საქმე №ას-1402-2020 10 ნოემბერი, 2022 წელი,

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

მოსამართლეები: გიორგი მიქაუტაძე (თავმჯდომარე),

თამარ ზამბახიძე (მომხსენებელი),

რევაზ ნადარაია

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – ს.უ–ძე (მოსარჩელე, მეორე სარჩელით მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – დ.ლ–ძე (მოპასუხე, მეორე სარჩელით მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 29.09.2020 წლის განჩინება

საკასაციო საჩივრის ავტორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება, საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნება

დავის საგანი – სარჩელში: უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვა; მეორე სარჩელში: სამკვიდრო მოწმობის და ჩუქების ხელშეკრულების ნაწილობრივ ბათილად ცნობა, მესაკუთრედ ცნობა.

საკითხი, რომელზეც მიღებულია განჩინება – საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

1. ახალციხის რაიონული სასამართლოს 19.08.2019 წლის გადაწყვეტილებით ს.უ–ძის (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც „მოსარჩელე“, „მეორე სარჩელით მოპასუხე“ ან „კასატორი“) სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; დადგინდა დ.ლ–ძის (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც „მოპასუხე“ ან „მეორე სარჩელით მოსარჩელე“) უკანონო მფლობელობიდან ახალციხეში, სოფელ .... მდებარე უძრავი ქონების (ს/კ: .....) (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც „უძრავი ნივთი“) 6/7 ნაწილის გამოთხოვა და უძრავი ნივთის გამოთავისუფლებულ მდგომარეობაში მოსარჩელისათვის გადაცემა; მეორე სარჩელით მოსარჩელის სარჩელი დაკმაყოფილდა; ბათილად იქნა ცნობილი 15.07.2011 წელს ნოტარიუს ლ.მ–ძის მიერ დამოწმებული ჩუქების ხელშეკრულება, იმ ნაწილში, რომლითაც უძრავი ნივთის 1/7 ნაწილი საჩუქრად გადაეცა მეორე სარჩელით მოპასუხეს; ბათილად იქნა ცნობილი 28.02.2008 წელს ნოტარიუს ლ.მ–ძის მიერ დამოწმებული სამკვიდრო მოწმობა რN1-65, იმ ნაწილში, რომლითაც უძრავი ნივთის 1/7 ნაწილი მემკვიდრეობით მიიღო ქ.ლ–ძემ (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც „მამკვიდრებლის მეუღლე“, მეორე სარჩელით მოპასუხესთან ერთობლივად მოხსენიებული, როგორც „მეორე სარჩელით მოპასუხეები“); მეორე სარჩელით მოსარჩელე ცნობილი იქნა უძრავი ნივთის 1/7 წილის მესაკუთრედ.

2. გადაწყვეტილება სააპელაციო საჩივრით გაასაჩივრა მხოლოდ მოსარჩელემ, მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინების სარეზოლუციო ნაწილი და საფუძველი:

3. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 29.09.2020 წლის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა. უცვლელად დარჩა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება. განჩინება ეფუძნება შემდეგს:

3.1. უძრავი ნივთი (სადავო სახლი) ეკუთვნოდა თ.ლ–ძეს (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც „მამკვიდრებელი“).

3.2. მამკვიდრებელი გარდაიცვალა 01.12.2005 წელს და მას დარჩა პირველი რიგის ოთხი მემკვიდრე - მეუღლე და სამი შვილი.

3.3. მოპასუხე მამკვიდრებლის შვილია. იგი მამკვიდრებლის გარდაცვალებამდე და მას შემდეგ, მუდმივად ფლობდა და სარგებლობდა უძრავი ნივთის ერთი ოთახით.

3.4. მამკვიდრებლის მეუღლემ მიმართა ნოტარიუსს და მოითხოვა მამკვიდრებლის სამკვიდრო ქონებაზე სამკვიდრო მოწმობის გაცემა. 28.02.2008 წელს ნოტარიუსმა ლ.მ–ძემ მამკვიდრებლის მეუღლის სახელზე სამკვიდრო მოწმობა გასცა.

