საქმე №ას-799-2021 14 დეკემბერი, 2022 წელი,
თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
მოსამართლეები: გიორგი მიქაუტაძე (თავმჯდომარე),
თამარ ზამბახიძე (მომხსენებელი),
რევაზ ნადარაია
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე
საკასაციო საჩივრის ავტორი – საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს სსიპ კიბერუსაფრთხოების ბიურო (მოპასუხე)
მოწინააღმდეგე მხარე – დ.ჭ–ი (მოსარჩელე)
გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 15.03.2021 წლის განჩინება
საკასაციო საჩივრის ავტორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების ნაწილობრივ გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილებით - სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა
დავის საგანი – ბრძანებების ბათილად ცნობა, კომპენსაციის დაკისრება
საკითხი, რომელზეც მიღებულია განჩინება – საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობა
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი და საფუძვლები:
1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 12.11.2019 წლის გადაწყვეტილებით დ.ჭ–ის (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც „მოსარჩელე“ ან „დასაქმებული“) სარჩელი საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს სსიპ კიბერუსაფრთხოების ბიუროს (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც „მოპასუხე“, „დამსაქმებელი“, „ბიურო“ ან „კასატორი“) მიმართ დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; ბათილად იქნა ცნობილი მოპასუხის 20.10.2017 წ. NMOD 3 17 00000137 ბრძანება მოსარჩელისთვის დისციპლინური პასუხისმგებლობის ღონისძიების - გაფრთხილების გამოცხადების შესახებ; ბათილად იქნა ცნობილი მოპასუხის 08.11.2017წ. NMOD 2 17 00000145 ბრძანება მოსარჩელის სამსახურიდან გათავისუფლების თაობაზე; მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა კომპენსაციის ანაზღაურება 30 000 ლარის ოდენობით; სარჩელი სამსახურში აღდგენის და გადაწყვეტილების აღსრულებამდე იძულებითი განაცდურის ანაზღაურების ნაწილში არ დაკმაყოფილდა. გადაწყვეტილება ეფუძნება შემდეგს:
1.1. მოსარჩელე ბიუროში დასაქმებული იყო უვადოდ, დირექტორის პირველი მოადგილის თანამდებობაზე. მისი ყოველთვიური შრომის ანაზღაურება (თანამდებობრივი სარგო და დანამატი) შეადგენდა 3277.5 ლარს.
1.2. მოპასუხის 20.10.2017 წლის N MOD 3 17 00000137 ბრძანებით საქართველოს თავდაცვის მინისტრის 14.01.2015 წლის N1 ბრძანებით დამტკიცებული დებულების მე-6 მუხლის „დ" და „ი" ქვეპუნქტების, შინაგანაწესის მე-15 მუხლის პირველი პუნქტის „ბ" ქვეპუნქტისა და თანამშრომელთა დისციპლინური პასუხისმგებლობისა და წახალისების წესის დამტკიცების შესახებ 01.05.2017 წლის NMOD 2 17 00000037 ბრძანებით დამტკიცებული წესის მე-3 მუხლის პირველი პუნქტის "ბ" ქვეპუნქტის შესაბამისად, მოსარჩელეს შინაგანაწესით განსაზღვრული ვალდებულების დარღვევისათვის შეეფარდა დისციპლინური პასუხისმგებლობის ზომა - გაფრთხილება. ბრძანების საფუძვლად მითითებულია: საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს გენერალური ინსპექციის 27.09.2017 წლის დასკვნა (საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს გენერალური ინსპექციის უფროსის 02.10.2017 წლის N MOD 4 17 00941017 წერილი) და მოპასუხის დისციპლინური კომისიის სხდომის ოქმი (18.10.2017 NMOD6 17 01003442).
1.3. მოპასუხის 08.11.2017 წლის N MOD 217 00000145 ბრძანებით საქართველოს შრომის კოდექსის (შემდეგში სსკ) 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ზ“ და „თ“ ქვეპუნქტების, „ინფორმაციული უსაფრთხოების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-10 მუხლის მე-2 პუნქტის, საქართველოს თავდაცვის მინისტრის 14.01.2015 N1 ბრძანებით დამტკიცებული დებულების მე-6 მუხლის „დ" და „ი" ქვეპუნქტების და მე-13 მუხლის მე-2 პუნქტის, შინაგანაწესის მე-11 მუხლის პირველი პუნქტის „ო“ ქვეპუნქტის, მე-15 მუხლის პირველი პუნქტის „დ" ქვეპუნქტისა და თანამშრომელთა დისციპლინური პასუხისმგებლობისა და წახალისების წესის დამტკიცების შესახებ მოპასუხის 01.05.2017 წლის NMOD 2 17 00000037 ბრძანებით დამტკიცებული წესის მე-3 მუხლის პირველი პუნქტის "დ" ქვეპუნქტის, მე-5 მუხლის მე-12 პუნქტის და მე-6 მუხლის პირველი და მე-2 პუნქტების შესაბამისად, მოსარჩელე გათავისუფლდა დაკავებული თანამდებობიდან. ბრძანებას საფუძვლად დაედო საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს გენერალური ინსპექციის 25.10.2017 წლის დასკვნა (საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს გენერალური ინსპექციის უფროსის 26.10.2017 წლის N MOD 8 17 01032361 მოხსენებითი ბარათი).
