ას-901-2021

5 მაისი, 2022 წელი ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

გიორგი მიქაუტაძე (თავმჯდომარე),

რევაზ ნადარაია (მომხსენებელი), თამარ ზამბახიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – ნ.გ–ვა (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ნ.კ–ძე (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 15 ივლისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – სააღსრულებო ფურცელში ცვლილების შეტანა, ქირავნობის ხელშეკრულების ბათლად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

1. ნ.გ–ვამ (შემდეგში მოსარჩელე, შეგებებული სარჩელის მოპასუხე, კასატორი) სარჩელი აღძრა თბილისის საქალაქო სასამართლოში ნ.კ–ძის (შემდეგში მოპასუხე, შეგებებული სარჩელის მოსარჩელე) მიმართ და მოითხოვა ნოტარიუს ი.ხ–ნის მიერ 2019 წლის 23 მაისს გაცემულ N190581563 სააღსრულებო ფურცელში ცვლილების შეტანა და ნ.გ–ვას ნ.კ–ძის წინაშე 2016 წლის 15 დეკემბრის სესხის, იპოთეკის და ბინით სარგებლობის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე გადასახდელად სესხის ძირი თანხის 62 340 აშშ დოლარით განსაზღვრა, ასევე ნ.გ–ვასა და ნ.კ–ძეს შორის 2016 წლის 15 დეკემბერს დადებული ქირავნობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა (დაზუსტებული სარჩელი, ტომი 2, ს.ფ. 123-138).

1.1. მოპასუხემ წერილობით წარმოდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო და მიუთითა, რომ იგი იყო დაუსაბუთებელი და უსაფუძვლო.

1.2. ნ.კ–ძემ თბილისის საქალაქო სასამართლოს მიმართა შეგებებული სარჩელით და მოითხოვა ნ.გ–ვასთვის მის სასარგებლოდ 12 980 აშშ დოლარის დაკისრება (ტ.2, ს.ფ. 1-15).

2. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2020 წლის 18 თებერვლის გადაწყვეტილებით: ნ.გ–ვას სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. ნ.კ–ძის შეგებებული სარჩელი დაკმაყოფილდა. ნ.გ–ვას ნ.კ–ძის სასარგებლოდ დაეკისრა 12 580 აშშ დოლარის გადახდა.

3. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2020 წლის 18 თებერვლის გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ნ.გ–ვამ, მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება და შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

4. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 15 ივლისის განჩინებით ნ.გ–ვას სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა. უცვლელად დარჩა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.

3. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების ფაქტობრივ–სამართლებრივი დასაბუთება:

სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

3.1. ნ.გ–ვასა და ნ.კ–ძეს შორის 2016 წლის 15 დეკემბერს გაფორმდა სესხის, იპოთეკისა და ბინით სარგებლობის ერთიანი ხელშეკრულება, რომლის თანახმად, მოპასუხემ მოსარჩელეს სესხად გადასცა 80 000 აშშ დოლარი, პროცენტის დარიცხვის გარეშე, ორი წლის ვადით, 2018 წლის 15 დეკემბრამდე.

3.2. სესხის უზრუნველსაყოფად იპოთეკით დაიტვირთა მესაკუთრის კუთვნილი უძრავი ქონება, მდებარე, ქ. თბილისი, ......, დაზუსტებული ფართობი 91.00 კვ.მ., მასზე მდგომი შენობა-ნაგებობებიდან II სართული, ფართით 45.32 კვ.მ., III სართული ფართით 44.40 კვ.მ. მანსარდი ფართით 45.89 კვ.მ. (შემდგომში „იპოთეკის საგანი“) მის წილ მიწის ნაკვეთთან ერთად. ამავე ხელშეკრულებით სესხის მიღების სანაცვლოდ მესაკუთრემ იპოთეკარს სარგებლობის უფლებით გადასცა იპოთეკის საგანი. ზემოაღნიშნული ხელშეკრულების მე-11 პუნქტით იპოთეკარს მიენიჭა უფლება სარგებლობაში და მფლობელობაში გადაეცა იპოთეკის საგანი მესამე პირისთვის.

