საქმე №ას-782-2021 22 ნოემბერი, 2022 წელი,

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ლევან მიქაბერიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მირანდა ერემაძე, ვლადიმერ კაკაბაძე

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი - სსიპ შემოსავლების სამსახური (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე - დ.კ–ი (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 13 აპრილის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი - ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. სსიპ შემოსავლების სამსახურმა (შემდგომ - მოსარჩელე, აპელანტი, კასატორი) სარჩელი აღძრა სასამართლოში დ.კ–ის (შემდგომ - დირექტორი, პარტნიორი, მოპასუხე, მოწინააღმდეგე მხარე) მიმართ ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნით.

სარჩელის საფუძვლები

2. შპს „დ. და კ–ას“ (შემდგომ - შპს, კომპანია, საწარმო) 2017 წლის 13 ნოემბრის მდგომარეობით უფიქსირდება აღიარებული საგადასახადო დავალიანება 7 087 501.33 ლარი და დამატებით დარიცხული არაღიარებული 658 193.01 ლარი. დავალიანება წარმოშობილია საგადასახადო შემოწმების შედეგად გაცემული საგადასახადო მოთხოვნებით. კომპანია გადახდისუუნარობის რეჟიმშია, რაც განპირობებულია კომპანიის დირექტორისა და ერთადერთი პარტნიორის - მოპასუხის მიერ კომპანიის შეზღუდული პასუხისმგებლობის ბოროტად გამოყენებით. აღნიშნული გამოიხატა არასაკმარისი კაპიტალიზაციით - ვლინდებოდა კომპანის აქტივის ნული ლარის შეფარდება დაახლოებით რვა მილიონ ლარ დავალიანებასთან მიმართებით. ამასთან, სახელმწიფო შესყიდვების შესახებ ხელშეკრულების გაფორმებისას ხელშეკრულების ღირებულება უტოლდებოდა სამ მილიონ ლარს, რითაც მოპასუხეს რისკები მხოლოდ კრედიტორის მხარეს გადაჰქონდა და საზოგადოების შეზღუდული პასუხისმგებლობის სტატუსს ბოროტად იყენებდა. დირექტორმა ე.წ. „ფიდუციური მოვალეობებიც“ დაარღვია, მან არ გაასაჩივრა 2013 წლის 26 დეკემბრის საგადასახადო მოთხოვნით დარიცხული თანხები, რამაც კომპანიას წარმოუშვა მნიშვნელოვანი საგადასახადო დავალიანება. გარდა ამისა, კომპანიასა და შემოსავლების სამსახურს შორის არსებული სახელშეკრულებო ვალდებულების ფარგლებში, კომპანიამ სამსახურის მინავიტრაჟები გააკეთა და მოგვიანებით, საგარანტიო ვადაში ხარვეზების გამოსწორების მიზნით წარდგენილ მოთხოვნაზე წერილობით განმარტა, რომ სამუშაო თავის დროზე ქვემოიჯარემ შეასრულა, რომელიც აღარ იძებნება. ეს ფაქტიც ადასტურებს მოპასუხის მიერ კომპანიის მიმართ არსებული ფიდუციური ვალდებულებების, სახელშეკრულებო ეტაპზე რისკების გაუთვლელობასა და გულისხმიერების ვალდებულების დარღვევას. მით უფრო, რომ ქვემოიჯარის მიმართ მან არ აღძრა სარჩელი, რაც კიდევ ერთი დასტურია უფლების არაჯეროვანი გამოყენებისა. ყოველივე აღნიშნული კი, ადასტურებს მოპასუხის მიმართ გამჭოლი პასუხისმგებლობის დაკისრების ფაქტობრივსამართლებრივ საფუძვლებს.

