საქმე №ას-169-2021 16 ნოემბერი, 2022 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მირანდა ერემაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები: გიორგი მიქაუტაძე,

ლევან მიქაბერიძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი - რკ „პ.ს.კ–ი“ (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – დ.ტ–ძე, ვ.ტ–ძე (მოპასუხეები)

გასაჩივრებული დაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 29 ივლისის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის ნაწილობრივ დაკმაყოფილება

დავის საგანი – თანხის დაკისრება

საკითხი, რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის წარმოებაში მიღება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. რეგისტრირებული კოოპერატივი (შემოკლებით რ/კ) „პ.ს.კ–ის (შემდგომში: „მოსარჩელე“, „კავშირი“, „ორგანიზაცია“, „გამსესხებელი“ „კასატორი“ ან „საკასაციო საჩივრის ავტორი“) საკასაციო პრეტენზიით, დაუსაბუთებელია თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 29 ივლისის განჩინება, რომლითაც დაკმაყოფილდა დ.ტ–ძისა (შემდგომში „მსესხებელი“ ან „პირველი მოპასუხე“) და ვ.ტ–ძის (შემდგომში „მეორე მოპასუხე“; ორივე ტექსტში მოხსენებული, როგორც „მოპასუხეები“) სააპელაციო საჩივრები, გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 30 აპრილის გადაწყვეტილების 1.1, 1.2, 1.3 და მე-2 პუნქტები მოპასუხეთა მიმართ თანხის დაკისრების ნაწილში და ამ ნაწილში მიღებული იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

2. კასატორის პრეტენზიით, სასამართლომ არასწორად შეაფასა საქმეში არსებული მტკიცებულებები, არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, რამაც საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილების მიღება განაპირობა. სასამართლომ არ გაითვალისწინა ის გარემოება, რომ მაშინ, როდესაც კავშირი გაკოტრების პირას იყო, ორგანიზაციის დირექტორს არ ჰქონდა უფლება მსესხებელისთვის გაეუქმებინა სესხის ხელშეკრულება ფაქტობრივად ეპატიებინა ვალი და ეჩუქებინა ნასესხები თანხა. ეს გადაწყვეტილება ზიანის მომტანი იყო კავშირისათვის, უფრო მეტიც, ვინაიდან კავშირის დირექტორი, იმავდროულად, იყო კავშირის წევრი, მეპაიე, მას არ ჰქონდა უფლება სესხის ხელშეკრულების შეწყვეტით (ვალის პატიებით) კავშირიდან გაეტანა ორგანიზაციის ქონება (თანხა). საქმის გარემოებები აშკარად ადასტურებს მოპასუხეთა ერთობლივ, არაკეთილსინდისიერ, შეთანხმებულ ქმედებას, რითაც მათ მიიღეს სარგებელი და რაც სამოქალაქო კოდექსის 976-991-ე მუხლების შესაბამისად, უსაფუძვლოდ მიღებული თანხის უკან დაბრუნების საფუძველს ქმნიდა.

3. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი

3.1. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 26 თებერვლის განჩინებით, საკასაციო საჩივარი მიღებულია წარმოებაში, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის, (შემდეგში: სსსკ), 391-ე მუხლის მიხედვით, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო საჩივარი დაუშვებელია, რადგანაც იგი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს.

4. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებასა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

5. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემოთმითითებული საფუძვლით.

6. სსსკ-ის 407.2 მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

7. განსახილველ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლომ მართებულად განსაზღვრა მოთხოვნის ფაქტობრივი საფუძველი, ანუ სწორად დაადგინა სამართლებრივად მნიშვნელოვანი ფაქტები:

7.1. 2011 წლიდან მოსარჩელე ორგანიზაციის დირექტორსა და პირველ მოპასუხეს ერთმანეთთან სასესხოსამართლებრივი ურთიერთობა აკავშირებდათ. ყოველი ახალი ხელშეკრულების გაფორმების მიზანი მოსარჩელის მიმართ უკვე არსებული სესხის გადაფარვა იყო;

7.2. სწორედ ამ მიზნით დაიდო 2017 წლის 17 მაისის სესხის ხელშეკრულებაც, რომლის საფუძველზე, გამსესხებელმა მსესხებელს გადასცა 452 900 ლარი, 150 თვით, წლიური 14%-ის დარიცხვით. ვალდებულების შესრულების ვადის დარღვევისათვის ხელშეკრულება ითვალისწინებდა პირგასამტეხლოს გადახდას. სესხის თანხა მსესხებელს უნდა გადაეხადა შეთანხმებული გრაფიკის მიხედვით ყოველთვიურად;

