითხოვეს მისი გაუქმება და საქმის დაბრუნება იმავე სასამართლოსათვის ხელახლა განსახილველად შემდეგი საფუძვლებით:

28. კასატორთა განმარტებით, მოსარჩელეებმა სადავო თანხის ანაზღაურება მოითხოვეს აუდიტორული დასკვნებისა და ხელშეკრულებების საფუძველზე, თუმცა აღნიშნული მტკიცებულებებით თანხის ოდენობა არ დგინდება.

29. სსკ-ის 508-ე მუხლის შესაბამისად, კასატორებმა მიიჩნიეს, რომ მოსარჩელეებმა მოითხოვეს ზიანის ანაზღაურება ფულადი კომპენსაციის სახით და არა ერთმანეთისაგან მიღებულის უკან დაბრუნება, რესტიტუცია. ამასთან, არ წარუდგენიათ არანაირი მტკიცებულება, რითაც დაასაბუთებდნენ რესტიტუციის გამორიცხვის აუცილებლობას. სააპელაციო სასამართლომ არასწორად გაიზიარა მხოლოდ ერთი მხარის განმარტება რესტიტუციის შეუძლებლობაზე იმ პირობებში, როდესაც არანაირი მტკიცებულება აღნიშნულზე არ მიუთითებდა.

30. კასატორებმა ყურადღება გაამახვილეს ერთ-ერთ საქმეში არსებულ საკასაციო პალატის განმარტებაზე, რომ სსსკ-ის 232-ე პრიმა მუხლის შესაბამისად, შესაგებლის შეუტანლობის მოტივით დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანისათვის უნდა არსებობდეს შემდეგი წინაპირობები: მოპასუხე სსსკ-ის 70-ე-78-ე მუხლების მოთხოვნათა დაცვით უნდა იყოს ინფორმირებული საქმის განხილვის თაობაზე, მას სარჩელი და თანდართული მასალები დადგენილი წესით უნდა ჰქონდეს ჩაბარებული და ამომწურავად განმარტებული 201-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტის ფარგლებში დანიშნული საპროცესო ვადის არასაპატიოდ დარღვევის ნეგატიური შედეგების თაობაზე; მოპასუხემ ბრალეულად უნდა დაარღვიოს შესაგებლის შეტანისათვის განსაზღვრული ვადა. ეს ფაქტობრივი წინაპირობები განაპირობებს სარჩელში მითითებული გარემოებების დადგენილად მიჩნევის აუცილებლობას. ზემოაღნიშნული საფუძვლების კუმულაციურად არსებობა კი, ქმნის დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანის ფორმალურ წინაპირობას, თუმცა იმისათვის, რათა სასამართლომ დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანის გზით დააკმაყოფილოს სარჩელი, მოსამართლე ვალდებულია, გამოარკვიოს კანონის ძალით დადგენილად მიჩნეული ფაქტობრივი გარემოებები ამართლებს თუ არა მოთხოვნას იურიდიული თვალსაზრისით. მოთხოვნის იურიდიული მართებულობის კვლევა, თავის მხრივ, მოიაზრებს მოსარჩელის მოთხოვნის მარეგულირებელ მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის სწორად განსაზღვრასა და იმის უტყუარად დადგენას, სარჩელში მითითებული და კანონის ძალით დადგენილად მიჩნეული გარემოებების სამართლებრივი თვალსაზრისით შეფასება ქმნის თუ არა მოთხოვნის მომწესრიგებელი მატერიალური ნორმის შემადგენლობას.

31. კასატორთა მოსაზრებით, სარჩელში მითითებული გარემოებანი სასარჩელო მოთხოვნას იურიდიულად არ ამართლებდა, შესაბამისად, სარჩელი უკანონოდ დაკმაყოფილდა. გარდა ამისა, სამართლიანი სასამართლოს განხორციელების ვალდებულება სახელმწიფოს არა მხოლოდ კონსტიტუციით აქვს დაკისრებული, არამედ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციით (მუხლი 6), რომელიც არის ცოცხალი ინსტრუმენტი, როგორც თავად კონსტიტუცია, და რომლის წევრი სახელმწიფოც საქართველოა.

32. ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ არაერთ საქმეში განმარტა, რომ მხარეთა თანასწორობის პრინციპი, რომელიც სამართლიანი სასამართლოს ფართო კონცეფციის ერთ-ერთი ელემენტია, მოითხოვს თითოეული მხარისგან ჰქონდეს გონივრული შესაძლებლობა წარმოადგინოს საკუთარი საქმე ისეთ პირობებში, რომელიც არ ჩააყენებს მას მნიშვნელოვნად არახელსაყრელ მდგომარეობაში მის მოწინააღმდეგე მხარესთან მიმართებით (იხ. „ნიდეროსტ-ჰუბერი შვეიცარიის წინააღმდეგ“, (Nideröst-Huber v. Switzerland), 18/02/1997, §23, გადაწყვეტილებათა და განჩინებათა კრებული 1997-I; „კრესი საფრანგეთის წინააღმდეგ“ (Kress v. France) [დიდი პალატა], no. 39594/98, § 72, ECHR 2001-VI; „ეივონი საფრანგეთის წინააღმდეგ“(Yvon v. France), no. 44962/98, § 31, ECHR 2003- V; და „გორაიზი და სხვები ესპანეთის წინააღმდეგ“(Gorraiz Lizarraga and Others v. Spain), no. 62543/00, § 56, ECHR 2004-III). სასამართლო ხაზს უსვამს ეროვნული ორგანოების ვალდებულებას - უზრუნველყოს „სამართლიანი განხილვის“ მოთხოვნები თითოეულ საქმეზე (იხილეთ Dombo Beheer B.V. ნიდერლანდების წინააღმდეგ (Dombo Beheer B.V. v. the Netherlands), 27/10/1993, §33, Series A no. 274); 17.01.2017წ. გადაწყვეტილება საქმეზე „გახარია საქართველოს წინააღმდეგ“ (GAKHARIA v. GEORGIA), განაცხადი №30459/13, პარ. 32).

33. სამართლიანი სამართალწარმოება მოითხოვს, რომ სამოქალაქო სამართალწარმოების ყველა მხარე ინფორმირებული იყოს და შესაძლებლობა ჰქონდეს გამოთქვას მოსაზრება წარდგენილ დასკვნებსა და მტკიცებულებებზე, რათა გავლენა მოახდინოს სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე (იხილეთ „ლობო მაჩადო პორტუგალიის წინააღმდეგ“ (Lobo Machado v. Portugal), 20/02/1996, §31, ანგარიშები 1996-I). უპირველეს ყოვლისა, აღნიშნული საკითხი გულისხმობს იმას, რომ პირი ინფორმირებული უნდა იყოს მის წინააღმდეგ მიმდინარე სამართალწარმოების შესახებ (იხილეთ „დილიპაკი და კარაკაია თურქეთის წინააღმდეგ“ (Dilipak and Karakaya v. Turkey), ნომ. 7942/05 და 24838/05, §77, 04/03/2014).

34. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო პალატამ არ გაითვალისწინა, რომ დაუსწრებელი გადაწყვეტილების მიღებისას საქალაქო სასამართლომ მასზე დაკისრებული სასარჩელო მოთხოვნის იურიდიული მართებულების კვლევის ვალდებულება არ შეასრულა, მოპასუხეებს დაუზუსტებელი ოდენობის თანხა დააკისრა და გაუმართლებლად გამორიცხა რესტიტუციის შესაძლებლობა.

35. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 15 ნოემბრის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სსსკ-ის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად. ამავე განჩინებით საკასაციო სასამართლომ კასატორთა შუამდგომლობა დააკმაყოფილდა და, მათ მიერ სახელმწიფო ბაჟის სახით 1800 ლარის გადახდის პირობებში, დარჩენილი თანხის გადახდა მხარეს საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების მიღებამდე გადაუვადა.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

36. საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

37. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი გარკვეულ შეზღუდვებს აწესებს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობასთან დაკავშირებით, კერძოდ, 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

38. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ მხარეთა თანასწორობისა და შეჯიბრებითობის პრინციპებიდან გამომდინარე, მხარეები სამოქალაქო პროცესში სარგებლობენ თანასწორი საპროცესო უფლებებით, კერძოდ, ნებისმიერ დაინტერესებულ პირს უფლება აქვს, მიმართოს სასამართლოს სარჩელით დარღვეული თუ სადავოდ ქცეული უფლების დასაცავად, ხოლო იმ პირს კი, რომლის წინააღმდეგაც აღძრულია სარჩელი, შეუძლია თავი დაიცვას ამ სარჩელისაგან. ამასთან ერთად, სარჩელის აღძვრა და ამ სარჩელისაგან თავის დაცვა მიმდინარეობს კანონით განსაზღვრული წესითა და საშუალებების გამოყენებით.

39. სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობა ითვალისწინებს სარჩელისაგან მოპასუხის თავდაცვის ისეთ საშუალებას, როგორიცაა შესაგებელი. მოპასუხის შესაგებელი წარმოდგენილი უნდა იქნეს წერილობითი ფორმით. ერთმანეთისაგან განასხვავებენ პროცესუალურ-სამართლებრივ და მატერიალურ-სამართლებრივ შესაგებელს. პროცესუალურ-სამართლებრივი შესაგებელი - ესაა მოპასუხის მიერ ისეთ ფაქტობრივ გარემოებებზე მითითება, რომლებსაც სამოქალაქო საპროცესო სამართლის ნორმები უკავშირებენ სარჩელის წარმოებაში მიღებაზე უარის თქმას, საქმის წარმოების შეწყვეტას, სარჩელის განუხილველად დატოვებას ან საქმის წარმოების შეჩერებას. მატერიალურ-სამართლებრივი შესაგებელი - ესაა სარჩელისაგან მოპასუხის თავდაცვის საშუალება ისეთ ფაქტებზე მითითებით, რომლებსაც მატერიალური სამართალი უკავშირებს სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე მთლიანად ან ნაწილობრივ უარის თქმას.

40. სსსკ-ის მე-4 და 102-ე მუხლები ითვალისწინებს სამართალწარმოების განხორციელებას მხოლოდ მხარეთა პროცესუალური აქტიურობის საფუძველზე. ამ პრინციპის კონკრეტული გამოვლენაა მოპასუხის მიერ შესაგებლის წარმოდგენის სავალდებულობა. სანქცია ამ პროცესუალური ვალდებულების შეუსრულებლობისათვის, მდგომარეობს მოპასუხე მხარის წინააღმდეგ დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანაში.

41. შესაგებლის წარმოუდგენლობის გამო, დაუსწრებელი გადაწყვეტილების ინსტიტუტს საფუძველი ჩაეყარა 2007 წლის 28 დეკემბერს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსში განხორციელებული ცვლილებებით, სახელდობრ, კოდექსს დაემატა 232¹ მუხლი, რომლის პირველი წინადადების თანახმად, „მოპასუხის მიერ ამ კოდექსის 201-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით დადგენილ ვადაში პასუხის (შესაგებლის) წარუდგენლობისას, თუ ეს გამოწვეულია არასაპატიო მიზეზით, მოსამართლეს ზეპირი მოსმენის გარეშე გამოაქვს დაუსწრებელი გადაწყვეტილება“. ამდენად, კოდექსში აღნიშნული ცვლილებების განხორციელების შემდეგ მოპასუხის მიერ პასუხის (შესაგებლის) წარმოდგენა სავალდებულო ხასიათს ატარებს (საქართველოს 28.12.2007წ.-ის კანონი N5669-სსმ), რაც იმაში გამოიხატება, რომ მოპასუხის მიერ აღნიშნული საპროცესო ვალდებულების შეუსრულებლობის შემთხვევაში, მის მიმართ დგება არასასურველი საპროცესო-სამართლებრივი შედეგი, კერძოდ, საქმის განმხილველ მოსამართლეს, ზეპირი მოსმენის გარეშე, გამოაქვს დაუსწრებელი გადაწყვეტილება სარჩელის დაკმაყოფილების შესახებ (იხ. ზ. ძლიერიშვილი, დაუსწრებელი გადაწყვეტილება, თეორია და პრატიკა, თბ., 2022, გვ.58.).

42. ამასთან, შესაგებლის წარუდგენლობის გამო, დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანის ერთ-ერთ წინაპირობად მოსარჩელის შუამდგომლობის არსებობას, როგორც ეს გათვალისწინებულია ამავე კოდექსის 230-ე მუხლის პირველ ნაწილში, კანონმდებელი არ ითვალისწინებს. დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანისათვის საკმარისია იმ პროცესუალური შემადგენლობის ნიშნების არსებობა, როგორიცაა სარჩელისა და თანდართული დოკუმენტაციის მოპასუხისათვის სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 70-78-ე მუხლების მოთხოვნათა დაცვით ჩაბარება და სასამართლოს მიერ განსაზღვრულ ვადაში, არასაპატიო მიზეზით, მოპასუხის მიერ პასუხის (შესაგებლის) წარმოუდგენლობა. ამ ფაქტობრივი წინაპირობების კუმულატიურად არსებობა ქმნის დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანის ფორმალურ წინაპირობას, ხოლო, სარჩელის დაკმაყოფილების მიზნებისათვის კი, სახეზე უნდა იყოს ერთი დამატებითი პირობაც, როგორიცაა სასარჩელო მოთხოვნის იურიდიული მართებულობა.