3.5. სამკვიდრო მოწმობის საფუძველზე მამკვიდრებლის მეუღლე საჯარო რეესტრში დარეგისტრირდა უძრავი ნივთის მესაკუთრედ და 15.07.2011 წელს იგი აჩუქა შვილისშვილს, მოსარჩელეს.

3.6. ამჟამად, საჯარო რეესტრში უძრავი ნივთის მესაკუთრედ რეგისტრირებულია მოსარჩელე.

3.7. სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა რაიონული სასამართლოს პოზიცია, რომ მოპასუხეს უძრავი ნივთიდან წილი საკომლო წიგნში რეგისტრაციის საფუძველზე ეკუთვნოდა. პალატამ აღნიშნა, რომ 01.01.1993 წლამდე საქართველოში, სოფლად მცხოვრები პირები წარმოადგენდნენ ან საკოლმეურნეო კომლის, ან - მუშა-მოსამსახურის ოჯახის წევრებს. ამასთან, იმის მიუხედავად, რომ სოფლად მცხოვრები ყველა პირის რეგისტრაცია ე.წ. საკომლო წიგნებში ხდებოდა, საკოლმეურნეო კომლისა და მუშა-მოსამსახურის ოჯახის წევრების სამართლებრივი სტატუსი ერთმანეთისაგან განსხვავდებოდა. კერძოდ, 1964 წლის რედაქციით საქართველოს სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 122-125-ე მუხლების თანახმად, საკოლმეურნეო კომლის ქონება მის წევრებს თანაბარი წილის უფლებით, კომლის წევრობის ფაქტის საფუძველზე ეკუთვნოდათ. მუშა-მოსამსახურის ოჯახის წევრთა ქონებაზე საკუთრება კი საერთო წესით წარმოიშობოდა. „საქართველოს რესპუბლიკაში სახელმწიფო მეურნეობების, კოლმეურნეობების და სხვა სასოფლო-სამეურნეო საწარმოების რეორგანიზაციის წესის შესახებ“ საქართველოს მთავრობის 22.09.1992 წლის №949 დადგენილებისა და სახელმწიფო საბჭოს 21.10.1993 წლის №29 დეკრეტის საფუძველზე, 01.01.1993 წლდან საქართველოში კოლმეურნეობები გაუქმდა. კოლმეურნეობათა გაუქმების შედეგად კი საკოლმეურნეო კომლები, როგორც კოლმეურნეობის სუბიექტები, თავისთავად, მოისპო და 1964 წლის რედაქციით საქართველოს სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 129-ე მუხლის შესაბამისად, მათი ქონება კომლის წევრთა თანასაკუთრებად გარდაიქმნა. თუმცა, ზემოხსენებული ნორმატიული აქტებით მუშა-მოსამსახურეთა საზოგადოებრივი ჯგუფის საკუთრებაში არსებული ქონების სამართლებრივი ბედი არ გადაწყვეტილა. ეს ნიშნავს, რომ მუშა-მოსამსახურეთა ოჯახის საკუთრებაში არსებულ ქონებაზე უფლებები 01.01.1993 წლის შემდეგაც უცვლელი დარჩა. ის, რომ მამკვიდრებელი და მისი ოჯახის წევრები საკოლმეურნეო კომლის წევრები იყვნენ, მხარეებს არც მიუთითებიათ და ეს არც საქმის მასალებით დასტურდება. კერძოდ, საცხოვრებელი სახლის ტექნიკური პასპორტით დგინდება, რომ ტექნიკური აღრიცხვის სამსახურში უძრავი ნივთის ერთადერთ მესაკუთრედ მამკვიდრებელი იყო რეგისტრირებული. მხარეებმა დაადასტურეს ისიც, რომ 1993 წლამდე ახალციხ

ის რაიონის სოფელ ..... კოლმეურნეობა არ არსებობდა. ამის შესაბამისად, ნათელია, რომ 01.01.1993 წელს ვერც არარსებული კოლმეურნეობა გაუქმდებოდა და ვერც მხარეები შეიძენდნენ თანასაკუთრებას მამკვიდრებლის კუთვნილ უძრავ ნივთზე. ამრიგად, 01.12.2005 წლამდე, ე.ი. გარდაცვალებამდე, უძრავი ნივთი მამკვიდრებლის საკუთრება იყო.