7.3. სესხის უზრუნველსაყოფად გაფორმდა 2017 წლის 17 მაისის იპოთეკის ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზე, იპოთეკით დაიტვირთა მეორე მოპასუხის კუთვნილი უძრავი ქონება (მდებარე, ქ. თბილისი, ........, 2 360 კვ.მ, ნაკვეთი 72, ს/კ ........). იპოთეკის საგანი შეფასდა 300 000 ლარად;

7.4. 2018 წლის 27 მარტს პირველ მოპასუხესა და სს „ვ.ბ.ჯ–ას“ შორის გაფორმდა სესხის ხელშეკრულება, რომლის უზრუნველსაყოფად ასევე იპოთეკით დაიტვირთა მეორე მოპასუხის კუთვნილი უძრავი ქონება (ს/კ ....). ბანკიდან აღებული სესხით ნაწილობრივ დაიფარა მოსარჩელის მიმართ არსებული დავალიანება (მსესხებლმა გამსესხებელს გადაუხადა 160 366.80 ლარი);

7.5. 2018 წლის 29 მარტს მოსარჩელე ორგანიზაციის დირექტორმა გასცა ცნობა, რომელშიც მითითებულია, რომ 2018 წლის 29 მარტის მდგომარეობით, პირველ მოპასუხეს მოსარჩელის მიმართ დავალიანება არ გააჩნია. აღნიშნულის საფუძველზე გაუქმდა იპოთეკის რეგისტრაცია;

7.6. საქართველოს ეროვნული ბანკის პრეზიდენტის 2018 წლის 21 მაისის #217 განკარგულების საფუძველზე დაიწყო კავშირის ლიკვიდაციის პროცესი და დაინიშნა ორგანიზაციის ლიკვიდატორი.

7.7. მოსარჩელემ (კავშირის ლიკვიდატორმა) სარჩელი აღძრა პირველი და მეორე მოპასუხეების, ასევე ორგანიზაციის ყოფილი დირექტორის, გ.კ–ის მიმართ მათთვის სოლიდარულად თანხის დაკისრების მოთხოვნით;

7.8. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 30 აპრილის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; მოპასუხეებს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრათ როგორც სესხის ძირითადი თანხის, ასევე მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურება (კერძოდ, პირველ და მეორე მოპასუხეებს, ასევე კომპანიის ყოფილ დირექტორს მოსარჩელის სასარგებლოდ სოლიდარულად დაეკისრათ 292 533.20 ლარი, საიდანაც მეორე მოპასუხის პასუხისმგებლობა განისაზღვრა 139 633.2 ლარით; მოპასუხეებს (პირველ და მეორე მოპასუხეებს, ასევე ორგანიზაციის ყოფილ დირექტორს) მოსარჩელის სასარგებლოდ სოლიდარულად დაეკისრათ მიუღებელი შემოსავლის სახით გადასახდელი თანხის - 292 533.20 ლარის წლიური 14%-ის, 26 704.67 ლარის გადახდა 2018 წლის 27 მარტიდან 2018 წლის 20 ნოემბრამდე. აღნიშნულ მოთხოვნაში მეორე მოპასუხის პასუხისმგებლობა განისაზღვრა ამავე პერიოდში ასანაზღაურებელი თანხიდან მხოლოდ 139 633.2 ლარის წლიური 14%-ის ფარგლებში; მოპასუხეებს (პირველ და მეორე მოპასუხეებს, ასევე ორგანიზაციის ყოფილ დირექტორს) მოსარჩელის სასარგებლოდ სოლიდარულად დაეკისრათ მიუღებელი შემოსავლის სახით გადასახდელი თანხის - 292 533.20 ლარის წლიური 14%-ის (ყოველთვიურად 3412.89 ლარი) გადახდა 2018 წლის 20 ნოემბრიდან გადაწყვეტილების აღსრულებამდე. აღნიშნულ მოთხოვნაში მეორე მოპასუხის პასუხისმგებლობა განისაზღვრა ამავე პერიოდში ასანაზღაურებელი თანხიდან მხოლოდ 139 633.2 ლარის 14%-ის ფარგლებში). მითითებული გადაწყვეტილება არ გაუსაჩივრებია კომპანიის ყოფილ დირექტორს და მის მიმართ გადაწყვეტილება შესულია კანონიერ ძალაში.