მოპასუხის შესაგებელი

3. მოპასუხემ წარდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ კომპანიის არაადეკვატური კაპიტალიზაციის ფარგლებში ძვირადღირებული კონტრაქტების გაფორმების თაობაზე მოსარჩელის აპელირება არასწორია. კომპანია მითითებულ პერიოდში აქტიურ სამეწარმეო საქმიანობას ეწეოდა, ჰქონდა შესაბამისი ტექნიკა და აღჭურვილობა, რაც საჭირო იყო საქმიანობისათვის. ამასთან, კანონმდებლობით არ იყო აკრძალული, თუნდაც დადგენილი კაპიტალის გარეშე კომპანიის დაფუძნება ან შემდგომი საქმიანობა. მოპასუხის მიზანი იყო წარმატებული სამეწარმეო საქმიანობა, რისთვისაც სალიზინგო კომპანიასთან დადებული ჰქონდა ლიზინგის ხელშეკრულება, რომლის ფარგლებშიც კომპანიამ შეიძინა სპეციალიზებული ავტომანქანები. ხელშეკრულების უზრუნველსაყოფად კი, თავად მოპასუხის ქონება დაიტვირთა იპოთეკით. არსებული სამეწარმეო კონკურენციის ფარგლებში, საწარმომ ვერ შეძლო განვითარება, დავალიანების დაფარვის მიზნით დადგინდა მისი ბინის რეალიზაცია და კომპანიის დავალიანების დაფარვა. ამასთან, ის ფაქტი, რომ მოპასუხემ გაუშვა საგადასახადო მოთხოვნების გასაჩივრების ვადა, დავას არ უკავშირდებოდა, ვინაიდან გაურკვეველი იყო ამ კუთხით ზიანის გამოწვევა, მოსარჩელე სწორედ აღნიშნული გადასახადების დაკისრებას ითხოვდა მხარისათვის. მოპასუხის განმარტებით, გამჭოლ პასუხისმგებლობაზე მსჯელობა შესაძლოა, დღის წესრიგში დამდგარიყო მხოლოდ მაშინ, თუკი კომპანიის პარტნიორის ან/და დირექტორის საქმიანობა მიმართული იქნებოდა გადასახადებისაგან თავის არიდებისაკენ, გამოვლინდებოდა კომპანიის „ინსტრუმენტად“ გამოყენება ანდა კომპანიის სახსრების პირადი მიზნებისათვის გამოყენება. მოსარჩელე კი, ასეთ გარემოებებზე ვერ მიუთითებდა, რისი მტკიცების ვალდებულებაც მის მხარეზე იყო. შესაბამისად, რაკი მოსარჩელე ვერ ადასტურებდა პასუხისმგებლობის ფაქტობრივ საფუძვლებს, სარჩელი დაუსაბუთებლობის გამო არ უნდა დაკმაყოფილებულიყო.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

4. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 25 მარტის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

5. ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება მოსარჩელემ სააპელაციო წესით გაასაჩივრა.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინების სარეზოლუციო ნაწილი და ფაქტობრივსამართლებრივი დასაბუთება:

6. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 13 აპრილის განჩინებით, სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.

7. სააპელაციო პალატამ გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს მითითება, რომ მოსარჩელეს არ წარმოუდგენია რაიმე სახის მტკიცებულება, რომელიც დაადასტურებდა, მოპასუხის მიერ კომპანიის პასუხისმგებლობის შეზღუდული სამართლებრივი ფორმის ბოროტად გამოყენებას ანდა ფაქტს, რომ მისი, როგორც საზოგადოების პარტნიორის, მოქმედება მიმართული იყო განზრახ საგადასახადო ვალდებულებების შესრულებისაგან თავის არიდებისაკენ.

8. სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა აპელანტის მტკიცება, რომ ვლინდებოდა არაადეკვატური კაპიტალიზაცია, ვინაიდან მარტოოდენ ბიზნესრისკების დაზღვევაზე მსჯელობა რაიმე სახელშეკრულებო თუ არასახელშეკრულებო ვალდებულებების შესრულებისათვის, არ შეიძლება გამხდარიყო პარტნიორის პირადი პასუხისმგებლობის საფუძველი, ვინაიდან მოდავე მხარე ვერ მიუთითებდა კონკრეტულ გარემოებაზე, კონკრეტულ მტკიცებულებაზე, რაც რისკებს არაგამართლებულს ხდიდა არაადეკვატური კაპიტალიზაციის პირობებში, მოსარჩელის მიერ მოყვანილი საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსთან გაფორმებული ხელშეკრულების ფარგლებში, მხარე არ უთითებდა და არ განმარტავდა, რომ აღნიშნული ხელშეკრულების დადებისას ხსენებული რისკის გაუთვალისწინებლობის გამო დაირღვა და ვერ შესრულდა ვალდებულება. მოსარჩელე მხოლოდ საგარანტიო პერიოდში ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებების არაჯეროვან შესრულებაზე აპელირებდა. ამდენად, არაადეკვატური კაპიტალიზაციის გამო პასუხისმგებლობის პარტნიორისთვის დაკისრების შესახებ მხოლოდ ზოგადი სახის მითითება პალატამ დაუსაბუთებლად მიიჩნია.

9. სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა მოსარჩელის პრეტენზია დირექტორის ე.წ. „ფიდუციური მოვალეობების“ დარღვევის თაობაზე და აღნიშნა, რომ დირექტორის პასუხისმგებლობის საკითხზე მსჯელობა დასაშვებია იმ პირობებში, როდესაც დადასტურდება პირის მიზანმიმართული, შეგნებული მოქმედება, ზიანი მიეყენებინა საზოგადოებისათვის. აღნიშნული არ მოიაზრებს ნებისმიერ შემთხვევას, რომელიც შესაძლოა, საზოგადოების ინტერესებიდანაა ნაკარნახები, თუმცა შემდგომში გამოდგა მცდარი. საწინააღმდეგოს გაზიარების შემთხვევაში, ნებისმიერი გადაწყვეტილება, რომელიც არ იქნება საზოგადოებისათვის მომგებიანი, ყველა შემთხვევაში წარმოშობდა დირექტორისათვის პირადი პასუხისმგებლობის დაკისრების საფუძვლებს. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ მოსარჩელემ ვერ დაადასტურა ის ფაქტობრივი მოცემულობა, რომლითაც დადგინდებოდა კომპანიის ინტერესების საწინააღმდეგო, მისთვის ზიანის მომტანი მოპასუხის ქმედება. შესაბამისად, პალატამ გამჭოლი პასუხისმგებლობის თაობაზე აპელანტის მოთხოვნა დაუსაბუთებლად მიიჩნია.

კასატორის მოთხოვნა და საფუძვლები:

10. ზემოაღნიშნული განჩინება მოსარჩელემ საკასაციო წესით გაასაჩივრა, გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა.

11. კასატორის მტკიცებით, კომპანიას აქვს საგადასახადო დავალიანება (დაახლოებით, 8 მილიონი ლარი), საწარმოს არ შესწევს ამ ვალდებულების გადახდის უნარი, რადგანაც მის სახელზე არანაირი ქონება არ ირიცხება და კომპანიის რეგისტრაცია გაუქმებულია.

12. დადგენილია, რომ საგადასახადო შემოწმებათა შედეგად გამოვლინდა უამრავი შეუსრულებელი საგადასახადო ვალდებულება, კერძოდ, დავალიანებიდან 4 მილიონ ლარზე მეტი არის საწარმოზე დარიცხული საურავი გადასახადის დროულად გადაუხდელობის გამო. აღნიშნული ცხადყოფს, რომ თავისი ქმედებებით დირექტორმა საწარმოს მიაყენა ზიანი, დარიცხული საურავის თანხის სახით. კომპანიის დირექტორმა, საგადასახადო მოთხოვნების გაუსაჩივრებლობით აღიარა სახელმწიფო ბიუჯეტის მიმართ არსებული დავალიანება, რამაც განაპირობა კომპანიის მიმართ საგადასახადო სანქციების - ჯარიმისა და საურავის დარიცხვა. იმ შემთხვევაში, თუ დირექტორი საწარმოს მიმართ ფიდუციურ ვალდებულებებს შეასრულებდა და ფინანსური/საგადასახადო ანგარიშგებას გააკონტროლებდა, არ წარმოიშობოდა სანქციები. შესაბამისად, ვლინდება საგადასახადო ორგანოსათვის მიყენებული უშუალო ზიანი (საურავის სახით), რომელიც გამოიწვია მოპასუხის მიზანმიმართულმა და განზრახ ქმედებებმა.