3.8. თუმცა, მნიშვნელოვანია, რომ მეორე სარჩელით მოსარჩელეს უძრავ ნივთზე თანასაკუთრების უფლების აღიარება მხოლოდ კომლის წევრობის საფუძველზე არ მოუთხოვია. კერძოდ, სარჩელში მან მიუთითა: „სასამართლოს მოვახსენებ, რომ მამაჩემის გარდაცვალებამდეც და შემდგომაც დაუფლებული ვიყავი სამკვიდრო ქონებას, სახლში ვფლობდი საცხოვრებელ ოთახს და სულაც რომ არ ყოფილიყო უძრავი ქონება კომლის საკუთრება, დედაჩემს უფლება არ ჰქონდა დაემალა ჩემი როგორც მემკვიდრის არსებობა და მთელი უძრავი ქონება გაეფორმებინა მხოლოდ საკუთარ თავზე“. ამრიგად, მეორე სარჩელით მოსარჩელემ უძრავი ნივთიდან წილზე პრეტენზია, როგორც მემკვიდრემაც განაცხადა.

3.9. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში სსკ) 1336-ე მუხლის თანახმად, მამკვიდრებელს პირველი რიგის ოთხი მემკვიდრე დარჩა და მათ სამკვიდროდან თანაბარი წილი ეკუთვნოდათ. სსკ-ის 1319-ე მუხლის მიხედვით, მამკვიდრებლის სამკვიდრო 01.12.2005 წელს გაიხსნა და ამავე კოდექსის 1424-ე მუხლის შესაბამისად, მემკვიდრეებს იგი სამკვიდროს გახსნიდან ექვსი თვის განმავლობაში უნდა მიეღოთ. მეორე სარჩელით მოსარჩელემ სარჩელში აღნიშნა, რომ იგი მამკვიდრებლის გარდაცვალებამდეც და შემდგომაც დაუფლებული იყო სამკვიდრო ქონებას - სახლში ფლობდა საცხოვრებელ ოთახს. მეორე სარჩელით მოპასუხეებს კი აღნიშნული ფაქტები სადავოდ არ გაუხდიათ. შესაბამისად, მეორე სარჩელით მოპასუხეებს ზემოხსენებულ ფაქტებზე შედავების უფლება დაკარგული აქვთ და ის, რომ მეორე სარჩელით მოსარჩელე უძრავ ნივთში ოთახს მამკვიდრებლის გარდაცვალებამდე და მას შემდეგაც უწყვეტად ფლობდა, დამტკიცებულია. ასეც რომ არ იყოს, მეორე სარჩელით მოსარჩელის მიერ უძრავი ნივთის ნაწილის ფლობის ფაქტი დასტურდება თავად მეორე სარჩელით მოპასუხის სარჩელითაც. კერძოდ, მან მოპასუხისაგან ზემოხსენებული ოთახის დაბრუნება მოითხოვა და განმარტა, რომ მას აღნიშნული ოთახი 25 წელზე მეტი ხნის განმავლობაში ჩაკეტილი ჰქონდა და იქ მისი ნივთები ეწყო. იმის გათვალისწინებით, რომ მოსარჩელემ სარჩელი 2019 წელს აღძრა, ნათელია, რომ მოპასუხე 2005 წლის 1 დეკემბერს და მას შემდეგაც, უძრავი ნივთის ერთ-ერთ ოთახზე ფაქტობრივ ბატონობას ახორციელებდა. ე.ი. მეორე სარჩელით მოსარჩელე სამკვიდროს დაეუფლა (სსკ-ის 1421-ე მუხლი) და სსკ-ის 1433-ე მუხლის მიხედვით, მას წილზე საკუთრების უფლება წარმოეშვა.