3.3. იმავე დღეს (15.12.2016წ.) მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის დაიდო უძრავი ქონების ქირავნობის ხელშეკრულება (შემდგომში „სადავო ხელშეკრულება“), რომლის საფუძველზეც იპოთეკარმა იპოთეკის საგანი მიაქირავა მესაკუთრეს 2016 წლის 15 დეკემბრიდან 2018 წლის 15 დეკემბრამდე, ანუ იმ ვადით, რა ვადითაც დადებული იქნა სესხის, იპოთეკისა და ბინით სარგებლობის ხელშეკრულება. ხელშეკრულების მიხედვით, ყოველთვიური ქირის ოდენობა განისაზღვრა 1260 აშშ დოლარით.

3.4. 2019 წლის 23 მაისს მოპასუხის მოთხოვნის საფუძველზე ნოტარიუსის მიერ გაცემული იქნა სააღსრულებო ფურცელი, რომლითაც შესასრულებელი ვალდებულების ოდენობა განისაზღვრა 80 000 აშშ დოლარით და დადგინდა იპოთეკით დატვირთული უძრავი ქონების რეალიზაცია.

3.5. მხარეები სადავოდ არ ხდიან იმ გარემოებას, რომ სახელშეკრულებო ურთიერთობის პერიოდში მოსარჩელეს მოპასუხისთვის გადახდილი აქვს ჯამში 17660 აშშ დოლარი.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების სამართლებრივი დასაბუთება:

3.6. პალატამ არ გაიზიარა მოსარჩელის პოზიცია სააღსრულებო ფურცელში ცვლილების შეტანის საფუძვლის არსებობის შესახებ და მიუთითა, რომ მხარეთა შორის დაიდო სესხის, იპოთეკისა და ბინით სარგებლობის ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზეც მოპასუხემ მოსარჩელეს სესხად გადასაცა 80 000 აშშ დოლარი 2 წლის ვადით. მართალია ხელშეკრულებაში მითითებული იყო, რომ სესხი უპროცენტოა, თუმცა ამავე ხელშეკრულებით, მესაკუთრემ გამსესხებელს სარგებლობაში გადასცა მისი კუთვნილი უძრავი ქონება. პალატამ მიიჩნია, რომ იპოთეკარისათვის უძრავი ქონების სარგებლობაში გადაცემის მიზანი სწორედ ის იყო, რომ ამ გზით მომხდარიყო მსესხებლის მიერ გამსესხებლის ფულადი სახსრებით სარგებლობის კომპენსაცია. ამას ადასტურებდა ის ფაქტიც, რომ ამავე ხელშეკრულების მე-11 პუნქტით იპოთეკარს სარგებლობის უფლების სხვა პირისთვის გადაცემაც მიენიჭა. აღნიშნულ პუნქტში მითითებული „მესამე პირი“ არ გამორიცხავდა იპოთეკარის მიერ იპოთეკის საგნის მესაკუთრისათვის მიქირავებას, ვინაიდან ამ უკანასკნელმა მის მიერ გამოვლენილი თავისუფალი ნების პირობებში, ხელშეკრულების მოქმედების ვადაში თავად შეიზღუდა მესაკუთრის უფლებები. პალატამ განმარტა, რომ საკუთრების უფლება არ არის აბსოლუტური და იგი შეიძლება შეიზღუდოს. სამოქალაქო კოდექსის 170-ე მუხლის შინაარსიდან გამომდინარე საკუთრების უფლების შეზღუდვის საფუძველი შეიძლება გახდეს თავად მესაკუთრის მიერ თავისუფალი ნების გამოვლენის პირობებში დადებული შეთანხმება. მოცემულ შემთხვევაში, მესაკუთრემ ვალდებულებითი გარიგების საფუძველზე შეიზღუდა თავისი უფლება და იპოთეკარს გადასცა მისი ქონებით სარგებლობის და მფლობელობის უფლება, ასევე ამ უფლებების მესამე პირზე გადაცემის უფლება, ანუ პალატის მითითებით სახეზე იყო საკუთრების უფლების სახელშეკრულებო ბოჭვა და არ არსებობდა საკუთრების კონსტიტუციური უფლების დარღვეულად მიჩნევის საფუძველი. შესაბამისად, 2016 წლის 15 დეკემბრის ქირავნობის ხელშეკრულება არ ეწინააღმდეგებოდა კანონს და არ არსებობდა მისი ბათილად ცნობის საფუძველი.