13. კონკრეტულ შემთხვევაში, სახეზეა არანებაყოფლობითი კრედიტორი (შემოსავლების სამსახური დაახლოებით 8-მილიონიანი მოთხოვნით), ხოლო კომპანიის აქტივის შეფარდება ვალდებულებასთან არის ერთი ლარი 8 მილიონ ლართან (საზოგადოებას არ გააჩნია არანაირი ქონება/კაპიტალი (საწარმოს რეგისტრაცია გაუქმებულია), რაც, რა თქმა უნდა, წარმოადგენს არაადეკვატურ კაპიტალიზაციას და მიუთითებს საზოგადოების შეზღუდული პასუხისმგებლობის სტატუსის ბოროტად გამოყენებაზე და ქმნის გამჭოლი პასუხისმგებლობის დადგენის საფუძველს. მნიშვნელოვანია, მოპასუხისათვის იმთავითვე იყო/უნდა ყოფილიყო ცნობილი, რომ დასაბეგრი ოპერაციების შესრულების შესაბამისად, გადასახადის გადამხდელს წარმოეშობა შესაბამისი დეკლარაციების წარდგენისა და გადასახადების გადახდის ვალდებულება. აღნიშნულის მიუხედავად, საწარმოს გამოუვლინდა არაერთი შეუსრულებელი საგადასახადო ვალდებულება შემოწმებების შედეგად. ამასთან, მოპასუხეს კანონით დადგენილ ვადაში არ გაუსაჩივრებია საგადასახადო შემოწმების შედეგები (რისი ვალდებულებაც ჰქონდა მოპასუხეს, თუ მიიჩნევდა რომ საგადასახადო შემოწმების შედეგები არ შეესაბამებოდა სინამდვილეს). შესაბამისად, მოპასუხეს გაცნობიერებული ჰქონდა საწარმოს არაადეკვატური კაპიტალიზაცია - ფაქტი, რომ საწარმოს კაპიტალი ძალიან მცირე/შეუსაბამო აღმოჩნდებოდა იმ რისკების დასაზღვევად, რაც მოპასუხის მიერ საკუთარი ეკონომიკური რისკებისა და დანაკარგის მხოლოდ საგადასახადო ორგანოზე გადაკისრებამ გამოიწვია. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლოს მითითება, რომ მოსარჩელე ვერ ასახელებს კონკრეტულ გარემოებასა და მტკიცებულებას, რაც რისკებს გაუმართლებელს ხდიდა არაადეკვატური კაპიტალიზაციის პირობებში, დაუსაბუთებელია და წარმოადგენს საქმეში არსებული უდავო ფაქტობრივი გარემოებებისა და მტკიცებულებების გამოკვლევისა და შეფასების გარეშე განმარტებას.

14. საგადასახადო ვალდებულებების ნაწილში უნდა აღინიშნოს ის გარემოებაც, რომ საქმეში წარმოდგენილი შედარების აქტის თანახმად, კომპანიას ჰქონდა აღიარებული მოგება 1 298 919 ლარი, რაც საგადასახადო კოდექსის გათვალისწინებით, სუფთა მოგების მხოლოდ 15%-ს შეადგენს. შესაბამისად, აღიარებულია, რომ მილიონობით ლარის აქტივით კომპანია ისე გავიდა საწარმოდან, რომ არ დაიფარა კუთვნილი საგადასახადო ვალდებულებები. რა თქმა უნდა, ეს კიდევ ერთხელ მიუთითებს მოპასუხის, როგორც კომპანიის დირექტორისა და პარტნიორის (100% წილის მქონე) მიერ კუთვნილი ვალდებულებების დარღვევაზე.

15. განსახილველ შემთხვევაში, ვლინდება „კორპორაციული ფორმალობების დაუცველობაც“ - პარტნიორისა და კომპანიის ქონების აღრევა, კომპანიის სახსრები გამოიყენებოდა პარტნიორის პირადი მიზნებისათვის, არ ხდებოდა სათანადო ბუღალტრული და ფინანსური ანგარიშგება, შესაბამისი დოკუმენტაციის წარმოება, სახელმწიფო ბიუჯეტთან ანგარიშსწორება, რაც დასტურდება საგადასახადო შემოწმებების შედეგად გამოვლენილი არაერთი შეუსრულებელი საგადასახადო ვალდებულებით (აღნიშნული შედეგები საწარმოს არ გაუსაჩივრებია). კონკრეტულ შემთხვევაში, კომპანიასა და მოპასუხეს შორის გამიჯნული პასუხისმგებლობა არ არსებობს და კომპანია გამოყენებულია „ინსტრუმენტად“, პარტნიორის „ალტერ ეგოდ“, „ფიქციად“.

16. მოპასუხემ კომპანიის სახელით ხელშეკრულება დადო ქვეკონტრაქტორთან, რომელმაც არა მარტო ჯეროვნად არ შეასრულა ხელშეკრულება, არამედ ამ სუბიექტთან საერთოდ ვერ ხერხდება დაკავშირება, რაც მიუთითებს სახელშეკრულებო ეტაპზე რისკების გაუთვლელობასა და გულისხმიერების (ზრუნვის) ვალდებულების დარღვევაზე. ამასთან, არ დასტურდება მოპასუხის მიერ ქვეკონტრაქტორის მიმართ სამოქალაქო წესით სარჩელის აღძვრის ფაქტი.