3.10. მართალია, როგორც მამკვიდრებლის მემკვიდრეს, მეორე სარჩელით მოსარჩელეს უძრავი ნივთის 1/4 წილის მოთხოვნის უფლება ჰქონდა, თუმცა მან მხოლოდ 1/7 წილი მოითხოვა. ეს კი ნიშნავს, რომ როგორც 28.02.2008 წლის სამკვიდრო მოწმობით, ისე 15.07.2011 წლის ჩუქების ხელშეკრულებით მეორე სარჩელით მოსარჩელის თანხმობის გარეშე განიკარგა მისი კუთვნილი ქონება - უძრავი ნივთის 1/7 წილი. ამის გამო, სსკ-ის 102-ე მუხლის საფუძველზე, სადავო გარიგებები ბათილია და მეორე სარჩელით მოსარჩელე ზემოხსენებული ქონების მესაკუთრეა. პალატამ აღნიშნა, რომ მოსარჩელე და მოპასუხე ახლო ნათესავები არიან. მოსარჩელემ უთუოდ იცოდა, რომ მოპასუხე მამკვიდრებლის შვილი იყო და იგი უძრავი ნივთის ოთახს ფლობდა. აღსანიშნავია, რომ მოსარჩელის სარჩელით ეს ფაქტები პირდაპირ დასტურდება კიდეც. ამის გამო, სსკ-ის 185-ე მუხლის შინაარსიდან გამომდინარე, გამჩუქებელი/მამკვიდრებლის მეუღლე დასაჩუქრებულის/მოსარჩელის ინტერესებიდან გამომდინარე უძრავი ნივთის 1/7 წილის მესაკუთრედ ვერ ჩაითვლებოდა. ამრიგად, რაიონულმა სასამართლომ მეორე სარჩელი არსებითად სწორად დააკმაყოფილა.

3.11. სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა მეორე სარჩელით მოპასუხის პოზიცია მეორე სარჩელის მოთხოვნის ხანდაზმულობასთან დაკავშირებით. პალატამ აღნიშნა, რომ მამკვიდრებლის სამკვიდროს მიღების შედეგად მეორე სარჩელით მოსარჩელე უძრავი ნივთის თანამესაკუთრე გახდა. მას საკუთრება კანონით დადგენილი წესით არ განუკარგავს. ამიტომ, იგი დღემდე ქონების თანამესაკუთრეა და ფაქტობრივად არსებული უფლების აღიარების თაობაზე მისი მოთხოვნა ხანდაზმული ვერ იქნება. როგორც მსგავსი კატეგორიის საქმეზე საქართველოს უზენაესმა სასამართლომ განმარტა: „სამოქალაქო კოდექსის 1433-ე მუხლით განსაზღვრული დანაწესის თანახმად, საკუთრების უფლება ჩნდება კანონის საფუძველზე. ამასთან ერთად გასათვალისწინებელია, რომ უძრავ ქონებაზე საკუთრების უფლება, როგორც რეგისტრაციასავალდებულო უფლება, მოითხოვს საჯარო რეესტრში რეგისტრაციას. შესაბამისად, მემკვიდრეს წარმოეშობა მიღებული უძრავი ნივთის საკუთრების უფლების რეგისტრაციის უფლება, მაგრამ ამ რეგისტრაციის განუხორციელებლობა არ ნიშნავს იმას, რომ მან არ მიიღო ეს ქონება. სამკვიდროს მიღების ფაქტის არსებობის შემთხვევაში, მას აქვს უფლება, დაიცვას მიღებული სამკვიდრო სხვა დანარჩენი მემკვიდრეებისაგან, მათ შორის, იმ მემკვიდრეებისაგან, რომლებმაც განახორციელეს საკუთრების უფლების რეგისტრაცია. ხანდაზმულობის საგანი არის ფარდობითი უფლება და არა აბსოლუტური უფლება, შესაბამისად, აბსოლუტურ უფლებაზე ხანდაზმულობა არ ვრცელდება“ (სუსგ №ას-146-140-2012, 12.07.2012წ.).

