საქმე №ას-1564-2022 23 თებერვალი, 2023 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ზურაბ ძლიერიშვილი(თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ეკატერინე გასიტაშვილი, მირანდა ერემაძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი–მ.ფ–ძე (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე– ვ.ბ–ძე (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 13 ოქტომბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება

დავის საგანი –დანაშაულით მიყენებული ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

სასარჩელო მოთხოვნა:

1. ვ.ბ–ძემ (შემდგომ – მოსარჩელე) სარჩელი აღძრა სასამართლოში მ.ფ–ძის (შემდგომ – პირველი მოპასუხე, აპელანტი, კასატორი), თ.ლ–ძისა (შემდგომ – მეორე მოპასუხე) და თ.მ–ის (შემდგომ – მესამე მოპასუხე) მიმართ დანაშაულით მიყენებული ზიანის - 2000 აშშ დოლარის ანაზღაურების შესახებ.

სარჩელის საფუძვლები:

2. მოსარჩელის განმარტებით, 2016 წლის 19 სექტემბერს დადებული N10388 სარგებლიანი სესხის ხელშეკრულების საფუძველზე შპს „ს.კ.ს–ოს“ (შემდგომ - შპს) ასესხა 2000 აშშ დოლარი 4 თვით წლიური 25% სარგებლის გადახდის პირობით.

3. შპს-მ სესხის დაბრუნების ვალდებულება არ შეასრულა. მას თანხა უნდა გამოეყენებინა მომგებიანი ეკონომიკური საქმიანობისათვის. მეორე მოპასუხე, როგორც კომპანიის დირექტორი, სრულად იყო პასუხისმგებელი საზოგადოების გამართულ საქმიანობაზე, თუმცა პირველი მოპასუხის ორგანიზებითა და მესამე მოპასუხესთან წინასწარ შეთანხმებით, მან გასცა სესხები როგორც თავად პირველ მოპასუხეზე, ისე მის საკუთრებაში არსებულ არამომგებიან საწარმოებზე. შპს-ს დირექტორი იყო მეორე მოპასუხე, ხოლო კომპანიის ფაქტობრივი მფლობელი - პირველი მოპასუხე.

4. სასამართლოს გამამტყუნებელი განაჩენით მოპასუხეები ცნობილ არიან დამნაშავეებად საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 182-ე მუხლით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენაში - სხვისი კუთვნილი ქონების დიდი ოდენობით გაფლანგვაში.

5. მოსარჩელის განმარტებით, სისხლის სამართლის საქმეში იგი ცნობილია დაზარალებულად, რაც იმაზე მიუთითებს, რომ მოპასუხეების დანაშაულით მას მიადგა მატერიალური ზიანი- მსესხებელმა არ დაუბრუნა თანხა.

მოპასუხის პოზიცია:

6. მოპასუხეებმა წარდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნეს. პირველმა მოპასუხემ მიუთითა, რომ სესხის ხელშეკრულება მოსარჩელემ შპს-სთან გააფორმა, რომლის წინააღმდეგ სარჩელი მოსარჩელემ აღძრა, როგროც შპს-ს კრედიტორმა. პირველ მოპასუხეს მოსარჩელესთან რაიმე კავშირი, როგორც მოპასუხის სტატუსის მქონე პირს, არ აქვს.

7. მოსარჩელემ საკუთარი მოთხოვნა სესხის ხელშეკრულებას დააფუძნა, რომლის მხარე პირველი მოპასუხე არ ყოფილა. მის მიმართ მოსარჩელეს მოთხოვნის უფლებას არ წარმოუშობს ის გარემოება, რომ მან ისესხა თანხა შპს-საგან. კომპანია ლიკვიდირებული არ არის და მოსარჩელეს შეუძლია, თანხის დაბრუნება პირდაპირ კომპანიას მოსთხოვოს.

8. პირველი მოპასუხის განმარტებით, ზიანის ანაზღაურების დაკისრებისათვის აუცილებელია მიზეზობრივი კავშირი, რაც არ დადგენილა. მოსარჩელემ, დელიქტიდან გამომდინარე, ზიანის ანაზღაურების საფუძვლად მიუთითა მოპასუხეების მიმართ გამოტანილ გამამტყუნებელ განაჩენზე, რომელსაც პრეიუდიციული მნიშვნელობა არ გააჩნია. პირველი მოპასუხის მიერ ზიანის მიყენების ფაქტი თავად ამ განაჩენითაც არ დასტურდება, რადგან მითითებულია, რომ პირველ მოპასუხეს ნასესხები თანხა რომც დაებრუნებინა, შპს-ს კრედიტორების მიმართ მოთხოვნა სრულად ვერ დაკმაყოფილდებოდა. ექსპერტიზის დასკვნით დადგენილია, რომ პირველმა მოპასუხემ შპს-საგან ისესხა გაცილებით ნაკლები თანხა, ვიდრე შპს-ს კრედიტორებისათვის აქვს გადასახდელი. განაჩენით დადგენილია, რომ მოსარჩელემ სესხი მიიღო შპს-საგან, თუმცა ეს უკანასკნელი დაზარალებულად ცნობილი არ არის. შესაბამისად, პირველ მოპასუხეს კომპანიისთვის ზიანი არ მიუყენებია. მოსარჩელემ ზიანი განიცადა საკუთარი არასწორი ეკონომიკური გადაწყვეტილებით, ხოლო კომერციულ საქმიანობაში ფულად დაბანდებას ყოველთვის ახლავს რისკი.

9. პირველი მოპასუხის მოსაზრებით, განაჩენში არ არის აღნიშნული, რა ოდენობის ზიანი მიადგა თითოეულ დაზარალებულს. მოსარჩელეს ზიანის გაანგარიშების შესახებ საფინანსო დოკუმენტი არ წარუდგენია. მოპასუხეებმა დანაშაულით საფინანსო კომპანია დააზარალეს და არა მასთან სახელშეკრულებო ურთიერთობაში მყოფი მოსარჩელე. სამოქალაქო კოდექსი განასხვავებს ზარალის და ზიანის ცნებებს. მისი ქმედებით, ზარალი განიცადა საფინანსო კომპანიამ, ხოლო მოპასუხეებს ზიანი არავისთვის მიუყენებიათ. გაფლანგვის დანაშაულის შემადგენლობა ვინმესთვის ზიანის მიყენებას არ გულისხმობს. დავა არ წარმოადგენს დელიქტით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების შესახებ დავის კატეგორიას, რადგან არსებობს „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-3 მუხლის მე-6 პუნქტითა და მე-9 მუხლის მე-6 პუნქტით გათვალისწინებული შემთხვევა, შესაბამისად, არასწორი მმართველობის გამო, საზოგადოების ხელმძღვანელები პირადად აგებენ პასუხს კრედიტორების წინაშე.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

10. რუსთავის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 27 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა, მოპასუხეებს მოსარჩელის სასარგებლოდ სოლიდარულად დაეკისრათ 2000 აშშ დოლარის გადახდა, რაც პირველმა მოპასუხემ გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი და ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება:

11. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 13 ოქტომბრის განჩინებით პირველი მოპასუხის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად შემდეგ გარემოებათა გამო:

12. სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ 2016 წლის 19 სექტემბერს დადებული №10388 სარგებლიანი სესხის ხელშეკრულების საფუძველზე მოსარჩელემ შპს-ს ასესხა 2000 აშშ დოლარი 4 თვით წლიური 25% სარგებლის გადახდის პირობით.