1.4. სასამართლომ მიუთითა შრომის სამართალში მოქმედ მტკიცების ტვირთის განაწილების წესზე და განმარტა, რომ დამსაქმებელმა ვერ დაასაბუთა მოსარჩელის მიმართ დისციპლინური ღონისძიების - გაფრთხილების გამოყენების აუცილებლობა. სასამართლოს აღნიშნული დასკვნა ეფუძნება შემდეგს:
1.4.1. საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს გენერალური ინსპექციის 27.09.2017 წლის დასკვნის მიხედვით, 27.07.2017 წელს საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს გენერალურ ინსპექციაში დაიწყო სამსახურებრივი შემოწმება მოპასუხის თანამშრომლებს - მოსარჩელესა და ა.ს–ვას შორის მომხდარი ინციდენტზე. სამსახურებრივი შემოწმების დაწყებას საფუძვლად დაედო მოპასუხის დირექტორის 26.07.2017 წლის წერილი, ხოლო აღნიშნულ წერილს - მოსარჩელის 13.07.2017 წლის მოხსენებითი ბარათი ა.ს–ვას მხრიდან პირადი შეურაცხყოფის ფაქტზე. ჩატარებული სამსახურებრივი შემოწმების შედეგად დადგინდა შემდეგი: 11.07.2017 წელს მოსარჩელემ მისდამი დაქვემდებარებულ ინფორმაციული და კომუნიკაციების ტექნოლოგიების დეპარტამენტში ჩაატარა თათბირი. თათბირზე განიხილებოდა: ბიუროს დირექტორის 29.05.2017 წლის ბრძანებით დამტკიცებული კიბერუსაფრთხოების განვითარების სამოქმედო გეგმის შესაბამისად შექმნილი სამუშაო ჯგუფის მუშაობის შედეგები, დაწესებულების შინაგანაწესი და პროფესიული განვითარების საკითხები. თათბირის მიმდინარეობისას ბიუროს ინფორმაციული და კომუნიკაციების ტექნოლოგიების დეპარტამენტის კომპიუტერულ ინცინდენტებზე რეაგირების სამმართველოს ქსელის სისტემის სპეციალისტმა ა.ს–ვამ დააყენა საკითხი მისი შესაბამის სასწავლო კურსზე გაგზავნის თაობაზე. მოსარჩელემ მას განუცხადა, რომ სასწავლო კურსებზე ვერ გაუშვებდა თანამშრომელს, რომელიც პარალელურ რეჟიმში ეძებდა სხვა სამსახურს. ამავდროულად მოსარჩელემ სპეციალისტს რამდენიმეჯერ გაუმეორა, რომ იგი მუშაობს და ამ სამსახურისთვის უხდიან ხელფასს. ა.ს–ვამ მოსარჩელეს უპასუხა „...ამ ხელფასით იმას ქენით მართლა რა“. მოსარჩელემ ახსნა-განმარტებაში აღნიშნა შემდეგი: თათბირზე ა.ს–ვამ დააყენა საკითხი მისი შესაბამის სასწავლო კურსზე გაგზავნის თაობაზე, რაზეც მიიღო უარი იმ მოტივით, რომ თანამშრომელს, რომელიც პარალელურ რეჟიმში ეძებდა სხვა სამსახურს, კურსებზე არ გაუშვებდა, ამასთან, ის ყოველთვიურად იღებდა ხელფასს. აღნიშნულზე ა.ს–ვამ განუცხადა „...აიღეთ დაახვიეთ და გაიკეთეთო...“. მოსარჩელემ ა.ს–ვას ფრაზის დამთავრება შეაწყვეტინა და მოუწოდა თავი შეეკავებინა არაეთიკური ქცევისაგან. ა.ს–ვამ, მომხდარი ინცინდეტის გარშემო, ახსნა-განმარტებაში აღნიშნა შემდეგი: თათბირზე მოსარჩელემ უარი უთხრა შესაბამის სასწავლო კურსზე გაშვებაზე იმ მოტივით, რომ ის აპირებდა სხვა სამსახურში გადასვლას. მოსარჩელემ ა.ს–ვას რამდენიმეჯერ გაუმეორა, რომ სამსახურში იღებდა ხელფასს. ამაზე ა.ს–ვამ განუცხადა, რომ მისთვის ხელფასი არ იყო მთავარი და „...ამ ხელფასით იმას ქენით“. მოსარჩელე მას რამდენჯერმე შეეკითხა: „...რა იმას ვქნა? დაამთავრე...“. ამავე დასკვნის მიხედვით ა.ს–ვას ახსნა-განმარტება დადასტურებულია: ბიუროს ინფორმაციული და კომუნიკაციების ტექნოლოგიების კომპიუტერული უსაფრთხოების ინციდენტებზე რეაგირების საკოორდინაციო სამმართველოს უფროსის ნ.ვ–ძის და ინფორმაციული ტექნოლოგიების ქსელის სისტემის სპეციალისტის კ.წ–ას ახსნა-განმარტებებითა და თათბირის აუდიო ჩანაწერის დათვალიერების ოქმით. ამდენად, სამსახურებრივი შემოწმებით არ დადგინდა ა.ს–ვას მიერ მოსარჩელის სიტყვიერი შეურაცხყოფის (დისციპლინური გადაცდომის) ფაქტი. დასკვნით მოსარჩელის ქმედება შეფასდა დისციპლინურ გადაცდომად, ვინაიდან, მოსარჩელემ მოხსენებით ბარათსა და ახსნა-განმარტებაში გაავრცელა ცრუ ინფორმაცია ა.ს–ვას მიერ მისი სიტყვიერი შეურაცხყოფის შესახებ, რითაც ჩაიდინა არაეთიკური საქციელი. შესაბამისად, მიზანშეწონილად იქნა მიჩნეული ბიუროს დისციპლინურ კომისიას განეხილა მოსარჩელის მიერ შინაგანაწესის მე-11 მუხლის 1-ლი ნაწილის „ო“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული დისციპლინური გადაცდომის ჩადენის საკითხი და ემსჯელა თანამშრომელთა დისციპლინური პასუხისმგებლობისა და წახალისების წესის მე-3 მუხლით გათვალისწინებული დისციპლინური პასუხისმგებლობის ზომის გამოყენების შესახებ. დასკვნის საფუძველზე მოპასუხის დისციპლინურმა კომისიამ 18.10.2017 წლის სხდომის ოქმით დაადგინა, რომ მოსარჩელის მიმართ დისციპლინური პასუხისმგებლობის ზომად გამოყენებულიყო გაფრთხილება.
1.4.2. ამდენად, ირკვევა, რომ დისციპლინური წარმოების დაწყების ერთ-ერთი წინაპირობა გახდა თავად მოსარჩელის 13.07.2017 წლის მოხსენებითი ბარათი, სადაც იგი აღნიშნავდა, რომ თათბირზე თანამშრომელმა სხვა თანამშრომლების თანდასწრებით მიაყენა პირადი შეურაცხყოფა. მოსარჩელისთვის გაფრთხილების გამოცხადების საფუძველი კი გახდა პირადი შეურაცხყოფის დაუდასტურებლობა, თუმცა მოკვლევით დადგინდა, რომ მას შემდეგ, რაც მოსარჩელემ თათბირზე რამოდენიმეჯერ გაუმეორა, რომ ის სამსახურში იღებდა ხელფასს, ა.ს–ვამ მას განუცხადა „...ამ ხელფასით იმას ქენით.“ შესაბამისად, მოსარჩელის ქმედება შეფასდა შინაგანაწესის მე-11 მუხლის პირველი პუნქტის „ო“ ქვეპუნქტის მოთხოვნის დარღვევად, რომლის თანახმად, თანამშრომელს ევალება თავი შეიკავოს არაეთიკური ქცევისაგან, ასევე თანამშრომლის ღირსების ან/და საქმიანი რეპუტაციის შემლახავი ქმედებისაგან ან ინფორმაციის გავრცელებისაგან.
1.4.3. სასამართლომ მიიჩნია, რომ ა.ს–ვას მიერ წარმოთქმული ფრაზის, მისი კონტექსტის გათვალისწინებით, მოსარჩელის მიერ შეურაცხმყოფელად აღქმა არ წარმოადგენს თანამშრომლის რეპუტაციის შელახვის მიზნით ცრუ ინფორმაციის გავრცელების განზრახვას და ვერ შეფასდება ამ სახით არაეთიკურ ქცევად. მით უფრო, მოკვლევის მასალებითვე ირკვევა ზემოაღნიშნულთან დაკავშირებით ა.ს–ვას მიერ ბოდიშის მოხდის და მომხდარი ინციდენტის ამოწურვის გარემოება. შესაბამისად, არ იკვეთება მოსარჩელის მხრიდან დისციპლინური გადაცდომის ჩადენის ფაქტი, რის გამოც, სასამართლოს მიაჩნია, რომ მის მიმართ დისციპლინური ღონისძიების - გაფრთხილების - გამოყენების წინაპირობა არ არსებობდა. დამსაქმებლის მტკიცების საგანი იყო დასაქმებულის მიმართ დისციპლინური სასჯელის სახით გაფრთხილების გამოცხადების აუცილებლობა, რაც არ დადასტურდა. შესაბამისად, არ არსებობდა მოსარჩელისათვის გაფრთხილების გამოცხადების საფუძვლები და მოპასუხის 20.10.2017 წლის N MOD 3 17 00000137 ბრძანება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში სსკ) 54-ე მუხლის თანახმად, ბათილია.