3.12. სსკ-ის 162-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, დაუშვებელია მართლზომიერ მფლობელს მოეთხოვოს ნივთის უკან დაბრუნება. მოპასუხე უძრავი ნივთის თანამესაკუთრე, ე.ი. მართლზომიერი მფლობელია და მისი მფლობელობიდან ამ ნივთის გამოთხოვა დაუშვებელია.

საკასაციო საჩივრის მოთხოვნა:

4. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე საკასაციო საჩივარი წარადგინა მოსარჩელემ, მოითხოვა მისი გაუქმება და საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნება.

5. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის განჩინებით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში სსსკ) 391-ე მუხლის მიხედვით, საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც ის დაუშვებელია:

6. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებასა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით.

7. სსსკ-ის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. კასატორს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

8. საკასაციო საჩივრის ფარგლებში სასამართლოს მსჯელობის საგანია სამკვიდრო მოწმობისა და ჩუქების ხელშეკრულების ნაწილობრივ ბათილად ცნობისა და უძრავი ნივთის 1/7 წილის მესაკუთრედ მეორე სარჩელით მოსარჩელის ცნობის კანონიერება. ასევე, უძრავი ნივთის მოპასუხის/მეორე სარჩელით მოსარჩელის მფლობელობიდან გამოთხოვაზე უარის თქმის ნაწილში გასაჩივრებული განჩინების მართლზომიერება.

9. სსკ-ის 1306-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, გარდაცვლილი პირის (მამკვიდრებლის) ქონების გადასვლა სხვა პირებზე (მემკვიდრეებზე) ხორციელდება კანონით ან ანდერძით, ანდა ორივე საფუძვლით. სსკ-ის 1421-ე და 1424-ე მუხლებით, გარდაცვლილი პირის დანაშთ ქონებაზე საკუთრების წარმოშობისათვის სავალდებულოა, მემკვიდრემ სამკვიდროს გახსნიდან (სსკ-ის 1319-ე მუხლი) 6-თვიან ვადაში განახორციელოს ერთ-ერთი იურიდიული მნიშვნელობის მქონე მოქმედება: დაეუფლოს სამკვიდროს ან მიმართოს ნოტარიუსს სამკვიდრო მოწმობის გაცემის თხოვნით. სამკვიდროს მიღება მემკვიდრის ცალმხრივი ნების გამოვლენის საფუძველზე ხდება. იგი მიმართულია მემკვიდრეობის მისაღებად, რაც იმას ნიშნავს, რომ მემკვიდრის მოქმედებები უნდა მიუთითებდეს მის ნებაზე სამკვიდროს მიღების შესახებ (შდრ. სუსგ №ას-1092-2020, 22.01.2021წ.). ამასთან, თუ მემკვიდრე ფაქტობრივად შეუდგა სამკვიდროს ნაწილის ფლობას, ითვლება, რომ მან მთლიანად მიიღო სამკვიდრო, რაშიც უნდა გამოიხატებოდეს და სადაც უნდა იყოს იგი (სსკ-ის 1421 (3) მუხლი). სსკ-ის 1433-ე მუხლის საფუძველზე, მიღებული სამკვიდრო მემკვიდრის საკუთრებად ითვლება მემკვიდრეობის გახსნის დღიდან.

