საქმე №ას-1310-2022 25 იანვარი, 2023 წელი,

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ეკატერინე გასიტაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ზურაბ ძლიერიშვილი,

ნინო ბაქაქური

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვა

სხდომის მდივანი - ლელა სანიკიძე

კასატორი – ე.ვ–ნი, ი.ვ–ნი (მოპასუხეები)

წარმომადგენელი - დ.გ–ვა

მოწინააღმდეგე მხარე – ჯ.ს–ვა, ა.ს–ვი (მოსარჩელეები)

წარმომადგენელი - მ.ბ–ძე

მესამე პირები - ე.მ–ვი, ი.მ–ვი, რ.მ–ვი, ე.ვ–ნი, სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტო

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 24 აგვისტოს გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – საცხოვრებელი სადგომის გამოსყიდვა

საკითხი რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

1. საჩხერის რაიონული სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 26 ნოემბრის გადაწყვეტილებით ჯ.ს–ვას და ა.ს–ვის (შემდეგში: მოსარჩელეები ან აპელანტები) სარჩელი ე.ვ–ნის და ი.ვ–ნის (შემდეგში: მოპასუხეები ან კასატორები) მიმართ, საცხოვრებელი სადგომის გამოსყიდვის თაობაზე, არ დაკმაყოფილდა.

2. აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს მოსარჩელეებმა, რომელიც სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 24 აგვისტოს გადაწყვეტილებით გაუქმდა და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელი დაკმაყოფილდა. კერძოდ, მოსარჩელეები ცნობილ იქნენ უძრავი ქონების, მდებარე ქ. თბილისში, ..... (ს/კ .........) მოპასუხეთა 1/3 ნაწილიდან (კანონიერი 435 კვ.მ. მიწის ნაკვეთზე) საკადასტრო გეგმის თანახმად - შენობა N8-ის საცხოვრებელი სახლის 32.52 კვ.მ. ფართის და შენობა N5-ის დამხმარე 4.48 კვ.მ. ფართის თანაბარწილ მესაკუთრეებად.

3. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია საქმის გადაწყვეტისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი და სამართლებრივი გარემოებები:

3.1. საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს ცნობა-დახასიათების შესაბამისად, სახლთმფლობელობა, მდებარე - ქ. თბილისი, ......, მოიცავს არასასოფლო სამეურნეო დანიშნულების 203.08 კვ.მ. მიწის ნაკვეთს, მათ შორის:

- ლიტერი „ა“ მოიცავს - 122.51 კვ.მ. საცხოვრებელი ფართს და 80.57 კვ.მ. დამხმარე ფართს ასევე, უფლების დამადასტურებელი დოკუმენტის გარეშე არსებული 222.41 კვ.მ. ფართს;

- ლიტერი „ვ“ მოიცავს - უფლების დამადასტურებელი დოკუმენტის გარეშე არსებულ - 23.10 კვ.მ. საცხოვრებელ ფართს;

- ლიტერი „დ“ - უფლების დამადასტურებელი დოკუმენტის გარეშე არსებულ - 35.01 კვ.მ საცხოვრებელ ფართს;

- ლიტერი „ბ-ტ-კ-მ-ც-ვ“ უფლების დამადასტურებელი დოკუმენტის გარეშე არსებულ - 71.80 კვ.მ. დამხმარე ფართს; ლიტერი „გ“ - უფლების დამადასტურებელი დოკუმენტის გარეშე არსებულ - 65 კვ.მ. დამხმარე ფართს.

აღნიშნული სახლთმფლობელობის მესაკუთრე/მოსარგებლეებად მითითებულნი არიან:

- ვ.პ. 1/3 ნაწილი

- მ.ფ. 1/3 ნაწილი

- ვ.ა. 1/3 ნაწილი.

3.2. საჯარო რეესტრის ამონაწერით დადგინდა, ქ. თბილისი, ...... (ს/კ .......) მდებარე უძრავი ნივთი: ე.ვ–ნის, ე.მ–ვის, ი.მ–ვის, რ.მ–ვის, მოპასუხეთა და სახელმწიფოს საერთო საკუთრებაში ირიცხება. აღნიშნული ნივთი 775 კვ.მ არასასოფლო- სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთს და მასზე №1-დან №19-ის ჩათვლით განთავსებულ შენობა-ნაგებობებს მოიცავს.

მესაკუთრეთა თანაზიარ საკუთრებაში არსებული საცხოვრებელი სადგომი შემდეგნაირად არის გადანაწილებული:

- მოპასუხეები, ე.მ–ვი, სახელმწიფო, ი.მ–ვი და რ.მ–ვი, ერთობლივად საკუთრებაში 340 კვ.მ. დაკანონებულ მიწის ნაკვეთს ფლობენ;

- ე.მ–ვი, ი.მ–ვი და რ.მ–ვი ერთობლივად საკუთრებაში 1/3 ნაწილს ფლობენ (კანონიერ 435 კვ.მ მიწის ნაკვეთზე).