43. შესაგებლის წარმოუდგენლობის შემთხვევაში, დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანა განსხვავდება სასამართლოში საქმის ზეპირ განხილვაზე - სასამართლო სხდომაზე მოპასუხის გამოუცხადებლობის გამო, დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანისაგან, რა დროსაც სასამართლო ხელმძღვანელობს მოსარჩელის მითითებებით და, მოპასუხის გამოუცხადებლობის შემთხვევაში, მხოლოდ მოსარჩელის შუამდგომლობის არსებობისას, გამოიტანს დაუსწრებელ გადაწყვეტილებას სარჩელის დაკმაყოფილების შესახებ.

44. სსსკ-ის 232¹ მუხლით გათვალისწინებული მოპასუხის მიერ შესაგებლის წარუდგენლობა ერთგვარ პრეზუმფციას ეფუძნება, რაც ნიშნავს იმას, რომ შესაგებლის არასაპატიო მიზეზით წარუდგენლობისას არსებობს ვარაუდი, რომ მოპასუხემ აღიარა სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები. ასეთ დროს დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანა, ზეპირი მოსმენის გარეშე, არ ეწინააღმდეგება შეჯიბრებითობისა და მხარეთა თანასწორობის პრინციპებს, რადგან მოპასუხეს სრული შესაძლებლობა ჰქონდა, თანდართული მასალებით სარჩელის ჩაბარებისას სსსკ-ის 201-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის „ბ“ პუნქტით გათვალისწინებულ ვადაში შესაგებლით გაექარწყლებინა მოსარჩელის მიერ მის მიმართ წაყენებული მოთხოვნები. მოპასუხეს ასევე შეეძლო მოეთხოვა დამატებით გონივრული ვადა, შესაგებლისა და მტკიცებულებათა წარდგენისათვის საპატიო მიზეზის არსებობის შემთხვევაში.

45. პირველი ინსტანციის წესით საქმის განხილვისას, მოპასუხის მიერ შესაგებლის შეუტანლობის მოტივით დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანისათვის სახეზე უნდა იყოს (სსსკ-ის 232¹ მუხლი) შემდეგი წინაპირობები: ა) მოპასუხე სსსკ-ის 70-ე-78-ე მუხლების მოთხოვნათა დაცვით უნდა იყოს ინფორმირებული საქმის განხილვის თაობაზე, კერძოდ, მას დადგენილი წესით უნდა ჰქონდეს ჩაბარებული სარჩელი და თანდართული მასალები და ამომწურავად უნდა ჰქონდეს განმარტებული ამავე კოდექსის 201-ე მუხლის მეშვიდე ნაწილის ფარგლებში დანიშნული საპროცესო ვადის არასაპატიოდ დარღვევის ნეგატიური შედეგების თაობაზე; ბ) მოპასუხემ ბრალეულად უნდა დაარღვიოს შესაგებლის შეტანისათვის განსაზღვრული ვადა. ამ ფაქტობრივი წინაპირობების არსებობა განაპირობებს სარჩელში მითითებული გარემოებების დადგენილად მიჩნევის აუცილებლობას იმგვარად, რომ სასამართლო არათუ ვალდებული, უფლებამოსილიც არაა შეამოწმოს და შეფასება მისცეს საქმეში წარმოდგენილ მტკიცებულებებს, მათ შორის, საპროცესო ხარჯების საკითხზე. ზემოაღნიშნული საფუძვლების კუმულაციურად არსებობა კი, ქმნის დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანის ფორმალურ წინაპირობას. გ) თუმცა იმისათვის, რათა სასამართლომ დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანის გზით დააკმაყოფილოს სარჩელი, მოსამართლე ვალდებულია, გამოარკვიოს კანონის ძალით დადგენილად მიჩნეული ფაქტობრივი გარემოებები (სარჩელში მითითებული ფაქტები) ამართლებენ თუ არა იურიდიული თვალსაზრისით მოთხოვნას. მოთხოვნის იურიდიული მართებულობის კვლევა, თავის მხრივ, მოიაზრებს მოთხოვნის დამფუძნებელი მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის სწორად განსაზღვრასა და იმის უტყუარად დადგენას, სარჩელში მითითებული და კანონის ძალით დადგენილად მიჩნეული გარემოებების სამართლებრივი თვალსაზრისით შეფასება იძლევა თუ არა დამფუძნებელი ნორმის შემადგენლობას. მითითებულ წინაპირობათაგან თუნდაც ერთ-ერთის არარსებობა იწვევს დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანაზე უარის თქმასა და მხარეთა დაბარებას სასამართლო სხდომაზე. ასეთ შემთხვევაში, განსხვავებულია მოპასუხის უფლებრივი მდგომარეობა, კერძოდ, მოპასუხისაგან მტკიცებულებები არ მიიღება, სამართლებრივი ბალანსი იმგვარია, რომ მოპასუხეს მხოლოდ სამართლებრივი შესაგებლის წარდგენის უფლება აქვს, ანუ თავდაცვის საპროცესო საშუალება მხოლოდ მოთხოვნასთან მიმართებით მისი სამართლებრივი მოსაზრებით შემოიფარგლება. (საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდი პალატის 17.03.2016წ. განჩინება საქმეზე №ას-121-117-2016). მოთხოვნის იურიდიული მართებულობის კვლევა მოიაზრებს სასამართლოს მხრიდან დამფუძნებელი ნორმების სწორად მოძიებას, რომლებიც დავის გადაწყვეტის ფუნდამენტს წარმოადგენს და ქმნის ამა თუ იმ ურთიერთობის სამართლებრივი მოწესრიგების აბსტრაქტულ შემადგენლობას. ნორმ(ებ)ის მოძიების შემდეგ სასამართლო ადგენს, სარჩელში მითითებული იურიდიული მნიშვნელობის მქონე ფაქტები დამფუძნებელი ნორმ(ებ)ის აბსტრაქტულ აღწერილობას აკმაყოფილებენ თუ არა, რაც დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანის გზით სარჩელის წარმატების საფუძველია (სუსგ №ას-2-2-2017, 14.07.2017წ.), ანუ მოთხოვნის იურიდიული მართებულობა უნდა შემოწმდეს იმის მიხედვით, არის თუ არა იგი კანონიერი, შეიძლება თუ არა სასამართლოში ასეთი სასარჩელო მოთხოვნა წარდგენილ იქნეს და იგი დაკმაყოფილდეს კანონმდებლობის შესაბამისად. ( სუსგ №ას-273-2020, 29 იანვარი, 2021).