3.7. პალატამ შეგებებულ სასარჩელო მოთხოვნასთან მიმართებით მიუთითა, რომ მხარეთა შორის არსებობდა ქირავნობის ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზე შეგებებული სარჩელის მოპასუხეს 2 წლის განმავლობაში გამქირავებლისთვის ქირის სახით უნდა გადაეხადა ყოველთვიურად 1260 აშშ დოლარი, ჯამში 30240 აშშ დოლარი. მხარეები სადავოდ არ ხდიდნენ იმ გარემოებას, რომ შეგებებულის სარჩელის მოპასუხეს მოსარჩელისთვის გადახდილი ქონდა 17660 აშშ დოლარი. აღნიშნული თანხა წარმოადგენდა მოპასუხის მიერ გადასახდელი ქირის თანხას და არ არსებობდა მისი ძირითადი თანხისათვის გამოკლების საფუძველი, ხოლო დარჩენილი ქირის ოდენობა შეადგენდა 12580 აშშ დოლარს.

4. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 15 ივლისის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ნ.გ–ვამ, მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება და შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

კასატორის მოთხოვნის ფაქტობრივ–სამართლებრივი დასაბუთება:

4.1. კასატორის მოსაზრებით სასამართლომ არასწორად განმარტა იპოთეკარის უუფლებამოსილების ფარგლები. ხელშეკრულებით იპოთეკარის უფლებამოსილების ფარგლები იპოთეკის საგნის განკარგვასთან დაკავშირებით შეზღუდულია და ვრცელდება მხოლოდ მესამე პირების მიმართ. სხვა უფლებამოსილება იპოთეკარისთვის ნივთის მესაკუთრეს არ მიუნიჭებია. მესაკუთრე ხელშეკრულების მხარეა და არ სარგებლობს მესამე პირის სტატუსით. სამოქალაქო კოდესის 54-ე და 170-ე მუხლების დანაწესებიდან გამომდინარე, კასატორი მიიჩნევს, რომ უძრავი ნივთის ქირავნობის ხელშეკრულება მართლსაწინააღმდეგო ანუ ბათილი გარიგებაა.

4.2. სასამართლომ ყურადღების მიღმა დატოვა ის გარემოება, რომ სესხის ხელშეკრულების მოქმედების 24 თვიან პერიოდში იპოთეკარს მესაკუთრისთვის არ წაუყენებია მოთხონა, რომ მას დაეცალა იპოთეკის საგანი და გადაეცა იპოთეკარისთვის შემდგომი განკარგვის მიზნით (მესამე პირებზე სარგებლობისა და მფლობელობის გადასაცემად). საქმეში წარმოდგენილი მიმოწერის შინაარსი შეეხება სესხის დაბრუნებას და არსად არ არის მოთხოვნა უძრავი ქონების გადაცემაზე.

4.3. შეგებებული სარჩელი დაფუძნებულია ბათილი ქირავნობის ხელშეკრულებაზე, ხოლო ზიანის მიყენების დამადასტურებელი მტკიცებულებები საქმეში არ არის წარმოდგენილი. შესაბამისად, სასამართლოს არ უნდა დაეკმაყოფილებინა შეგებებული სასარჩელო მოთხოვნა.

4.4. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 22 ნოემბრის განჩინებით სსსკ-ის 396-ე მუხლის საფუძველზე საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

5. საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

6. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილით გათვალისწინებული ნორმის დანაწესით, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ:

ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას;

ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია;

გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება;

დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან;

ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე;

ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს;

ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

7. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით.

8. სსსკ-ის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. კასატორს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

9. საკასაციო სასამართლო კასატორის პრეტენზიებისა და საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების ფარგლებში მიიჩნევს, რომ განსახილველ შემთხვევაში, უდავოა მხარეთა შორის სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების არსებობა, თუმცა, შეფასების საკითხია, მხარეთა შორის გაფორმებული ქირავნობის ხელშეკრულების ბათილობის საფუძვლის არსებობა და ქირავნობის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე გადახდილი თანხის სესხის ძირ თანხაში გათვალისწინება. ასევე შეგებებული სასარჩელო მოთხოვნის ფარგლებში, ზიანის ანაზღაურების საფუძვლის არსებობა.

