საქმე № ას-446-2021 6 ივლისი, 2022 წელი

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მირანდა ერემაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები: ვლადიმერ კაკაბაძე,

ლევან მიქაბერიძე

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორები - კ.ს–ნი, ა.ხ–ნი, ი.ა–ი (მოსარჩელეები)

მოწინააღმდეგე მხარე – ა.ა–ი (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 23 მარტის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება, სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრედ ცნობა, უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვა

საკითხი, რომელზედაც მიღებულ უნდა იქნეს განჩინება - საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. კ.ს–ნის, ა.ხ–ნისა და ი.ა–ის (შემდეგში: მოსარჩელეები, კასატორები) საკასაციო პრეტენზიით დაუსაბუთებელია თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 23 მარტის განჩინება, თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2020 წლის 28 თებერვლის გადაწყვეტილების გაუქმების, ა.ა–ის (შემდეგში: მოპასუხე, აპელანტი, შეგებებული მოსარჩელე) სააპელაციო საჩივრის ნაწილობრივ დაკმაყოფილებისა და საქმის იმავე სასამართლოსთვის ხელახლა განსახილველად დაბრუნების შესახებ.

2. კასატორების განმარტებით, სასამართლო გასცდა აპელანტის მოთხოვნის ფარგლებს. ამასთან გასაჩივრებული განჩინება შეიცავს ურთიერთსაწინააღმდეგო მსჯელობას, კერძოდ, ერთის მხრივ მითითებულია, რომ აპელანტი სადავო უძრავ ქონებაში 30 წელია ცხოვრობს, ხოლო, მეორეს მხრივ მიუთითებს, რომ იგივე პირი არ წარმოადგენს საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობის კანონით განსაზღვრულ მოსარგებლე პირს.

3. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი

3.1. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 24 მაისის განჩინებით, საკასაციო საჩივარი მიღებულია წარმოებაში, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის, (შემდეგში: სსსკ), 391-ე მუხლის მიხედვით, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო საჩივარი დაუშვებელია, რადგანაც იგი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს.

4. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ:

ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებასა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას;

ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია;

გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება;

დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან;

ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე;

ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს;

ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

5. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით. ამასთან, საკასაციო საჩივარი დასაშვები რომც ყოფილიყო, მას არა აქვს წარმატების პერსპექტივა, შემდეგ გარემოებათა გამო:

ა) განსახილველ შემთხვევაში, არ არსებობს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის „ე“ ქვეპუნქტით დადგენილი საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის წინაპირობაც, რომლის მიხედვითაც, საკასაციო საჩივარი დასაშვებია, თუ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე;

ბ) სსსკ-ის 407.2 მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილად ცნობილ ფაქტობრივ გარემოებებთან დაკავშირებით კასატორს ასეთი დასაბუთებული პრეტენზია არ წარმოუდგენია;

6. განსახილველ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლომ მართებულად განსაზღვრა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებები:

6.1. ქ. თბილისში, ........ მდებარე უძრავი ნივთის მესაკუთრეებად აღრიცხული იყვნენ ს.ხ–ვა (ლიტერ „ა“-ს 1/3 წილი), ვ.ხ–ვა (ლიტერ „ა“-ს 2/3 წილი), ვ.ხ–ვი (ლიტერი ა1, რომლის საერთო ფართი შეადგენდა 39,99 კვ.მ-ს, საიდანაც საცხოვრებელი ფართი 21,63 კვ.მ-ს, დამხმარე ფართი - 18,36 კვ.მ-ს (სადავო უძრავი ნივთი)). ს.ხ–ვა იყო ა.ხ–ნის ბებია, ხოლო ვ.ხ–ვი - მამა.

6.2. ს.ხ–ვა გარდაიცვალა 13.07.1994 წელს, ხოლო ვ.ხ–ვი - 03.06.1996 წელს.

6.3. ვ.ხ–ვის სამკვიდრო ქონებაზე 2018 წლის 18 სექტემბერსა და 2018 წლის 24 ოქტომბერს ნოტარიუსმა ქ.ბ–მა გასცა სამკვიდრო მოწმობები, რომელთა საფუძველზე სამკვიდრო - ქ. თბილისში, ...... მდებარე უძრავი ნივთიდან ლიტერი „ა1“-ის შესაბამისი წილები - მიიღეს ა.ხ–ნმა, დ.ხ–მა (შვილებმა) და კ.ს–ნმა (მეუღლემ). მემკვიდრეების სახელზე სომხეთის რესპუბლიკაში 17.06.1997 წელს გაცემული იყო სამკვიდრო მოწმობები ვ.ხ–ვის სამკვიდრო მასის ქ. ერევანში მდებარე ნაწილზე.

6.4. დ.ხ–მა 2018 წლის 25 ოქტომბერს მემკვიდრეობით მიღებული ქ. თბილისში, ..... მდებარე უძრავი ნივთიდან ლიტერი „ა1“-ის 1/3 წილი მიყიდა ი.ა–სა და ნ.ც–ს - თითოეულს 1/6-1/6 წილები - 30 000 ლარად. მყიდველები დარეგისტრირდნენ შესაბამისი წილის მესაკუთრეებად.