1.5. სასამართლოს განმარტებით, მოპასუხემ ასევე ვერ დაადასტურა მოსარჩელის თანამდებობიდან გათავისუფლების აუცილებელი საფუძვლების არსებობა.
1.5.1. საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს გენერალური ინსპექციის საგანგებო დავალებათა მთავარი სამმართველოს ოპერატიული სამმართველოს განსაკუთრებით მნიშვნელოვან საქმეთა მთავარი ინსპექტორის 26.07.2017 წლის მოხსენებითი ბარათის საფუძველზე საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს გენერალურ ინსპექციაში დაიწყო სამსახურებრივი შემოწმება მოსარჩელესა და ნ.ვ–ძეს შორის მომხდარი ინციდენტის ფაქტზე. გენერალური ინსპექციის 25.10.2017 წლის დასკვნის მიხედვით ჩატარებული სამსახურებრივი შემოწმების შედეგად დადგინდა შემდეგი: 14.07.2017 წელს, დაახლოებით 21:00 საათზე, მოპასუხის ადმინისტრაციული შენობის N304 ოთახში გაიმართა სამუშაო ჯგუფის სხდომა, რომელზეც განიხილებოდა ბიუროს მიერ შესასყიდი სასერვერო მოწყობილობების ტექნიკური პარამეტრები. სხდომას ესწრებოდნენ: მოსარჩელე, ინფორმაციული და კომუნიკაციების ტექნოლოგიების კომპიუტერული უსაფრთხოების ინციდენტებზე რეაგირების საკოორდინაციო სამმართველოს უფროსი ნ.ვ–ძე, კომპიუტერული ტექნოლოგიების დეპარტამენტის კომპიუტერულ ინციდენტებზე რეაგირების სამმართველოს ინფორმაციული ტექნოლოგიების ქსელის სისტემის სპეციალისტი კ.წ–ა, ადმინისტრაციული სამმართველოს საფინანსო სამეურნეო განყოფილების შესყიდვების მენეჯერი ნ.მ–ნი და ადმინისტრაციული სამმართველოს ორგანიზაციული უზრუნველყოფის განყოფილების უფროსი ნ.მ–ი. სხდომის მიმდინარეობისას ნ.ვ–ძემ, კომპეტენციის ფარგლებში, დააყენა საკითხი და მოითხოვა სხდომის ოქმში შეტანილი ტექნიკური პარამეტრების შეცვლა. აღნიშნულს მოსარჩელე კატეგორიულად არ დაეთანხმა, რაც გახდა ნ.ვ–ძესთან შეკამათების საფუძველი. მოსარჩელემ თავი ვერ შეიკავა არაეთიკური ქცევისაგან და თანამშრომლის ღირსების შემლახავი ქმედებისაგან. მოსარჩელემ ნ.ვ–ძეს უბიძგა ხელით და დაემუქრა ხმამაღალი ტონით, ფიზიკური შეურაცხყოფით და უცენზურო სიტყვებით მასვე მიაყენა შეურაცხყოფა. ინციდენტი მიმდინარეობდა, როგორც N304 ოთახში, ასევე დერეფანში და გაგრძელდა დაახლებით 3 წუთი. ინციდენტი განიმუხტა სამუშაო ჯგუფის წევრების ძალისხმევით. მოსარჩელესა და ნ.ვ–ძეს შორის მომხდარ ინციდენტს ასევე შეესწრნენ დერეფანში მორიგე სამხედრო პოლიციის დეპარტამენტის დაცვისა და უსაფრთხოების სამმართველოს საკომენდანტო სამმართველოს 1-ლი განყოფილების მე-3 ჯგუფის მეტყვიამფრქვევე გ.გ–ძე და ამავე განყოფილების 1-ლი ჯგუფის მსროლელი ბ.გ–ი. მოსარჩელემ ახსნა-განმარტებაში აღნიშნა, რომ მასსა და ნ.ვ–ძეს შორის მოხდა ხმაურიანი შელაპარაკება, ფიზიკური შეურაცხყოფის, მუქარის და სიტყვიერი შეურაცხყოფის გარეშე, რაც გამოწვეული იყო სამუშაო ჯგუფის შეხვედრის დასასრულს სხდომის ოქმის ხელმოწერაზე ნ.ვ–ძის უარით. ნ.ვ–ძის ახსნა-განმარტებით: 14.07.2017 წელს დაახლოებით 21:00 საათზე დერეფანში ნ.მ–ნმა მას სთხოვა, რომ ხელი მოეწერა სამუშაო ჯგუფის სხდომის ოქმზე. იმ დროისთვის ოთახში იმყოფებოდნენ ნ.მ–ნი, ნ.მ–ი, კ.წ–ა და მოსარჩელე. ოქმის გაცნობის შემდეგ იგი არ დაეთანხმა შესასყიდ სასერვერო მოწყობილობების ტექნიკურ პარამეტრებს და მოითხოვა პარამეტრების დაზუსტება. აღნიშნულმა გამოიწვია მოსარჩელის უკმაყოფილება და მათ შორის მოხდა კამათი, რა დროსაც მოსარჩელემ მას ხელი ჰკრა და ფიზიკური შეურაცხყოფის მუქარით ბილწსიტყვიერი შეურაცხყოფა მიაყენა. დასკვნით მოსარჩელის ქმედება შეფასდა უხეშ დისციპლინურ გადაცდომად, კერძოდ, მოსარჩელემ თავი ვერ შეიკავა არაეთიკური ქცევისაგან, თანამშრომლის ღირსების შემლახავი ქმედებისაგან, ფიზიკურად შეეხო და ბილწსიტყვიერი შეურაცხყოფა მიაყენა მისდამი დაქვემდებარებულ მოსამსახურეს და ჩაიდინა შინაგანაწესის მე-11 მუხლის 1-ლი ნაწილის „ო“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული დისციპლინური გადაცდომა. ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით კი მიზანშეწონილად იქნა მიჩნეული, მოპასუხეს განეხილა მოსარჩელის მიერ დისციპლინური გადაცდომის ჩადენის საკითხი და ემსჯელა მისს მიმართ თანამშრომელთა დისციპლინური პასუხისმგებლობისა და წახალისების წესის მე-3 მუხლით გათვალისწინებული დისციპლინური პასუხისმგებლობის ზომის გამოყენების შესახებ. აღნიშნული დასკვნის საფუძველზე (მოსარჩელის ქმედება შეფასდა უხეშ დისციპლინურ გადაცდომად) მოპასუხის ბრძანებით მოსარჩელე გათავისუფლდა დაკავებული თანამდებობიდან.