46. მოცემულ შემთხვევაში დადგენილია, რომ სარჩელი და თანდართული დოკუმენტები მოპასუხეს ჩაბარდა, თუმცა მას სასამართლოს მიერ დადგენილ ვადაში შესაგებელი არასაპატიო მიზეზით არ წარუდგენია. აღნიშნული გარემოება კასატორს საკასაციო საჩიოვრით სადავოდ არ გაუხდია.

47. განსახილველ საქმეზე საკასაციო პრეტენზია შეეხება იმ საკითხს, იურიდიულად ამართლებდა თუ არა სარჩელში მითითებული გარემოებანი სასარჩელო მოთხოვნას, რადგან კასატორის მოსაზრებით სარჩელში მითითებული თანხის ოდენობა შესაბამისი მტკიცებულებებით არ დაზუსტებულა, ამასთან, სასამართლომ გაუმართლებლად გამორიცხა რესტიტუციის შესაძლებლობა.

48. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მოპასუხეების მხრიდან შესაგებლის წარუდგენლობის პირობებში, სააპელაციო სასამართლომ მართებულად ცნო დადგენილად სარჩელში მითითებული შემდეგი ფაქტები: 2010 წლის 8 მაისს მოპასუხეებსა და პირველ მოსარჩელეს შორის გაფორმდა წილის დათმობის და იპოთეკის ხელშეკრულება, რომლის თანახმად პირველმა მოსარჩელემ მეორე მოპასუხეს დაუთმო (საკუთრებაში გადასცა) შპს-ს კაპიტალში მისი კუთვნილი 25% წილი. დათმობილი წილის ღირებულება განისაზღვრა 210 000 აშშ დოლარით (ხელშეკრულების 3.1. პუნქტი), რომელიც მეორე მოპასუხეს 2011 წლის 31 დეკემბრამდე უნდა გადაეხადა.

49. 2010 წლის 8 მაისის წილის დათმობისა და იპოთეკის ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების დათქმულ ვადაში შესრულების უზრუნველსაყოფად იპოთეკით დაიტვირთა მოპასუხეთა კუთვნილი უძრავი ნივთი. მესაკუთრეებმა გასცეს გარანტია, რომ იპოთეკის საგანი იყო უფლებრივად უნაკლო, მესამე პირს მის მიმართ რაიმე პრეტენზია არ უნდა ჰქონოდა (ხელშეკრულების 3.5. და 3.6. პუნქტები). 2010 წლის 8 მაისის ხელშეკრულების 3.7. პუნქტის თანახმად, თუ არ შესრულდებოდა მხარეთა მიერ ნაკისრი ვალდებულებები, ამ ხელშეკრულებით დადგენილ ვადაში (2011 წლის 31 დეკემბრამდე), მაშინ 2012 წლის პირველი დეკემბრიდან უძრავი ნივთის მესაკუთრედ აღირიცხებოდა პირველი მოსარჩელე. 2010 წლის 28 მაისის წილის დათმობისა და იპოთეკის ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება მეორე მოპასუხემ არ შეასრულა და ნასყიდობის ფასი არ გადაიხადა.

50. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 19 ივნისის გადაწყვეტილებით (საქმე N2/5355-12) პირველი მოსარჩელის სარჩელი მოპასუხეების მიმართ, იპოთეკის საგნის პირდაპირ საკუთრებაში გადასვლის შესახებ დაკმაყოფილდა და უძრავი ქონება გადაეცა პირველ მოსარჩელეს. 2013 წლის 12 თებერვლის ხელშეკრულებით ქონება აღირიცხა მეორე მოსარჩელის სახელზე. მოპასუხეთა მიერ გაცემული გარანტია არ შესრულდა, ხელშეკრულებით გათვალისწინებული უძრავი ქონება უფლებრივი ნაკლის მქონე აღმოჩნდა, მასზე მოსარგებლის უფლება გააჩნდათ გ.ბ–ს, მ.ზ–ს, ე.შ–ას და ე.მ–ს.

51. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 26 დეკემბრის N2/12878-12 გადაწყვეტილებით გ.ბ–ს საკუთრებაში გადაეცა სადავო მისამართზე მის მიერ დაკავებული საცხოვრებელი სადგომის ორი ოთახი - 54.05 კვ.მ და საზაფხულო ფართი - 8.88 კვ.მ, მისი საბაზრო ღირებულების - 24530 აშშ დოლარის 25%-ის 6132.5 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდის სანაცვლოდ. დასახელებული გადაწყვეტილება ძალაში იქნა დატოვებული თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 16 ივლისის განჩინებით, ხოლო საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2014 წლის 10 თებერვლის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნა დაუშვებლად. სადავო მისამართზე არსებული შენობის ნაწილზე გ.ბ–ის მოსარგებლის უფლების გამო, მოსარჩელეებს 24530 აშშ დოლარის ღირებულების ქონების სანაცვლოდ, გადაეცათ 6132.5 აშშ დოლარი, ანუ, მათ იზარალეს 18397.5 აშშ დოლარით.

52. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 21 მაისის გადაწყვეტილებით (საქმე N13614-17) ე.მ–ის სარჩელი მეორე მოსარჩელის მიმართ დაკმაყოფილდა და ე.მ–ს საკუთრებაში გადაეცა საჯარო რეესტრში მეორე მოსარჩელის სახელზე რიცხული სადავო უძრავი ქონების ნაწილი, კერძოდ, მეორე სართულზე განთავსებული 2 ოთახი 12.92 კვ.მ, 16.15 კვ.მ 20.82 კვ.მ-იანი აივნით და საპირფარეშოთი, სულ - 49.89 კვ.მ. შენობის ნაწილზე ე.მ–ის მოსარგებლის უფლების გამო, მოსარჩელეებს 17832 აშშ დოლარის ღირებულების ქონების სანაცვლოდ, გადაეცათ 4458 აშშ დოლარი, ანუ, მათ იზარალეს 13374 აშშ დოლარით.