17. გაურკვეველია, სასამართლო მოსარჩელისაგან რა სახის მტკიცებულების წარდგენას ითხოვს. საქმეში არსებული უდავო ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით დგინდება, რომ საწარმო იმართებოდა კომპანიის ინტერესების საზიანოდ. სასამართლო არ აფასებს აღნიშნულ უდავო ფაქტობრივ გარემოებებს და მოსარჩელისაგან ითხოვს გაურკვეველი სახის მტკიცებულების წარდგენას იმავე უდავო გარემოების დასადასტურებლად, მოპასუხე მხარეს კი საერთოდ არ აკისრებს მტკიცების ტვირთს, მით უფრო იმ პირობებში, როდესაც მოპასუხე ვერც ფაქტობრივი გარემოებით და ვერც შესაბამისი მტკიცებულებით ვერ ადასტურებს საზოგადოებისათვის მიყენებული ზიანში ბრალის არარსებობასა და გულმოდგინე ხელმძღვანელის კეთილსინდისიერებით მოქმედებას.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

18. საკასაციო სასამართლომ, სსსკ-ის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და მიიჩნევს, რომ დაუშვებელია შემდეგ გარემოებათა გამო:

19. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

20. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით.

21. სააპელაციო სასამართლოს საქმე არ განუხილავს მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით და ვერც კასატორმა ვერ მიუთითა რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე. სააპელაციო სასამართლომ საპროცესო ნორმების დარღვევის გარეშე დაადგინა მოცემული დავის გადაწყვეტისათვის სამართლებრივად მნიშვნელოვანი ფაქტობრივი გარემოებები და იურიდიულად სწორად შეაფასა ისინი, შესაბამისად, სააპელაციო პალატის მიერ გამოტანილი სამართლებრივი დასკვნები მართებულია.

22. სსსკ-ის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება - დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება.

23. მოსარჩელე მოპასუხისაგან ზიანის ანაზღაურებას მოითხოვს, ერთ შემთხვევაში, როგორც კომპანიის პარტნიორისაგან, პასუხისმგებლობის შეზღუდვის სამართლებრივ ფორმის ბოროტად გამოყენების საფუძვლით, ხოლო, მეორე შემთხვევაში, როგორც საწარმოს დირექტორისაგან ფიდუციური მოვალეობების დარღვევის გამო კომპანიის გაკოტრებამდე მიყვანის საფუძვლით.

24. მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებებიდან გამომდინარე, საწარმოს პარტნიორის მიმართ მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველია „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის (სადავო პერიოდში მოქმედი რედაქცია) მე-3 მუხლის მე-6 პუნქტი (კომანდიტური საზოგადოების შეზღუდული პარტნიორი, შეზღუდული პასუხისმგებლობის საზოგადოების, სააქციო საზოგადოებისა და კოოპერატივის პარტნიორები საზოგადოების კრედიტორების წინაშე პასუხს აგებენ პირადად, თუ ისინი ბოროტად გამოიყენებენ პასუხისმგებლობის შეზღუდვის სამართლებრივ ფორმებს).

25. საკასაციო პალატა, პირველ რიგში, მიუთითებს, რომ საწარმოს ვალდებულებების მიმართ პარტნიორის პასუხისმგებლობა კრედიტორების წინაშე სუბსიდიურია. პარტნიორის მიმართ მოთხოვნის უფლება წარმოიშვება, როდესაც საწარმოს თავად აქვს ვალდებულება, თუმცა კრედიტორების დაკმაყოფილების საშუალება არ აქვს (სუსგ №ას-1307-1245-2014, 6.05.2015წ., №ას-1158-1104-2014, 6.05.2015წ.).

26. განსახილველ შემთხვევაში გასაჩივრებული განჩინებით დადგენილია, რომ საწარმოს ჰქონდა საგადასახადო დავალიანება, თუმცა დადგენილია ისიც, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 10 აგვისტოს განჩინებით კომპანიის გადახდისუუნარობის საქმისწარმოება შეწყდა. დადგინდა სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს მეწარმეთა და არასამეწარმეო (არაკომერციული) იურიდიულ პირთა რეესტრში საწარმოს გადახდისუუნარობის საქმისწარმოების შეწყვეტის საფუძველზე იურიდიული პირის რეგისტრაციის გაუქმების რეგისტრაცია. საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2018 წლის 16 ნოემბრის გადაწყვეტილებით საწარმო რეესტრიდან ამოიშალა.