1.5.2. საქმეში წარმოდგენილია საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს გენერალური ინსპექცის ინსპექტირების სამმართველოს სამსახურებრვი შემოწმების მასალები, რომლითაც ირკვევა, რომ მომხდარ ფაქტთან დაკავშირებით ახსნა-განმარტებები ჩამოერთვა როგორც თავად ინციდენტში უშუალოდ მონაწილე პირებს, მოსარჩელეს და ნ.ვ–ძეს, ასევე ფაქტის შემსწრე პირებს. მოსარჩელე ახსნა-განმარტებაში უარყოფდა ნ.ვ–ძის ფიზიკური შურაცხყოფისა და მუქარის ფაქტს. მან დაადასტურა ხმამაღალი საუბარი, რაც მისივე მითითებით, ზღვარს არ გასცდენია. მისი განმარტებით, ნ.ვ–ძეს არ შეხებია ხელით, მან ხელით მიუთითა ოთახიდან გასულიყო და შეიძლება ხელი მიედო. ფიზიკური და სიტყვიერი შეურაცხყოფის მიყენების ფაქტს არ ადასტურებენ ახსნა-განმარტებებში ფაქტის უშუალო შემსწრე პირები - ნ.მ–ნი და ნ.მ–ი. მათი განმარტებით დგინდება, რომ შესასყიდი პროდუქციის ტექნიკური პარამეტრების საკითხთან დაკავშირებით ნ.ვ–ძესა და მოსარჩელეს შორის მოხდა უთანხმოება, რაც ხმამაღალ ურთიერთშელაპარაკებაში გამოიხატა. ისინი ვერ იხსენებენ და არ ადასტურებენ მოსარჩელის მხრიდან სიტყვიერი შეურაცხყოფის მიყენების ფაქტს, ამასთან აღნიშნავენ, რომ მოსარჩელემ ხელის შეხებით გაიყვანა ოთახიდან ნ.ვ–ძე, ფიზიკური ძალადობის (დარტყმის გარეშე). მათივე განმარტებით ინციდენტი 1-2 წუთი გაგრძელდა. კ.წ–ას ახსნა-განმარტებით კი მითითებული ინციდენტი ერთ წუთში ამოიწურა, ხოლო მოსარჩელე ემუქრებოდა თუ არ ფიზიკური გასწორებით ნ.ვ–ძეს, მისთვის უცნობია. ფიზიკური შეურაცხყოფის მიყენების ფაქტს ასევე არ ადასტურებენ დერეფანში მორიგე სამხედრო პოლიციის დეპარტამენტის დაცვისა და უსაფრთხოების სამმართველოს საკომენდანტო სამმართველოს ინციდენტის დროს მომუშავე მორიგე/თანამშრომლები, გ.გ–ძე და ბ.გ–ი (ს.ფ.195-197, 198-107). საქმეში წარმოდგენილია დერეფანში დამონტაჟებული სათვალთვალო კამერების 14.07.2017 წლის 20:30 საათიდან 21:30 საათამდე ვიდეო ჩანაწერის დათვალიერების ოქმი, CD დისკიც თან ერთვის საქმის მასალებს. არც ჩანაწერის დათვალიერების ოქმითა და არც თავად ჩანაწერით არ დასტურდება დერეფანში ფიზიკური დაპირისპირება. ამდენად, საქმის მასალები იძლევა იმ დასკვნის საფუძველს, რომ შესასყიდი პროდუქციის ტექნიკური პარამეტრების საკითხთან დაკავშირებით კომისიის წევრებს შორის უთანხმოება გადაიზარდა ხმამაღალ ურთიერთდაპირისპირებაში, თუმცა ინციდენტი გაგრძელდა 1-2 წუთი. აღსანიშნავია, რომ ინციდენტს, პირად დაპირისპირებას ადგილი ჰქონდა სამუშაო საათების შემდეგ, იგი იყო მცირეხნიანი, რასაც სამუშაო პროცესის შეფერხება არ გამოუწვევია.
1.6. მოსარჩელესთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის ერთ-ერთ საფუძვლად ბრძანებაში მითითებულია სშკ-ის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „თ“ ქვეპუნქტი (დასაქმებულის მიერ მისთვის ინდივიდუალური შრომითი ხელშეკრულებით ან კოლექტიური ხელშეკრულებით ან/და შრომის შინაგანაწესით დაკისრებული ვალდებულების დარღვევა, თუ დასაქმებულის მიმართ ბოლო 1 წლის განმავლობაში უკვე გამოყენებულ იქნა ინდივიდუალური შრომითი ხელშეკრულებით ან კოლექტიური ხელშეკრულებით ან/და შრომის შინაგანაწესით გათვალისწინებული დისციპლინური პასუხისმგებლობის რომელიმე ზომა). რადგან სასამართლომ ბათილად ცნო დისციპლინური ღონისძიების გამოყენების შესახებ 20.10.2017 ბრძანება, ეს გარემოება, თავის მხრივ, გამორიცხავს სშკ-ის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „თ“ ქვეპუნქტის საფუძვლით შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტას.
1.7. 08.11.2017წ. ბრძანების გამოცემას სამართლებრივ საფუძვლად დაედო ასევე სშკ-ის 37.1 მუხლის „ზ“ ქვეპუნქტი (დასაქმებულის მიერ მისთვის ინდივიდუალური შრომითი ხელშეკრულებით ან კოლექტიური ხელშეკრულებით ან/და შრომის შინაგანაწესით დაკისრებული ვალდებულების უხეში დარღვევა). კანონი არ განსაზღვრავს, რა მიიჩნევა ვალდებულების უხეშ დარღვევად, ქმედების შეფასება ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში უნდა მოხდეს საქმის ფაქტობრივ გარემოებათა შეფასების საფუძველზე, დარღვევის სიმძიმის, სიხშირის, შედეგის, მისი გამომწვევი მიზეზებისა და სხვა გარემოებათა გათვალისწინებით.
1.8. მოსარჩელის მიერ ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების უხეშ დარღვევად და მისი თანამდებობიდან გათავისუფლების წინაპირობად დამსაქმებლის მიერ მიჩნეული იქნა დასაქმებულის არაეთიკური ქცევა. შინაგანაწესით თანამშრომელი ვალდებულია თავი შეიკავოს არაეთიკური ქცევისაგან, ასევე კიბერუსაფრთხოების ბიუროს თანამშრომლის ღირსების ან/და საქმიანი რეპუტაციის შემლახავი ქმედებისგან ან ინფორმაციის გავრცელებისგან (შინაგანაწესის მე-11 მუხლის ,,ო“ ქვეპუნქტი). დისციპლინური გადაცდომის შემთხვევაში თანამშრომელს დირექტორის გადაწყვეტილებით შეიძლება დაეკისროს ერთ-ერთი შემდეგი დისციპლინური სახდელი: ა) შენიშვნა; ბ) გაფრთხილება; გ) არა უმეტეს ათი სამუშაო დღის ხელფასის დაკავება; დ) კანონმდებლობით დადგენილი წესით სამსახურიდან გათავისუფლება (შინაგანაწესის 15.1. მუხლი). დისციპლინური გადაცდომის ჩადენისათვის თანამშრომელს ეკისრება დისციპლინური პასუხისმგებლობის ზომა. დისციპლინური გადაცდომის სახეა ზნეობრივი და ეთიკური ნორმების წინააღმდეგ, თანამშრომლის ან დაწესებულების დისკრედიტაციისაკენ მიმართული უღირსი საქციელი განურჩევლად იმისა, სამსახურშია ჩადენილი თუ მის გარეთ (თანამშრომელთა დისციპლინური პასუხისმგებლობისა და წახალისების წესის მე-2 მუხლის პირველი პუნქტი, მე-2 პუნქტის ,,ე“ ქვეპუნქტი).