13. მოსარჩელესა და შპს-ს შორის დადებულ სესხის ხელშეკრულებაში მითითებული სესხის თანხა გადაეცა შპს-ს, რომელმაც სესხის და სარგებლის გადახდის ვალდებულება არ შეასრულა.

14. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2017 წლის 31 ივლისის კანონიერ ძალაშია შესული განაჩენით მეორე მოპასუხე ცნობილ იქნა დამნაშავედ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 182-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტითა და ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენისთვის, სასჯელის სახედ და ზომად განესაზღვრა თავისუფლების აღკვეთა 8 წლის ვადით. აპელანტი ცნობილ იქნა დამნაშავედ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 25-ე, 182-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტით და ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენისთვის, სასჯელის სახედ და ზომად განესაზღვრა თავისუფლების აღკვეთა 10 წლის ვადით. ამავე განაჩენით მესამე მოპასუხე ცნობილ იქნა დამნაშავედ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 25-ე მუხლით, 182-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტითა და ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენისთვის, სასჯელის სახედ და ზომად განესაზღვრა თავისუფლების აღკვეთა 7 წლის ვადით.

15. აღნიშნულ სისხლის სამართლის საქმეზე მოსარჩელე დაზარალებულადაა ცნობილი.

16. სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა სააპელაციო საჩივრის მსჯელობა დელიქტური სამართლის მომწესრიგებელი ნორმებით დავის გადაწყვეტის შეუძლებლობის თაობაზე და განმარტა, რომ განსახილველი დავა სწორედ დელიქტური სამართლით მოსაწესრიგებელ საკითხთა წრეს მიეკუთვნება. პალატამ აღნიშნა, რომ ვალდებულების დარღვევა სამოქალაქო-სამართლებრივი პასუხისმგებლობის დადგომის საფუძველია, რომელიც იურიდიული პასუხისმგებლობის სახეა.

17. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდგომ - სსკ) 992-ე და 998-ე მუხლები მართებულად გამოიყენა.

18. სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ სსკ-ის 992-ე მუხლის მიხედვით, დელიქტიდან გამომდინარე, საფუძვლით სამოქალაქო სამართლებრივი პასუხისმგებლობა - ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება, პირს დაეკისრება შემდეგი წინაპირობების კუმულატიურად არსებობის შემთხვევაში: 1) უნდა არსებობდეს მართლსაწინააღმდეგო მოქმედება; 2) დამდგარი ზიანი; 3) მიზეზობრივი კავშირი დამდგარ შედეგსა (ზიანს) და მართლსაწინააღმდეგო მოქმედებას შორის; 4) ზიანის მიმყენებელს უნდა მიუძღოდეს ბრალი. ამდენად, პირს ზიანის ანაზღაურება დაეკისრება იმ შემთხვევაში, თუ არსებობს ზიანის მიყენებისათვის პასუხისმგებლობის დაკისრების პირობები, კერძოდ, თუ სახეზეა ზიანი, ზიანი მიყენებულია მართლსაწინააღმდეგო ქმედებით და მართლსაწინააღმდეგო ქმედებასა და ზიანს შორის არსებობს მიზეზობრივი კავშირი.

19. ამავე კოდექსის 998-ე მუხლის თანახმად კი, თუ ზიანის დადგომაში მონაწილეობს რამდენიმე პირი, ისინი პასუხს აგებენ, როგორც სოლიდარული მოვალეები. ზიანისათვის პასუხს აგებს არა მარტო ის, ვინც იგი უშუალოდ მიაყენა, არამედ ისიც, ვინც ის დაიყოლია ან მისი ხელშემწყობი იყო, ასევე ისიც, ვინც შეგნებულად ისარგებლა სხვისთვის მიყენებული ზიანით.

20. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდგომ - სსსკ) 105-ე მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები სადავოდ უნდა გახადოს მოპასუხემ, ხოლო შედავება საპირისპირო ფაქტებზე მითითების ან მითითებული გარემოებების პირდაპირ უარყოფის გზით უნდა მოხდეს. განსახილველ შემთხვევაში, ზიანის მიყენების ფაქტისა და მისი ოდენობის დასამტკიცებლად მოსარჩელემ სასამართლოს 2018 წლის 16 მაისის განაჩენი (რომლითაც უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2017 წლის 31 ივლისის განაჩენი, რომლის მიხედვითაც მოსარჩელე დაზარალებულად იქნა ცნობილი). 2018 წლის 12 დეკემბრის საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება, რომლითაც პირველი და მესამე მოპასუხეების საკასაციო საჩივრები 2018 წლის 16 მაისის განაჩენზე არ იქნა დაშვებული განსახილველად, ასევე მოსარჩელის მიერ წარდგენილია №10388 სესხის ხელშეკრულების გაგრძელება. საყურადღებოა, რომ მოპასუხე მხარე სადავოდ არ ხდის მოსარჩელის მიერ შპს-ს სესხის სახით სარჩელში მითითებული ოდენობით თანხის შეტანას და დაუბრუნებლობას. მხარეებს შორის სადავოა, თუ ვინ არის პასუხისმგებელი (კომპანია თუ მოპასუხეები) შეტანილი თანხის დაბრუნებაზე და, ასევე, ვინ არის პასუხისმგებელი დანაშაულით მიყენებული ზიანის ანაზღაურებაზე. შესაბამისად, ის გარემოება, რომ მოსარჩელემ საფინანსო ორგანიზაციას სესხის სახით თანხა საკუთრებაში გადასცა, საქმის მასალებში არსებული შეუცილებადი მტკიცებულებებით დასტურდება. ის ფაქტი კი, რომ მოსარჩელემ სესხად გაცემული ფულადი თანხა, მოპასუხეთა, მათ შორის, აპელანტის, განზრახი დანაშაულებრივი ქმედების გამო ვერ დაიბრუნა, საქმის მასალებში წარმოდგენილი შეუცილებადი მტკიცებულებით - განაჩენით არის დადასტურებული.

21. სააპელაციო პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს შეფასება იმასთან დაკავშირებით, რომ აპელანტის მიერ წარდგენილი მტკიცებულებები არ აქარწყლებს განაჩენით დადგენილ გარემოებებს, რომელთა თანახმად, აპელანტს წაქეზებით და შპს-ს დამფუძნებლის დახმარებით, კომპანიის დირექტორმა განზრახ გააფორმა ისეთი სესხის ხელშეკრულებები აპელანტთან, რომლებიც კომპანიისთვის საზიანო იყო და ამის გამო შპს-მ ვეღარ შეძლო მოსარჩელეების წინაშე ნაკისრი ფინანსური ვალდებულებების შესრულება, კერძოდ, საქმეში წარმოდგენილია სსიპ „ლევან სამხარაულის სახელობის ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს“ 2018 წლის 11 აპრილის დასკვნის ასლი.