27. პალატა იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას, რომ მოსარჩელემ მოპასუხის მიერ კომპანიის პასუხისმგებლობის შეზღუდული სამართლებრივი ფორმის ბოროტად გამოყენების ფაქტი ვერ დაადასტურა. აღნიშნულის დასადასტურებლად მოსარჩელე ძირითადად კომპანიის არაადეკვატურ კაპიტალიზაციაზე მიუთითებდა. ამ მიმართებით კასატორის პრეტენზია დაუსაბუთებელი და არათანმიმდევრულია, რამენადაც, ერთი მხრივ, მიუთითებს, კომპანიის არასაკმარის კაპიტალიზაციაზე, ხოლო, მეორე მხრივ, აპელირებს კომპანიის მილიონობით ლარის აქტივზე. პალატა განმარტავს, რომ კაპიტალის ადეკვატურობა სამეწარმეო საქმიანობის სპეციფიკის, მასთან დაკავშირებულ რისკების გათვალისწინებით ფასდება. ამასთან, არასერიოზული კაპიტალით საქმიანობის დაწყება შეიძლება განხილულ იქნეს პარტნიორის მხრიდან უფლების ბოროტად გამოყენებად. მოცემულ შემთხვევაში, მოპასუხის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებებით დასტურდება, რომ კომპანია ეწეოდა აქტიურ სამეწარმეო საქმიანობას. ჰქონდა შესაბამისი ტექნიკა და აღჭურვილობა, რაც საჭირო იყო მისი საქმიანობისათვის. სარჩელითვე დასტურდება, რომ მოსარჩელე და კომპანია თანამშრომლობდნენ კიდეც, ამ ურთიერთობის ფარგლებში კომპანიამ სამსახურის მინავიტრაჟების სამუშაო შეასრულა. აღნიშნულით დგინდება, რომ კომპანიას ჰქონდა ადეკვატური ფინანსები თავისი საქმიანობისათვის. საქმეში წარმოდგენილი არცერთი მტკიცებულება არ აძლევს სასამართლოს ეჭვის შეტანის საფუძველს, რომ მოპასუხემ კომპანია გამოიყენა „ინსტრუმენტად“ და სინამდვილეში ფიქციაა, ანუ პარტნიორის მიერ წინასწარი განზრახვით შექმნილია ვალდებულებებისთვის თავის ასარიდებლად. კომპანიის პარტნიორის მიერ შეზღუდული პასუხისმგებლობის ფორმის ბოროტად გამოყენების მტკიცების ტვირთი ეკისრება მოსარჩელეს (სუსგ №ას-1307-1245-2014, 6.05.2015წ., №ას-1158-1104-2014, 6.05.2015წ.). კასატორმა ვერ შეძლო დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზიის წარმოდგენა, რითაც ვერ დაძლია გასაჩივრებული განჩინების დასაბუთება.

28. მოსარჩელე მოპასუხის, როგორც საწარმოს დირექტორისაგან, ფიდუციური მოვალეობების დარღვევის გამო მიყენებული ზიანის ანაზღაურებასაც მოითხოვს. ამ მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის (სადავო პერიოდში მოქმედი რედაქცია) მე-9 მუხლის მე-6 პუნქტი (ამ მუხლის პირველ პუნქტში მითითებული პირები და სამეთვალყურეო საბჭოს წევრები საზოგადოების საქმეებს უნდა გაუძღვნენ კეთილსინდისიერად; კერძოდ, ზრუნავდნენ ისე, როგორც ზრუნავს ანალოგიურ თანამდებობაზე და ანალოგიურ პირობებში მყოფი ჩვეულებრივი, საღად მოაზროვნე პირი და მოქმედებდნენ იმ რწმენით, რომ მათი ეს მოქმედება ყველაზე ხელსაყრელია საზოგადოებისათვის. თუ ისინი არ შეასრულებენ ამ მოვალეობას, საზოგადოების წინაშე წარმოშობილი ზიანისთვის პასუხს აგებენ სოლიდარულად, მთელი თავისი ქონებით, პირდაპირ და უშუალოდ). მართალია, საწარმოს დირექტორის ვალდებულებაც კრედიტორების წინაშე საწარმოს ვალდებულებების მიმართ სუბსიდიურია, თუმცა განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელე დირექტორის მიმართ ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნას აფუძნებს იმას, რომ დირექტორმა თავისი ქმედებებით საწარმო გადახდისუუნარობამდე მიიყვანა, რამაც საბოლოოდ კომპანიის გაკოტრება გამოიწვია (დირექტორების მიერ ვალდებულების დარღვევის შემთხვევაში, ისინი პოტენციურად პირდაპირ ზიანს აყენებენ სწორედ კომპანიას, თუმცა არაპირდაპირ ზიანს აყენებენ პარტნიორებსა თუ კრედიტორებს. ამგვარ სარჩელებს სხვა ქვეყნის საკორპორაციო სამართალიც იცნობს, მაგალითად - ამერიკის შეერთებული შტატები, იცნობს კომპანიის კრედიტორის მიერ ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლებას, თუკი კომპანიის არასწორად მართვამ ამ უკანასკნელის დაშლა ან გაკოტრება გამოიწვია (Mismanagment of the Company) (იხ. ლაშა ცერცვაძე, ,,დირექტორატის მოვალეობები კომპანიების შერწყმისას და საკონტროლო პაკეტის გასხვისებისას“. „იურისტების სამყარო“, თბილისი, 2016წ., გვ.96, 107).