1.9. სშკ-ის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ზ“ ქვეპუნქტის მიხედვით, დამსაქმებელს ენიჭება დასაქმებულის სამუშაოდან გათავისუფლების უფლება არა შრომითი ხელშეკრულების ყოველგვარი დარღვევის, არამედ ვალდებულების „უხეში დარღვევის“ შემთხვევაში. ამრიგად, მუშაკის სამუშაოდან გათავისუფლების საფუძვლების კვლევისას, სასამართლო ამოწმებს დამსაქმებლის უფლების გამოყენების მართლზომიერების საკითხს, რის საფუძველზეც აფასებს მხარეთა მიერ სასამართლოს წინაშე დაყენებულ მოთხოვნათა მართებულობას. მოცემულ შემთხვევაში, მოპასუხის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებით ვერ დადასტურდა იმგვარ გარემოებათა არსებობა, რომელთა გამოც სასამართლო დამსაქმებლის გადაწყვეტილებას დარღვევების ადეკვატურ და თანაზომიერ საშუალებად შეაფასებდა. სშკ-ის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის ,,ზ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტისას მნიშვნელოვანია პროპორციულობის და გონივრულობის პრინციპის დაცვა. რათა კანონის მიზანი მიღწეული იყოს დასაშვები, აუცილებელი და პროპორციული ღონისძიებით. შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტა დამსაქმებლის მიერ დასაშვებია მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ გაუმართლებელია ამ უკანასკნელის უფლების დაცვის სხვა საფუძვლის გამოყენება. შესაბამისად, არაეთიკური ქცევა მხოლოდ იმ შემთხვევაში შეიძლება გახდეს დათხოვნის საფუძველი, როცა იგი მიაღწევს მნიშვნელოვან დონეს. მოცემულ შემთხვევაში ირკვევა, რომ სამუშაო საათების შემდეგ ადგილი ჰქონდა თანამშრომლებს შორის სიტყვიერ დაპირისპირებას, მცირეხნიან კონფლიქტს, თუმცა ვალდებულების უხეშ დარღვევად შეფასებისათვის ასევე აუცილებელია დადგინდეს, რა შედეგი გამოიწვია გადაცდომამ და რა შედეგი შეიძლება გამოეწვია მას დამსაქმებლისათვის. მოცემულ ინციდენტს სამუშაო პროცესის შეფერხება არ გამოუწვევია და იგი მალევე განიმუხტა. ჩადენილი გადაცდომის და მისგან გამოწვეული შედეგების გათვალისწინებით, სასამართლო მიიჩნევს, რომ გამოყენებული ღონისძიება გადაცდომის არაადეკვატური და არაპროპორციულია.
1.10. მოსარჩელის ქმედება სასამართლოს მიერ ვერ შეფასდება იმგვარ გადაცდომად, რომელიც აუცილებელს ხდიდა მის მიმართ ყველაზე მძიმე და უკიდურესი ზომის გამოყენებას, გათავისუფლებას და, წარსული საქმიანობის გათვალისწინებით, პასუხისმგებლობის უფრო მსუბუქი ღონისძიების გამოყენების შესაძლებლობას გამორიცხავდა, რასაც ითვალისწინებს ბიუროში მოქმედი თანამშრომელთა დისციპლინური პასუხისმგებლობისა და წახალისების წესები. ამდენად, მოსარჩელესთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტა მოხდა კანონით გათვალისწინებული საფუძვლის არარსებობის პირობებში და მოპასუხის 08.11.2017 წლის ბრძანება ბათილად იქნა ცნობილი.
1.11. სასამართლომ მიუთითა სშკ-ის 38-ე მუხლის მე-8 ნაწილზე და განმარტა, რომ მოსარჩელე ითხოვს თანამდებობაზე აღდგენას, ხოლო მოპასუხე მიუთითებს, რომ მითითებულ თანამდებობაზე კონკურსის გზით არის დანიშნული თანამშრომელი. ამ გარემოებას ასევე ადასტურებს მოსარჩელეც. ამდენად, უდავოა, რომ მოსარჩელის პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღდგენის შესაძლებლობა არ არსებობს. სასამართლომ განმარტა, რომ იმ შემთხვევაში, თუ აღარ არსებობს ის თანამდებობა, რომელზე აღდგენასაც ითხოვს მხარე, კონკრეტული საშტატო ერთეულის არარსებობის მტკიცება ეკისრება დამსაქმებელს, ხოლო აღნიშნულის დამტკიცების შემთხვევაში, მოწინააღმდეგე მხარეზე გადადის მტკიცების ტვირთი, მიუთითოს და დაამტკიცოს, თუ რომელია ტოლფასი (ფუნქციის, სამუშაოს აღწერილობისა და ხელფასის მიხედვით) თანამდებობა, რომელზეც მისი დასაქმება არის შესაძლებელი. მოსარჩელე არ უთითებს ტოლფას თანამდებობაზე, ასევე თავისუფალი საშტატო ერთეულის არსებობას, შესაბამისად, მოსარჩელის მოთხოვნა სამუშაოზე აღდგენის და სამსახურში აღდგენამდე იძულებითი განაცდურის ანაზღაურების დაკისრების შესახებ, არ დაკმაყოფილდა.
1.12. ვინაიდან მოსარჩელის თანამდებობაზე აღდგენა შეუძლებელია, სასამართლომ მიიჩნია, რომ მას უნდა აუნაზღურდეს შრომითი ხელშეკრულების უსაფუძვლოდ მოშლისათვის სშკ-ის 38-ე მუხლის მე-8 ნაწილით გათვალისწინებული კომპენსაცია, რომლის გონივრული ოდენობა საქმის ფაქტობრივი გარემოებების - ხელფასის, ხელშეკრულების ვადის გათვალისწინებით - არის 30 000 ლარი.
2. მოპასუხემ გადაწყვეტილება სააპელაციო საჩივრით გაასაჩივრა სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში, ხოლო მოსარჩელემ - სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში.
სააპელაციო სასამართლოს განჩინების სარეზოლუციო ნაწილი და საფუძველი:
3. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 15.03.2021 წლის განჩინებით სააპელაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა. უცვლელად დარჩა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება. სააპელაციო სასამართლო დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს, მათ სამართლებრივ შეფასებებს.