- მოპასუხეებს საკუთრებაში აქვთ 1/3 ნაწილი (კანონიერ 435 კვ.მ მიწის ნაკვეთზე).

- ე.ვ–ნს საკუთრებაში აქვს - 1/3 ნაწილი (კანონიერ 435 კვ.მ მიწის ნაკვეთზე).

3.3. მოსარჩელეების მშობლები - ს.ო–ვი და რ.ს–ვი არიან, რომლებიც 1962 წლის 30 იანვარს დაქორწინდნენ და 1980 წლის 16 აპრილს განქორწინდნენ.

3.4. საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სამოქალაქო რეესტრის სააგენტოს ძველი თბილისის სამსახურის საინფორმაციო ბარათის შესაბამისად, ს.ო–ვი 1995 წლიდან - ქ. თბილისი, ...... მისამართზეა რეგისტრირებული.

3.5. სს „თ–ის“ მიერ გაცემული ინფორმაციის შესაბამისად: ქ. თბილისში, ...... სააბონენტო ნომერი ს. ს-ს (ს. ს.) სახელზე 1996 წლიდან არის რეგისტრირებული.

3.6. მოპასუხეებმა მოსარჩელის დედის ს.ს–ვის სადავო მისამართზე ცხოვრების ფაქტი დაადასტურეს, ასევე არ უარყვეს, რომ მოსარჩელე ჯ.ს–ვი დაქორწინებამდე ქ. თბილისში, ...... ცხოვრობდა. მოსარჩელე ჯ.ს–ვი დღეის მდგომარეობითაც მითითებულ მისამართზეა რეგისტრირებული.

3.7. ო.(პ. ძე) ვ–სა და რ. (ა. ძე) ს–ვს შორის, 1963 წლის 4 იანვარს, შინაურული ხელწერილი გაფორმდა, რომლის ფარგლებშიც მხარეები შეთანხმდნენ, რომ რ. (ა–ს ძე) ს–ვს 2500 მანეთის გადახდის სანაცვლოდ, სადავო უძრავი ნივთით, 2 წლის ვადით „ატსტუპნოის“ პირობით უნდა ესარგებლა, ხელშეკრულებით ასევე განისაზღვრა რ.ს–ვის ვალდებულება ელექტროენერგიითა და წყლით სარგებლობისათვის ყოველთვიურად 8 მანეთი გადაეხადა. ამდენად, მოსარჩელეების მამამ ხელშეკრულება/გარიგება გააფორმა არა უძრავი ნივთის მესაკუთრესთან - პ.ვ–თან, არამედ მის შვილთან - ო.ვ–თან, რომელიც არ იყო უფლებამოსილი სხვის საკუთრებაში არსებული ნივთი განეკარგა.

3.8. დადგინდა, რომ სახლთმფლობელობის შესაბამისი სადავო წილის მესაკუთრე პ.ვ–ვი 1964 წლის 2 თებერვალს გარდაიცვალა.

3.9. პ.ვ–ვის შვილი ო.ვ–ნი იყო, რომელიც 1977 წლის 25 სექტემბერს გარდაიცვალა. ამ უკანასკნელის მემკვიდრეები არიან მოპასუხეები, რომლებიც გარდაცვლილი ო.ვ–ნის შვილები არიან. სამკვიდრო აქტივი მოიცავდა ო.ვ–ნის სამკვიდროში შემავალ მთელი სახლთმფლობელობის 1/3 წილს, შესაბამის მიწის ნაკვეთთან ერთად, მდებარე - ქ. თბილისი, ......, რომელიც 1964 წლის 2 თებერვალს გარდაცვლილი პ.ვ–ის სახელზე ირიცხება, რომლის მემკვიდრეც იყო შვილი - ო.ვ–ვი და რომელიც 1977 წლის 25 სექტემბერს გარდაიცვალა ისე, რომ ვერ გადაიფორმა თავისი სამკვიდრო. ამდენად, პ.ვ–ვის სახელზე რიცხული დანაშთი სადავო ქონება მემკვიდრეობის საფუძველზე მოპასუხეებს მიეკუთვნათ.

3.10. მოსარჩელეთა მამა - რ.ა. ძე ს–ვი 2009 წლის 21 აპრილს გარდაიცვალა. საქმეში წარდგენილი მტკიცებულებებით დადგინდა, რომ მისი სამკვიდრო მოსარჩელე ა.ს–ვს მიეკუთვნა. მოსარჩელეთა დედა ს.ო–ვი 2013 წლის 5 ნოემბერს გარდაიცვალა, რომლის სამკვიდროც მოსარჩელე - ჯ.ს–ვმა მიიღო.