10. კასატორის პრეტენზია იმ გარემოებას შეეხება, რომ ხელშეკრულებით იპოთეკარის უფლებამოსილების ფარგლები იპოთეკის საგნის განკარგვასთან დაკავშირებით შეზღუდულია და ვრცელდება მხოლოდ მესამე პირების მიმართ. სხვა უფლებამოსილება იპოთეკარისთვის ნივთის მესაკუთრეს არ მიუნიჭებია. მესაკუთრე ხელშეკრულების მხარეა და არ სარგებლობს მესამე პირის სტატუსით. შესაბამისად, სამოქალაქო კოდექსის 54-ე და 170-ე მუხლების დანაწესებიდან გამომდინარე, კასატორი მიიჩნევს, რომ უძრავი ნივთის ქირავნობის ხელშეკრულება მართლსაწინააღმდეგო ანუ ბათილი გარიგებაა.

11. საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს კასატორის ზემოაღნიშნულ პრეტენზიას საამისოდ ვარგისი სამართლებრივი საფუძვლის არარასებობის გამო და აღნიშნულთან დაკავშირებით, განმარტავს შემდეგს:

11.1. მხარეთა სადავო შეთანხმება უნდა განიმარტოს სსკ-ის 52-ე მუხლით დადგენილი სტანდარტით. ხელშეკრულება არის მხარეთა მიერ მიღწეული კონსესუსის შედეგი, რომელიც, სამართლებრივი თვალსაზრისით, იწვევს მხარეთა მიმართ უფლებებისა და ვალდებულებების წარმოშობას მათივე ნების საფუძველზე. ხელშეკრულების განმარტების არსი მხარეთა მიერ გამოვლენილი საერთო ნების ნამდვილი შინაარის, ხელშეკრულების რეალური მიზნის დადგენაში მდგომარეობს. სასამართლო მხარეთა ნამდვილ ნებას ადგენს მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ განმარტების პროცესში წარმოიშობა ხელშეკრულების ტექსტში გადმოცემულ დებულებათა შორის წინააღმდეგობა ან შეუსაბამობა. ზეპირი ხელშეკრულებისაგან განსხვავებით, წერილობითი გარიგების დადებისას მხარეები საკუთარი ნების ნამდვილობას ადასტურებენ შესაბამის ხელშეკრულებაზე ხელის მოწერის გზით. კანონით გათვალისწინებული ფორმის დაცვით შედგენილ ხელშეკრულებაზე მხარეთა ხელის მოწერა წარმოქმნის ლეგიტიმურ ვარაუდს, რომ მხარე გაეცნო გარიგების შინაარსს და სურს ადეკვატური სამართლებრივი შედეგის დადგომა. მართალია, მოქმედი სამოქალაქო კანონმდებლობა ითვალისწინებს ამგვარი ვარაუდის გაქარწყლების შემთხვევებს, როგორიცაა თუნდაც გარიგების დადება მოტყუებით თუ შეცდომით, თუმცა მოტყუებისა და შეცდომის ფაქტები უნდა დადასტურდეს შესაბამისი მტკიცებულებებით და სათანადო გარემოებებზე მითითებით (იხ. სუსგ №ას-728-696-2016, 3 ოქტომბერი, 2016 წელი).