8. საკასაციო პალატა მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 448-ე მუხლზე, რომლის მიხედვით, ვალდებულების შეწყვეტის ერთ-ერთ საფუძველს წარმოადგენს ვალის პატიება [ვალის პატიება მხარეთა შორის შეთანხმებით იწვევს ვალდებულების შეწყვეტას].

9. ვალის პატიებით, როგორც სამართლებრივი საშუალებით, კრედიტორი უარს ამბობს მის ვალდებულებითსამართლებრივ მოთხოვნაზე. ცხადია, რომ ამ შემთხვევაში არ ხდება კრედიტორის დაკმაყოფილება, მაგრამ კრედიტორი უარს ამბობს თავის მოთხოვნაზე, რასაც კანონი „პატიებას“ უწოდებს.

10. ვალის პატიება წარმოადგენს კრედიტორის შეპირებას მოვალის წინაშე, რომ მოთხოვნის უფლება არ განახორცელოს (pactum de non petendo). მოვალე არ თავისუფლდება, რამდენადაც ის იძენს მხოლოდ შესაძლებლობას, მოთხოვნის უფლების განხორცელებას შეეპასუხოს. ვალი რჩება შესრულებადი, ხოლო მოთხოვნა აღარ არის მიღწევადი (იხ. სუსგ საქმე №ას-1054-2019, 30 სექტემბერი, 2019 წელი).

11. ამასთან, ზემოაღნიშნული სამართლებრივი ნორმის თანახმად, პატიებისათვის აუცილებელია მხარეთა შორის ხელშეკრულების არსებობა. ამის საფუძველი არის ის, რომ შესაძლოა მოვალე სხვადასხვა საფუძვლებითა და მოტივებით (მაგალითად, თუკი ვალის პატიება მის ღირსებას ლახავს) არ იყოს თანახმა მიიღოს კრედიტორის წინადადება ვალის პატიების შესახებ. ამიტომ, ასეთ შემთხვევაში კანონი კრედიტორსა და მოვალეს შორის შეთანხმების არსებობას სავალდებულოდ მიიჩნევს. შესაბამისად, ვალის პატიება ცალმხრივი ნების გამოვლენის საფუძველზე შეუძლებელია, აუცილებელია, რომ მეორე მხარე ამას დაეთანხმოს, ანუ დაიდოს შესაბამისი შეთანხმება, ხელშეკრულება. ვალის პატიების ხელშეკრულება ფორმათავისუფალ ხელშეკრულებას წარმოადგენს. ის შეიძლება კონკლუდენტური მოქმედებითაც დაიდოს. მთავარია, რომ ვალის პატიების შესახებ შეთავაზება კრედიტორის მხრიდან აშკარა და არაორაზროვანი იყოს. ასეთი მიდგომით დაცული უნდა იყოს კრედიტორის, როგორც უფლების მესაკუთრის, უფლება (იხ. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი მესამე, გამომცემლობა „სამართალი“, თბილისი 2001, გვ. 558-559; სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი მესამე, თბილისი 2019, გვ. 893-894).

12. ერთ-ერთ საქმეზე საკასაციო სასამართლომ განმარტა, რომ ვალის პატიება, რასაც შედეგად შეიძლება ვალდებულების შეწყვეტა მოჰყვეს, თავის მხრივ, წარმოადგენს ორმხრივ გარიგებას, სადაც გარკვევით უნდა აისახოს მხარეთა ნება, მიმართული ვალდებულებითსამართლებრივი ურთიერობის შეწყვეტისაკენ. იგი ორმხრივი შეთანხმებაა და მიზნად უნდა ისახავდეს მატერიალური სამართლით რეგულირებული შედეგის მიღწევას - მიუღებელი შესრულებისაგან მოვალის გათავისუფლებას (სსკ-ის 448-ე მუხლი), ამასთან, ეს ნება არაორაზროვნად უნდა იყოს გადმოცემული (იხ. სუსგ საქმე №ას-1087-1018-2012, 01 ნოემბერი, 2013 წელი). ამდენად, კრედიტორის ნებიდან აშკარად უნდა იკვეთებოდეს მისი სურვილი ვალის პატიების გზით ვალდებულების შეწყვეტის თაობაზე.