10. სამკვიდროს ფაქტობრივი ფლობის გზით დაუფლებისათვის მემკვიდრის ნებელობითი მოქმედება უნდა იყოს იმგვარი, რომ ცალსახად დგინდებოდეს მისი გადაწყვეტილება, თავისად მიიჩნიოს მამკვიდრებლის დანაშთი ქონება და დაეპატრონოს მას, როგორც საკუთარს. სამკვიდროს უფლების განხორციელება შეიძლება მოხდეს როგორც ნების პირდაპირი გამოვლენის საფუძველზე, როდესაც მემკვიდრე სანოტარო ორგანოში შეიტანს განცხადებას სამკვიდროს მიღების შესახებ, ისე კონკლუდენტური მოქმედებით, რაც ადასტურებს მემკვიდრის სურვილს სამკვიდროს მიღების თაობაზე (სუსგ №ას-1198-2019, 25.06.2021წ.). ფაქტობრივი ფლობისკენ მიმართული ნებისმიერი მოქმედებიდან აშკარად უნდა იკვეთებოდეს მემკვიდრის მიერ სამკვიდროს მიღების სურვილი, მემკვიდრის ნება (სამკვიდროს მიღება ცალმხრივი გარიგებაა, რომლისთვისაც, ჩვეულებრივ, აუცილებელია ნების ნამდვილობა). მემკვიდრის ყველა ამგვარი მოქმედების შედეგს უნდა წარმოადგენდეს სამკვიდრო ქონების ფაქტობრივი ფლობა (მაგალითად: მამკვიდრებლის საცხოვრებელ სახლში ცხოვრება, მამკვიდრებლის ნივთების, როგორც საკუთარის მიღება და განკარგვა, სამკვიდროს ფაქტობრივი მართვა, მოვლა და სხვა) (სუსგ №ას-600-600-2018, 26.07.2019წ; №ას-1756-2018, 12.02.2019წ.).

11. მოცემულ შემთხვევაში, სადავო არ არის, რომ მეორე სარჩელით მოსარჩელე არის მამკვიდრებლის პირველი რიგის მემკვიდრე, შვილი. სადავოა, წარმოეშვა თუ არა მას საკუთრების უფლება მამკვიდრებლის დანაშთ უძრავ ქონებაზე მისი ფაქტობრივი დაუფლების გზით. მეორე სარჩელით მოსარჩელემ სარჩელში მიუთითა, რომ იგი მამკვიდრებლის გარდაცვალებამდეც და შემდგომაც დაუფლებული იყო სამკვიდრო ქონებას - სახლში ფლობდა საცხოვრებელ ოთახს (იხ. ტ.2, ს.ფ. 2-20). აღნიშნულ გარემოებას მეორე სარჩელით მოპასუხეები მათ მიერ წარდგენილი შესაგებლით კვალიფიციურად არ შესდავებიან (იხ. ტ.2, ს.ფ. 48-57; შესაგებლის მნიშვნელობაზე იხ. სუსგ №ას-201-2019, 08.05.2019წ.). უფრო მეტიც, მეორე სარჩელით მოსარჩელის მიერ უძრავი ნივთის ნაწილის ფლობის ფაქტს ადასტურებს თავად კასატორის სარჩელიც, რომლითაც მან მოითხოვა მოპასუხის უკანონო მფლობელობიდან უძრავი ნივთის გამოთხოვა (იხ. ტ.1, ს.ფ. 2-14). ის საკასაციო საჩივარშიც უთითებს, რომ უძრავი ნივთის ერთ ოთახში უკვე 25 წლის განმავლობაში აწყვია მოპასუხის ნივთები და ოთახი დაკეტილია (იხ. ტ.3, ს.ფ. 93-101), რაც სწორედ იმაზე მიუთითებს, რომ მოპასუხეს/მეორე სარჩელით მოსარჩელეს გამოხატული აქვს სამკვიდროს ფაქტობრივი ფლობის გზით დაუფლებისათვის საჭირო ნება და დაპატრონებულია მამკვიდრებლის დანაშთ ქონებას. კანონით დადგენილ ვადაში მემკვიდრის მიერ ქონების ფაქტობრივი ფლობით დაუფლება და მემკვიდრეობის მიღებაზე გამოვლენილი ნება მის მამკვიდრებლის დანაშთი ქონების შესაბამის წილზე მესაკუთრედ ცნობასაც ნიშნავს, რაც მეორე სარჩელით მოსარჩელის მიერ აღძრული სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძველია. ამრიგად, მართებულია გასაჩივრებული განჩინების დასკვნა სამკვიდრო მოწმობისა და ჩუქების ხელშეკრულების მოთხოვნილ ნაწილში ბათილად ცნობისა და უძრავი ნივთის 1/7 წილის მესაკუთრედ მეორე სარჩელით მოსარჩელის ცნობის შესახებ. შესაბამისად, სწორად არ დაკმაყოფილდა მოსარჩელის მოთხოვნა მოპასუხის მფლობელობიდან ამ უკანასკნელის საკუთრების გამოთხოვის შესახებ.

12. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, # 7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81).

13. კასატორმა ვერ შეძლო დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზიის წარმოდგენა, რითაც ვერ დაძლია გასაჩივრებული განჩინების ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება და ვერ შეძლო მისი გაბათილება სარწმუნო მტკიცებულებებით. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. ასეთ საფუძველზე ვერც კასატორი მიუთითებს. საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით. გასაჩივრებული განჩინება კანონიერია, ხოლო საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობები არ არსებობს, რაც მისი არსებითად განსახილველად დაუშვებლად ცნობის სამართლებრივი საფუძველია.

14. სსსკ-ის 39-ე მუხლის პირველი ნაწილის „გ“ ქვეპუნქტის (სახელმწიფო ბაჟის ოდენობა საკასაციო საჩივრისთვის შეადგენს დავის საგნის ღირებულების 5%-ს), ამავე კოდექსის 41-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ი“ (უძრავ ნივთზე საკუთრების უფლების ცნობის შესახებ სარჩელის დავის საგნის ფასი განისაზღვრება უძრავი ნივთის საბაზრო ღირებულებით) და „კ“ (დავის საგნის ფასი განისაზღვრება 4 000 ლარით, თუ ქონებრივ-სამართლებრივ დავაში (საკუთრების ხელყოფა ან სხვაგვარი ხელშეშლა, სამეზობლო დავა და სხვა) შეუძლებელია დავის საგნის ფასის განსაზღვრა) ქვეპუნქტების შესაბამისად, საკასაციო საჩივარზე გადასახდელი სახელწიფო ბაჟის ოდენობა შეადგენს 545 ლარს. კასატორს გადახდილი აქვს 845 ლარი. სსსკ-ის 401.4 მუხლის თანახმად, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი. შესაბამისად, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს როგორც ზედმეტად გადახდილი 300 ლარი, ასევე, სახელმწიფო ბაჟის ანგარიშში გადახდილი 545 ლარის 70% – 381.5 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სსსკ-ის 391-ე, 401-ე, 284-ე, 285-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ს.უ–ძის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად.

2. ს.უ–ძეს (პ/ნ .......) უკან დაუბრუნდეს მ.რ–ის (პ/ნ: ......) მიერ სახელმწიფო ბაჟის სახით ზედმეტად გადახდილი 300 ლარი (საგადახდო დავალება 10108746713, გადახდის თარიღი 13.11.2020წ., გადახდილი თანხა 300 ლარი); ასევე მ.რ–ის (პ/ნ: .....) მიერ საერთო ჯამში სახელმწიფო ბაჟის ანგარიშში გადახდილი 545 ლარის (საგადახდო დავალება 10400171810, გადახდის თარიღი 28.01.2021წ., გადახდილი თანხა 200 ლარი; საგადახდო დავალება 10400212855, გადახდის თარიღი 28.01.2021წ., გადახდილი თანხა 345 ლარი) 70% – 381.5 ლარი, შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150.

3. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე: გიორგი მიქაუტაძე

მოსამართლეები: თამარ ზამბახიძე

რევაზ ნადარაია