6.5. ნ.ც–მა 2019 წლის 28 სექტემბერს თავისი კუთვნილი წილი გადასცა ი.ა–ს. საჯარო რეესტრის მონაცემებით ქ. თბილისში, ...... მდებარე უძრავი ნივთის (ს/კ .......) მესაკუთრეებად რეგისტრირებული არიან ი.ხ–ვი (2/3 ნაწილი), ი.ა–ი (ლიტერ ა1-დან 1/3 ნაწილი), ა.ხ–ნი (ლიტერ ა1-დან 1/3 ნაწილი), კ.ს–ნი (ლიტერ ა1-დან 1/3 ნაწილი). ი.ხ–ვი არის ვ.ხ–ვას მემკვიდრე.

6.6. დავის განხილვის მომენტისთვის, სადავო ქონებას ფლობენ ი.ხ–ვი და მოპასუხე (მთლიანი ფართის 39.99 კვ.მ ფართს) ოჯახით. აპელანტმა სადავო ნივთის დაუფლების სანაცვლოდ, 2003 წლის 16 მაისს ა.ხ–ნს 2500 აშშ დოლარი გადაუხადა. სადავო ნივთის მფლობელობის პერიოდში აპელანტმა იგი გაარემონტა, რის შედეგადაც მისი ღირებულება გაიზარდა.

7. საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებსა და მათ სამართლებრივ შეფასებას და დამატებით განმარტავს, რომ საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის პირველი პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებულ მოსარგებლე პირად ვერ ჩაითვლება. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მოხმობილი ნორმატიული აქტი 1921 წლის 25 თებერვლიდან 1997 წლის 25 ნოემბრამდე წარმოშობილ სპეციალურ სამართლებრივ ურთიერთობებს აწესრიგებს, თუმცა, საქმეში არ არის ისეთი მტკიცებულება, რომელიც ამ პერიოდში სადავო უძრავ ქონებაზე მოპასუხის მიერ უფლების მოპოვებას დაადასტურდებდა, საპირისპიროდ კი დადგენილია, რომ სადავო მისამართზე აპელანტი 2005 წლის 7 ივნისს დარეგისტრირდა.

8. დოკუმენტები, რომელიც სასამართლოს რწმენას შეუქმნიდა სადავო ნივთზე შესაბამისი უფლების წარმოშობასთან დაკავშირებით კომუნალური გადასახდელების გადახდის დამადასტურებელი ქვითრები და ს.ხ–ვისა და ვ.ხ–ვის სახელით შედგენილი ხელწერილია.

8.1. კომუნალური გადახდის ქვითრებით ირკვევა, რომ აღნიშნული გადახდები 2003 წლის შემდეგაა წარმოებული, რაც ასევე ვერ ჩაითვლება სადავო ნივთზე რაიმე უფლებით დაკავშირებად სპეციალური კანონით განსაზღვრულ პერიოდში.

8.2. სადავო ხელწერილთან დაკავშირებით, მოსარჩელეებმა სიყალბეზე მიუთითეს. სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2019 წლის 21 ოქტომბრის დასკვნით ვ.ხ–ვის ხელმოწერის ნამდვილობა არ დადგინდა, ხელწერილის ნამდვილობის სხვა მტკიცებულებები აპელანტს არ წარუდგენია სასამართლოსთვის.

9. მფლობელობის დროს გაწეული დანახარჯების მოთხოვნის დასაბუთებულობა სამოქალაქო კოდექსის 163-ე მუხლის (არაუფლებამოსილი კეთილსინდისიერი მფლობელის მოვალეობა) „1.კეთილსინდისიერი მფლობელი, რომელსაც თავიდანვე არ ჰქონია ნივთის ფლობის უფლება ან დაკარგა ეს უფლება, ვალდებულია დაუბრუნოს ნივთი უფლებამოსილ პირს. ვიდრე უფლებამოსილი პირი არ გამოიყენებს თავის ამ უფლებას, ნივთისა და უფლების ნაყოფი ეკუთვნის მფლობელს. 2. კეთილსინდისიერ მფლობელს შეუძლია უფლებამოსილ პირს მოსთხოვოს იმ გაუმჯობესებისა და ხარჯების ანაზღაურება, რაც მან გაიღო ნივთზე კეთილსინდისიერი მფლობელობის დროს და რაც არ არის კომპენსირებული ამ ნივთით სარგებლობითა და მისგან მიღებული ნაყოფით. მფლობელის ბრალით მიუღებელი ნაყოფის ღირებულება უნდა გამოიქვითოს. იგივე წესი ვრცელდება ისეთ გაუმჯობესებებზე, რომელთა შედეგადაც გაიზარდა ნივთის ღირებულება, თუკი გაზრდილი ღირებულება ნივთის დაბრუნების მომენტისათვის ჯერ კიდევ არსებობდა. 3. კეთილსინდისიერ მფლობელს შეუძლია უარი თქვას ნივთის დაბრუნებაზე, ვიდრე მისი მოთხოვნები არ დაკმაყოფილდება“ წინაპირობების შემოწმებას მოითხოვს, რაც გულისხმობს იმას, რომ კეთილსინდისიერი მფლობელობის დროს სხვისი უძრავი ნივთით სარგებლობით თუკი კომპენსირებულია მფლობელის მიერ ნივთზე გაწეული გაუმჯობესება და დანახარჯები, მაშინ კეთილსინდისიერ მფლობელის მოთხოვნას უფლებამოსილი პირისადმი საფუძველი ეცლება. სსკ-ის 163-ე მუხლის მე-2 ნაწილის მესამე წინადადება იგივე წესს ავრცელებს ისეთ გაუმჯობესებაზე, რომელთა შედეგადაც გაიზარდა ნივთის ღირებულება, თუკი გაზრდილი ღირებულება ნივთის დაბრუნების მომენტისათვის ჯერ კიდევ არსებობდა.