29. მოსარჩელის მტკიცებით, დირექტორის ფიდუციური მოვალეობის დარღვევა გამოიხატა საწარმოს გადასახადების დროულად გადაუხდელობით, რაზეც დაერიცხა საურავი, მან არ გაასაჩივრა 2013 წლის 26 დეკემბრის საგადასახადო მოთხოვნით დარიცხული თანხები. თუ დირექტორი საწარმოს მიმართ ფიდუციურ ვალდებულებებს შეასრულებდა და ფინანსური/საგადასახადო ანგარიშგებას გააკონტროლებდა, სანქციები არ წარმოიშობოდა .

30. როგორც საკასაციო სასამართლომ ერთ-ერთ საქმეში განმარტა, „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-9 მუხლის მე-6 პუნქტის შესაბამისად, კომპანიის დირექტორს აკისრია განსაკუთრებული მოვალეობები კომპანიის წინაშე, რომლებსაც ეწოდება ფიდუციური მოვალეობები და რომლებიც, სხვასთან ერთად, მოიცავს დირექტორის მოვალეობას, საზოგადოების საქმეებს გაუძღვეს კეთილსინდისიერად, კერძოდ, ზრუნავდეს ისე, როგორც ზრუნავს ანალოგიურ თანამდებობაზე და ანალოგიურ პირობებში მყოფი ჩვეულებრივი, საღად მოაზროვნე პირი და მოქმედებდეს იმ რწმენით, რომ მისი ეს მოქმედება ყველაზე ხელსაყრელია საზოგადოებისათვის („ზრუნვის მოვალეობა“). რაკი კომპანიას ეკისრება საგადასახადო ვალდებულებები, ზრუნვის მოვალეობა ამ ვალდებულებების მინიმიზაციას კომპანიის დირექტორთა საქმიანობის განუყოფელ ნაწილად აქცევს, თუმცა საწარმოს საგადასახადო ვალდებულებების კონტექსტით, კომპანიის მომგებიანობის გაზრდის მიზნით მისი ხელმძღვანელი პირები არ უნდა ჩაერთონ ისეთ საქმიანობაში, რომელიც შედეგად იწვევს საწარმოს მიერ გადასახადების დამალვას, გადასახადებისაგან თავის არიდებას, მიუხედავად იმისა, რომ გადასახადებისაგან თავის არიდებით შესაძლებელია ყველაზე კარგად იქნეს მიღწეული მთავარი მიზანი - კომპანიის მოგების გაზრდა. არსებობს ორი მიზეზი, რომლის გამოც ხელმძღვანელი არ არის მოვალე, დაადგეს ამ გზას: პირველი, გადასახადებისათვის თავის არიდების სქემის განხორციელება იწვევს მისი ავტორების პირად სისხლისსამართლებრივ პასუხისმგებლობას; მეორე, გადასახადებისათვის თავის არიდების ფინანსური შედეგები შესაძლებელია კატასტროფული აღმოჩნდეს კომპანიისათვის და „მართებული ბიზნეს გადაწყვეტილების“ მიღების სტანდარტი დირექტორს აკისრებს მოვალეობას, არ ჩაერთოს გადასახადებისათვის თავის არიდების უკანონო სქემებში. მართალია, არსებობს მოსაზრება, რომ გადასახადებისაგან თავის არიდების სქემების განხორციელება კომპანიის ხელმძღვანელებს აკისრებს სისხლის სამართლის ან ადმინისტრაციულ პასუხისმგებლობას და, აღნიშნულიდან გამომდინარე, მათ კერძო სამართლის ნორმების მიხედვით კომპანიის წინაშე პასუხისმგებლობა არ უნდა ეკისრებოდეთ, მაგრამ უკანასკნელ ხანს მსოფლიოს მრავალ ქვეყანაში დანერგილი სამართლებრივი პრაქტიკის მიხედვით, კომპანიის ხელმძღვანელების მიერ სისხლის სამართლებრივი დანაშაულის ჩადენა, განსაკუთრებით კორუფციული ქმედებები, დირექტორთა საჯარო ვალდებულებებს, რომ იმოქმედონ კანონის ფარგლებში, გარდაქმნის კომპანიის წინაშე ზრუნვის მოვალეობის შემადგენელ შიდა ვალდებულებადაც (შდრ.სუსგ №ას-1307-1245-2014, 6.05.2015წ.).