13. მხარეთა შორის ვალის პატიების თაობაზე შეთანხმების არსებობის მტკიცების ტვირთი ეკისრება მოვალეს, რომელმაც ეს გარემოება საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-103-ე მუხლებით დადგენილი სტანდარტით, სათანადო მტკიცებულებების წარდგენის გზით უნდა დაადასტუროს.

14. საკასაციო სასამართლო ზემოაღნიშნული განმარტებებისა და საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების მხედველობაში მიღებით, იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას იმის შესახებ, რომ ვინაიდან მოსარჩელე ორგანიზაციის დირექტორმა 2018 წლის 29 მარტს გასცა ცნობა მის მიმართ პირველი მოპასუხის (მსესხებლის) დავალიანების არარსებობის შესახებ, მითითებული დოკუმენტი მიჩნეულ უნდა იქნას კრედიტორის მხრიდან მოვალისთვის ვალის პატიებად, რაც უსაფუძვლოს ხდის როგორც მსესხებლისთვის, ასევე მეორე მოპასუხისთვის (იოთეკის საგნის მესაკუთრე) თანხის დაკისრების შესახებ სასარჩელო მოთხოვნას.

15. ზემოაღნიშნული მტკიცებულებების საპირწონედ კი, კასატორს არცერთი ინსტანციის სასამართლოსთვის არ წარუდგენია რაიმე დოკუმენტი, რაც სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ გარემოებებს გააბათილებდა და საქმის არსებითად განსახილველად დაშვების შესაძლებლობას მისცემდა სასამართლოს.

16. დასაბუთებულ საკასაციო პრეტენზიად ვერ მიიჩნევა კასატორის განცხადება იმის შესახებ, რომ პირველი მოპასუხისთვის ვალის პატიებით კომპანიის იმდროინდელმა დირექტორმა ზიანი მიაყენა ორგანიზაციას. საკასაციო პალატა ყურადაღებას მიაქცევს იმ უდავოდ დადგენილ ფაქტს, რომ წინამდებარე სარჩელი, რომელიც აღძრული იყო როგორც მსესხებლისა და იპოთეკარის, ასევე კომპანიის იმდროინდელი დირექტორის მიმართ და ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 30 აპრილის გადაწყვეტილებით, მოპასუხეს, კავშირის ყოფილ დირექტორს (გ.კ–ს) არ გაუსაჩივრებია და მის მიმართ წარდგენილი მოთხოვნის ნაწილში გადაწყვეტილება კანონიერ ძალაშია შესული. წინამდებარე საკასაციო საჩივრით კი, სადავოა თანხის დაკისრების კანონიერება მხოლოდ პირველი და მეორე მოპასუხეების მიმართ (კასატორები არიან მსესხებელი და იპოთეკის საგნის მესაკუთრე) და საკასაციო სასამართლოც ვალდებულია იმსჯელოს მხოლოდ მათ მიმართ მიღებული გადაწყვეტილების კანონშესაბამისობაზე. შესაბამისად, მითითებული დავის ფარგლებში ვერ შეფასდება რამდენად კანონიერად მოქმედებდა კომპანიის დირექტორი 2018 წლის 29 მარტის ცნობის (ვალის პატიების შესახებ) გაცემისას, აღნიშნული არსებითად ცდება განსახილველი დავის საგანს.

17. ყოველივე ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ სადავო საკითხის გადაწყვეტისას მართებულად გამოიყენა და განმარტა სამოქალაქო კოდექსის 448-ე, 52-ე მუხლები, ასევე მართებულად განახორციელა ის საპროცესო მოქმედებები, რომლებიც, მხარეთა თანასწორუფლებიანობის პირობებში, საჭირო იყო საქმის გარემოებათა დადგენისა და, მხარეთათვის დაკისრებული მტკიცების ტვირთის შესაბამისად, მათ მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებების შეფასებისათვის, რაც ცხადყოფს, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე.

18. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით, ვინაიდან სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან, არც დასაბუთებული პოზიციაა წარმოდგენილი ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასთან ან/და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობის საფუძვლით.

19. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 408.3-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. რკ „პ.ს.კ–ის“ საკასაციო საჩივარი როგორც დაუშვებელი დარჩეს განუხილველი;

2. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე: მ. ერემაძე

მოსამართლეები: გ. მიქაუტაძე

ლ. მიქაბერიძე