10. ერთ-ერთ საქმეში, რომელშიც სადავოდ იყო გამხდარი არაუფლებამოსილი კეთილსინდისიერი მფლობელის მიერ უძრავ ქონებაზე გაწეული გაუმჯობესების ხარჯების მესაკუთრის მხრიდან ანაზღაურების კანონიერება და რომელიც უზენაესი სასამართლოს მიერ ხელახლა განხილვის მიზნით დაუბრუნდა სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოს, საკასაციო პალატამ განმარტა შემდეგი: „ძირითადი მოსარჩელის მხრიდან სადავო უძრავ ქონებაზე გარკვეული გაუმჯობესებებისა და ხარჯების გაწევის ფაქტის დადასტურების შემთხვევაში, ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს კვლევის საგანი უნდა გახდეს ის სარგებელი (ნაყოფი), რაც ძირითადმა მოსარჩელემ მიიღო ნივთის ფლობის შედეგად, მესაკუთრის მიერ ნივთის უკან დაბრუნების მოთხოვნის წარდგენის შემდეგ. აღნიშნულის დადგენის შემდეგ კი, სააპელაციო სასამართლომ უნდა იმსჯელოს, ძირითადი მოსარჩელის მიერ გაწეული ხარჯები, ხომ არ გამოიქვითება (კომპენსირდება) ნივთის სარგებლობიდან მიღებული ნაყოფით. იმ შემთხვევაში, თუ დადგინდება, რომ გაწეული ხარჯები აღემატება უძრავი ქონებით სარგებლობიდან მიღებულ ნაყოფს, მაშინ ეს უკანასკნელი უნდა გამოაკლდეს გაწეულ ხარჯებს და მიღებული სხვაობის ანაზღაურება უნდა დაეკისროს მესაკუთრეს. ამასთან, პალატამ უნდა გაითვალისწინოს სსკ-ის 163-ე მუხლის მესამე ნაწილით გათვალისწინებული ძირითადი მოსარჩელის კანონისმიერი უფლება - გაწეული ხარჯების ანაზღაურებამდე უარი განაცხადოს ნივთის მესაკუთრისთვის დაბრუნებაზე. იმ შემთხვევაში, თუ დადგინდება რომ ნივთით სარგებლობის ნაყოფი ტოლია ან აღემატება ძირითადი მოსარჩელის მიერ გაწეულ ხარჯებს, მესაკუთრის სარჩელი უნდა დაკმაყოფილდეს, ხოლო ძირითადი მოსარჩელის მოთხოვნა - უარყოფილ იქნეს“ (იხ. სუსგ საქმე №ას-1042-962-2017, 26 მარტი, 2018 წელი). საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ იმავე მოტივაციითვე უნდა შეფასდეს აპელანტის პრეტენზია მესაკუთრისთვის გადაცემული 2 500 აშშ დოლარის გადაცემის თაობაზე, საქმეში არსებული მტკიცებულებების გათვალისწინებით (დამატ. იხ. სსკ-ის 979-ე და 980-ე მუხლები).

11. ამდენად, საკასაციო სასამართლო იზიარებს ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს შეფასებას, რომ არსებული სარჩელის ფარგლებში დასადგენია აპელანტის მიერ ჩატარებული სამუშაოების შედეგად სადავო ნივთის ღირებულება გაუმჯობესდა თუ არა, ასეთის შემთხვევაში, სადავო ნივთითა და მისგან მიღებული შესაძლო ნაყოფით, კომპენსირებულია თუ არა გაუმჯობესება და არსებობს თუ არა ანაზღაურების შემცირების სხვა, კანონით დადგენილი საფუძვლები.

12. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, არ არსებობს სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი წინაპირობა, რომლის საფუძველზე საკასაციო სასამართლო არსებითად განსახილველად დასაშვებად ცნობს წარმოდგენილ საკასაციო საჩივარს. შესაბამისად, უარყოფილია საკასაციო განაცხადის დასაშვებად ცნობა და უცვლელად უნდა დარჩეს სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის გასაჩივრებული განჩინება.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 408.3-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. კ.ს–ნის, ა.ხ–ნის, ი.ა–ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი დარჩეს განუხილველი;

2. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე: მ. ერემაძე

მოსამართლეები: ვ. კაკაბაძე

ლ. მიქაბერიძე