31. განსახილველ შემთხვევაში, არ დგინდება, რომ მოპასუხე გადასახადებისაგან თავის არიდებით ჩართული იყო რაიმე კორუფციულ სქემაში, განსხვავებით კასატორის მიერ მითითებული უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილებისა მოპასუხის მიმართ, არ არსებობს სისხლის სამართლის საქმეზე გამოტანილი გამამტყუნებელი განაჩენი, რომელიც მოპასუხის მიერ გადასახადებისათვის განზრახ თავის არიდებას დაადასტურებდა, ასეთ დანაშაულებრივ ქმედებაზე არც მოსარჩელე არ მიუთითებს. მხოლოდ ის ფაქტი, რომ მოპასუხემ დადგენილ ვადაში არ გაასაჩივრა (მან საჩივარი ვადის დარღვევით წარადგინა) კომპანიის მიმართ დარიცხული გადასახადები, არ ქმნის საწარმოს ვალებისათვის დირექტორის პასუხისმგებლობის საკმარის საფუძველს.

32. დაუსაბუთებელია კასატორის შედავება, რომ მოპასუხემ სამინისტროსთან გაფორმებული სახელმწიფო შესყიდვების შესახებ ხელშეკრულების ფარგლებში ვერ უზრუნველყო სანდო ქვეკონტრაქტორთან ურთიერთობა, რითაც ვერ შეასრულა სამინისტროს წინაშე ნაკისრი საგარანტიო ვალდებულებები, რაც მის მიერ საწარმოს მიმართ ფიდუციური ვალდებულების დარღვევას ადასტურებს. პალატა მიუთთებს, რომ თუკი კომპანიამ სამინისტროს წინაშე ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება დაარღვია, კონტრაჰენტს შეეძლო შესაბამისი მოთხოვნებით მოპასუხის წინააღმდეგ ედავა. საწარმოს მიერ სახელშეკრულებო ვალდებულების დარღვევა ვერ განიხილება დირექტორის მიერ ფიდუციური ვალდებულების დარღვევის გამო საწარმოს გაკოტრებამდე მიყვანისა და ამით კრედიტორისათვის ზიანის მიყენების კონტექსტით. შესაბამისად, გასაზიარებელი არ არის კასატორის პრეტენზია, რომ ამ ქმედებით/უმოქმედობით მოპასუხემ დაარღვია კეთილსინდისიერად და გულმოდგინედ მართვის „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის 9.6 მუხლით გათვალისწინებული ვალდებულება.

33. საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ სამართლებრივად ძირითადად სწორად შეაფასა საქმის ფაქტობრივი გარემოებები, რის შედეგადაც მიიღო კანონიერი და უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკის შესაბამისი გადაწყვეტილება.

34. კასატორმა ვერ დაასაბუთა, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული განჩინება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს ეწინააღმდეგება.

35. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით და არც იმ საფუძვლით, რომ საკასაციო სასამართლოს მსგავს საკითხზე ჯერ არ უმსჯელია და გადაწყვეტილება არ მიუღია. შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე არ არსებობს ვარაუდი, რომ საკასაციო საჩივრების განხილვის შემთხვევაში მოსალოდნელია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს უკვე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება.

36. ამავდროულად, გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკისაგან (შდრ. სუსგ: №ას-433-2020, 19 ნოემბერი, 2020 წელი; №ას-1741-2019, 28 ივლისი, 2020 წელი; საქმე №ას-687-658-2016, 6 ნოემბერი, 2018 წელი; №ას-1307-1245-2014 , 6 მაისი, 2015 წელი).

37. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე

38. „სახელმწიფო ბაჟის შესახებ“ საქართველოს კანონის 5.1 მუხლის ,,ლ“ ქვეპუნქტის თანახმად, კასატორი სახელმწიფო ბაჟის გადახდისგან გათავისუფლებულია.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე მუხლებით

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. სსიპ შემოსავლების სამსახურის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო;

2. განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

მოსამართლეები: ლევან მიქაბერიძე

მირანდა ერემაძე

ვლადიმერ კაკაბაძე