22. ექსპერტიზა ჩატარებულია ვ.ფ–ძის ინიციატივით და გამოსაკვლევი კითხვებია: (1) რა ოდენობით თანხა ისესხა აპელანტმა შპს-საგან; (2) ზემოაღნიშნული თანხები აპელანტმა წამგებიან ბიზნესში ჩადო თუ მომგებიანში, მხედველობაშია შპს „გ–ი“. დასკვნაში მითითებულია, რომ სესხის ხელშეკრულებების და სალაროს გასავლის ორდერების თანახმად, აპელანტს შპს-მ ასესხა 6 568 198 ლარი, 9 598 664 აშშ დოლარი და 604 049 ევრო. სესხის ხელშეკრულებების თანახმად, შპს-საგან აპელანტის სახელზე გაცემულ სესხად გაფორმებულია 3 265 505 ლარი, 3 155 352 აშშ დოლარი და 150 000 ევრო. ექსპერტიზაზე წარდგენილია ხელმოუწერელი სესხის ხელშეკრულებები, რომელთა თანახმად, შპს-საგან აპელანტზე სესხად გაფორმებულია 59 766 ლარი და 406 521 აშშ დოლარი. მეორე კითხვაზე დასკვნის გაცემა შეუძლებელია, რადგან კითხვა ზოგადი ხასიათისაა და ექსპერტიზაზე არ არის წარდგენილი კითხვების შესაბამისი დოკუმენტაცია“.

23. სააპელაციო პალატამ ეთანხმება პირველი ინსტანციის სასამართლოს შეფასებას და აღნიშნავს, რომ ამ ექსპერტიზის დასკვნით არ მტკიცდება განაჩენით დადგენილი ფაქტების საწინააღმდეგო გარემოებები, რადგან ამ დასკვნით გამოკვლეულია ექსპერტიზის ჩატარების ინიციატორის მიერ წარდგენილი 2013-2016 წლებში მ.ფ–ძესა და შპს „ს.კ.ს–ოს“ შორის დადებული სესხის ხელშეკრულებები. დასკვნაში მითითებულია, რომ ექსპერტიზაზე წარდგენილია მხოლოდ სესხის ხელშეკრულებები და არ ერთვის სალაროს შემოსავლის ორდერები. დასკვნაში აღნიშნულია, რომ ამ მიზეზის გამო უცნობია, მიიღო თუ არა ეს თანხები აპელანტმა. ოთხი სესხის ხელშეკრულების შესახებ მითითებულია, რომ ხელშეკრულებაზე და სალაროს გასავლის ორდერებზე არ ფიქსირდება მსესხებლის - აპელანტის ხელმოწერა, შესაბამისად, ექსპერტიზისათვის უცნობია მიიღო თუ არა მან თანხა. სასამართლომ გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში მართებულად მიუთითა, რომ განაჩენით აპელანტის მიერ კომპანიიდან სესხის ხელშეკრულებების საფუძველზე მიღებული თანხის ოდენობა დადგენილია საფინანსო რევიზიის აქტის და ექსპერტიზის დასკვნების საფუძველზე, რომლებსაც მითითებული დასკვნა არ აქარწყლებს, რადგან მასში გამოკვლეულია მხოლოდ ვ.ფ–ძის მიერ წარდგენილი დოკუმენტაციის - სესხის ხელშეკრულებების ასლები და არა კომპანიაში ფაქტობრივად არსებული საფინანსო დოკუმენტები. შესაბამისად, ამ დასკვნით არ მტკიცდება ის ფაქტი, რომ აპელანტს კომპანიიდან თანხა სესხის ხელშეკრულებების საფუძველზე იმ ოდენობით არ მიუღია, რაც განაჩენშია მითითებული.

24. მოპასუხემ წარადგინა სსიპ „ლევან სამხარაულის სახელობის ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს“ 2020 წლის 28 თებერვლის წერილი, რომლის თანახმად ბიუროში არ იძებნება ჩანაწერი, რომელიც დაადასტურებდა, რომ საქართველოს მთავარი პროკურატურის დაკვეთით, აპელანტის მიერ შპს-დან ნასესხები თანხის ან კომპანიაზე მიყენებული ზარალის შესახებ, დანიშნული იყო ფინანსური ექსპერტიზა.

25. საყურადღებოა, რომ განაჩენის თანახმად, მასში მითითებული ფინანსური გაანგარიშება ეფუძნება თემატური რევიზიის აქტს, რომელიც ჩატარებულია საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგამოძიებო სამსახურის სპეციალურ გამოკვლევათა და ექსპერტიზის დეპარტამენტში, რაც დასტურდება თავად აპელანტის მიერ წარდგენილი დოკუმენტით - ამ დეპარტამენტის მიერ 2016 წლის 14 დეკემბერს შედგენილი აქტით.

26. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ მოპასუხის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებებით არ ქარწყლდება განაჩენით დადგენილი გარემოება მოპასუხეების მიერ დანაშაულის ჩადენის შესახებ და არ მტკიცდება განაჩენში მითითებული გარემოებების საწინააღმდეგო ფაქტები. დასაბუთებულია პირველი ინსტანციის სასამართლოს მითითება, რომ გამამტყუნებელი განაჩენით უტყუარად დასტურდება მოპასუხეთა მიერ ჩადენილი დანაშაულის შედეგად მოსარჩელისთვის ზიანის მიყენება, ხოლო ზიანის ფულადი ოდენობა გამომდინარეობს მოსარჩელის მიერ შპს-სთან დადებული სესხის ხელშეკრულებებიდან, რომლებიც კომპანიამ ვერ შეასრულა მოპასუხეების მიერ ჩადენილი ქმედებების შედეგად.

27. სააპელაციო პალატამ მხარეებს განუმარტა, რომ სსსკ-ის 309¹⁷ მუხლის თანახმად, ზიანის ანაზღაურების შესახებ სარჩელს უნდა დაერთოს კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო განაჩენი ან ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის საქმის განმხილველი ორგანოს/თანამდებობის პირის მიერ ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის საქმეზე გამოცემული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი, რომლითაც დასტურდება ზიანის მიყენების ფაქტი. თუ კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო განაჩენი ან ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის საქმის განმხილველი ორგანოს/თანამდებობის პირის მიერ გამოცემული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი არ შეიცავს მიყენებული ზიანის გაანგარიშებას, ზიანის ანაზღაურების შესახებ სარჩელს შეიძლება ასევე დაერთოს უფლებამოსილი პირის/ორგანოს მიერ შედგენილი დოკუმენტი, რომელშიც განსაზღვრული იქნება მიყენებული ზიანის ოდენობა.