საკასაციო საჩივრის მოთხოვნა:
4. სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო საჩივრით გაასაჩივრა მოპასუხემ, მოითხოვა მისი ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით - სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.
5. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის განჩინებით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში სსსკ) 391-ე მუხლის მიხედვით, საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა დასაშვებობის შესამოწმებლად.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც ის დაუშვებელია:
6. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებასა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით.
7. სსსკ-ის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. კასატორს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).
8. მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო სასამართლოს მსჯელობის ერთ-ერთი საგანია შრომითი ურთიერთობის ფარგლებში დასაქმებულის მიმართ დისციპლინური სახდელის გამოყენების მართლზომიერება, რა დროსაც უნდა შეფასდეს დასაქმებულის ქცევა და გამოყენებული სახდელის პროპორციულობა. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ შრომითსამართლებრივი ურთიერთობა ეფუძნება მხარეთა თანასწორუფლებიანობის საფუძველზე ნების თავისუფალი გამოვლენის შედეგად მიღწეულ შეთანხმებას (სშკ-ის მე-2 მუხლის მე-2 ნაწილი) (წინამდებარე განჩინებაში მითითებულია და შეფასებულია სშკ-ის ნორმები სადავო პერიოდში მოქმედი რედაქციით). შრომითი ურთიერთობისას მხარეებმა უნდა დაიცვან საქართველოს კანონმდებლობით განსაზღვრული ადამიანის ძირითადი უფლებები და თავისუფლებები (სშკ-ის მე-2 მუხლის მე-6 ნაწილი). შრომითი ურთიერთობებისადმი წმინდა სახელშეკრულებო მიდგომის გამოყენება არ არის მიზანშეწონილი, რადგან კლასიკურად ასეთი ურთიერთობა მოიცავს მის მონაწილეთა შეთანხმებას თანაბარ საწყისებზე, მაშინ, როდესაც შრომით ურთიერთობაში ერთი პირი ნებაყოფლობით თანხმდება მეორის დაქვემდებარებაში ყოფნას (სუსგ Nას-98-94-2016, 26.07.2016წ.; სუსგ №ას-368-2019, 31.07.2019წ.). ამასთან, შრომითსამართლებრივ დავებში მნიშვნელოვანია გამოირიცხოს დამსაქმებლის მიერ უფლების ბოროტად გამოყენება. სსკ-ის 115-ე მუხლის თანახმად, სამოქალაქო უფლება უნდა განხორციელდეს მართლზომიერად. სასამართლოს უპირველესი ფუნქციაც სამოქალაქო უფლების მართლზომიერად განხორციელების უზრუნველყოფაა. ნებისმიერი დავის განხილვისას, როგორც წესი, სასამართლო ამოწმებს უფლების გამოყენების მართლზომიერების საკითხს, რის საფუძველზეც აფასებს მხარეთა მიერ სასამართლოს წინაშე დაყენებულ მოთხოვნათა მართებულობას. უფლების გამოყენების მართლზომიერების შესაფასებლად კი, აუცილებელია მისი გამოყენების განმაპირობებელი გარემოებების მართლზომიერების საკითხის შესწავლა (სუსგ Nას-1350-2019, 27.11.2019წ.).
9. შრომითი მოვალეობის დარღვევისათვის დასაქმებულის პასუხისმგებლობის საფუძვლებს ადგენს თავად შრომის კოდექსი. პასუხისმგებლობის ფორმად კი, კანონმდებლობა განიხილავს, როგორც შრომითი ვალდებულების დარღვევიდან ნაწარმოებ მეორად მოთხოვნებს (ზიანის ანაზღაურება), ისე - დისციპლინური პასუხისმგებლობის ზომის გამოყენების შესაძლებლობას. დისციპლინური პასუხისმგებლობის რეგულაციას კანონმდებელი მთლიანად შრომის შინაგანაწესს უკავშირებს (სშკ-ის მე-13 მუხლის მე-2 ნაწილის „ზ“ ქვეპუნქტი). საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ზიანის ანაზღაურებასთან ერთად დისციპლინური პასუხისმგებლობის დაკისრების საკითხი მთლიანად დამსაქმებლის დისკრეციულ უფლებათა სპექტრს განეკუთვნება, თუმცა, იგი არ შეიძლება გაგებულ იქნას დამსაქმებლის აბსოლუტურ უფლებად, რამეთუ ე.წ დასაქმებულის დასჯის მექანიზმი შრომის კოდექსით განსაზღვრული თავისებურებების გათვალისწინებით, მეტ-ნაკლებად უნდა იცავდეს სშკ-ის მე-2 მუხლით აღიარებულ თანასწორობის პრინციპს და არ უნდა იქცეს დამსაქმებლისთვის თვითნებობის საფუძვლად (შდრ. №ას-344-322-2017, 11.10.2017წ.; სუსგ Nას-57-2020, 05.06.2020წ.).
10. მნიშვნელოვანია მსგავს ვითარებაში მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის განაწილების წესის სწორად განსაზღვრა. როდესაც დამსაქმებელი განკარგავს უფლებას დასაქმებულის მიმართ პასუხისმგებლობის დაკისრების თაობაზე, ხოლო დასაქმებული შეედავება მას, ბუნებრივია, მოსარჩელეს ეკისრება პასუხისმგებლობის გამომრიცხავი ფაქტების მითითება, თუმცა, გამოყენებული ღონისძიების კანონიერების, მათ შორის, პროპორციულობის მტკიცება ეკისრება დამსაქმებელს (სუსგ №ას-344-322-2017, 11.10.2017წ., სუსგ Nას-762-2021, 31.01.2022წ.).
11. სასამართლოს მიერ დადგენილია და შედავებული არ არის, რომ მოსარჩელის მიმართ დისციპლინური წარმოების დაწყების წინაპირობა გახდა თავად მოსარჩელის 13.07.2017 წლის მოხსენებითი ბარათი, სადაც იგი აღნიშნავდა, რომ 11.07.2017 წელს გამართულ თათბირზე თანამშრომელმა, ა.ს–ვამ სხვების თანდასწრებით მიაყენა პირადი შეურაცხყოფა. მოსარჩელისთვის გაფრთხილების გამოცხადების საფუძველი კი გახდა ასეთი შეურაცხყოფის დაუდასტურებლობა. ამასთან, მოკვლევით დადგინდა, რომ მას შემდეგ, რაც მოსარჩელემ თათბირზე რამდენიმეჯერ გაუმეორა, რომ ის იღებდა ხელფასს, ა.ს–ვამ მას განუცხადა „...ამ ხელფასით იმას ქენით.“ საკასაციო პალატა იზიარებს ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობას, რომ მოსარჩელის ახსნა-განმარტებაში გადმოცემული ინფორმაცია, რომ თანამშრომელმა მიაყენა პირადი შეურაცხყოფა, მისი ინდივიდუალური აღქმის შედეგია და არა ცრუ ინფორმაცია. სადავო ფრაზის, კონტექსტის გათვალისწინებით, მოსარჩელის მიერ შეურაცხმყოფელად აღქმა არ წარმოადგენს თანამშრომლის რეპუტაციის შელახვის მიზნით ცრუ ინფორმაციის გავრცელების განზრახვას და ვერ შეფასდება არაეთიკურ ქცევად. მით უფრო, მოკვლევის მასალებითვე ირკვევა ა.ს–ვას მიერ ბოდიშის მოხდის და ინციდენტის ამოწურვის ფაქტი. საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ მოპასუხემ ვერ დაასაბუთა მოსარჩელის მიმართ დისციპლინური ღონისძიების - გაფრთხილების გამოყენების საფუძვლის არსებობა. ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლომ მართებულად მიიჩნია უკანონოდ დისციპლინური პასუხისმგებლობის დაკისრების შესახებ 20.10.2017 წლის ბრძანება, არ არსებობს ამ ნაწილში კასატორის პრეტენზიის გაზიარების საფუძველი.