53. იმავე მისამართზე მდებარე №2 შენობა-ნაგებობაში, მე-2 სართულზე არსებული 3 ოთახის (საერთო ფართით 41.29 კვ.მ) ფაქტობრივი მოსარგებლის სტატუსი გააჩნდა ე.შ–ას. 2017 წლის 3 ივლისს გაფორმდა ხელშეკრულება მეორე მოსარჩელესა და ე.შ–ას შორის, რომლის თანახმადაც, მეორე მოსარჩელემ აღნიშნულ პირს, როგორც საცხოვრებელი სადგომით მოსარგებლეს, გადაუხადა კომპენსაცია 15000 აშშ დოლარის ოდენობით, რის სანაცვლოდაც ამ უკანასკნელმა დაკავებული 41.29 კვ.მ გამოათავისუფლა. ამდენად, შენობის ნაწილზე ე.შ–ას მოსარგებლის უფლების გამო, მოსარჩელეებმა დაკარგეს 15000 აშშ დოლარი.

54. 1972 წლის 19 ივლისიდან მ.ზ–ი რეგისტრირებული იყო 19.83 კვ.მ საცხოვრებელ ფართში და იხდიდა კომუნალურ გადასახადებს, რაც დადასტურდა სს „თ–ის“ 2019 წლის 22 აგვისტოს No822/150/29 ცნობითა და „თ.ე–ის“ მიერ 2019 წლის 22 აგვისტოთი დათარიღებული ცნობით. აღნიშნულიდან გამომდინარე, მ.ზ–ი არის „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ კანონის მე-2 მუხლის „ა“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული მოსარგებლე, ანუ, პირი რომელმაც მფლობელობის უფლება მიიღო საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგებით ან ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტით. სადავო მისამართზე მ.ზ–ის მიერ დაკავებული 19.83 კვ.მ საცხოვრებელი ფართის ღირებულებაა 10042 აშშ დოლარი, რისი 25%-იც შეადგენს 2510.5 აშშ დოლარის ეკვივალენტ ლარს. მ.ზ–მა მიმართა სასამართლოს და მოითხოვა 2510.5 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდის სანაცვლოდ, 19.83 კვ.მ-ზე საკუთრების უფლების გადაცემა. მ.ზ–ის მოსარგებლის უფლების არსებობის გამო, მოსარჩელეებს, 10042 აშშ დოლარის ღირებულების ქონების სანაცვლოდ, გადაეცეთ 251.5 აშშ დოლარი, ანუ, მათ დაკარგეს 7531.5 აშშ დოლარი.

55. 2019 წლის 10 ივლისს გ.ბ–სა და მეორე მოსარჩელეს შორის გაფორმდა უძრავი ქონების გამიჯვნის ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზეც მოხდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 26 დეკემბრის N2/12878-12 გადაწყვეტილებით გ.ბ–ისთვის მიკუთვნებული 62.85 კვ.მ-ს გამოყოფა. 2019 წლის 10 ივლისის ხელშეკრულების საფუძველზე წარმოქმნილი ფართი დარეგისტრირდა ცალკე საკადასტრო ერთეულებად.

56. საბოლოოდ გ.ბ–ის, ე.მ–ის, ე.შ–ასა და მ.ზ–ის შენობის ნაწილებზე მოსარგებლის უფლების არსებობის გამო, მოსარჩელეებს მიადგათ 54 303 აშშ დოლარის ოდენობის ზიანი (18397.5+13374+15 000+7531.5=54 303).

57. დასახელებული ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივად შეფასებისას საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო პალატის მითითებას, რომ წინამდებარე დავა უნდა დარეგულირდეს სახელშეკრულებო ურთიერთობიდან წარმოშობილი ზიანის ანაზღაურების მომწესრიგებელი ნორმებით.

58. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ყველა სამართლებრივ სისტემაში ვალდებულების შესრულება წარმოადგენს ვალდებულებითი სამართლის ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს ინსტიტუტს. ვალდებულების შესრულების ლეგიტიმური სახელშეკრულებო ინტერესი, სამართლებრივი დაცვის თვალსაზრისით, განსაკუთრებული სიკეთეა ნებისმიერი სამართლის სისტემაში. ვალდებულების შესრულება ხასიათდება იმით, რომ იგი წარმოადგენს ვალდებულების შეწყვეტისაკენ მიმართულ ნებელობით ქმედებებს.

59. სსკ-ის 361-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, ვალდებულება უნდა შესრულდეს ჯეროვნად, კეთილსინდისიერად, დათქმულ დროსა და ადგილას.

60. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ვალდებულების ჯეროვანი შესრულება წარმოადგენს კანონმდებლობით გათვალისწინებულ ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს პრინციპს და მას უკავშირდება ვალდებულების შეწყვეტა. კანონმდებლობა განასხვავებს ვალდებულების ჯეროვან (სათანადო) და არაჯეროვან (არასათანადო) შესრულებას. არაჯეროვანია შესრულება, როდესაც ვალდებულება მოვალის მიერ, მართალია, სრულდება, თუმცა შესრულებას ხარვეზი გააჩნია, იგი არ შეესაბამება ვალდებულების საფუძვლად არსებული გარიგების შინაარსსა და შესრულებით დაინტერესებული პირების მოლოდინს. ვალდებულების არაჯეროვანი შესრულების შემთხვევაში ვალდებულება არ წყდება და როგორც წესი, შედეგად იწვევს ვალდებულების დამრღვევი პირის პასუხისმგებლობას. ვალდებულების ჯეროვანი შესრულება გულისხმობს მოვალის მიერ იმ მოთხოვნათა განუხრელ დაცვას, რომლებიც დაკავშირებულია თვით შესრულების საგანთან. თუ როგორი შესრულებაა ჯეროვანი, უპირველეს ყოვლისა, ხელშეკრულებით განისაზღვრება.

61. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ვალდებულების ჯეროვანი შესრულება ფართო გაგებით, მოიცავს ვალდებულების შესრულების სხვა პრინციპებსაც, როგორიცაა: რეალური შესრულების პრინციპი; ვალდებულების შესრულებაზე ცალმხრივად უარის თქმის დაუშვებლობის პრინციპი; ურთიერთთანამშრომლობისა და კეთილსინდისიერების პრინციპები.

62. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსის განმსაზღვრელია სარჩელში მითითებული ფაქტები და გარემოებები. სარჩელის ინდივიდუალიზაცია სარჩელის ელემენტების მეშვეობითაა შესაძლებელი. სსსკ-ის მე-3, მე-4, 83-ე და 178-ე მუხლების ანალიზით შესაძლებელია, დავასკვნათ, რომ სარჩელი შედგება ორი ელემენტისგან: სარჩელის საგნისა და სარჩელის საფუძვლისგან. სარჩელის საგანია მოსარჩელის მოთხოვნა მოპასუხისადმი (სსსკ-ის 178.1 მუხლის „ზ“ ქვეპუნქტი), ხოლო სარჩელის საფუძველი - კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომლებზედაც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნას (სსსკ-ის 178.1 მუხლის „ე“ ქვეპუნქტი). საქმის გარემოებათა ანალიზის საფუძველზე მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსის დადგენა და მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის მოძიება კი, სასამართლოს ვალდებულებაა. სადავო ურთიერთობის შეფასებისას, ზემდგომი ინსტანციის სასამართლო არაა შებოჭილი ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს სამართლებრივი შეფასებებით, შესაბამისად, თუ ზემდგომი ინსტანციის სასამართლო გამოარკვევს, რომ ქვემდგომი სასამართლოს სამართლებრივი შეფასება არ გამომდინარეობს საქმის ფაქტობრივი გარემოებებიდან, იგი ვალდებულია, ეს გარემოებები თავად შეაფასოს სამართლებრივად სწორად და მიიღოს შესაბამისი გადაწყვეტილება.

63. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სახელშეკრულებო ვალდებულების დარღვევისათვის სამოქალაქო-სამართლებრივი პასუხისმგებლობა გამოხატულებას ჰპოვებს მოვალეზე კანონით დადგენილი ქონებრივი ზემოქმედების ზომებში. სამოქალაქო სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილე, რომელიც არღვევს ვალდებულებას, პასუხს აგებს დაზარალებულის წინაშე. ვალდებულების შესრულების ლეგიტიმური სახელშეკრულებო ინტერესი სამართლებრივი დაცვის თვალსაზრისით, განსაკუთრებული სიკეთეა ნებისმიერ სამართლებრივ სისტემაში. სახელშეკრულებო ვალდებულების შეუსრულებლობის ან არაჯეროვანი შესრულების შემთხვევაში, პასუხისმგებლობის ყველაზე გავრცელებული სახეა ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება ანუ პასუხისმგებლობა გამოიხატება დამრღვევი მხარის ვალდებულებაში, მიყენებული ზიანი ნატურით ან ფულადი სახით.

64. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ ზიანის ანაზღაურება მიეკუთვნება მეორად/დამატებით მოთხოვნებს და იწვევს ქონებრივი ან არაქონებრივი ხასიათის უარყოფითი შედეგების დადგომას. (შდრ. ჰ.ბოილინგი, პ. ლუტრინგჰაუსი, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის ცალკეული მოთხოვნების სისტემური ანალიზი, თბილისი, 2009, გვ.33). ზიანის ანაზღაურების მეორადი მოთხოვნის უფლება, შესაძლებელია, გამოყენებულ იქნეს ნებისმიერი სახის ვალდებულების დარღვევით გამოწვეული ზიანის არსებობისას.

65. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების დარღვევისათვის, ზიანის ანაზღაურების დაკისრების ცენტრალურ და უზოგადეს ნორმას წარმოადგენს სსსკ-ის 394-ე მუხლის პირველი ნაწილი, რომელიც კრედიტორს მოვალის მიერ ვალდებულების დარღვევის შედეგად წარმოშობილი ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლებას ანიჭებს (შდრ. გიორგი ვაშაკიძე, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი III, მუხლი 394-ე, ველი 2, თბილისი, 2019). აღნიშნული ნორმით გათვალისწინებული დანაწესის გამოყენების წინაპირობებია: 1) ზიანი; 2) ქმედების მართლწინააღმდეგობა; 3) მიზეზობრივი კავშირი; 4) ბრალი.

66. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სამოქალაქო სამართალში ზიანში მოიაზრება ქონებაზე ან სამართლებრივად დაცულ სხვა სიკეთეზე გარკვეული ზემოქმედებით გამოწვეული უარყოფითი შედეგი. ზიანი წარმოადგენს სამართალდარღვევის შემადგენლობის აუცილებელ ელემენტს. თუ არაა ზიანი, არც ქონებრივი პასუხისმგებლობის საკითხი შეიძლება დადგეს. ზიანი სწორედ რომ მართლსაწინააღმდეგო მოქმედების შედეგია. იგი წარმოადგენს სამართლებრივი სიკეთის ხელყოფის შედეგს (საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი III, მუხლი 394-ე, ველი 9, თბილისი, 2019). მოვალის მიერ ვალდებულების შესრულების ვადის გადაცილების შემთხვევაში, კრედიტორს წარმოეშობა ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნა. განსხვავება საკომპენსაციო და მორატორულ ზიანს შორის იმაში მდგომარეობს, რომ საკომპენსაციო ზიანისას გამორიცხულია იმავდროულად ვალდებულების ნატურით შესრულება, ხოლო კონტინენტური სამართლის მიხედვით, ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნა განიხილება ვალდებულების ნატურით შესრულების მოთხოვნასთან მიმართებით, როგორც დამატებითი ხასიათის და გამოიყენება მხოლოდ მაშინ, თუკი ვალდებულების ნატურით შესრულება შეუძლებელია ანდა კრედიტორმა დაკარგა ინტერესი ასეთი შესრულების მიმართ. საერთო სამართალი კი ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლებას განიხილავს, როგორც კრედიტორის უფლებების დაცვის ძირითად საშუალებას და მას ყოველთვის შეუძლია მოითხოვოს ფულადი კომპენსაცია ვალდებულების შეუსრულებლობის (დარღვევის) შემთხვევაში.

67. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ზიანი წარმოადგენს პირის ქონებრივი და არაქონებრივი ინტერესების მისი ნების გარეშე ხელყოფას, რისი ანაზღაურებაც აღიარებულია ბრუნვის წეს-ჩვეულებებით და შეზღუდული არ არის კანონმდებლობით. როგორც საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი, ასევე განვითარებული ქვეყნების კანონმდებლობა, ერთმანეთისაგან განასხვავებს ქონებრივ და არაქონებრივ ზიანს. ქონებრივი ზიანი ქონებრივი სიკეთის ხელყოფით შემოიფარგლება. ქონებრივ ზიანში იგულისხმება არა მხოლოდ დაზარალებულის ქონებრივი აქტივების შემცირება, არამედ პასივების გაზრდაც (შდრ. გიორგი რუსიაშვილი, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი III, მუხლი 408-ე, ველი 9, თბილისი, 2019).