3.11. სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2012 წლის 10 თებერვლის №5-003862-2012 ექსპერტიზის დასკვნის შესაბამისად, ქ. თბილისში, ....... №37-ში მდებარე შენობა-ნაგებობიდან განმცხადებლის მიერ მითითებული, ნახევარსარდაფში მდებარე ფართი 32.52 კვ.მ-ს, ეზოში მდებარე სველი წერტილის ფართი კი - 4.48 კვ.მ-ს შეადგენდა. ექსპერტიზაზე შესაფასებლად წარდგენილი უძრავი ქონების საბაზრო ღირებულება, 2012 წლის თებერვლის თვის მდგომარეობით საორიენტაციოდ 18 513 ლარს შეადგენდა.

3.12. ინდივიდიუალური აუდიტორის, თ.კ–ძის მიერ 2019 წლის 30 მაისს შედგენილი აუდიტორული დასკვნის თანახმად, შეფასდა სადავო საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულება, ჩატარებული არსებითი გაუმჯობესება, მიშენება-დაშენება და სამშენებლო სამუშაოები. დასკვნის თანახმად, საცხოვრებლის ფართის №9 შენობის - 32, 25 კვ.მ და №5 შენობის - 4.48 კვ.მ მდებარე, ქ. თბილისი, ...., ს/კ ... იმდროინდელი საბაზრო ღირებულება (1 კვ.მ 300 აშშ დოლარი) 32, 25 კვ.მ *300 =9675 აშშ დოლარს, ხოლო დამხმარე ფართის (1 კვ.მ 250 აშშ დოლარი) 4.48 კვ.მ *250 =1120 აშშ დოლარს, სულ 10 795 აშშ დოლარს შეადგენდა - საქართველოს ეროვნული ბანკის ოფიციალური კურსით 29 470 ლარი. ამასთან, საცხოვრებელ ფართზე №8 შენობა - 32,25 კვ.მ და №5 შენობა 4.48 კვ.მ მდებარე, ქ. თბილისი, ....., ს/კ ....... ჩატარებული არსებითი გაუმჯობესების, მიშენება-დაშენების, სამშენებლო სამუშაოების საბაზრო ღირებულება 40 496 ლარს შეადგენდა.

3.13. პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის განხილვისას მოპასუხეებმა დაადასტურეს მოსარჩელის ოჯახის მიერ რიგი სარემონტო სამუშაოების ჩატარება, კერძოდ, მოპასუხე მხარემ არ უარყო, რომ მოსარჩელემ გაარემონტა სველი წერტილი, შუშაბანდი და სამზარეულო.

3.14. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2015 წლის 2 ნოემბრის გადაწყვეტილებით (საქმე №2/17027-2015) მოსარჩელე ჯ.ს–ვის სარჩელი სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს მიმართ საცხოვრებელი სადგომის უმკვიდროდ ცნობის და უსასყიდლოდ საკუთრებაში გადაცემის თაობაზე არ დაკმაყოფილდა.

3.15. ასევე დადგინდა, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 24 მაისის გადაწყვეტილებით (საქმე №2/36973-16) მოსარჩელე ჯ.ს–ვის სარჩელი, მოპასუხეების მიმართ, უძრავი ნივთის მესაკუთრედ ცნობის თაობაზე არ დაკმაყოფილდა. ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება თბილისის სააპელაციო სასამართლოს მიერ ძალაში იქნა დატოვებული.

3.16. სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ მოცემულ შემთხვევაში, საცხოვრებელი სადგომის გამოსყიდვის შესახებ მოსარგებლის მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველია „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის (შემდეგში: სპეციალური კანონი) მე-5 მუხლის პირველი პუნქტი „მოსარგებლე, რომელიც არანაკლებ 30 წლის განმავლობაში უწყვეტად ფლობს საცხოვრებელ სადგომს და რომელმაც მფლობელობის უფლება მიიღო საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგებით, უფლებამოსილია მოითხოვოს საცხოვრებელი სადგომის გამოსყიდვა საცხოვრებელი სადგომის ღირებულების 25 პროცენტის ოდენობის კომპენსაციის გადახდის პირობით (საცხოვრებელი სადგომის გამოსყიდვის შესახებ სარჩელი)“. აღნიშნული მოთხოვნა განხორციელებადია შემდეგი წინაპირობების არსებობისას: მოსარჩელე 30 წლის განმავლობაში უწყვეტად უნდა ფლობდეს საცხოვრებელ სადგომს და მფლობელობის უფლება მას მესაკუთრისგან, საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგების საფუძველზე, უნდა ჰქონდეს მიღებული.

3.17. ზემოხსენებული სპეციალური კანონის მე-5 მუხლის მე-2 პუნქტის მიხედვით, საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგება უნდა დასტურდებოდეს შემდეგი გარემოებით/გარემოებებით: სადავო საცხოვრებელ სადგომში რეგისტრაცია, კომუნალური გადასახადების გადახდა ან/და მესაკუთრისათვის გარკვეული საფასურის გადახდა. ამასთან, სასამართლო განმარტავს, რომ საცხოვრებელ სადგომში მხოლოდ რეგისტრაციის, ან საცხოვრებელი სადგომის მხოლოდ კომუნალური გადასახადების გადახდა ვერ გახდება პირის მოსარგებლედ ცნობის საფუძველი, საამისოდ სავალდებულოა ორივე გარემოების დამადასტურებელი მტკიცებულების ერთობლივად წარმოდგენა.