11.2. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლის თანახმად, ბათილია გარიგება, რომელიც არღვევს კანონით დადგენილ წესსა და აკრძალვებს, ეწინააღმდეგება საჯარო წესრიგს ან ზნეობის ნორმებს. დასახელებული ნორმა გამოყოფს „სამი სახის ფასეულობას“, რომელთა დარღვევა იწვევს გარიგების ბათილობას: კანონით დადგენილი წესი და აკრძალვა, საჯარო წესრიგი, ზნეობის ნორმები. სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლის მიზანი არის ზოგადად მართლწესრიგსა და სამოქალაქო სამართალს შორის კავშირის უზრუნველყოფა და იმის დაფიქსირება, რომ გარიგების ნამდვილობა არ არის მხოლოდ სამოქალაქო კოდექსის ნორმებზე დამოკიდებული. ნორმით გათვალისწინებული შეზღუდვები გამოიყენება ყველა, როგორც ცალმხრივი, ისე ორმხრივი და მრავალმხრივი გარიგების მიმართ. დამკვიდრებული შეხედულების თანახმად, გარიგება ეწინააღმდეგება ზნეობის ნორმებს, როდესაც იგი არსებითად არღვევს ერთ-ერთი მხარის ინტერესებს და არათანაბარ პირობებში აყენებს მას. ერთმანეთისაგან უნდა გაიმიჯნოს სარგებლის ამორალური ხასიათი და კრედიტორის სურვილი, მიიღოს მაქსიმალური სარგებელი დადებული ხელშეკრულებიდან. ზნეობის შესაბამისი გარიგება არ უნდა ეწინააღმდეგებოდეს სოციალური სამართლიანობის პრინციპს, ხელშეკრულების მხარეს არ უნდა აყენებდეს შეუსაბამოდ რთულ მდგომარეობაში. ამ საკითხის კვლევისას შემოწმების საგანი არის არა გარიგების მონაწილეთა ქცევა ზნეობასთან მიმართებაში, არამედ გარიგების შინაარსის მიმართება ზნეობასთან (იხ. სუსგ საქმე №ას-625-584-2017, 07, ივლისი, 2017 წელი).

11.3. გარიგების ამორალურად და მართლსაწინააღმდეგოდ კვალიფიკაციისათვის მნიშვნელოვანია გარიგების ნეგატიური, კანონსაწინააღმდეგო ან ამორალური შედეგის დადგომა, ანუ განსახილველ შემთხვევაში, უმნიშვნელოვანესია გაირკვეს, თუ რამდენად წარმოადგენდა მხარეთა შორის გაფორმებული ქირავნობის ხელშეკრულება ზნეობის ნორმების საწინააღმდეგო გარიგებას.

11.4. გარიგების სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლის შესაბამისად კანონსაწინააღმდეგო და ბათილ გარიგებად მიჩნევისათვის, კანონში პირდაპირ უნდა იყოს მითითებული ამგვარი გარიგების დადების დაუშვებლობის შესახებ (მაგ., სამოქალაქო კოდექსის 276.3, 300.2¹, 301.1², 552.3 მუხლები, რომლებშიც პირდაპირაა მითითებული, რომ სხვაგვარი შეთანხმება დაუშვებელი, ან ბათილია). განსახილველ შემთხვევასთან მიმართებით კანონი ამგვარ დათქმას არ ითვალისწინებს. პალატა განმარტავს, რომ ხელშეკრულების თავისუფლების პრინციპიდან გამომდინარე, მხარეები თავად განსაზღვრავენ ხელშეკრულების პირობებს. დასახელებული ნორმა დისპოზიციურია და მხარეებს აძლევს შესაძლებლობას თავად განსაზღვრონ ხელშეკრულების პირობები. შესაბამისად, სამოქალაქო კოდექსის 319-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, მხარეებს სადავო შეთანხმების დადების უფლებამოსილება ჰქონდათ.