68. საკასაციო პალატა ხაზგასმით აღნიშნავს, რომ როგორც ზიანის მიყენების ფაქტი, ასევე განცდილი ზიანის ოდენობის დამტკიცების ტვირთი აწევს დაზარალებულ მხარეს ანუ კრედიტორს, რომელიც სასამართლო პროცესში წარმოადგენს მოსარჩელეს. ზიანის ანაზღაურების ოდენობა არ უნდა აღემატებოდეს რეალურად განცდილი დანაკარგების ჯამს. ის არ უნდა ატარებდეს მოვალის მიმართ სადამსჯელო ხასიათს და არ უნდა წარმოადგენდეს საჯარიმო სანქციას, რამეთუ ვალდებულების დარღვევისათვის სამოქალაქო-სამართლებრივი პასუხისმგებლობის არსი მდგომარეობს კრედიტორისათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურებაში და არა მოვალის დასჯაში. ზიანის ანაზღაურების ინსტიტუტი მიმართულია ვალდებულების დარღვევის პრევენციისა და მხარეთა ინტერესთა წონასწორობის აღდგენაზე. საჯარიმო სანქციები ქართული სამართლისათვის უცხოა. ზიანის ანაზღაურება გულისხმობს შემდეგი პრინციპების დაცვას: ზიანის სრულად ანაზღაურება; უსაფუძვლო გამდიდრების არდაშვება; ადეკვატურობა; სავარაუდოობა.

69. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მიზეზობრივი კავშირი სამართალდარღვევის ერთ-ერთი აუცილებელი ელემენტია. ანაზღაურდება მხოლოდ ისეთი ზიანი, რომელიც მართლსაწინააღმდეგო ქმედებით იყო გამოწვეული. იმისათვის, რომ მოვალეს დაეკისროს პასუხისმგებლობა ვალდებულების დარღვევისათვის, ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში უნდა გაირკვეს, წარმოადგენს თუ არა ზიანი მოვალის მოქმედების უშუალო შედეგს. სსკ-ის 412-ე მუხლის თანახმად, ,,ანაზღაურდება მხოლოდ ის ზიანი, რომელიც მოვალისათვის წინასწარ იყო სავარაუდო და წარმოადგენს ზიანის გამომწვევი მოქმედების უშუალო შედეგს.“ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი უპირატესობას ანიჭებს უშუალო მიზეზობრივი კავშირის თეორიას. ანუ პირი მხოლოდ მაშინ აგებს პასუხს ზიანისათვის, როცა მისი ქმედება ადეკვატურ კავშირშია დამდგარ შედეგთან/ზიანთან (causa principalis sine qua non) ანუ დამდგარი ზიანი დარღვეული ვალდებულების რეალური და მოსალოდნელი შედეგია და მისი მიზეზობრივი კავშირი ქმედებასთან ობიექტური გადმოსახედიდან დასტურდება. სავარაუდობა სახეზეა, თუ შედეგის დაშვება შეგნებული მოვალის პერსპექტივიდან ობიექტურად შესაძლებელი იყო (შდრ. ჰ. ბიოილინგი, პ. ლუტრინგჰაუსი, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის ცალკეული მოთხოვნის საფუძვლების სისტემური ანალიზი, თბილისი, 2009, გვ. 48).

70. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ ბრალი სამართალდარღვევის შემადგენლობის უმნიშვნელოვანესი სუბიექტური ელემენტია. ბრალეული პასუხისმგებლობის პრინციპი, საყოველთაოდაა აღიარებული სახელშეკრულებო სამართალში (შდრ. გიორგი ვაშაკიძე, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი III, მუხლი 395-ე, ველი 1, თბილისი, 2019).

71. სსკ-ის 395-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, „მოვალეს პასუხისმგებლობა დაეკისრება მხოლოდ განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიყენებული ზიანისათვის, თუ სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული და ვალდებულების არსიდანაც სხვა რამ არ გამომდინარეობს.“ სამოქალაქო სამართალში განასხვავებენ ბრალის ორ ფორმას: განზრახვა (dolus) და გაუფრთხილებლობა (culpa), რომლებიც პირის ქმედების სუბიექტური შემადგენლობის ელემენტებია (შდრ. გიორგი ვაშაკიძე, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი III, მუხლი 395-ე, ველი 20, თბილისი, 2019).63. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ზიანის ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოების არსებობის შემთხვევაში, ნავარაუდები სამართლებრივი მდგომარეობის აღდგენის ორიენტირი სახელშეკრულებო თუ არასახელშეკრულებო ზიანის დადგომის შემთხვევაში (სსკ-ის 326-ე მუხლი), განმტკიცებულია სსკ-ის 408.1 მუხლში, რომლის ნორმატიული მიზნიდან გამომდინარეობს, რომ განხორციელდეს იმ ვითარების აღდგენა, რომელიც იარსებებდა ზიანის ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოების დადგომამდე, ე.ი. ვალდებულების დარღვევამდე. ნორმიდან გამომდინარეობს დასკვნა, რომ ზიანი არის ის ქონებრივი დანაკლისი, რომელიც არ იარსებებდა ვალდებულების დარღვევის არარსებობის შემთხვევაში, ე.ი. ვალდებულების ჯეროვანი შესრულების პირობებში. ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულების დარღვევით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნასთან მიმართებით, სასამართლომ უპირველესად, უნდა შეაფასოს ზიანის, როგორც მეორადი მოთხოვნის, წარმოშობის სამართლებრივი საფუძვლების არსებობა (შდრ. სუსგ -ები №ას-1843-2018 , 5 მარტი, 2019 წელი, პ-14.2; №ას-167- 163-2016, 01.07.2016).

72. მაშასადამე, ზიანის ოდენობის განსაზღვრა იმ განცდილი ზიანის კომპენსირებაში მდგომარეობს, რომელიც მოსარჩელეს მიადგა მოპასუხის ქმედებით. განცდილი ზიანის ოდენობა კი, განეკუთვნება არა სამართლის, არამედ ფაქტის საკითხს; ფაქტობრივ გარემოებებზე მითითება და რელევანტური მტკიცებულებების წარდგენა კი, მოსარჩელის საპროცესო ვალდებულებაა.

73. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მოპასუხის მიერ შესაგებლის არასაპატიო მიზეზით წარუდგენლობის შემთხვევაში, სასამართლო არ ამოწმებს და არ აფასებს მტკიცებულებებს, ვინაიდან ეს საჭირო არაა, რადგან გადაწყვეტილებისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტები დამტკიცებულად ითვლება, მაგრამ სასამართლო „იხედება კანონში,“ რათა მისცეს ამ დამტკიცებულად ჩათვლილ ფაქტებს იურიდიული შეფასება. თუ ასეთი შეფასების შედეგად აღმოჩნდება, რომ აღნიშნული ფაქტები ამართლებენ შესაბამისი კანონის თანახმად მოსარჩელის მოთხოვნას, სასამართლო გამოიტანს დაუსწრებელ გადაწყვეტილებას სარჩელის დაკმაყოფილების შესახებ.