28. სააპელაციო პალატა ასევე ყურადღება მიაპყრო თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2018 წლის 16 მაისის განაჩენს, სადაც მითითებულია, რომ მართალია, ოფიციალურად აპელანტს არც ერთ და არც მეორე საფინანსო კომპანიაში არ გააჩნდა რაიმე სახის წილი და არ იყო კომპანიის თანამშრომელი, მაგრამ რეალურად ის კომპანიის ფაქტობრივი მმართველი იყო. ამგვარად, მითითებული კანონიერ ძალაში შესული განაჩენიდან იკვეთება, რომ მართალია, ოფიციალურად მას შპს-ში რაიმე სახის წილი არ გააჩნდა და კომპანიის თანამშრომელი არ იყო, მაგრამ რეალურად ის კომპანიის ფაქტობრივ მმართველს წარმოადგენდა. დადგენილად არის მიჩნეული, ისიც, რომ აპელანტი კვირაში 2-3-ჯერ ცხადდებოდა კომპანიის ოფისში, წყვეტდა საკადრო საკითხებს, დავალებებს აძლევდა თანამშრომლებს, თავად იყო საკუთარ თავზე სესხის გაცემის ინიციატორი. მის სახელზე გაცემული სესხები და ხელშეკრულებს პირობები დგებოდა მისივე მითითებით და თანხებთან დაკავშირებით ყველა მოქმედება ამ უკანასკნელთან თანხმდებოდა. განაჩენითვე განიმარტა, რომ აპელანტი მოქმედება მეორე მოპასუხის მეშვეობით დაზარალებულთათვის მიყენებულ ზიანს უკავშირდება.

29. განსახილველ შემთხვევაში, მიუხედავად იმისა განაჩენი პრეიუდიციულ ფაქტად იქნებოდა თუ არა მიჩნეული, მოპასუხე მხარეს მისი შინაარსის გამაქარწყლებელი სხვა რელევანტური მტკიცებულება არ წარუდგენია. შესაბამისად, მოსარჩელის მიერ ფულადი თანხის საფინანსო ორგანიზაციაში სესხის სახით შეტანის ფაქტი უდავოდ დასტურდება, ის ფაქტი კი, რომ მოსარჩელემ მისი თანხა მოწინააღმდეგე მხარეთა განზრახი, ბრალეული და მართლსაწინააღმდეგო ქმედების ჩადენის გამო ვერ დაიბრუნა, კანონიერ ძალაში შესული განაჩენით დგინდება და საქმეში არსებული სხვა მტკიცებულებებით ვერ ქარწყლდება, რაც პალატას აძლევს შესაძლებლობას, რომ სესხად გაცემული და დაუბრუნებელი თანხა დაკვალიფიცირდეს, როგორც „ზიანი“. ამიტომ, თუ სასამართლო სესხს უწოდებს საფინანსო კომპანიის ვალდებულებას, რომელიც, სახელშეკრულებო ვალდებულებიდან გამომდინარე, უნდა დაბრუნებულიყო, თუმცა მოპასუხეებად დასახელებული პირების იმგავრი ქმედების გამო არ დაბრუნდა, რომელსაც კრედიტორებისთვის ზიანის მიყენების საერთო მიზანი და განზრახვა სდევდა თან, აღნიშნული მოპასუხეებს მოსარჩელესთან პასუხისმგებელ პირებად არა სახელშეკრულებო სამართლის, არამედ დელიქტური სამართლის მომწესრიგებელი ნორმების საფუძველზე აქცევს, რომელთა შორისაც, რა თქმა უნდა, აპელანტიც მოიაზრება.

30. ზემოაღნიშნული მსჯელობის შესაბამისად, სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა აპელანტის პოზიცია, რომ ვინაიდან მას შპს-ში არანაირი პოზიცია არ ეკავა და ის არანაირ სამართლებრივ კავშირში არ ყოფილა მეანაბრეეებთან (მათ შორის განსახილველ საქმეზე - მოსარჩელესთან), შესაბამისად, იგი პასუხისმგებელ პირს არ წარმოადგენდა და მისთვის ზიანის დაკისრების საფუძველი არ არსებობდა. მოყვანილი მსჯელობის შესაბამისად, უსაფუძვლოა ასევე აპელანტის ის მოსაზრებაც, რომლის თანახმად, სისხლის სამართლის საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები არ შეიძლება პრეიუდიციული მნიშვნელობისა იყოს მოცემული სამოქალაქო დავისათვის და რომ განაჩენით არ დასტურდება მის მიერ ზიანის მიყენების ფაქტობრივი გარემოება.

31. სააპელაციო პალატის მოსაზრებით, მითითებული და კანონიერ ძალაში შესული განაჩენით დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები უსაფუძვლოს ხდის აპელანტის იმ პოზიციას, რომ იგი მოსარჩელის მიმართ პასუხისმგებელ პირს არ წარმოადგენს. შესაბამისად, სააპელაციო პალატა სრულად დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნას, რომ მოპასუხეთა ბრალეული და მართლსაწინააღმდეგო ქმედების შედეგად მოსარჩელეს დიდი ოდენობით ზიანი მიადგა, რაც სააპელაციო საჩივარს დაუსაბუთებელს ხდის და მისი დაკმაყოფილების ფაქტობრივ-სამართლებრივ წინაპირობას არ იძლევა.

32. სააპელაციო პალატამ დამატებით ყურადღება მიაპყრობს სააპელაციო საჩივარში მოყვანილ მსჯელობას, რომ მოსარჩელის მიერ წამოჭრილ საკითხს „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონი არეგულირებს და სარჩელის გადაწყვეტა სწორედ ამ კანონის გამოყენებით უნდა მომხდარიყო.

33. უდავო ფაქტობრივი გარემოებაა, რომ მეორე და მესამე მოპასუხეები შპს-ს დირექტორსა და მის პარტნიორს წარმოადგენდნენ. ისეთ შემთხვევაში, თუ საქმეში კანონიერ ძალაში შესული განაჩენი არ იარსებებდა, მაგრამ წარდგენილი იქნებოდა სხვა სახის მტკიცებულებები, რომელთა ერთობლივი შეფასებაც ზიანის შემადგენლობას შექმნიდა, მოპასუხეებად დასახელებული პირები, სახელშეკრულებო სამართლებრივი თვალსაზრისით, მაინც იქნებოდნენ ზიანის ანაზღაურებაზე პერსონალურად პასუხისმგებელნი, ვინაიდან სამეწარმეო კანონმდებლობა პარტნიორისა და დირექტორის პასუხისმგებლობის გაჭოლვას, ანუ შეზღუდული პასუხისმგებლობის ბოროტად გამოყენების შემთხვევაში, შეზღუდული პასუხისმგებლობის გაქარწყლებას და პირადი პასუხისმგებლობის დაყენების სამართლებრივ საფუძვლებს ითვალისწინებს („მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-9 მუხლი). თუმცა იმ მსჯელობის გათვალისწინებით, რომ მოპასუხედ დასახელებული პირების მიერ განხორციელებული ქმედება თავისი შინაარსით დელიქტური პასუხისმგებლობის დაკისრების საფუძვლებს ქმნიდა, სწორედ ამიტომ, აპელანტი, რომელიც საწარმოს პარტნიორი ან დირექტორი არ ყოფილა, მოპასუხედ დასახელებულ სხვა პირებთან ერთად, ზიანის ანაზღაურებაზე ვალდებულ პირს წარმოადგენს. როგორც განიმარტა, დავის გადაწყვეტა არა სამეწარმეო სამართლის, არამედ დელიქტური სამართლის ნორმებიდან გამომდინარე ხდება.