3.18. სააპელაციო სასამართლომ, დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით ყურადღება გაამახვილა იმ ფაქტზე, რომ მოსარჩელეთა მშობლები - ს.ო–ვი და რ.ს–ვი 1980 წლის 16 აპრილს განქორწინდნენ. ს.ო–ვი 1995 წლიდან - ქ. თბილისი, ......... ქუჩა №37 მისამართზეა რეგისტრირებული. სს „თ–ის“ მიერ გაცემული ინფორმაციის შესაბამისად, მისამართზე: ქ. თბილისი, ......... ქუჩა №37-ში სააბონენტო ნომერი 1996 წლიდან რეგისტრირებულია ს–ვი ს-ს (ს–ვი ს.) სახელზე. სასამართლომ დაადგინა, რომ ს.ო–ვმა ქორწინებამდელი გვარი განქორწინების შემდეგ დაიბრუნა, რაც 1980 წლის 16 აპრილს მოხდა. სააბონენტო ბარათზე მითითებული გვარით კი დადასტურდა, რომ იგი ჯერ კიდევ განქორწინებამდე, ანუ 1980 წლამდე იყო აბონენტად რეგისტრირებული. ასევე დადგენილია, რომ ს.ო–ვის სახელზე საბჭოთა სიმბოლიკიანი პასპორტის გაცემის დროს შევსებულ განცხადება-ანკეტაში საცხოვრებელ ადგილად მითითებულია ქ. თბილისი, ......... N 37;

3.19. სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ მისამართზე პირის რეგისტრაცია ვერ განხორციელდებოდა მესაკუთრის გარეშე. ამდენად, სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ ს.ო–ვი მითითებულ მისამართზე ჯერ კიდევ 1980 წლამდე იყო რეგისტრირებული. დადგენილია, რომ პ.ვ–ი 1964 წლის 2 თებერვალს გარდაიცვალა და მისი მემკვიდრე სწორედ ო. (ო.) ვ–ნი იყო. საქმის მასალებით არ დადგინდა, რომ ო.ვ–ნმა სიცოცხლის მანძილზე გამოხატა პროტესტი სადავო ფართის ფლობასთან დაკავშირებით. დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების საფუძველზე სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ ს.ს–ვის (ქორწინებამდელი გვარი - ო–ვი) მითითებულ მისამართზე, სულ მცირე, 1964 წლის 2 თებერვლიდან (პ.ვ–ის გარდაცვალებიდან) 1977 წლის 25 სექტემბრამდე (ო.ვ–ნის გარდაცვალებამდე) პერიოდში დარეგისტრირდა.

3.20. სასამართლომ მიუთითა, რომ მოსარჩელეთა მამამ 1980 წლიდან მიატოვა საცხოვრებელი სადგომი, ხოლო ბინის ფლობას მისი მეუღლე - ჯ. ო–ვი აგრძელებდა. საქმეში არსებული მტკიცებულებებით სააპელაციო სასამართლომ დადასტურებულად მიიჩნია საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგების არსებობა მოსარჩელეთა დედასთან - ს.ო–ვთან. შესაბამისად, დადგინდა საცხოვრებელი სადგომის არანაკლებ 30 წლის განმავლობაში ფლობის ფაქტი. იმის გათვალისწინებით, რომ ს.ო–ვი 2013 წლის 5 ნოემბერს გარდაიცვალა, ხოლო მისი სამკვიდრო მოსარჩელე ჯ.ს–ვმა მიიღო, სასამართლომ დაასკვნა, რომ იგი თავდაპირველი მოსარგებლის უფლებამონაცვლეა და შესაბამისად, უფლება აქვს მოითხოვოს მესაკუთრედ აღრიცხვა 25 პროცენტის კომპენსაციის გადახდის სანაცვლოდ (სპეციალური კანონის 2.2. მუხლით, ამ კანონით გათვალისწინებული უფლებები და მოვალეობები თანაბრად ვრცელდება მესაკუთრესა და მოსარგებლეზე, აგრეთვე მათ უფლებამონაცვლეებზე).

3.21. სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ მოსარჩელე ა;ს–ვს მიღებული აქვს მამის, რ. ს–ვის სამკვიდრო, ამდენად, ის არ წარმოადგენდა ს.ო–ვის მემკვიდრეს. მიუხედავად ამისა, სასამართლომ დააკმაყოფილა ა;ს–ვის სარჩელი რადგანაც, მოსარჩელეები ერთმანეთში არ დავობდნენ, კერძოდ, სარჩელი ერთობლივად ჰქონდათ წარდგენილი და ს.ო–ვის უფლებამონაცვლე - ჯ.ს–ვი თანახმა იყო, ქონების ნახევარი მის ძმას, ა;ს–ვს მიკუთვნებოდა. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ გამოვლენილი იყო სარჩელის დაკმაყოფილების წინაპირობები, რის გამოც მოსარჩელეები უფლებამოსილი იყვნენ, მოეთხოვათ საცხოვრებელი სადგომის გამოსყიდვა მისი ღირებულების 25%-ის გადახდის სანაცვლოდ.

4. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს მოპასუხეებმა, რომლებმაც, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარი მოითხოვეს.

4.1. კასატორთა ძირითადი პრეტენზია იმაში მდგომარეობს, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასწორად გამოთვალა მოსარჩელეთა დედის მიერ საცხოვრებელი ფართის 30 წელზე მეტი დროის განმავლობაში ფლობის ფაქტი, რადგანაც საქმეში წარდგენილი სამოქალაქო რეესტრის სამსახურიდან ამონაწერით დასტურდება, რომ იგი საცხოვრებელ ფართში 1995 წლიდანაა რეგისტრირებული, რაც საცხოვრებელი ფართის 30 წელზე მეტი დროის განმავლობაში ფლობის ფაქტს გამორიცხავს და სარჩელის უარყოფის საფუძველი უნდა გახდეს.

5. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი:

5.1. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 21 ოქტომბრის განჩინებით მოპასუხეთა საკასაციო საჩივარი მიღებული იქნა წარმოებაში საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში: სსსკ) 391-ე მუხლის მიხედვით, დასაშვებობის შესამოწმებლად;

5.2. მოცემულ საქმეზე, საკასაციო საჩივრის არსებითად განხილვის მიზნით დასაშვებობის შემოწმების მიზნით მხარეები მოწვეული იქნენ 2023 წლის 25 იანვარს ზეპირი განხილვით გამართულ სხდომაზე, სადაც მათ წარმომადგენლებს მიეცათ წინადადაება სსსკ-ის 218-ე მუხლის თანახმად მორიგების თაობაზე. მოსარჩელისა და მოპასუხეთა წარმომადგენელბმა წარმოადგინეს მარწმუნებელთა მოსაზრებები მორიგებასთან დაკავშირებით, თუმცა, საბოლოოდ მორიგება ვერ შედგა;

5.3. მხარეთა ადვოკატებმა სასამართლოს წარუდგინეს საკუთარი პოზიციები, კასატორმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის კუთხით, ხოლო კასატორის მოწინააღმდეგემ - საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობისა და სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობასთან მიმართებით მხარეთა მოსაზრებების ზეპირი განხილვის ფორმით გამართულ სხდომაზე მოსმენის, საქმეში წარდგენილი მტკიცებულებებისა და სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების ფარგლებში საკასაციო განაცხადის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად, მივიდა დასკვნამდე, რომ მოპასუხეთა საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნას დაუშვებლად.

6. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებასა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

7. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

8. განსახილველ შემთხვევაში, მოპასუხის ძირითადი საკასაციო პრეტენზია ეხება იმას, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასწორად დაადგინა სადავო საცხოვრებელ ფართში მოსარჩელეთა 30 წელზე მეტი დროით ცხოვრების ფაქტი, შესაბამისად, არასწორად მიიჩნია ისინი სპეციალური კანონით გათვალისწინებულ მოსარგებლეებად.

9. საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს მითითებულ პრეტენზიას და აღნიშნავს, რომ როგორც საქმეში წარდგენილი მასალებით ირკვევა, სააპელაციო სასამართლომ ზემოაღნიშნული გარემოება (სადავო ფართში მოსარჩელეთა ცხოვრების ხანგრძლივობა) დაადგინა და მიუთითა, რომ მოპასუხეები ადასტურებენ ჯ.ს–ვის დედის - ს.ს–ვის სადავო მისამართზე ცხოვრების ფაქტს, ასევე არ უარყოფენ, რომ ჯ.ს–ვი დაქორწინებამდე ცხოვრობდა ქ. თბილისი, ......... ქ. N 37-ში. მოსარჩელე ჯ.ს–ვი დღეის მდგომარეობითაც მითითებულ მისამართზეა რეგისტრირებული (იხ. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინების 5.6 ქვეპუნქტი - ტ.2, ს.ფ.447). აღსანიშნავია ისიც, რომ საქმის მასალებშია თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 24 მაისის გადაწყვეტილება (საქმეზე №2/36973-16) მოსარჩელე ჯ.ს–ვის სარჩელისა გამო მოპასუხეების - ე.ვ–ნისა და ი.ვ–ნის მიმართ, რომლის საფუძვველზე ჯ.ს–ვის სარჩელის უძრავი ნივთის მესაკუთრედ ცნობის თაობაზე არ დაკმაყოფილდა. ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება თბილისის სააპელაციო სასამართლოს მიერ ძალაში იქნა დატოვებული. ამ გადაწყვეტილების მიხედვით უდავო ფაქტობრივ გარემოებად არის მიჩნეული ის, რომ მოპასუხეები ადასტურებენ ჯ.ს–ვის სადავო მისამართზე ცხოვრების ფაქტს, ასევე, მოპასუხეები არ უარყოფენ, რომ ჯ.ს–ვი დაქორწინებამდე ცხოვრობდა ქ. თბილისში, ......... ქუჩა N 37-ში და დღეის მდგომარეობითაც იმავე მისამართზე მითითებული (იხ. ტ. 1, ს.ფ.- 109; 4.1.10-4.1.11 ქვეპუნქტები).