74. მოპასუხე მხარის მიერ არასაპატიო მიზეზით შესაგებლის წარუდგენლობის შემთხვევაში, სსსკ-ის 232¹ მუხლის კონტექსტში დადგენილად მიიჩნევა დავის ის ფაქტობრივი გარემოებები, რომელსაც მოსარჩელე მხარე სარჩელში უთითებს, რაც იმას ნიშნავს, რომ სასამართლო დადგენილად მიიჩნევს არა მხარის მოსაზრებებს, არამედ, იმ ფაქტებს, რომლებიც მოთხოვნის დამფუძნებელი ნორმის შემადგენლობას ქმნიან.რაც შეეხება ამა თუ იმ მოსაზრებას, რომელსაც მხარე ავითარებს, ისინი სასამართლოს შეფასების საგანს წარმოადგენს, რა დროსაც საქმის განმხილველი მოსამართლე ამოწმებს ამ ფაქტებს მატერიალური სამართლის დანაწესებთან მიმართებით. თავის მხრივ, უნდა აღინიშნოს, რომ მართლმსაჯულების აქტი, მიუხედავად იმისა, იგი მხარეთა შეჯიბრებითობის პრინციპითაა მიღებული თუ ერთ-ერთი მხარის გამოუცხადებლობის შედეგად, ყოველთვის უნდა ემყარებოდეს მატერიალური სამართლის ნორმას. მოპასუხის მიერ შესაგებლის წარუდგენლობა ან საქმის განხილვაზე გამოუცხადებლობა, თუნდაც ეს არასაპატიო მიზეზით იყოს განპირობებული, სასამართლოს არ ანიჭებს უფლებამოსილებას, გადაწყვეტილებას მხოლოდ სამართლებრივი სანქციის ფუნქცია შესძინოს და იურიდიული შეფასების გარეშე დააკმაყოფილოს მოსარჩელე მხარის ყველა პრეტენზია. სწორედ ამგვარი თვითნებობის თავიდან აცილებას ემსახურება სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის როგორც 230-ე მუხლის მე-2 ნაწილის, ასევე 232¹ -ე მუხლის დათქმა სარჩელში მითითებული გარემოებების იურიდიული მართებულობის შესახებ.

75. აღნიშნულიდან გამომდინარე, დასაშვებ და დასაბუთებულ საკასაციო პრეტენზიად ვერ შეფასდება კასატორი მხარის არგუმენტი, რომ მოპასუხეებისათვის დაკისრებული ზიანის ოდენობა იყო დაუზუსტებელი და მოსარჩელის მიერ წარდგენილი მტკიცებულებებით არ დასტურდებოდა. სადავო თანხის ოდენობისა და იმ გარემოებების სარჩელში ასახვა, რომელთა საფუძველზეც ვალდებულება წარმოიშვა, მოპასუხეების მიერ შესაგებლის წარუდგენლობის გამო, კანონმდებლობის დანაწესის შესაბამისად, საკმარისი იყო სასამართლოსათვის, რათა დასახელებული ფაქტები დადგენილად ეცნო და სამართლებრივი თვალსაზრისით შეეფასებინა.

76. შესაბამისად,საკასაციო პალატა ეთანხმება ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების მსჯელობას, რომ სარჩელში მითითებული ფაქტები სასარჩელო მოთხოვნას იურიდიული თვალსაზრისით ამართლებდა და არსებობდა მოპასუხეთა მიერ შესაგებლის წარუდგენლობის გამო, დაუსწრებელი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილების წინაპირობები.

77. საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის საფუძველი ვერ გახდება კასატორების პრეტენზია, სააპელაციო პალატამ გაუმართლებლად გამორიცხა მხარეთა შორის რესტიტუციის შესაძლებლობა.

78. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ რესტიტუციის წინაპირობა ხელშეკრულებიდან მართლზომიერად გასვლაა, რომლის წანამძღვრები, თავის მხრივ, ნამდვილი ორმხრივი ხელშეკრულების არსებობა, ხელშეკრულების დარღვევა (მნიშვნელოვანი დარღვევა), დამატებითი ვადის დაწესება (ან ასეთი ვადის დაწესების ამაოება), ამ ვადის უშედეგოდ ამოწურვა და გასვლის გამომრიცხველი გარემოებების არარსებობაა (იხ. სუსგ 9.10.2021წ. საქმე №ას-1919-2012).

79. მოცემულ შემთხვევაში კი მოსარჩელეებს ხელშეკრულებიდან გასვლა არ მოუთხოვიათ, მეტიც, სარჩელით მოთხოვნილი ზიანი გამომდინარეობს სწორედ მოპასუხეთა მხრიდან ხელშეკრულების არაჯეროვანი შესრულების მოსარჩელეების მიერ მიღებითა და იმ ხარვეზით, რაც შესრულებას გააჩნდა. შესაბამისად, სასამართლო ვერ გასცდება მოთხოვნის ფარგლებს და სხვაგვარ სამართლებრივ შეფასებას ვერ მისცემს მხარის მიერ მითითებულ გარემოებებს.

80. ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი მატერიალური ან/და საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

81. კასატორმა ვერ დაასაბუთა, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასთან და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობაში მოდის.

82. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით და არც იმ საფუძვლით, რომ საკასაციო სასამართლოს მსგავს საკითხზე ჯერ არ უმსჯელია და გადაწყვეტილება არ მიუღია. შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე არ არსებობს ვარაუდი, რომ საკასაციო საჩივრის განხილვის შემთხვევაში მოსალოდნელია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს უკვე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება.

83. ამავდროულად, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ განსხვავდება საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკისაგან.

84. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

85. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მეოთხე ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი.

86. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ კასატორებმა სახელმწიფო ბაჟის სახით გადაიხდეს სასამართლოს მიერ დაკისრებული 6000 ლარის 30% - 1800 ლარი, დანარჩენი თანხის გადახდა კი საკასაციო პალატამ გადაუვადათ საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების მიღებამდე. ამდენად, გადახდილი 1800 ლარი უნდა დარჩეს სახელმწიფო ბიუჯეტში.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ნ.კ–ძის, ა. და გ.მ–ების საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

2. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ზურაბ ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: ეკატერინე გასიტაშვილი

მირანდა ერემაძე