12. გაფრთხილების გამოცხადების შესახებ 20.10.2017 წლის ბრძანების ბათილად ცნობის კანონიერება იმთავითვე გამორიცხავს სშკ-ის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „თ“ ქვეპუნქტის (დასაქმებულის მიერ მისთვის ინდივიდუალური შრომითი ხელშეკრულებით ან კოლექტიური ხელშეკრულებით ან/და შრომის შინაგანაწესით დაკისრებული ვალდებულების დარღვევა, თუ დასაქმებულის მიმართ ბოლო 1 წლის განმავლობაში უკვე გამოყენებულ იქნა ინდივიდუალური შრომითი ხელშეკრულებით ან კოლექტიური ხელშეკრულებით ან/და შრომის შინაგანაწესით გათვალისწინებული დისციპლინური პასუხისმგებლობის რომელიმე ზომა) საფუძველზე მოსარჩელის სამსახურიდან გათავისუფლების მართებულობას. რაც შეეხება გათავისუფლების შესახებ ბრძანებაში მითითებულ მეორე საფუძველს, სშკ-ის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ზ“ ქვეპუნქტს (შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძველია დასაქმებულის მიერ მისთვის ინდივიდუალური შრომითი ხელშეკრულებით ან კოლექტიური ხელშეკრულებით ან/და შრომის შინაგანაწესით დაკისრებული ვალდებულების უხეში დარღვევა), ბრძანების კანონიერების შემოწმებისას უნდა დადგინდეს: ჰქონდა თუ არა ადგილი დარღვევას, რაც გახდა საფუძველი მოსარჩელის გათავისუფლებისა; იყო თუ არა ეს დარღვევა უხეში.
13. სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობაში მოქმედებს მტკიცების ტვირთის განაწილების ზოგადი წესი, რომლის თანახმად, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებები, რომლებზეც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს (სსსკ-ის 102-ე მუხლი). შრომითსამართლებრივ დავებში კი მტკიცების ტვირთის განაწილების წესი განსხვავებული და თავისებურია. ამ წესის თანახმად, დამსაქმებელი ვალდებულია, ადასტუროს დასაქმებულის სამსახურიდან გათავისუფლების კანონიერი და საკმარისი საფუძვლის არსებობა. ეს იმითაა გამოწვეული, რომ მტკიცებულებების წარმოდგენის თვალსაზრისით, დამსაქმებელსა და დასაქმებულს არათანაბარი შესაძლებლობები გააჩნიათ, დამსაქმებელს მტკიცებითი უპირატესობა აქვს, სასამართლოს მისთვის ხელსაყრელი მტკიცებულებები წარუდგინოს. ამდენად, მოსარჩელის მითითება, რომ იგი სამსახურიდან უკანონოდ გაათავისუფლეს, მტკიცების ტვირთს დამსაქმებლის მხარეს აბრუნებს, რომელსაც აკისრებს დასაქმებულის სამსახურიდან მართლზომიერად გათავისუფლების მტკიცების ვალდებულებას (შდრ. სუსგ №ას-151-147-2016, 19.04.2016წ; №ას-483-457-2015, 07.10.2015წ.).
14. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ სშკ-ის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ზ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე დასაქმებულთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტისას გათვალისწინებული უნდა იყოს პროპორციულობისა და გონივრული საფუძვლის პრინციპი. პროპორციულობის, თანაზომიერების პრინციპი, ნიშნავს, რომ კანონის მიზნის მისაღწევად გამოყენებული ღონისძიება უნდა იყოს დასაშვები, აუცილებელი და პროპორციული. ერთ-ერთ საქმეში საქართველოს უზენაესმა სასამართლომ სწორედ პროპორციულობის პრინციპი გამოიყენა და განმარტა: შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტა დამსაქმებლის მიერ დასაშვები უნდა იყოს მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ გაუმართლებელია ამ უკანასკნელის უფლების დაცვის სხვა საფუძვლების გამოყენება. მაშასადამე, შეუფერებელი ყოფაქცევა მხოლოდ იმ შემთხვევაში შეიძლება გახდეს დათხოვნის საფუძველი, როცა იგი მიაღწევს მნიშვნელოვან დონეს (იხ. სუსგ №ას-106-101-2014, 02.10.2014წ.; „საქართველოს შრომის სამართალი და საერთაშორისო შრომის სტანდარტები“, ავტორთა კოლექტივი, შრომის საერთაშორისო ორგანიზაცია, 2017, გვ. 234-235) (სუსგ Nას-253-253-2018 , 30.04.2020წ.). დასაქმებულის მიერ ჩადენილი ყოველი დარღვევა უნდა შეფასდეს მისი სიმძიმისა და დარღვევით გამოწვეული შედეგის თვალსაზრისით. დამსაქმებლის მიერ, დარღვევის (გადაცდომის) ჩადენისას, გამოყენებულ უნდა იქნეს ისეთი ზომები, რომლებიც არსებულ ვითარებას გამოასწორებს, გააუმჯობესებს, დასაქმებულ მუშაკს უკეთესს გახდის, კვალიფიკაციას აუმაღლებს, უფრო წინდახედულად და გულისხმიერად მოქცევას აიძულებს. შესაბამისად, მიზანშეწონილობის კუთხით, გადაცდომის დროს არჩეულ უნდა იქნეს პროპორციული დასჯის მექანიზმი, რაც შედეგობრივად, გარდა იმისა, რომ დამრღვევს დასჯის, მას და სხვა დასაქმებულებს უკეთესი შრომის მოტივაციას შეუქმნის. ამდენად, იმისათვის, რომ დასაქმებულის სამსახურიდან გათავისუფლება დამსაქმებლის მხრიდან ადეკვატურ, საჭირო და პროპორციულ ღონისძიებად ჩაითვალოს, აუცილებელია, იყოს ისეთი დარღვევა, როდესაც სხვა უფრო მსუბუქი სანქციის გამოყენება მიზანშეუწონელია (შდრ. სუსგ №ას-295-279-2017, 19.05.2017წ; №ას-997-2020, 10.02.2021წ; №ას-658-2020, 04.12.2020წ.).
15. შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტა უკიდურესი ღონისძიებაა, რომელიც გამოყენებულ უნდა იქნეს გამონაკლის და მხოლოდ კანონით პირდაპირ გათვალისწინებულ შემთხვევაში, მყარი საფუძვლის არსებობის პირობებში. საქართველოში განხორციელებული შრომის კანონმდებლობის რეფორმის ერთ-ერთი მიზანი სწორედ დასაქმებულის უფლებების დაცვა იყო. ამასთან, მნიშვნელოვანია, რომ შრომის სამართალი დაკავშირებულია ქვეყნის ეკონომიკურ განვითარებასთან და თითოეული დასაქმებულის საქმის ინდივიდუალური შეფასებისას მოქმედებს ე.წ. „favor prestatoris“ პრინციპი, რაც დასაქმებულთათვის სასარგებლო წესთა უპირატესობას ნიშნავს. აღნიშნული პრინციპის გამოყენებისას საჭიროა დამსაქმებლისა და დასაქმებულის მოთხოვნებისა და ინტერესების წონასწორობის დაცვა სამართლიანობის, კანონიერებისა და თითოეული მათგანის ქმედების კეთილსინდისიერების კონტექსტით (შდრ. სუსგ №ას-941-891-2015, 29.01.2016წ; №ას-1421-2020, 05.03.2021წ; №ას-512-2020, 18.02.2021წ.).
16. მოსარჩელის მიერ ვალდებულების უხეშ დარღვევად და მისი თანამდებობიდან გათავისუფლების წინაპირობად დამსაქმებლის მიერ მიჩნეულია დასაქმებულის არაეთიკური ქცევა. სასამართლოს მიერ დადგენილია და დასაბუთებულად შედავებული არ არის, რომ შესასყიდი პროდუქციის ტექნიკური პარამეტრების საკითხთან დაკავშირებით კომისიის წევრებს შორის უთანხმოება მართლაც გადაიზარდა ხმამაღალ ურთიერთდაპირისპირებაში, თუმცა ინციდენტი გაგრძელდა 1-2 წუთი, ამასთან, კონფლიქტის დროს მოსარჩელის მიერ თანამშრომლისთვის ფიზიკური შეურაცხყოფის მიყენების ფაქტი არ დადასტურდა. ინციდენტი მოხდა სამუშაო საათების შემდეგ, იყო ხანმოკლე, რასაც სამუშაო პროცესის შეფერხება არ გამოუწვევია. ამდენად, გასაზიარებელი სასამართლოს მსჯელობა, რომ მოსარჩელის ქმედება ვერ შეფასდება იმგვარ გადაცდომად, რასაც შეიძლებოდა მოჰყოლოდა მის მიმართ ყველაზე მძიმე და უკიდურესი ზომის გამოყენება - გათავისუფლება და უფრო მსუბუქი ღონისძიების გამოყენება გამორიცხული იყო. დამსაქმებელმა მოსარჩელის მიმართ გამოიყენა არაპროპორციული მექანიზმი, რაც შრომითი უფლებების ხელყოფად უნდა შეფასდეს. სასამართლომ მართებულად დააკმაყოფილა სარჩელი გათავისუფლების შესახებ ბრძანების ბათილად ცნობის თაობაზე.
17. საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ გასაჩივრებული განჩინება სრულად შეესაბამება დადგენილ სასამართლო პრაქტიკას კომპენსაციის განსაზღვრის ნაწილშიც (სუსგ-ები: №ას-727-680-2017, 15.09.2017წ.; Nას-632-2019, 21.06.2019წ.; Nას-395-2019, 27.06.2019წ.). საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სშკ-ის 38-ე მუხლის მე-8 ნაწილის ნორმატიული მიზანი სწორედ ის არის, რომ ბრძანების ბათილობის შედეგად მოსარჩელემ მიიღოს იურიდიული შედეგი და იმ შემთხვევაში, როდესაც ამგვარი შედეგი სამუშაო ადგილზე აღდგენაში არ მდგომარეობს, მოსარჩელეს მიეკუთვნება კომპენსაცია. ხოლო რაც შეეხება კომპენსაციის ოდენობის განსაზღვრასა და მისი განსაზღვრის კრიტერიუმებს, აღნიშნულს კანონის ნორმატიული დანაწესი არ ადგენს და იგი ყოველი კონკრეტული ფაქტობრივი გარემოებების შეფასების საფუძველზე სასამართლოს უფლებამოსილების სფეროს განეკუთვნება, რა დროსაც, სასამართლო ხელმძღვანელობს საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებებით, მხედველობაში იღებს იმ დროს, რა დროის განმავლობაშიც უნდა ემუშავა დასაქმებულს დამსაქმებელთან, რა იყო მისი სახელფასო ანაზღაურება და სხვა. ერთი რამ ცხადია, კომპენსაციამ უნდა უზრუნველყოს სამართლიანი ბალანსის აღდგენა გათავისუფლების შესახებ ბრძანების ბათილად ცნობის შემთხვევაში (სუსგ. 21.06.2019წ., საქმეზე Nას-632-2019წ.). საქმის გარემოებებიდან გამომდინარე, მოსარჩელისათვის მიკუთვნებული კომპენსაცია გონივრულია. კომპენსაცია შეძლებისდაგვარად უნდა უზრუნველყოფდეს იმ ზიანის ანაზღაურებას, რომელიც გათავისუფლების შესახებ ბათილი ბრძანების შედეგად წარმოეშვა დასაქმებულს, ამავდროულად, მისი ოდენობა უნდა იყოს გონივრული და არ უნდა ქმნიდეს არც ერთი მხარისათვის უსაფუძვლო გამდიდრების ობიექტურ წინაპირობებს (სსკ-ის 976-991-ე მუხლები) (შდრ: სუსგ №ას-787-736-2017, 10.11.2017წ.; სუსგ. Nას-632-2019, 21.06.2019წ.; სუსგ Nას-21-2020, 19.02.2020წ.). საკასაციო პალატა ეთანხმება ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნას, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ განსაზღვრული კომპენსაცია - 30 000 ლარი, გონივრულია.
18. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, # 7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81).
19. კასატორმა ვერ შეძლო დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზიის წარმოდგენა, რითაც ვერ დაძლია გასაჩივრებული განჩინების ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება და ვერ შეძლო მისი გაბათილება სარწმუნო მტკიცებულებებით. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. ასეთ საფუძველზე ვერც კასატორი მიუთითებს. საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით. გასაჩივრებული განჩინება კანონიერია, ხოლო საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობები არ არსებობს, რაც მისი არსებითად განსახილველად დაუშვებლად ცნობის სამართლებრივი საფუძველია.
20. კასატორი გათავისუფლებულია სახელმწიფო ბაჟის გადახდისგან სახელმწიფო ბაჟის შესახებ საქართველოს კანონის მე-5 მუხლის პირველი პუნქტის „უ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სსსკ-ის 391-ე, 401-ე, 284-ე, 285-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა :
1. საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს სსიპ კიბერუსაფრთხოების ბიუროს საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად.
2. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.
თავმჯდომარე: გიორგი მიქაუტაძე
მოსამართლეები: თამარ ზამბახიძე
რევაზ ნადარაია