34. სააპელაციო პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნა, რომ მოპასუხეების, მათ შორის, აპელანტის, ბრალეული და მართლსაწინააღმდეგო ქმედების შედეგად, მოსარჩელეს ზიანი 2 000 აშშ დოლარის ოდენობით მიადგა.

35. სსკ-ის 408-ე მუხლი ადგენს პრინციპს, რომლის მიხედვით, ზიანი უნდა ანაზღაურდეს სრული მოცულობით. ანაზღაურება შესაძლებელია, განხორციელდეს როგორც ფულადი, ისე სხვა ნებისმიერი ფორმით. ამ შემთხვევაში მთავარია, რომ დაზარალებული პირის ინტერესები სრული მოცულობით იყოს დაკმაყოფილებული. იმ პრინციპის მხედველობაში მიღებით, რომ ზიანის ანაზღაურების ინსტიტუტი ემსახურება არა ზიანის მიმყენებლის დასჯას, არამედ იმ დანაკლისის შევსებას, რომელიც მართლსაწინააღმდეგო და ბრალეული ქმედების შედეგად მიადგა სხვა პირს, ამავე კოდექსის 412-ე მუხლის თანახმად ანაზღაურებას ექვემდებარება მხოლოდ ის ზიანი, რომელიც მოვალისთვის წინასწარ სავარაუდო იყო და წარმოადგენს ზიანის გამომწვევი მოქმედების უშუალო შედეგს.

36. სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ საქმის მასალებში წარმოდგენილი განაჩენით უტყუარადაა დადასტურებული, რომ მოპასუხეები კომპანიის ფინანსურ აქტივებს პირადი მიზნით იყენებდნენ, რის შედეგადაც 2343 მოქალაქე დაზარალდა. შესაბამისად, სსკ-ის 412-ე მუხლის თანახმად, მოსარჩელის მიერ შპს-სათვის გადაცემული თანხა, ეს არის ზიანი, რომელიც აპელანტისათვის წინასწარ სავარაუდო შეიძლებოდა ყოფილიყო.

კასატორის მოთხოვნა და საფუძვლები:

37. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე აპელანტმა შეიტანა საკასაციო საჩივარი, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის უარყოფა შემდეგი საფუძვლებით:

38. კასატორი მიუთითებს, რომ იგი გასამართლებულ იქნა სისხლის სამართლის კოდექსის 182-ე მუხლის საფუძველზე და არასახელშეკრულებო ზიანი არავისთვის მიუყენებია.

39. კასატორი აღნიშნავს, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასწორად გამოიყენა დელიქტური სამართლის ნორმები მაშინ, როდესაც კასატორმა სადავო თანხა მიიღო სასესხო ურთიერთობის ფარგლებში. სააპელაციო პალატამ არ გაითვალისწინა, რომ მოცემულ საქმეზე დელიქტური ზიანის დადგომისათვის საჭირო ელემენტების არსებობა არ დადასტურებულა, არანაირი მიზეზობრივი კავშირი პირველი მოპასუხის ქმედებასა და მოსარჩელისათვის მიყენებულ ზიანს შორის არ არსებობდა.

40. კასატორის მოსაზრებით, იგი არ წარმოადგენს სათანადო მოპასუხეს, რადგან სადავო სესხი გასცა შპს-ს დირექტორმა, ხოლო თავად კასატორი მოქმედებდა საკუთარი ინტერესების ფარგლებში.

41. კასატორის მითითებით, სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობა ეფუძნება სესხის ხელშეკრულებებს, ამდენად, გაუგებარია, სასამართლომ სასესხო ურთიერთობები დელიქტური სამართლის მომწესრიგებელი ნორმებით რატომ შეაფასა და არასწორად დააკისრა კასატორს პროცენტის გადახდა. რომელი გარემოება აძლევდა მოსარჩელეს იმის გარანტიას, რომ აღნიშნულ სარგებელს მიიღებდა. სააპელაციო პალატამ არ დაასაბუთა, რა კავშირი ჰქონდა დელიქტით მიყენებულ ზიანთან პროცენტსა და პირგასამტეხლოს. მოსარჩელემ ვერ დაადასტურა ვერც დელიქტური ზიანის ოდენობა და შესაბამისი ექსპერტის დასკვნა ვერ წარადგინა.

42. კასატორი მიუთითებს, რომ სესხის ხელშეკრულება არ წარმოადგენს დელიქტური ვალდებულების წარმოშობის საფუძველს, არ ადგენს ზიანის ოდენობას, რის გამოც საქმის განხილვა უნდა მომხდარიყო „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-9 მუხლის მე-6 პუნქტისა და მე-3 მუხლის მე-6 პუნქტის დანაწესების შესაბამისად.

43. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 14 დეკემბრის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად. ამავე განჩინებით დადგინდა, რომ კასატორი სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლებულია.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

44. საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

45. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი გარკვეულ შეზღუდვებს აწესებს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობასთან დაკავშირებით, კერძოდ, 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

46. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ, სსსკ-ის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის შესაბამისად, სააპელაციო პალატის მიერ დადგენილად უნდა ჩაითვალოს შემდეგი გარემოებანი:

47. 2016 წლის 19 სექტემბერს დადებული №10388 სარგებლიანი სესხის ხელშეკრულების საფუძველზე მოსარჩელემ შპს-ს ასესხა 2000 აშშ დოლარი 4 თვით წლიური 25% სარგებლის გადახდის პირობით.

48. მოსარჩელესა და შპს-ს შორის დადებულ სესხის ხელშეკრულებაში მითითებული სესხის თანხა გადაეცა შპს-ს, რომელმაც სესხის და სარგებლის გადახდის ვალდებულება არ შეასრულა.

49. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2017 წლის 31 ივლისის კანონიერ ძალაშია შესული განაჩენით მეორე მოპასუხე ცნობილ იქნა დამნაშავედ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 182-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტითა და ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენისთვის, სასჯელის სახედ და ზომად განესაზღვრა თავისუფლების აღკვეთა 8 წლის ვადით. აპელანტი ცნობილ იქნა დამნაშავედ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 25-ე, 182-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტით და ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენისთვის, სასჯელის სახედ და ზომად განესაზღვრა თავისუფლების აღკვეთა 10 წლის ვადით. ამავე განაჩენით მესამე მოპასუხე ცნობილ იქნა დამნაშავედ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 25-ე მუხლით, 182-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტითა და ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენისთვის, სასჯელის სახედ და ზომად განესაზღვრა თავისუფლების აღკვეთა 7 წლის ვადით.

50. აღნიშნულ სისხლის სამართლის საქმეზე მოსარჩელე დაზარალებულადაა ცნობილი.

51. საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს კასატორის პრეტენზიაზე, რომ სააპელაციო პალატამ არასწორად გამოიყენა სსკ-ის 992-ე მუხლი და დელიქტურ ვალდებულებად უკანონოდ შეაფასა სესხის ხელშეკრულების საფუძველზე წარმოშობილი სამართლებრივი ურთიერთობა, ასევე, არასწორად დააკისრა პროცენტის გადახდა.

52. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სასამართლოს უპირველესი ამოცანაა, დაადგინოს, თუ რას ითხოვს მოსარჩელე მოპასუხისაგან და რის საფუძველზე, ანუ რომელ ფაქტობრივ გარემოებებზე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სასამართლომ მხარის მიერ მითითებული მოთხოვნის ფარგლებში უნდა მოძებნოს ის სამართლებრივი ნორმა (ნორმები), რომელიც იმ შედეგს ითვალისწინებს, რისი მიღწევაც მხარეს სურს. ამასთან, მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად განხილული ნორმა (ან ნორმები) შეიცავს იმ აღწერილობას (ფაქტობრივ შემადგენლობას), რომლის შემოწმებაც სასამართლოს ვალდებულებაა და რომელიც უნდა განხორციელდეს ლოგიკური მეთოდების გამოყენების გზით, ანუ სასამართლომ უნდა დაადგინოს, ნორმაში მოყვანილი აბსტრაქტული აღწერილობა, რამდენად შეესაბამება კონკრეტულ ცხოვრებისეულ სიტუაციას და გამოიტანოს შესაბამისი დასკვნები. ის მხარე, რომელსაც აქვს მოთხოვნა მეორე მხარისადმი, სულ მცირე, უნდა უთითებდეს იმ ფაქტობრივ შემადგენლობაზე, რომელსაც სამართლის ნორმა გვთავაზობს. აქედან გამომდინარე, შეგვიძლია, დავასკვნათ, რომ მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის რომელიმე ფაქტობრივი წანამძღვრის (სამართლებრივი წინაპირობის) არარსებობა, გამორიცხავს მხარისათვის სასურველი სამართლებრივი შედეგის დადგომას.

53. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საქმის განმხილველი სასამართლო შეზღუდულია მხოლოდ მხარის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებებით, რაც შეეხება სამართლის ნორმების გამოყენებას, სასამართლო, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, ადგენს თუ რა სამართლებრივი ურთიერთობა არსებობს მხარეთა შორის და ამ ურთიერთობის მარეგულირებელი სამართლებრივი ნორმების საფუძველზე აკმაყოფილებს ან არ აკმაყოფილებს სარჩელს. მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობის შეფასება შედის სასამართლოს კომპეტენციაში, თუმცა საქმეზე გადაწყვეტილება მიღებულ უნდა იქნეს შეჯიბრებითობის პრინციპის სრულად რეალიზაციის პირობებში.

54. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსის განმსაზღვრელია სარჩელში მითითებული ფაქტები და გარემოებები. სარჩელის ინდივიდუალიზაცია სარჩელის ელემენტების მეშვეობითაა შესაძლებელი. სსსკ-ის მე-3, მე-4, 83-ე და 178-ე მუხლების ანალიზით შესაძლებელია, დავასკვნათ, რომ სარჩელი შედგება ორი ელემენტისგან: სარჩელის საგნისა და სარჩელის საფუძვლისგან. სარჩელის საგანია მოსარჩელის მოთხოვნა მოპასუხისადმი (სსსკ-ის 178.1 მუხლის „ზ“ ქვეპუნქტი), ხოლო სარჩელის საფუძველი - კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომლებზედაც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნას (სსსკ-ის 178.1 მუხლის „ე“ ქვეპუნქტი). საქმის გარემოებათა ანალიზის საფუძველზე მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსის დადგენა და მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის მოძიება კი, სასამართლოს ვალდებულებაა. სადავო ურთიერთობის შეფასებისას, ზემდგომი ინსტანციის სასამართლო არაა შებოჭილი ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს სამართლებრივი შეფასებებით, შესაბამისად, თუ ზემდგომი ინსტანციის სასამართლო გამოარკვევს, რომ ქვემდგომი სასამართლოს სამართლებრივი შეფასება არ გამომდინარეობს საქმის ფაქტობრივი გარემოებებიდან, იგი ვალდებულია, ეს გარემოებები თავად შეაფასოს სამართლებრივად სწორად და მიიღოს შესაბამისი გადაწყვეტილება.

55. სასამართლომ, ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში, სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, უნდა გაარკვიოს, თუ საიდან გამომდინარეობს მოსარჩელის მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი, კერძოდ, სახელშეკრულებო შეთანხმებებიდან, ზიანის მიყენებიდან (დელიქტი), უსაფუძვლო გამდიდრებიდან თუ კანონით გათვალისწინებული სხვა საფუძვლიდან.

56. ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლით გარანტირებული სამართლიანი სასამართლოს უფლება მოიცავს ისეთ მნიშვნელოვან კომპონენტს, რომლის მიხედვითაც, სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება უნდა იყოს მხარისათვის განჭვრეტადი. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო არაერთ გადაწყვეტილებაში უთითებს, რომ ეროვნული სასამართლოს გადაწყვეტილება უნდა პასუხობდეს მხარის მიერ სამართლებრივ და პროცედურულ საკითხებთან დაკავშირებით წარმოდგენილი არგუმენტების ძირითად ასპექტებს (იხ., გადაწყვეტილება საქმეზე Ruiz Torija v. Spain, §§ 29-30). შესაბამისად, უფლება მოსმენაზე მოიცავს არა მხოლოდ სასამართლოს წინაშე არგუმენტების წარდგენის შესაძლებლობას, არამედ სასამართლოს ვალდებულებას, გადაწყვეტილების დასაბუთებაში მიუთითოს მიზეზები, რომელთა საფუძველზეც გაიზიარა ან უარყო შესაბამისი არგუმენტები. სასამართლომ შეიძლება აუცილებლად არ მიიჩნიოს იმგვარ არგუმენტებზე პასუხის გაცემა, რომლებიც აშკარად არარელევანტური, დაუსაბუთებელი ან სხვაგვარად დაუშვებელია მსგავსი არგუმენტების მიმართ არსებული სამართლებრივი დებულებების ან მყარად დადგენილი სასამართლო პრაქტიკის საფუძველზე, თუმცა, ყველა გადაწყვეტილება უნდა იყოს ნათელი და საქმეში მონაწილე მხარეებს შესაძლებლობას უნდა აძლევდეს გაიგონ, თუ რატომ გაითვალისწინა სასამართლომ მხოლოდ კონკრეტული გარემოებები და მტკიცებულებები (იხ., გადაწყვეტილება საქმეზე Seryavin and Others v. Ukraine §§ 55-62). სასამართლოს აქვს ვალდებულება, სათანადოდ იმსჯელოს მხარეთა მიერ წარდგენილ დოკუმენტებზე, არგუმენტებსა და მტკიცებულებებზე (იხ. Kraska v. Switzerland, § 30; Van de Hurk v. the Netherlands, § 59; Perez v. France, § 80). ამასთან, მხარეებს უნდა ჰქონდეთ არა მხოლოდ იმის შესაძლებლობა, რომ იცოდნენ იმ მტკიცებულებათა შესახებ, რომლებიც მათ სჭირდებათ თავიანთი სარჩელის წარმატებისათვის, არამედ ჰქონდეთ კომენტარის გაკეთების საშუალება ყველა იმ მტკიცებულებასთან და მოსაზრებასთან დაკავშირებით, რომლებიც წარდგენილია სასამართლოს აზრის ფორმირებაზე ზეგავლენის მოხდენის მიზნით (იხ. Milatova and others v. The Czech republic §59; Niderost-huber v. Switzerland, § 24; K.S. v. finland § 21; ).

57. საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს კასატორის პრეტენზიას, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასწორად გამოიყენა კანონი და განმარტავს, მოსარჩელეთა მოთხოვნის ფაქტობრივი შემადგენლობა (აღწერილობა) სამართლებრივ მოწესრიგებას საჭიროებს დელიქტური ვალდებულებებით გათვალისწინებული საფუძვლებიდან - სსკ-ის 992-ე მუხლი„პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი“, 998-ე მუხლი „თუ ზიანის დადგომაში მონაწილეობს რამდენიმე პირი, ისინი პასუხს აგებენ, როგორც სოლიდარული მოვალეები. ზიანისათვის პასუხს აგებს არა მარტო ის, ვინც იგი უშუალოდ მიაყენა, არამედ ისიც, ვინც ის დაიყოლია ან მისი ხელშემწყობი იყო, ასევე ისიც, ვინც შეგნებულად ისარგებლა სხვისთვის მიყენებული ზიანით“, 408-ე მუხლის პირველი ნაწილი „იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება“ (შდრ: სუსგ №ას-258-2021, 20 იანვარი, 2022, პ.60).

58. ამ ტიპის სარჩელის წარმატებულობა, ბუნებრივია, უნდა შემოწმდეს მისი დამფუძნებელი ნორმის/ნორმების წინაპირობებთან მიმართებაში, რაც იმას ნიშნავს, რომ უპირველესად, სასამართლომ სწორად უნდა განსაზღვროს მოთხოვნის მარეგულირებელი სამართლებრივი საფუძველი - კანონის ნორმა, გამოარკვიოს სარჩელში მითითებული ფაქტების შესაბამისობა დამფუძნებელი ნორმის აბსტრაქტულ ელემენტებთან (ფორმალური გამართულობა), დადებითი პასუხის შემთხვევაში, სარჩელსა და შესაგებელში გამოთქმული პოზიციების ურთიერთშეჯერებით გამოარკვიოს სადავო და უდავო ფაქტობრივი გარემოებები (მტკიცების საგანი) და გაანაწილოს მხარეთა შორის მტკიცების საგანში შემავალი ფაქტების დადასტურების ტვირთი (მტკიცების ტვირთი).

59. საკასაციო სასამართლო ეთანხმება პრინციპს, რომ მოთხოვნის საფუძვლის განსაზღვრა სასამართლოს პრეროგატივაა და მხარის მიერ სარჩელის დამფუძნებელ ნორმად კანონის ამა თუ იმ დანაწესის მითითება არ არის გადაწყვეტილების მიღების პროცესში სასამართლოსათვისხელისშემშლელი. ამგვარი მიდგომა გამომდინარეობს სამართალაში დამკვიდრებული პრინციპიდან: „jura novit curia“ (სასამართლომ იცის კანონი). საკასაციო სასამართლოს არაერთ გადაწყვეტილებაში იქნა ასახული აღნიშნული მიდგომა, თუმცა შეჯიბრებითობის, ასევე, სსსკ-ისმე-5 მუხლით გარანტირებული პირთა თანასწორობის პრინიცებიდან გამომდინარე, მხარეები უნდა იყვნენ ინფომირებული სასამართლოს მიერ მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის განსაზღვრის თაობაზე და მიეცეთ სრული შესაძლებლობა, წარადგინონ საკუთარი პოზიცია.

60. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ყოველი კონკრეტული სამოქალაქო საქმის გადაწყვეტა სასამართლოში, დაკავშირებულია გარკვეული ფაქტების დადგენასთან. ფაქტების დადგენის აუცილებლობა განპირობებულია იმით, რომ სასამართლო იხილავს და წყვეტს მხარეთა შორის წარმოშობილ დავებს, რომლებიც სამართლით რეგულირებული ურთიერთობებიდან წარმოიშობიან. სამართლებრივი ურთიერთობა კი, როგორც ეს ცნობილია, შეიძლება აღმოცენდეს, განვითარდეს ან შეწყდეს მხოლოდ იურიდიული ფაქტების საფუძველზე. სწორედ მტკიცების ტვირთსა და მის სწორ განაწილებაზეა დამოკიდებული დასაბუთებული და კანონიერი გადაწყვეტილების მიღება.

61. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ვალდებულების დარღვევა სამოქალაქო-სამართლებრივი პასუხისმგებლობის დადგომის საფუძველია, რომელიც იურიდიული პასუხისმგებლობის სახეა. სამოქალაქო-სამართლებრივი პასუხისმგებლობის ფორმათაგან ზიანის ანაზღაურებას აქვს უნივერსალური მნიშვნელობა და გამოიყენება სამოქალაქო უფლებათა დარღვევის ყველა შემთხვევაში მაშინ, როცა სხვა ფორმების გამოყენებაზე პირდაპირ უთითებს კანონი ან ხელშეკრულება კონკრეტული სამართალდარღვევისას.

62. ქონებრივი პასუხისმგებლობის ვალდებულ პირზე დასაკისრებლად საჭიროა, რომ სახეზე იყოს სამართალდარღვევის შემადგენლობა. შემადგენლობის ორგანიზმს ქმნის სამართლებრივად ფასეულ სუბიექტურ და ობიექტურ გარემოებათა ერთობლიობა, რომელთა თანაარსებობა მოვალისათვის პასუხისმგებლობის დაკისრების საფუძველია. ამ შემადგენლობის ელემენტებია: სამართალდარღვევის შედეგად მიყენებული ზიანი; დამრღვევის მართლსაწინააღმდეგო ქმედება; მიზეზობრივი კავშირი მართლსაწინააღმდეგო ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის; სამართალდარღვევის ბრალი (შდრ: სუსგ №ას-352-2022, 20 აპრილი, 2022; №ას-1243-2021, 26 იანვარი, 2022).

63. მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო პალატა ყურადღებას მიაპყრობს საქმეში წარმოდგენილ ზემოაღნიშნულ კანონიერ ძალაში შესულ განაჩენზე, რომლითაც მოპასუხეები მოსარჩელის კუთვნილი თანხის გაფლანგვის გამო, დამნაშავეებად არიან ცნობილი, კერძოდ, კასატორი ცნობილ იქნა დამნაშავედ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 25-ე მუხლით, 182-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტით და ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენაში.

64. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსში 2010 წლის 24 სექტემბერს განხორციელებული საკანონმდებლო ცვლილებებით, გაუქმდა სსსკ-ის 106-ე მუხლის „გ“ ქვეპუნქტი, რომლითაც სისხლის სამართლის საქმეზე კანონიერ ძალაში შესული განაჩენით დადგენილ ფაქტებს ჰქონდათ პრეიუდიციული ძალა, როცა საქმეს იხილავდა სასამართლო იმ პირის მოქმედების სამოქალაქო-სამართლებრივი შედეგების შესახებ, ვის მიმართაც გამოტანილი იყო განაჩენი, თუმცა, სსსკ-ის 309²⁰მუხლის ფორმულირებით, დანაშაულის მიყენების ფაქტი პრეიუდიციის რანგშია აყვანილი, ანუ მიჩნეულია ფაქტად, რომელიც მტკიცებას არ საჭიროებს (სუსგ Nას-1426-2018 , 11.04.2019).კასატორს კი არ წარმოუდგენია განაჩენით დადასტურებული ფაქტების გამაქარწყლებელი სამართლებრივად ვარგისი რაიმე მტკიცებულება.

65. სსსკ-ის 309²⁰ მუხლი ადგენს, თუ რა უნდა ჩაითვალოს დადასტურებულად ანუ ე.წ. პრეიუდიციად. მითითებული მუხლის მე-2 ნაწილის პირველ წინადადებაში ნათლად იკითხება: ზიანის ანაზღაურების შესახებ სარჩელის განხილვისას სასამართლო დადგენილად მიიჩნევს ზიანის მიყენების ფაქტს, რაც იმას ნიშნავს, რომ პრეიუდიციული მნიშვნელობა ზიანის ფაქტსა და მიზეზობრივ კავშირს გააჩნია. ასეთ შემთხვევაში სასამართლოს აღარ უწევს ზიანის მიყენების ფაქტის, ე.ი. თავად მიყენებული ზიანის, ზიანის მიმყენებლის ბრალის, მის ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის მიზეზობრივი კავშირის კვლევა. თუკი ზიანი დანაშაულის შედეგად დადგა, ყველა აღნიშნული გარემოება სისხლის სამართლის საქმეზე გამოტანილი განაჩენით დასტურდება. რაც შეეხება ზიანის ოდენობას, აღნიშნულთან მიმართებით მსჯელობას შესაძლებელია შეიცავდეს თავად განაჩენი/ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის საქმეზე გამოცემული ადმინისტრაციული აქტი, სხვა შემთხვევებში, ზიანის გაანგარიშება დასაშვებია უფლებამოსილი პირის/ორგანოს მიერ შედგენილი დოკუმენტით (სსსკ-ის 309¹⁷ მუხლის მე-2 ნაწილი) (სუსგ №ას-1322-2018, 04.04.2019წ.).

66. საკასაციო პალატა სრულად იზიარებს ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების სამართლებრივ შეფასებას ზიანის ოდენობასთან მიმართებით და განმარტავს, რომ ვინაიდან განაჩენით დადგენილმა დანაშაულებრივმა ქმედებამ გამორიცხა მოსარჩელის მიერ მსესხებლისათვის სესხად გაცემული თანხის და მასზე დარიცხული პროცენტის უკან დაბრუნება, ზიანის ოდენობად სწორედ სესხად გაცემული ძირი თანხა უნდა იქნეს მიჩნეული.

67. კასატორის საპროცესო-სამართლებრივი პრეტენზია იმაში მდგომარეობს, რომ იგი მოცემულ დავაში არასათანადო მხარეს წარმოადგენდა, ხოლო სააპელაციო სასამართლოს მოცემული დავა უნდა გადაეწყვიტა „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-9 მუხლის მე-6 პუნქტით და მე-3 მუხლის მე-6 პუნქტით.

68. საკასაციო პალატა, უსაფუძვლობის გამო, არ იზიარებს კასატორის ამ პრეტენზიასაც და აღნიშნავს, გასაჩივრებული განჩინებით მართებულად მიეთითა, რომ „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-9 მუხლის შესაბამისად, სამეწარმეო კანონმდებლობა პარტნიორისა და დირექტორის პასუხისმგებლობის გაჭოლვას, ანუ შეზღუდული შესაძლებლობის ბოროტად გამოყენების შემთხვევაში, შეზღუდული პასუხისმგებლობის გაქარწყლებას და პირადი პასუხისმგმებლობის დაყენების სამართლებრივ საფუძვლებს ითვალისწინებს. რადგან მოცემულ შემთხვევაში, დადგინდა, რომ მოპასუხეთა ქმედებები დელიქტური ვალდებულების წარმოშობის წინაპირობებს შეიცავდნენ და „მეწარმეთა შესახებ“ კანონით რეგულირებულ სფეროს არ განეკუთვნებოდნენ, ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლომ კასატორი მოპასუხეც მოსარჩელის მიმართ სადავო ზიანის ანაზღაურებაზე ვალდებულ პირად კანონიერად მიიჩნია.

69. კასატორის მითითებით, სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობა ეფუძნება სესხის ხელშეკრულებებს, ამდენად, გაუგებარია, სასამართლომ სასესხო ურთიერთობები დელიქტური სამართლის მომწესრიგებელი ნორმებით რატომ შეაფასა და არასწორად დააკისრა კასატორს პროცენტის გადახდა. რომელი გარემოება აძლევდა მოსარჩელეს იმის გარანტიას, რომ აღნიშნულ სარგებელს მიიღებდა. სააპელაციო პალატამ არ დაასაბუთა, რა კავშირი ჰქონდა დელიქტით მიყენებულ ზიანთან პროცენტსა და პირგასამტეხლოს (იხ. საკასაციო საჩივარი, წინამდებარე განჩინების პ.41).

70. საკასაციო პალატა უსაფუძვლობის გამო არ იზიარებს კასატორის აღნიშნულ პრეტენზიას, რადგან გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით კასატორს მოსარჩელის სასარგებლოდ არც პროცენტის და არც პირგასამტეხლოს გადახდა დაკისრებული არა აქვს.

71. ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი მატერიალური ან/და საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

72. კასატორმა ვერ დაასაბუთა, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასთან და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობაში მოდის.

73. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით და არც იმ საფუძვლით, რომ საკასაციო სასამართლოს მსგავს საკითხზე ჯერ არ უმსჯელია და გადაწყვეტილება არ მიუღია. შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე არ არსებობს ვარაუდი, რომ საკასაციო საჩივრის განხილვის შემთხვევაში მოსალოდნელია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს უკვე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება (იხ. სუსგ-ები №ას-1232-2021, 18 თებერვალი, 2022; №ას-203-2020 , 24 დეკემბერი, 2020; №ას-746-2021, 14 დეკემბერი, 2021; №ას-1166-2021, 21 დეკემბერი, 2021 წელი; №ას-357-2021, 30 ნოემბერი, 2021 წელი; №ას-725-2021, 29 ოქტომბერი, 2021 წელი; №ას-747-2021, 29 ოქტომბერი, 2021 წელი; №ას-748-2021, 29 ოქტომბერი, 2021 წელი, №ას-199-2022, 16 მაისი, 2022 წელი).

74. ამავდროულად, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ განსხვავდება საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკისაგან.

75. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. მ.ფ–ძის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

2. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ზურაბ ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: ეკატერინე გასიტაშვილი

მირანდა ერემაძე