10. განსახილველ დავაში ჯ.ს–ვთან ერთად მოსარჩელეს წარმოადგენს ა;ს–ვი, შესაბამისად, მიუხედავად იმისა, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ სავსებით მართებულად მოხმობილი კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებებს (იხ. წინამდებარე განჩინების 3.14-3.15 ქვეპუნქტები) არ აქვთ პრეიუდიციული ძალა, ასეთი გადაწყვეტილებით დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების გაქარწყლების ვალდებულების ტვირთი იმ მხარეს ეკისრება, რომლის მტკიცების საწინააღმდეგოდაც სხვა გადაწყვეტილებით არის დადგენილი გარემოება, რომლის შეფასებას განსახილველი დავისათვის სამართლებრივი მნიშვნელობა აქვს. (საქართველოს უზენაესი სასამართლოს არაერთ გადაწყვეტილებაში/განჩინებაში განმარტებულია, რომ პრეიუდიციული ძალის მქონე არ არის გადაწყვეტილების/განჩინების სამოტივაციო ნაწილით დადგენილი ყველა გარემოება, ასევე, პრეიუდიციული ძალა არ ვრცელდება ამ ფაქტების სამართლებრივ შეფასებაზე. ეს საკითხი უნდა განისაზღვროს იმის მიხედვით, თუ გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილში მითითებული, სასამართლოს მიერ დადგენილი რომელი ფაქტები ამართლებს სარეზოლუციო ნაწილში ჩამოყალიბებულ დასკვნებს. კანონიერ ძალაში შედის გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილით დადგენილი მხოლოდ ის ფაქტობრივი გარემოებები, რომლებიც, კანონის თანახმად, ასაბუთებენ, ამართლებენ სარეზოლუციო ნაწილს. ფაქტების პრეიუდიციულობის შემოწმების დროს მნიშვნელობა ენიჭება არა მხოლოდ იმ პროცესუალურ-სამართლებრივ კრიტერიუმებს, რომლითაც განისაზღვრება კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების ფორმალური მოთხოვნები (სამოქალაქო საქმეზე კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება (განჩინება), გამოტანილი იმავე მხარეების მიმართ, რომლებიც მონაწილეობენ სხვა სამოქალაქო საქმის განხილვაში), არამედ მატერიალურ-სამართლებრივ კრიტერიუმებსაც (გადაწყვეტილებით დადგენილი იმ ფაქტობრივი გარემოებების შინაარსს, რომელი გარემოებების საფუძველზეც იქნა მიღებული გადაწყვეტილება) (იხ. სუსგ N1344-2018, 05.04.2019წ.). სსსკ-ის 106-ე მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტის თანახმად, დავაში მონაწილე მხარეების მიმართ სხვა სამოქალაქო საქმეზე მიღებულ, კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილით დადგენილი ფაქტისათვის პრეიუდიციული ძალის მინიჭების საკითხის გადაწყვეტისას სასამართლო უნდა დარწმუნდეს, რომ კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი ეფუძნება იმ ფაქტს, რომელიც იურიდიულად ამართლებს მას. წინააღმდეგ შემთხვევაში, ეს ფაქტი არ შეიძლება მიჩნეულ იქნას პრეიუდიციულად და ის უნდა იქნას შეყვანილი მტკიცების საგანში (იხ. სუსგ-ები N ას-455-769-09, 03.12.2009წ; N ას-146-140-2012, 12.07.2012 წ; N ას-74-68-2015, 27.02. 2015წ.; N ას-1344-2018, 05.04.2019 წ; N ას-1726-2019, 09.12.2021წ.).

11. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობით განსაზღვრული მტკიცების ტვირთი (სსსკ-ის 102-ე მუხლი) წარმოადგენს სამოქალაქო სამართალწარმოებაში საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტების დამტკიცების მოვალეობის დაკისრებას მხარეებისათვის, რომლის შესრულება უზრუნველყოფილია მატერიალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით არახელსაყრელი გადაწყვეტილების გამოტანით იმ მხარის მიმართ, რომელმაც ეს მოვალეობა არ (ვერ) შეასრულა. მხარეთა მტკიცებითი საქმიანობის საბოლოო მიზანი - ესაა სასამართლოს დარწმუნება საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობაში. სასამართლოს დაურწმუნებლობა კი, მხარისათვის არახელსაყრელ შედეგს იწვევს.