11.5. საქმეში წარმოდგენილი 2016 წლის 15 დეკემბრის სესხის, იპოთეკისა და ბინით სარგებლობის ხელშეკრულების მე-11 პუნქტის თანახმად, იპოთეკარს უფლება აქვს გადასცეს სარგებლობასა და მფლობელობაში იპოთეკის საგანი მესამე პირს, გააქირაოს ან სხვაგვარად ისარგებლოს, რაზედაც მესაკუთრე აცხადებს თანხმობას. ამავე თარიღის უძრავი ქონების ქირავნობის ხელშეკრულებით ნ.კ–ძესა და ნ.გ–ვას შორის გაფორმა ქირავნობის ხელშეკრულება იპოთეკის საგანზე იპოთეკის ხელშეკრულების მოქმედების ვადით (ორი წლით). საკასაციო პალატა კასატორის პრეტენზიას იმის შესახებ, რომ ვინაიდან, სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულებით იპოთეკარს იპოთეკის საგნის გაქირავების უფლება ჰქონდა მესამე პირზე, ხოლო მესაკუთრე არ წარმოადგენს მესამე პირს და მასზე გაქირავება დაუშვებელი იყო, ვერ გაიზიარებს და განმარტავს: მართალია სესხის ხელშეკრულებაში მითითებულია, რომ სესხი უპროცენტოა, თუმცა ამავე ხელშეკრულებით მესაკუთრემ გამსესხებელს საკუთრებაში გადასცა მისი კუთვნილი უძრავი ქონება. პალატას მიაჩნია, რომ იპოთეკარის მიზანი სწორედ ის იყო, რომ ამ გზით მომხდარიყო მსესხებლის მიერ გამსესხებლის ფულადი სახსრებით სარგებლობის კომპენსაცია. ხელშეკრულების მე-11 პუნქტში მითითებული „მესამე პირი“ არის ზოგადი მითითება, რომელშიც შესაძლებელია მესაკუთრეც მოიზრებოდეს. შესაბამისად, ეს ჩანაწერი იძლევა შესაძლებლობას იპოთეკარმა იპოთეკის საგანი მესაკუთრეს მიაქირავოს. ვინაიდან, ნ.გ–ვამ მის მიერ გამოვლენილი თავისუფალი ნების პირობებში, ხელშეკრულების მოქმედების ვადაში თავად შეიზღუდა მესაკუთრის უფლებები. შესაბამისად, სახეზეა საკუთრების უფლების სახელშეკრულებო ბოჭვა და არ არსებობს საკუთრების კონსტიტუციური უფლების დარღვეულად მიჩნევის საფუძველი. ამდენად, 2016 წლის 15 დეკემბრის ქირავნობის ხელშეკრულება არ არღვევს კანონით დადგენილ წესსა და აკრძალვებს, არ ეწინააღმდეგება საჯარო წესრიგს ან ზნეობის ნორმებს და არ არსებობს მისი ბათილად ცნობის საფუძველი.

12. რაც შეეხება კასატორის პრეტენზიას შეგებებული სასარჩელო მოთხოვნის უსაფუძვლობაზე, კასატორი აღნიშნული მოთხოვნის დაკმაყოფილებას გამორიცხავს ქირავნობის ხელშეკრულების ბათილობის გამო. ვინაიდან, საკასაციო პალატა ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს და მიიჩნევს, რომ არ არსებობს ქირავნობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის სამართლებრივად ვარგისი საფუძველი, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ მითითებული პრეტენზიის ნაწილში მსჯელობა აზრს მოკლებულია.

13. ყოველივე ზემოაღნიშნული მსჯელობიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ სწორად გადაწყვიტა საქმეში არსებული სადავო საკითხი და მიიღო კანონიერი განჩინება; ამასთან, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი მატერიალური ან/და საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

14. კასატორმა ვერ დაასაბუთა, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება წინააღმდეგობაში მოდის მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასთან და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან.

15. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით და არც იმ საფუძვლით, რომ საკასაციო სასამართლოს მსგავს საკითხზე ჯერ არ უმსჯელია და გადაწყვეტილება არ მიუღია. შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე არ არსებობს ვარაუდი, რომ საკასაციო საჩივრის განხილვის შემთხვევაში მოსალოდნელია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს უკვე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება.

16. ამავდროულად, გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკისაგან, რომელთა ნაწილიც ასახულია წინამდებარე განჩინებაში.

17. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

18. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მეოთხე ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი. ვინაიდან კასატორს სახელმწიფო ბაჟის გადახდა საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების მიღებამდე ჰქონდა გადავადებული და საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნა ცნობილი, კასატორს სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ სახელმწიფო ბაჟის 30%-ის გადახდა დაეკისრება.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 399-ე, 372-ე, 264.3-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ნ.გ–ვას საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველი დაუშვებლობის გამო.

2. ნ.გ–ვას (........) სახელმწიფო ბიუჯეტის (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი - TRESGE22, მიმღების ანგარიშის ნომერი - 200122900, სახაზინო კოდი - 3 0077 3150) სასარგებლოდ დაეკისროს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 22 ნოემბრის განჩინებით გადავადებული სახელმწიფო ბაჟის, 1512 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის 30%-ის - 453.6 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდა;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე გიორგი მიქაუტაძე

მოსამართლეები: რევაზ ნადარაია

თამარ ზამბახიძე