12. ამასთან, საკმარისი არ არის, რომ მხარემ ზოგადად გამოთქვას მოსაზრება საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებაზე, მაგალითად, განაცხადოს, რომ იგი მთლიანად უარყოფს მეორე მხარის მიერ მოხსენებულ საქმის ფაქტობრივ გარემოებებს. მხარის მიერ წარმოდგენილი მოსაზრებები კონკრეტულად და დეტალურად უნდა ჩამოყალიბდეს და ეხებოდეს საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე ყველა გარემოებას (კვალიფიციური შედავების მნიშვნელობა ფაქტობრივი გარემოებების დადგენის მიზნებისათვის). მხარეთა მიერ წარმოდგენილი ახსნა-განმარტებები უნდა იყოს დასაბუთებული და ეხებოდეს იმ გარემოებებს, რომლებსაც უშუალო კავშირი აქვს დავასთან. იმავდროულად, ახსნა-განმარტება უნდა დასტურდებოდეს რელევანტური მტკიცებულებებით (სსსკ-ის 102.3-ე მუხლი).

13. სააპელაციო სასამართლომ სავსებით მართებულად მიუსადაგა განსახილველ სამართალურთიერთობას სპეციალური კანონის მე-5 მუხლის პირველი პუნქტი, რომლის მიხედვით „მოსარგებლე, რომელიც არანაკლებ 30 წლის განმავლობაში უწყვეტად ფლობს საცხოვრებელ სადგომს და რომელმაც მფლობელობის უფლება მიიღო საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგებით, უფლებამოსილია მოითხოვოს საცხოვრებელი სადგომის გამოსყიდვა საცხოვრებელი სადგომის ღირებულების 25 პროცენტის ოდენობის კომპენსაციის გადახდის პირობით (საცხოვრებელი სადგომის გამოსყიდვის შესახებ სარჩელი)“ და სწორად დაადგინა ნორმაში მითითებული გარემოებების განხორციელების წინაპირობები (იხ. წინამდებარე განჩინების 3.18-3.21 ქვეპუნქტები).

14. საკასაციო სასამართლო არაერთ გადაწყვეტილებაში/განჩინებაში განმარტავს, რომ გარიგება საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ თავისი შინაარსით არატიპიურ სახელშეკრულებო ურთიერთობას წარმოადგენდა და იგი საბჭოთა სინამდვილეში ფაქტობრივი ქონებრივი ურთიერთობის სახით არსებობდა. ეს სახელშეკრულებო ურთიერთობა შეიცავდა სხვადასხვა გარიგების ნიშნებს (ქირავნობა, სესხი, გირავნობა), თუმცა ამავდროულად რადიკალურად განსხვავდებოდა მათგან თავისი შინაარსით და სპეციფიკური პირობებით, კერძოდ, მისი არსებობისას: მოსარგებლე მესაკუთრეს ერთჯერადად უხდიდა გარკვეული რაოდენობის თანხას ფართის სარგებლობაში მიღების სანაცვლოდ, ამასთან, მესაკუთრეს ყოველთვიურად უხდიდა ბინის ქირასაც; მოსარგებლე რეგისტრირდებოდა საცხოვრებელ ფართში და იხდიდა კომუნალურ გადასახადებს; მესაკუთრის მიერ თანხის დაბრუნების შემთხვევაში მოსარგებლე ვალდებული იყო, გამოეთავისუფლებინა დაკავებული ფართი, თუმცა ხშირ შემთხვევებში, მესაკუთრე თანხას ვერ აბრუნებდა, ურთიერთობა ხანგრძლივ ხასიათს იღებდა და უფლება მემკვიდრეებზე გადადიოდა; მესაკუთრის მიერ საცხოვრებელი სადგომის მფლობელობის უფლების გადაცემა მოსარგებლეზე ფაქტობრივად ხდებოდა „სამუდამოდ“, ანუ ეს ურთიერთობა არ ატარებდა დროებით (ხანმოკლე) ხასიათს; ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, მოსარგებლე იძენდა დათმობილი სარგებლობის უფლების გასხვისების შესაძლებლობასაც, რაც მოსარგებლეთა შეცვლას იწვევდა. ამ სპეციფიკური ნიშნებიდან გამომდინარე, ხელშეკრულების სუბიექტთა სამართლებრივი მდგომარეობის მოწესრიგება მსგავსი ხელშეკრულებების (ქირავნობა, სესხი, გირავნობა) ნორმებით შეუძლებელი იყო და კანონმდებელმაც სპეციალური კანონით მოწესრიგებას დაუქვემდებარა. ამასთან, ამ კანონით რეგულირდება მხოლოდ ის ურთიერთობები, რომლებიც ზემოთ დასახელებულ ნიშნებს უტყუარად შეიცავენ, შესაძლებელია ეს ნიშნები არსებობდეს კუმულატიურადაც ან მხოლოდ ზოგიერთი მათგანის სახითაც (იხ. სუსგ-ები Nას-1115-1072-2016, 17.02.2017წ; N ას-164-2021, 21.09.2021წ.).

15. ქირავნობის ხელშეკრულებისა და საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგების გამიჯვნისათვის მეტად დიდი მნიშვნელობა ენიჭება იმ დროს არსებული სამართლებრივი აქტებისა და მათ საფუძველზე წარმოშობილი ქირავნობითი ურთიერთობის კვალიფიკაციას, კერძოდ, (1964 წლის რედაქციის) საქართველოს სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 290-ე მუხლი არეგულირებდა საცხოვრებელი სადგომის ქირავნობის ხელშეკრულებას. ამავე მუხლის მე-3 აბზაცის თანახმად, საცხოვრებელი სახლის ქირავნობის ხელშეკრულება დაიდება, შეიცვლება და მოიშლება სსრ კავშირისა და საქართველოს სსრ-ის კანონმდებლობით განსაზღვრული პირობებითა და წესით. იმ დროს მოქმედი საქართველოს სსრ-ის საბინაო კოდექსის 136-ე მუხლის პირველი აბზაცის თანახმად, მოქალაქეებს, რომელთაც პირად საკუთრებაში ჰქონდათ საცხოვრებელი სახლი, უფლება გააჩნდათ, შეესახლებინათ სახლში სხვა მოქალაქენი, აგრეთვე, გაექირავებინათ იგი კანონით დადგენილი პირობებითა და წესით. აღნიშნული ქირავნობის ვადა და სხვა პირობები რეგულირდებოდა მხარეთა მიერ დადებული ხელშეკრულების საფუძველზე, რა დროსაც უნდა დაცულიყო წერილობითი ფორმა. საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგებით საცხოვრებელი სადგომის მფლობელობის უფლება მოსარგებლეს ფაქტობრივად „სამუდამოდ“ გადაეცემოდა, რაც განასხვავებდა მას ქირავნობის ინტიტუტისაგან. ამრიგად, გარკვეული ქირის გადახდა თავისთავად არ შეიძლება მიუთითებდეს ქირავნობის ურთიერთობებზე. ქირავნობის ურთიერთობის განსაზღვრისათვის აუცილებელია, არსებობდეს ამ ინსტიტუტისათვის დამახასიათებელი ნიშნები, რომლისთვისაც დამახასიათებელია საცხოვრებელი სადგომის გარკვეული დროით გადაცემა და ამისათვის ქირის გადახდა (რომელშიც იგულისხმება ვადიანი და უვადო ხელშეკრულებები, ამ უკანასკნელ შემთხვევაში გამოიყენებოდა სსრ-ის საბინაო კოდექსის 154-ე მუხლი). სსრ-ის საბინაო კოდექსის 142-ე მუხლის მე-2 აბზაცის პირველი წინადადების თანახმად, საცხოვრებელი სადგომის ქირავნობის ხელშეკრულებას დამქირავებელი უდებს სახლის მესაკუთრეს წერილობით. შესაბამისად, სსსკ-ის 102-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, ქირავნობის ხელშეკრულების არსებობის ფაქტი შეიძლება დადასტურებულიყო მხოლოდ წერილობით დადებული ხელშეკრულებით (იხ. სუსგ Nას-1033-1226-08, 28.05.2009წ.; N ს-622-581-2017, 08.09.2017წ.; N ას-150-140-2015, 14.05.2015წ; N ას-164-2021წ, 21.09.2021წ.).

16. ყოველივე ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, საკასაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ სააპელაციო სასამართლომ მართებულად შეაფასა საქმის ფაქტობრივი გარემოებები და სწორი სამართლებრივი კვალიფიკაცია მისცა მათ, განახორციელა ის საპროცესო მოქმედებები, რომლებიც, მხარეთა თანასწორუფლებიანობის პირობებში, საჭირო იყო საქმის გარემოებთა დადგენისა და, მხარეთათვის დაკისრებული მტკიცების ტვირთის შესაბამისად, მათ მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებების შეფასებისათვის, რაც ცხადყოფს, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე.

17. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით, ვინაიდან სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან, არც დასაბუთებული პოზიციაა წარმოდგენილი ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასთან ან/და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობის საფუძვლით (სხვა მრავალთა შორის იხ. სუსგ-ები: N ას-8-8, 2018, 27.11.2019წ; N ას-594-594-2018, 21.05.202წ; N ას- 1155-2020, 26.02.2021წ; N ას-605-2020, 23.04.2021წ; N ას-318-2021, 05.04.2022წ; N ას-860-2022, 20.10.2022წ.).

18. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას არსებით განხილვაზე.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-8, 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 408.3-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ე.ვ–ნის და ი.ვ–ნის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. ე.ვ–ნს (პ/ნ ........) და ი.ვ–ნს (პ/ნ ......) დაეკისროთ, სახელმწიფო ბაჟის 165 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის, სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ გადახდა.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ე. გასიტაშვილი

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ნ. ბაქაქური